Του ΧΡΙΣΤΟΥ Ι. ΜΑΚΡΗ
Όποιοι Ρεθεμνιώτες ξέρουν -και πολλοί ξέρουν- πως ήταν το Ρέθεμνος πριν από 30
μόνο χρόνια και βλέπουν -και οι περισσότεροι βλέπουν- πως είναι σήμερα, ασφαλώς και
θα διαπιστώνουν και θα έχουν την ψευδαίσθηση (ή, μήπως, την καθαυτή αίσθηση) πως
ζουν σ’ ένα μεταμορφωμένο και ριζικά μεταλλαγμένο κόσμο. Η ανέχεια, η μιζέρια και η
απογοήτευση για το μέλλον της πολιτείας μας, που επλάκωνε τότε τις ψυχές των ούτε
10.000, τότε, κατοίκων της έχει υποχωρήσει μπροστά στην ευημερία και την αισιοδοξία
που, τώρα, δίνουν φτερά και κάνουν υπερήφανους τους πάνω από 30.000 πολίτες της.
Διότι ποιος δεν υπερηφανεύεται, όταν στην ιδιαίτερη πατρίδα του, κατά προτίμηση,
γίνονται πανελλήνια και διεθνή συνέδρια και συσκέψεις διεθνών προσωπικοτήτων; Ποιος
Ρεθεμνιώτης δεν βλέπει πως και το τελευταίο τρωγλόσπιτο της παλιάς πόλης,
προορισμένο, ως τότε, για ενδιαίτημα των νυχτερίδων και των ποντικών, μεταβάλλεται
τώρα σε περικαλλές κομψοτέχνημα, προοριζόμενο όχι μόνο για αισθητική απόλαυση,
αλλά, κατά τεκμήριο, και για οικονομική πρόσοδο; Και ποιος Ρεθεμνιώτης δεν
αντιλαμβάνεται τις ευμενέστατες επιπτώσεις των για το Ρέθεμνος;
Και, βέβαια, ένας από τους κύριους παράγοντες, ο κυριότερος, ασφαλώς, είναι η
δελεαστική, η ξελογιάστρα, για κείνον που δεν έχει συνηθίσει να τη βλέπει, παλιά πόλη. Η
περιώνυμη μεσαιωνική Ρίθυμνα με τη «διεθνή επιστημονική και τουριστική αξία», η πόλη
που αποτελεί «τον προθάλαμο της Δύσης για την Ανατολή και της Ανατολής για τη Δύση»,
όπως επέμενε πεισματικά ο υπογραφόμενος πριν από 31 χρόνια. Εξάλλου, ο δήμαρχος
Ρεθύμνης κ. Αρχοντάκης «με την καθαράν κρίσιν που τον διακρίνει», όπως έγραφεν ο
συντάκτης του παρόντος σε ανύποπτο χρόνο, το πάθος του για τον πολιτισμικό θησαυρό
της παλιάς πόλης τον ανεκτίμητο, τη βαθιά συναίσθηση καθήκοντος και ευθύνης για το
μέλλον του τόπου μας, την υπομονή και τη δεξιοτεχνία του να αντιμετωπίζει λυσιτελώς
δύσκολες καταστάσεις και προβλήματα, να πως (και πόσοι λίγοι στη αρχή), από την
προϊούσα εγκατάλειψη και καταστροφή της η παλιά πόλη του Ρεθέμνους αναδύθηκε ήδη
και εκυριάρχησεν αξιωματικά στην κορυφή των πολιτισμικών αξιών και κεφαλαίων όχι
μόνο του νομού μας αλλά ολόκληρης της Κρήτης, για να διεκδικεί ήδη την πανελλήνια
πρωτιά.
Υπάρχουν βέβαια και αλλού και θάλασσες και αμμουδιές και φυσικές καλλονές και
Πανεπιστημιακές Σχολές και πολυτελή ξενοδοχεία και λαμπρά εστιατόρια. Αλλά, σχεδόν
μόνο εδώ η δράση των δυνάμεων της φύσης και οι περιπέτειες της ιστορίας, από θεία
προνομία της καλής τύχης του Ρεθέμνους, εταυτίστηκαν ως προς το σκοπό και το
αποτέλεσμα των, δίδοντα σε μας, χωρίς να κάμομε καμιά ενέργεια εμείς, πλούσια σε
ομορφιές παράλια και εκπληκτική ενδοχώρα και μαζί και ως αποκορύφωση και κορωνίδα
και επίστεψη όλων αυτών μια Πόλη – Μουσείο. Την πολύδοξη παλιά μεσαιωνική, Ρίθυμνα.
