«∆είγµατα αγνωµοσύνης από… άγνοια» του Γιώργου Π. Εκκεκάκη, εφηµ. Ρεθεµνιώτικα Νέα, 9 Μαΐου 2012.
Δείγματα αγνωμσύνης από… άγνοια!
Του Γ.Π. ΕΚΚΕΚΑΚΗ
Σε πρόσφατο δημοσίευμά μου στον τοπικό τύπο («Ρέθεμνος», 5-5-2012), είχα
την ευκαιρία να επισημάνω το γεγονός ότι το Ρέθυμνο είναι η μόνη από τις
πόλεις της Κρήτης που δεν έχει αφιερώσει δρόμο στη μνήμη του Σάμουελ
Χάου (1801-1876), ενός αγνού φίλου της Κρήτης με ανεπανάληπτη
προσφορά κατά την Επανάσταση του Αρκαδίου.
Παλαιότερα, είχα επικαλεστεί και την ανάλογη περίπτωση του Ρεθεμνιώτη
φιλικού Γεώργιου Δ. Σακόρραφου (π. 1790-1865). Να υπενθυμίσω ότι ο
συμπολίτης μας αυτός, ενώ εξακριβωμένα, είχε προταθεί ακόμη και για
πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας πριν οι Εθνικές Συνελεύσεις καταλήξουν
στον Καποδίστρια, αγνοήθηκε παντελώς από τις κατά καιρούς επιτροπές
ονοματοθεσίας των δρόμων της ίδιας του της πόλης!
Τα δύο παραπάνω παραδείγματα δεν θα έλεγα ότι αποτελούν δείγματα
αγνωμοσύνης. Μάλλον άγνοια υποδηλώνουν. Όμως, ούτως ή άλλως, το
φαινόμενο είναι απογοητευτικό. Η άγνοια του ιστορικού μας παρελθόντος, εν
πολλοίς αδικαιολόγητη σήμερα, δεν ταιριάζει με τη γνωστή παροιμιώδη
φράση, που με αυταρέσκεια επαναλαμβάνομε. Και για να μη θεωρηθεί ότι τα
λέει αυτά κάποιος που εξαιρεί τον εαυτό του, θα εξιστορήσω εδώ μια
προσωπική ανάμνηση, καθόλου κολακευτική. Κατά τύχη, η μικρή ιστορία μου
σχετίζεται με τις ονοματοθεσίες των ρεθεμνιώτικων δρόμων:
Πριν από 45 χρόνια, λοιπόν, σε μέρες που η κακοκαιρία απαγόρευε τη
Γυμναστική στην αυλή και υποχρέωνε την παραμονή στην αίθουσα των
τμημάτων που είχαν το μάθημα, επινοήθηκε τυχαία ένα ανταγωνιστικό
παιχνίδι γνώσεων, σαν αυτά που είναι σήμερα της μόδας στα τηλεοπτικά
κανάλια. Με δυο λόγια: Οι μαθητές της κάθε σειράς θρανίων αποτελούσαν μια
περιστασιακή ομάδα που συναγωνιζόταν τις άλλες ομάδες – σειρές σε
γνώσεις τοπικής ιστορίας. Η διαδικασία ήταν οι εξής: Πρώτα, σε κάθε ομάδα
κατέθετε τις πραγματικές διευθύνσεις διαμονής των μελών της. Ο Γυμναστής
(και περιστασιακός διαιτητής) κατέγραφε στον πίνακα τα ονόματα των
δρόμων, σε αντίστοιχες στήλες. Στη συνέχεια, οι αντίπαλες ομάδες
προσπαθούσαν να δώσουν απαντήσεις για τα πρόσωπα και τα ιστορικά
γεγονότα που σχετίζονταν με τα ονόματα των δρόμων.
Το ενδιαφέρον που προκάλεσε στους μαθητές το παιχνίδι ήταν απρόσμενο,
παρά την ανεπάρκειά τους σε γνώσεις. Το χειρότερο ήταν πως δεν άργησα
να συνειδητοποιήσω και την ανεπάρκεια της διαιτησίας. Παρότι φρόντιζα να
σβήνω από τον πίνακα τα… μη ελέγξιμα ονόματα δρόμων, το κακό δεν
αποσοβήθηκε τελικά, όπως θα δούμε πιο κάτω. Διαπίστωσα με έκπληξη ότι
μερικοί μαθητές ανέτρεχαν σε εγκυκλοπαίδειες ύστερα από κάθε παιχνίδι, ενώ
άλλοι ρωτούσαν τους μορφωμένους γείτονες. Κάποιος μου εξέφρασε την
έκπληξή του για το γεγονός ότι ούτε οι εγγράμματοι γέροντες γείτονες, αυτοί
που διάβαζαν τον οδοδείκτη μια ζωή, δεν είχαν αναρωτηθεί ποτέ για το ποιος
είναι αυτός που είχε δώσει το όνομα στο δρόμο τους.
