Λαογραφικά Αμαρίου
Του κ. Ηλία Εμμ. Ταταράκη
Διδασκάλου
Α΄) Ευχές
1)Ευχές σε γάμο:
Να ζήσουνε σα ντα ψηλά βουνά.
Καλορίζικοι και στερεωμένοι.
Καλούς απογόνους να τωνε δώσει ο Θεός.
Και στα επίλοιπα κοπέλια σας ν’ αξιωθήτε.
Ευχετικές μαντινάδες όταν πηγαίνει ο γαμπρός να πάρει τη νύφη:
Από την παρέα του γαμπρού:
Το κυπαρίσι πούρθενε σήμερα στην αυλή σας,
Πρώτα του δώστε την ευχή κι ύστερα το παιδί σας.
Από την παρέα της νύφης:
Με δόξα με πολλή τιμή μ’ ευλάβεια μεγάλη, σας δίνομε τη νύφη μας να βάλει το στεφάνι.
Παρέα του γαμπρού:
Ανοίξετε την πόρτα σας τη σιδεροζωσμένη,
να δούμενε τη νύφη σας την πολυπαινεμένη.
Παρέα της νύφης:
Τώρα θα σας τη δώσουμε την πλιο καλύτερή μας,
που πρόβερνε στην πόρτα μας κι έφεγγεν η αυλή μας.
Παρέα του γαμπρού:
Να ιδούμενε τη νύφη σας να ιδείτε το γαμπρό μας,
κι αν έχετε παράπονα να μας τα πήτε εμπρός μας.
Παρέα της νύφης:
Γαμπρέ μια χάρη σου ζητώ κι αν θέλεις να την κάμεις,
το ρόδο που σου δίνομε να μη μας το μαράνεις.
Παρέα του γαμπρού:
Ανοίξετε την πόρτα σας το δεξιό μαδέρι,
να μπη τση ρήγισσας ο γιος τσ’ Αρχόντισσας το ταίρι.
Παρέα της νύφης (αν η νύφη είναι ορφανή):
Θεωρείτε πως σας δίνουμε μια βίτσα μαζοράνα,
να μην τηνε μαλώνετε γιατί δεν έχει μάνα.
Παρέα του γαμπρού:
Έχομε κι άλλες ορφανές νυφάδες καομένες
μα για να τσοι ρωτήξετε ειν’ ευχαριστημένες.
Παρέα της νύφης:
Καλός είναι και ο γαμπρός αλήθεια και το ταίρι,
είναι γυαλένιος μαστραπάς (κύπελο) με ασημένιο χέρι.
Παρέα του γαμπρού:
Καλή ‘ναι και η νύφη σας αλήθεια κι ο γαμπρός μας,
καλύτερο ντελικανή δεν είχε το χωριό μας.
Παρέα της νύφης:
Σήμερα λάμπει ο ουρανός σήμερα λάμπει η μέρα,
σήμερα στεφανώνεται αϊτός την περιστέρα.
Παρέα του γαμπρού:
Ανοίξετε την πόρτα σας μη σύρω την μπιστόλα,
για να σκοτώσω τσοι μισούς και θα την πάρω κιόλας.
Παρέα της νύφης:
Μη λες για την μπιστόλα σου την πολυπαινεμένη,
μα στο χωριό μας δεν κεντά γιατί ‘ναι σκουριασμένη.
Μετά την στέψη, στην αυλή της εκκλησίας, ο λυράρης παίζει πεντοζάλη, το χορό της
νύφης κι ένας τραγουδιστής ξένος ή δικός λέει τα παινέματα της νύφης:
Σ’ όσους γάμους κι αν επήγα τέτοια νύφη δεν την είδα,
νάχει τα μαλλιά πλεγμένα τα σγουρά κατεβασμένα,
νάχει μύτη σαν κοντύλι στόμα σαν το δακτυλίδι,
ν’ αγαπά την πεθερά της σαν τα μάθια τα δικά της,
ν’ αγαπά τον πεθερό της να ‘ναι πάντα για καλό της,
ν’ αγαπά και τσοι κουνιάδους για να τσοι ‘χει πάντα σκλάβους,
(ή: σαν τση λεμονιάς τσοι κλάδους)
ν’ αγαπά και το γαμπρό σαν τα μάθια της τα δυο,
κι όταν έρθει και μανίζει μάθια μην τ’ ανατρανίζει,
κι όντε θάρθει απ’ το χωράφι να πετά πέρα τ’ αδράκτι.