Ότι οφείλουμε όλοι και δια παντός πλέον να την αντιμετωπίζουμε με δέος και ευλάβεια,
να την διαφυλάσσομεν ως κόρην οφθαλμού, εάν θα επέμενε κανείς, θα υποτιμούσε
ασφαλώς τη νοημοσύνη, την ανθρωπιά και τον πολιτισμό, το ήθος και προ παντός τον
τοπικισμό των Ρεθεμνιωτών. Όπως, εάν θα έλεγε, ότι το συντελεσθέν ως τώρα έργο για την
ανάδειξη και τουριστική αξιοποίηση της παλιάς πόλης είναι γιγάντιο και εκπληκτικό, τότε
θα έλεγε κάτι το οφθαλμοφανές. Ή, ότι ανάλογη με την κολοσσιαία αξία του έργου πρέπει
να είναι και η δική μας μέριμνα, ο σεβασμός και η αγάπη προς την αναγεννημένη πόλη,
τότε θα έλεγε κάτι το αυτονόητο και εξυπακουόμενο, τότε θα «εκόμιζε γλαύκα εις
Αθήνας». Αλλά και ποιος θα είναι ο μέγας ρόλος της για το μέλλον του τόπου, είναι
περισσότερο παρά περιττό να το συζητήσει κανείς.
Για τους λόγους αυτούς και για όλα τα παραπάνω έχω ορισμένες αντιρρήσεις για
αντίστοιχες στάσεις ή, με άλλη λέξη, τοποθετήσεις απέναντι στην παλιά πόλη και
συγκεκριμένα:
1)Είμαι τελείως αντίθετος με τα χονδροειδή και ακαλαίσθητα κατασκευάσματα, που
οι συμπαθείς φίλοι καταστηματάρχες έχουν «φυτέψει» στην παραλία, αν υπάρχει παραλία
πια. Δεν τολμώ να γράψω προκυμαία, διότι την αληθινή ιστορική προκυμαία την
καταστρέψαμε για να «προκόψει», αλλοίμονο!, η πολιτεία, όπως και το θαυμαστό
βενετσιάνικο ρολόι για να «πλατύνει» ο δρόμος! Προς Θεούς! Να μην αρχίσομε τα ίδια
μασκαραλίκια. Τα αισθητικώς, λοιπόν προκλητικά αυτά κατασκευάσματα μας εκθέτουν και
μας γελοιοποιούν στους ξένους επισκέπτες, Έλληνες και ακόμη περισσότερο τους
αλλοδαπούς.
2)Εκτός από την προκλητική ασχήμια, τα άχαρα αυτά κατασκευάσματα
αποκρύπτουν την παράλια οικοδομική σειρά, που είναι η βιτρίνα του Ρεθέμνους. Είδαμε
ποτέ λεβέντη άντρα να ντύνεται με τρόπο που να μειώνει τη λεβεντιά του ή διανοηθήκαμε
ποτέ πως υπάρχει ή είδαμε ποτέ όμορφη γυναίκα που να μειώνει τις ομορφιές της και την
ελκυστικότητά της με άσχημα και απαράδεκτα ντυσίματα και φερσίματα; Μόνο αν δεν
είναι, επικινδύνως σοβαρά, στα καλά της.
Έτσι και η παλιά πόλη. Τώρα που ανασταίνουν τα σχεδόν θαμμένα κάλλη της, τα
γοητευτικά και υποβλητικά και ελκυστικά, ζητά με χίλιες γλώσσες να την καμαρώνομε, να
την προσέχομε, να της συμπεριφερόμαστε με το αυθόρμητο και παθιασμένο ενδιαφέρον
του αφοσιωμένου και πιστού εραστή και όχι να την πληγώνομε.
