Του Γ. Π. ΕΚΚΕΚΑΚΗ
Το περιστατικό συνέβη πριν από 80 χρόνια ακριβώς και είναι πράγματι
αξιομνημόνευτο: Ήταν αρχές του 1919. Τα καράβια με τις δύο ελληνικές μεραρχίες που
επρόκειτο να πάρουν μέρος στην περίφημη Εκστρατεία της Ουκρανίας, βρέθηκαν για λίγο
στα νερά της Πόλης. (Βλ. σχετ. Εις Αθηνών, τόμος ΙΕ’, σελ. 112). Αρκετοί ήταν οι Έλληνες
αξιωματικοί που δεν έχαναν την ευκαιρία να επισκεφτούν το μνημείο – σύμβολο, την Αγιά
Σοφιά. Ανάμεσά τους κι ένα συμπολίτης μας, ο αρχιμανδρίτης Ελευθέριος Νουφράκης, που
μετείχε στην εκστρατεία ως εθελοντής στρατιωτικός ιερέας. Θα δικαιολογήσω πιο κάτω
γιατί τον χαρακτηρίζω στον τίτλο «επώνυμο» Ρεθεμνιώτη (με εισαγωγικά).
Ο παπά-Νουφράκης ήταν πάντως τότε γνωστός, σχεδόν σ’ όλη την Ελλάδα. Οι πολεμικοί
ανταποκριτές της εποχής παρακολουθούσαν από κοντά τη δράση του και δεν έβρισκαν
επίθετα για να περιγράψουν το φλογερό πατριωτισμό του. Μεταφέρω αυτούσιο ένα
απόσπασμα από τον Τύπο εκείνης της περιόδου: «Ο λόγος του (του παπά – Νουφράκη)
ασκούσε μια παράξενη επίδραση στους φαντάρους: αδρός, μεστός, γεμάτος,
συναρπαστικός, τρικυμιώδης». Όμως, οι δημοσιογράφοι είχαν να πουν ακόμα ότι ο
φλογερός αυτός ιερωμένος δεν περιοριζόταν στα λόγια. Ήταν και φοβερός πολεμιστής.
Αποδείχτηκε και καλός Ρεθεμνιώτης όπως θα δούμε, αλλ’ ας επανέλθουμε στο επεισόδιο:
Ενώ λοιπόν ο όμιλος των Ελλήνων αξιωματικών θαύμαζε με εύλογη συγκίνηση το
εσωτερικό του μνημείου, ακούστηκαν ξαφνικά ψαλμωδίες. Και δεν επρόκειτο για
παραίσθηση. Στην Ωραία Πύλη υπήρχε πράγματι… ιερέας. Ο παπά – Νουφράκης είχε
φορέσει απαρατήρητος το πετραχήλι του και με βροντερή φωνή είχε αρχίσει να…
λειτουργεί. Οι επισκέπτες, δικοί μας και ξένοι, τα έχασαν και περισσότερο απ’ όλους οι
Τούρκοι φύλακες του μνημείου, οι οποίοι κυριολεκτικά πανικοβλήθηκαν. Έβαλαν αμέσως
τις φωνές και μερικοί απ’ αυτούς βγήκαν έξω και άρχισαν να καλούν σε βοήθεια, ενώ ο
φλογερός παπάς συνέχιζε απτόητος τη λειτουργία. Το εσωτερικό του ναού δεν άργησε να
γεμίσει από ένοπλους Τούρκους. Οι Έλληνες αξιωματικοί πήραν τα πιστόλια στο χέρι κι
έδειχναν αποφασισμένοι… Εκείνη τη δύσκολη στιγμή οι ξένοι αξιωματικοί, Γάλλοι και
Άγγλοι, που υπήρχαν εκεί – και ήταν αρκετοί, όπως φαίνεται – κατάφεραν να πάρουν την
κατάσταση στα χέρια τους και ν’ αποτρέψουν μια σφαγή με απρόβλεπτες συνέπειες…
Οι πολεμικοί ανταποκριτές που ακολουθούσαν το εκστρατευτικό σώμα μετέδωσαν
βεβαίως την είδηση. Μεταφέρω κατά λέξη ένα μικρό απόσπασμα μιας τέτοιας
ανταπόκρισης: «Όταν μια μέρα – κι αυτή η προφητευμένη μέρα δεν μπορεί παρά νάρθει-
τη λειτουργία θα την εξακολουθήσουμε όχι από κει που διακόπηκε το Μάη του 1453, αλλ’
από κει που την άφησε ο παπά Νουφράκης» (SIC).