Ενώ, λοιπόν, αισθανόμουν υπερήφανος, μια απρόσμενη ερώτηση… «εκτός
παιδιάς» όπως θα λέγαμε σήμερα, ήρθε να με προσγειώσει. Δεν θυμούμαι
τον μαθητή που ρώτησε, θυμάμαι όμως την ίδια την ερώτηση: «…Ποιος
ήταν, κύριε, ο Φραγκίσκος Πόρτος που έδωσε το όνομα σε δρόμο της
γειτονιάς μου;»(!)
Μακάρι κάποιοι από τους τότε μαθητές να θυμούνται κάτι απ’ όσα μόλις
ανέφερα και να επιβεβαιώσουν των λόγων μου το αληθές.
Στα 45 χρόνια που πέρασαν έκτοτε, δόθηκε η δυνατότητα στον τότε ανεπαρκή
διαιτητή του παιχνιδιού να βελτιώσει τις ιστορικές του γνώσεις. Το κακό είναι
ότι βίωσε και καταστάσεις που έκαμαν να εμπεδώσει τις έννοιες των δύο
λέξεων που κυριαρχούν στον τίτλο του σημειώματος.
Στο μεταξύ, εκδόθηκε και το πολύ χρήσιμο βιβλίο με τον τίτλο
«Ρεθυμνοδωνυμικά» (Ρέθυμνο 1992), ένα βιβλίο όπου δίδονται στοιχεία,
καθώς και το ιστορικό της ονοματοθεσίας των περίπου 370 δρόμων του τότε
Δήμου. Έτσι, έχοντας κανείς τη συνολική εικόνα, πολλά μπορεί να κρίνει και
να καταλάβει.
Όπως ήταν φυσικό, δε θα μπορούσε να είχαν τιμηθεί με αφιερώσεις δρόμων
όλοι οι άξιοι μνήμης και τιμής συντοπίτες μας του παρελθόντος. Το κακό είναι
άλλο. Πολλές είναι οι εκατοντάδες των άξιων Ρεθεμνιωτών που, όχι μόνο δεν
τιμήθηκαν αλλά που ξεχάστηκαν από μας. Για να φανεί το πλήθος των κάποτε
τιμημένων και τώρα λησμονημένων, επέλεξα να παρουσιάσω τέσσερα
ιστορικά πρόσωπα, τα επώνυμα των οποίων αρχίζουν με τα τέσσερα πρώτα
γράμματα του αλφαβήτου (Α, Β, Γ, Δ). Παρότι δεν είναι η πρώτη φορά που
κάνω λόγο για τα συγκεκριμένα πρόσωπα, φοβούμαι πως ελάχιστοι
αναγνώστες έχουν συγκρατήσει τα ονόματά τους:
- Αγγελάκης Χαρίλαος του Στυλιανού (Πρινές Ρεθύμνης 1855 – Αθήνα 1923):
Υφηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών στην έδρα του Διοικητικού Δικαίου, από
το 1879. Διετέλεσε πληρεξούσιος (= βουλευτής) στη Γενική των Κρητών
Συνέλευση από το 1881, εκπροσωπώντας την πόλη του Ρεθύμνου. Η
παρουσία του στην Κρητική Συνέλευση ήταν καταλυτική, ενώ οι επιστημονικές
εργασίες του βοήθησαν στην προαγωγή των νομικών σπουδών στην Ελλάδα.
Ήταν ο διαχειριστής του κληροδοτήματος του ιερολοχίτη Μάρκου Καλούδη,
ενός άλλου ξεχασμένου συντοπίτη μας από το ίδιο χωριό. - Βαρδάκης Στυλιανός του Βαρδή (1823-1918): Πολύ σπουδαίος αγωνιστής
των Κρητικών επαναστάσεων, από το Όρος. Πήρε μέρος σε όλες τις
επαναστάσεις από το 1858 και ήταν αρχηγός της Επαρχίας από το 1866.
Έχαιρε γενικής εκτιμήσεως. Ήταν ο Πρόεδρος της δεκαμελούς Επιτροπείας
Αγωνιστών του Νομού Ρεθύμνης, αποστολή της οποίας ήταν η αξιολόγηση
των αγωνιστών. Είχε την ατυχία να χάσει πρόωρα τη μοναχοκόρη του
Βαγγελίτσα (+1885) καθώς και το γιό του Εμμανουήλ, ο οποίος έπεσε ηρωικά
κατά την απελευθέρωση της Μυτιλήνης το 1912.