Με περισσότερη αγωνία ζητά η παραλιακή πλευρά της τα ίδια πράγματά. Διότι (α)
καταστρέψαμε τη γνήσια ιστορική προκυμαία, (β) επροσαρμώσαμε τη θάλασσα,
εξαφανίζοντας έτσι και τη γοητεία και της ίδιας και του φλοίσβου των κυμάτων της και (γ)
εκάναμε και τις αναγκαίες λιμενικές κατασκευές, ώστε να εξαφανίσομε ολοσχερώς τη θέα
του Κρητικού Πελάγους. Έμειναν από το σπάνιο ανθρωπογεωγραφικό περιβάλλον του
ανατολικού τοπίου της πόλης μόνον οι προσόψεις των παράλιων κτισμάτων. Θα τις
κακοποιήσομε κι αυτές; Μη προς Θεού!
3)Έχω τη γνώμη, χωρίς να ξέρω και ακριβώς τι ζητούν οι αρμόδιες υπηρεσίες και
κυρίως η Αρχαιολογική, ότι πρέπει να γίνουν «αφανείς» κατασκευές με παραπετάσματα,
που να «εμφανίζονται», δηλ. να αναπτύσσονται, σε ώρα βροχής ή την ώρα του ήλιου, έστω
και τον αέρα, και αμέσως μετά να εξαφανίζονται πτυσσόμενες, ώστε η βιτρίνα της πόλης
να μην καταστρέφεται αισθητικά και να μην αποκρύβεται.
4)Στην περίπτωση που η αγάπη και ο σεβασμός προς το επίμηκες παράλιο
οικοδομικό συγκρότημα, το παραδοσιακό και περικαλλές, και ο καλώς και ευρέως
νοούμενος τοπικισμός απειλούνται να υποχωρήσουν μπροστά στο κακώς εννοούμενο και
προσωρινό ατομικό συμφέρον των ολίγων, τότε δεν έχω κανένα ενδοιασμό να υποστηρίξω
ανεπιφύλακτα ότι πρέπει να γίνουν αποδεκτές οπωσδήποτε και να επιβληθούν
οπωσδήποτε οι απόψεις των αρμόδιων υπηρεσιών και ειδικά της Αρχαιολογικής
Υπηρεσίας. Πρέπει, επιτέλους, να πάρει ένα τέλος το θλιβερό φαινόμενο ο ανοικτός χώρος
να κομματιάζεται και να μεταβάλλεται σε ένα περίεργο είδος αλληλοδιαχόμενων κελιών
φυλακής με πλαστικά και νάιλον τοιχώματα, που ψυχοπλακώνουν τον επισκέπτη,
αφαιρούν τον ορίζοντα από τα μάτια του και περιορίζουν την όραση μέσα σε λίγα κυβικά.
Ελπίζω, όμως, ότι θα πρυτανεύσει τελικά η κατανόηση και το φιλότιμο των
καταστηματαρχών. Πιστεύω, άλλωστε ότι, τελικά, όχι μόνο δεν θα ζημιωθούν αλλά και
ωφελημένοι θα βγουν και οι καταστηματάρχες. Και τότε είναι που θα με θυμηθούν.
Ειδική Βιβλιογραφία: 1) Χρίστος Ι. Μακρή, Διεθνής η επιστημονική και τουριστική
αξία της παλαιάς πόλεως Ρεθέμνους κατά τα εν Ευρώπη, διάλεξης δοθείσα εις την
αίθουσαν του Ωδείου Ρεθύμνης την 18-12-1968, 2) του ιδίου, Η παλαιά και νέα πόλις και το
Σχέδιον Πόλεως Ρεθύμνης, διάλεξις δοθείσα εις την αυτήν αίθουσαν την 7-5-1969, 3) του
ιδίου, σχετικά δημοσιεύματα εις τον τοπικόν Τύπον της εποχής και 4) του ιδίου και υπό
έκδοσιν, αρχαιολογικοί περίπατοι ανά τον νομόν Ρεθύμνης, Μέρος Γ΄, Προστασία,
ανάδειξις και τουριστική αξιοποίησις της Μεσαιωνικής Πόλεως Ρεθύμνης.
ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
15 Απριλίου 1999
Αφήστε μια απάντηση