Δεν έχει άλλα να σου πω και καλομοίρα νάσαι,
και στ’ αγκαλάκια του γαμπρού να θέτεις να κοιμάσαι.
(Καθ’ υπαγόρευσίν Ειρήνης Ν. Ζουμπουλάκη
κατοίκου Κλεισιδίου Αμαρίου, ετών 92).
Ευτράπελο του γάμου:
Ήθελα να παντρευτώ μα δεν είχα και καρπό,
και ξανοίγω στο πυθάρι βρίχνω μιαολιά κριθάρι,
πάω σ’ ένα κουρουπάκι βρίχνω μιαολιά σταράκι,
πιάνω κοσκινίζω το σκύφτω αλεσματίζω το,
βάνω το στο τεραζί (ζυγαριά) πέντε οκάδες και μισή,
πάω στο στο μυλωνά και μου κλέφτει μια οκά,
βγάνω και δυο καλεστάδες και καλούσαν δυο βδομάδες,
και καλούν κατωμερίτες και μου φέρνουν κολοκύθες,
και καλούσανε κι’ αγάδες και μου φέρνανε χουρμάδες,
κι ώστε νάρθει τ’ άλεσμα έφυγε το κάλεσμα.
Παίρνω βίρμα (φόρα) να τσοι φτάξω και να τσοι χαψοκεράσω,
γιάγυρε (γύρισε) ασκέρι οπίσω τηγανόπιτα θα ψήσω.
(Καθ’ υπογόρευσιν Εμμαν. Μιχ. Δραμιτινού).
2)Ευχές σε βάφτιση:
Ευχές για τους γονείς του παιδιού:
-Να σας εζήσει, όπως επιθυμείτε να το δήτε.
-Και στσοι χαρές (γάμο) ντου ν’ αξιωθείτε.
-Να ζήσει ο νεοφώτιστος.
-Να ζήσει το αίτιο (το παιδί που είναι αιτία).
Ευχές εις τον ανάδοχο (σύντεκνο):
-Πάντα άξιος.-Άξιο νάναι το μιστό σου.
-Να τα χιλιάσεις.
-Να σου ζήσει ο φιλιότσος.
-Ο Θεός να σ’ αξιώσει να το στεφανώσεις κι’ όλας.
Ευχετήριο τραγούδι στο τραπέζι στη βάφτιση:
Σαν εβαπτίσθη το παιδί κι έγινε χριστιανάκι,
να το χαρούνε οι γονείς και να το μεγαλώσουν
και να το στείλουν στο σκολειό γράμματα να του μάθουν.
Να το χαρίνει κι ο νονός και να το στεφανώσει,
να του βαφτίσει και παιδί.
(ακολουθεί η μαντινάδα):
Μια μαντινάδα θε να πω απάνω στο λεμόνι,
να ζήσει ο νεοφώτιστος και η παρέα όλη.
3)Διάφορες ευχές:
α)Στα πανηγύρια:
-Βοήθειά μας ο άγιος.
-Η χάρη του Αγίου να μας εβοηθά.
-Και του χρόνου ν’ αξιωθούμε νάρθωμε στη χάρη ντου.
-Και του χρόνου με υγεία. Χρόνια πολλά.
β) Στις αποκριές:
-Καλές αποκρές να περάσουμενε.
-Καλή σαρακοστή.
-Και τη λαμπρή να φτάξουμενε
γ)Όταν μπαίνουν στο σπίτι:
-Καλώς σάσε βρήκαμενε: (απαντούν)
-Καλώς και καλώς εκοπιάσετε.
δ) Όταν τρώγουν και πίνουν:
-Καλή όρεξη
-Στην υγειά σας και ότι πεθυμάτε.
-Κάθε μέρα νάχωμε την υγειά μας.
-Καλά ύστερα.
-Στην υγεία και του Ξενιτεμένου σας (εάν έχουν).
-Όποιος δεν μας αγαπά να καβαλικέβγει το μελίντακα (μερμήγκι) και να μην αγγίζουνε τα
πόδια ντου χάμε.
-Πάντα με καλό να σμίγωμενε.
ε) Στο μισεμό (αναχώρηση):
-Καλή στραθιά.
-Ο Θεός μαζί σου.
-Η Παναγιά να καθαρίζει τη στράτα σου.
-Με το καλό να γιαϊρης (γυρίσεις)
-Με το καλό να σε ξαναδεχτούμε.