- Γρηγοριάδης Μιχαήλ (1845 – 2 Αυγ. 1903): Αξιωματικός του Ελληνικού
Πυροβολικού από τις Βρύσες Ακουμίων. Η μυθιστορηματική πορεία και η
ανάδειξή του είναι απίστευτη. Παρότι έχω αναφερθεί σ’ αυτήν και παλαιότερα
(Κ.Ε., φ 9-8-2010), αξίζει να θυμηθούμε μερικά. Άλλωστε, η ιστορία του Μ.Γ.
είναι διδακτική και εξαιρετικά επίκαιρη τις μέρες αυτές. Ως προσφυγόπουλο
από την Κρήτη, ο μικρός Μιχάλης βρήκε κάποτε δουλειά, καθαρίζοντας
πυροβόλα. Λίγο αργότερα έγινε τεχνίτης και διαπίστωσε ότι τα κανόνια που
φρόντιζε θα μπορούσαν να γίνουν ασυγκρίτως αποτελεσματικότερα με
ορισμένες προσθήκες και μεταβολές. Αφού δεν βρήκε ανταπόκριση από τους
προϊσταμένους του, έφυγε στην Ευρώπη. Οι Βέλγοι, τελικά, ήταν αυτοί που
εκτίμησαν και αξιοποίησαν τις ιδέες του νεαρού Ρεθεμνιώτη. Για να μη
μακρηγορούμε, το τότε Υπουργείο Άμυνας, αγόρασε κάποτε τα
εκσυγχρονισμένα βελγικά κανόνια, πληρώνοντάς τα πανάκριβα (Σεπτέμβριος
1883). - Δασκαλάκης Μάξιμος του Δημητρίου (π. 1828 – 22 Μαρτίου 1902):
Γεννήθηκε και πέθανε στο Ρέθυμνο. Η γενικότερη πατριωτική προσφορά του
δεν μπορεί να αποδοθεί σε λίγες γραμμές. Ως διερμηνέας και σύμβουλος στη
Γενική Διοίκηση Κρήτης, αναδείχθηκε σε έναν άτυπο πολιτικό καθοδηγητή
των Χριστιανών ολόκληρης της Κρήτης. Αυτό τον έφερε σε ρήξη με το
Διοικητή. Μόλις που μπόρεσε -με τρόπο μυθιστορηματικό- να διαφύγει και να
καταφύγει στην Αθήνα. Επέστρεψε στο γενέθλιο τόπο το 1866 για να
πολεμήσει. Στην Αθήνα -εκτός από την πατριωτική του δράση, που δεν τη
σταμάτησε ποτέ- αναδείχτηκε σε περιζήτητο καθηγητή της γαλλικής γλώσσας
και σε συγγραφέα βοηθημάτων για τους επίδοξους γαλλομαθείς. Ήταν
πατέρας του πατριώτη δικηγόρου των Αθηνών Αριστείδη Δασκαλάκη και
πεθερός του γιατρού Γεωργίου Εμμ. Σαουνάτσου (1863-1947). Ενδεικτικό της
αγάπης του Μάξιμου στη γενέθλια πόλη είναι και το γεγονός ότι φρόντισε,
συνειδητά, να έρθει στο Ρέθυμνο για να πεθάνει. Το σπίτι του γνωρίζομε πως
ήταν πολύ κοντά στο Επισκοπείο.
Γεώργιος Σακόρραφος. Προτάθηκε για πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας
από τις Εθνικές Συνελεύσεις, αλλά αγνοήθηκε από τις εδώ επιτροπές
ονοματοθεσίας των δρόμων
Αγγελάκης Χαρίλαος. Πανεπιστημιακός και συγγραφέας πασίγνωστος,
άγνωστος όμως στο χωριό του, τον Πρινέ Ρεθύμνης
Στυλιανός Βαρδάκης. Λέγεται πως ήταν ο πιο μορφωμένος και από τους
πιο αξιοσέβαστους μεγαλοκαπετάνιους της Κρήτης. Η μοίρα φάνηκε
απέναντί του σκληρή και άδικη, όπως και ο τόπος του
Μιχάλης Γρηγοριάδης. Η μυθιστορηματική πορεία της υπηρεσιακής του
ανέλιξης πολλά διδάσκει και πολλά θυμίζει (βλ. κείμενο)
Δασκαλάκης Μάξιμος. Ένας ρεθυμνολάτρης με εθνική προσφορά,
ξεχασμένος από το επίσημο Ρέθυμνο