Και τώρα να εξηγήσω τα εισαγωγικά: Το Ρέθυμνο, η γενέτειρα πόλη έχει τιμήσει το
φλογερό αρχιμανδρίτη κι έχει ονομάσει ένα στενό δρομάκι στον οικισμό Τσεσμέ… οδό
Ελευθερίου Νουφράκη. Όχι όμως για τη γενικότερη πατριωτική προσφορά του ανθρώπου,
την οποία, όπως διαπιστώνω, κανείς σήμερα δεν την θυμάται. Ο π. Ελευθέριος Νουφράκης
είχε επίσης τον πατριωτισμό ν’ αφήσει την περιουσία του, μέχρι τελευταίας δεκάρας, για
το Νοσοκομείο της πόλης και αυτό μέτρησε. Το θέμα είναι πόσοι συμπολίτες μας
γνωρίζουν σήμερα κάτι για τον άνθρωπο. Τα παιδιά του Πολυκλαδικού πάντως -κι έχει
σημασία- ως συντάκτες τότε (1992) του χρησιμότατου βιβλίου με τον τίτλο
ΡΕΘΥΜΝΟΔΩΝΥΜΙΚΑ, δεν μπόρεσαν παρά τη φιλότιμη προσπάθειά τους, να βρουν
στοιχεία βιογραφικά για τον Ελευθέριο Νουφράκη. Κανείς δεν ήταν σε θέση να τους δώσει
την παραμικρή πληροφορία πέρα από τις δύο τρεις λέξεις που υπήρχαν στην πράξη του
Δημοτικού Συμβουλίου, τη σχετική με την ονοματοθεσία του δρόμου. Κι αναρωτιέται
εύλογα κανείς τι θα γινόταν αν από μια μικροφθορά του χαρτιού είχαν χαθεί κι αυτές οι
λέξεις!
Τα στοιχεία που εδώ αναφέρονται μπορεί να είναι ενδιαφέροντα, είναι όμως
οπωσδήποτε ανεπαρκή. Τα βρήκα, μάλλον τυχαίως ψάχνοντας σε βιβλία. Όπως και άλλοτε
έχω πει, προσπαθώ από καιρό να καταρτίσω ένα αρχείο βιογραφιών που θα περιλαμβάνει
όλα τα ονόματα των Ρεθεμνιωτών εκείνων που το πέρασμά τους από τη ζωή άφησε κάποιο
ίχνος στη βιβλιογραφία. Δεν θα περιληφθούν δηλαδή μόνο οι διαπρεπείς. Πιστεύω πως
είναι μια δουλειά χρέους. Η δουλειά όμως αυτή δεν μπορεί να φτάσει σε κάποια
πληρότητα, σχετική έστω, χωρίς τις υποδείξεις των συμπολιτών που έχουν άμεσο
ενδιαφέρον.
Στην προκειμένη περίπτωση, για παράδειγμα, αγνοώ βασικά στοιχεία, αυτά που
είναι απαραίτητα και για το πιο απλό βιογραφικό σημείωμα. Συμπεραίνω μόνο πως ο
ήρωάς μας κατάγεται από κάποιο χωριό του δυτικού Ρεθύμνου. Υπάρχει μάλιστα ένας ακόμα Νουφράκης που πρέπει να συμπεριληφθεί στο αρχείο αυτό. Ονομάζεται Παϊσιος Νουφράκης (του Στυλιανού και της Ελένης), είναι κι αυτός κληρικός (αρχιδιάκος – θεολόγος), και συγγραφέας ενός ενδιαφέροντος φυλλαδίου με τίτλο «Πόλεμοι και Αναμνήσεις» (έκδοση του 1914).
Αφήστε μια απάντηση