στ) Στο προξενιό (όταν πίνουν):
-Καλορίζικες νάναι οι δουλειές μας.
-Καλά ξέτελα
-Και στο γάμο με καλό
ζ) Σε παντρεμένη γυναίκα:
-Να χαίρεσαι το στεφάνι σου.
-Να χαίρεσαι τον άντρα σου και τα παιδιά σου.
-Χαιράμενη κι απρίκαντη και γλυκοσαλισμένη.
(εξήγηση: Να έχεις τον άντρα σου, να μην έχεις πίκρες και να ζεις γλυκά).
-Να χαίρεσαι το σπίτι σου και τα παιδιά σου.
η) Σε έγκυο γυναίκα:
-Καλή λευτεριά.
-Καλή ξεμίστεψη
-Με το καλό και στο γιο (ή κόρη, αλλά σπανίως στην Κρήτη).
θ) Στον άρρωστο:
-Περαστικά σου και καλύτερα.
-Ο Θεός να σε γιατρέψη.
-Η χάρη τση Παναγίας να σου βρεθή (βοηθήσει)
ι) Σε δουλευτάδες (εργάτες):
-Καλή δύναμη.
-Καλά ξετελέματα.
ια) Σε κτίσιμο σπιτιού:
- την υγεία σας να μπαινοβγαίνετε.
-Να το χαίρεστε.
–Καλά ξετελέματα (αν είναι ατέλειωτο)
Παιδιά κι εγγόνια να το βρούνε
ιβ) Όταν φέρνουνε εισοδήματα στο σπίτι:
-Καλοξόδευτο (λάδι, σιτάρι, κρασί).
-Με την υγεία σας να το ξοδέψετε
-Κι άλλη χρονέ ν’ αξιωθούμε.
-Ποτέ ντου να μη λείψη απού το σπίτι σας.
ιγ) Όταν σπέρνουνε (σπορά):
- Στο όνομα του Θεού και τση Παναγίας.
-Στ’ όνομα τσ’ Αγιάς Τριάδας.
-Καλή επετυχία να πέψη ο Θεός.
-Καλά διάφορα στσοί κόπους μας
-Εικοσιπέντε Δεκεμπριού Χριστός γεννάται,
η ώρα κείνη κι ή ώρα τούτη μια λογάται
ιδ) Στον ερχομό του ξενιτεμένου:
-Καλώς τα δεχτήκετε
-Πάντα με καλό και με χαρά να τον αποδέχεστε.
-Καλώς όρισες, καλώς ήρθες.
- Γενικές ευχές:
-Έχε την ευκή μου και των Αγίων (από γονείς συνήθως).
-Την ευκή μου νάχεις απού τα φύλλα τση καρδιάς μου.
-Ο Θεός να μου κόβει μέρες και να σου δίνει χρόνια
-Την ευκή του Θεού νάχεις και ν’ αποκτήσεις του κόσμου ούλου τα καλά
-Ως είναι η ψυχή σου, ετσά να σου πέμπει κι ο Θεός
-Την ευκή μου νάχεις απού τσ’ εβδομήντα δυο φλέγες του κορμιού μου, κι όσες στάλες
νερό μούβαλες, τόσοι να Αγίοι να κλάψουνε του Χριστού να σε χρυσομοιριάσει (να σου
δώσει καλή τύχη) (τη λένε γρηές).
-Την ευκή μου νάχει το παιδί μου εκειά που βρίχνεται και χώμα να πιάνει, χρυσάφι να
γίνεται.
-Ο Θεός να σου χαρίσει ότι πεθυμά η ψυχή σου.
-Ο Θεός να μασε ξεμιστέβγη απού τσοι κακές ώρες.
-Την ευκή μας παιδί μου νάχεις και να πολυχρονήσεις, να βγάλεις κλώνους και κλαδιά τον
κόσμο να γεμίσεις, στον Άγιο τάφο του Χριστού Χατζής να προσκυνήσεις.
-Να έχεις την ευκή τω γονέω σου και τση Παναγιάς.
-Καλά ύστερα να μασε δώσει ο Θεός (τη λέγουν γέροντες)
Σχετικά με τις ευχές των γονέων λέγουν:
-Ευκή γονιού αγόραζε και στα βουνά περπάτιε,
και τα βουνά ανέ χαλούν, εσύ να μη φοβάσαι.
ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ Ο ΠΥΡΦΟΡΟΣ
ΕΤΟΣ 5ο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ – ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1981 ΤΕΥΧΟΣ 23
Αφήστε μια απάντηση