«Όταν οι νέοι της πόλης µας ξενιτεύονταν για να µάθουν τέχνη… στου Άλδου το µαγαζί» του Γιώργου Π. Εκκεκάκη, εφηµ. Ρεθεµνιώτικα Νέα, 25 Ιουλίου 2012.
Όταν οι νέοι της πόλης μας ξενιτεύονται για να
μάθουν τέχνη… στου Άλδου το μαγαζί!
Του Γ.Π. ΕΚΚΕΚΑΚΗ
Υπήρχε, λένε, μια παροιμιώδης φράση που τη χρησιμοποιούσαν με διάθεση σκωπτική οι
κάτοικοι Στο αναγεννησιακό Ρέθυμνο. Ήταν, ακριβώς, οι τελευταίες λέξεις του τίτλου μας:
… «στου Άλδου το μαγαζί». Το πως και το γιατί καθιερώθηκε η φράση, θα το εξηγήσομε
πιο κάτω. Για την ώρα, να πούμε τούτο: Είναι κρίμα που η φράση ξεχάστηκε και δε
χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κανείς επ’ αυτού.
Ευτυχώς, η όλη ιστορία έχει καταγραφεί στη βιβλιογραφία* και μπορούμε σήμερα να την
αναπλάσομε, χωρίς ουσιαστικές αυθαιρεσίες. Όμως, πριν απ’ αυτό, καλό θα ήταν να θυμηθούμε
με δύο λόγια ποιος ήταν ο Άλδος και ποια η τέχνη που μάθαιναν οι Ρεθεμνιώτες νέοι στο
«μαγαζί» του: Όπως θα πρέπει να κατάλαβαν οι ενημερωμένοι αναγνώστες, πρόκειται για τον
Άλδο Μανούτιο (1450- ;;), μια από τις μεγάλες μορφές της Αναγέννησης, ένα πρόσωπο που
σημάδεψε την εποχή του και καταγράφηκε στην παγκόσμια ιστορία. Τα περί αυτού μπορεί να τα
βρει κανείς εύκολα, ανοίγοντας οποιοδήποτε εγκυκλοπαιδικό λεξικό. Όσο για το… «μαγαζί», δεν
ήταν άλλο από το περίφημο τυπογραφείου του στην Βενετία, σε αυτό όπου πρωτοτυπώθηκαν
-και έτσι διασώθηκαν- πολλά από τα έργα των αρχαίων Ελλήνων κλασικών.
Ας έλθομε τώρα στην ανάπλαση του περιστατικού που, κατά τις ενδείξεις, καθιέρωσε την φράση
με το όνομα του Άλδου. Πρόκειται για μια μικρή ιστορία της καθημερινότητας στο Ρέθυμνο της
εποχής: Περί το 1490, λοιπόν, μια απλοϊκή Ρεθεμνιώτισσα έμαθε πως ένας συμπολίτης
ετοιμαζόταν να αναχωρήσει για τη Βενετία. Έσπευσε λοιπόν κι εκείνη να ετοιμάσει ένα δέμα για
τον γιο της που εργαζόταν εκεί και πήγε στο σπίτι του συμπολίτη που θα ταξίδευε για να
παραδώσει την… «παραγγελία» και να παρακαλέσει σχετικά. Τέτοιες εκδουλεύσεις, θα πρέπει
να εξηγήσομε, δεν ήταν ασυνήθιστες τότε στο Ρέθυμνο. Το ασυνήθιστο στη συγκεκριμένη
περίπτωση φαίνεται πως ήταν το μέγεθος του δέματος, κάτι που ξάφνιασε και προβλημάτισε τον
άνθρωπο που του ζητούσαν να το μεταφέρει. Παρ’ όλα αυτά, από λόγους λεπτότητας, οι πρώτες
επιφυλάξεις – αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν δεν αφορούσαν το δέμα και το μέγεθός του, αλλά
το νεαρό παραλήπτη και τις δυσκολίες της ανεύρεσής του. Το αντεπιχείρημα της απλοϊκής
γυναίκας φαίνεται πως ήρθε τόσο αυθόρμητα που έγινε ανέκδοτο και έμεινε στην ιστορία… στου
Άλδου το μαγαζί δουλεύει!
Τί να πρωτοσχολιάσει κανείς από την παραπάνω μικρή ιστορία, την τόσο αξιοσημείωτη. Οι
πληροφορίες που εμμέσως προκύπτουν είναι πολλές και «δένουν» όλες με όσα ακολούθησαν.
Να υπενθυμίσομε μόνο ότι, μερικά χρόνια αργότερα, περί το 1497-98, ιδρύθηκε από
Ρεθεμνιώτες στη Βενετία ένα εκπληκτικό τυπογραφείο. Πριν δικαιολογήσω το χαρακτηρισμό, να
επισημάνω τούτο: Το τεχνικό προσωπικό, τεχνίτες και βοηθοί, ήταν όλοι Κρητικοί (Ρεθεμνιώτες,
προφανώς, οι περισσότεροι).
Αυτό σημαίνει ότι το… μαγαζί του Άλδου είχε βγάλει πολλούς και καλούς μάστορες της τέχνης.
Το επιβεβαιώνουν τα γεγονότα: Ένα από τα βιβλία του ρεθεμνιώτικου τυπογραφείου της
Βενετίας θεωρείται μέχρι και σήμερα ως το αριστούργημα της τυπογραφικής τέχνης, όλων των
εποχών (πρόκειται για το Μεγάλο Ετυμολογικό, η έκδοση του οποίου ολοκληρώθηκε σαν τέτοιες
μέρες, τον Ιούλιο του 1499).
Εδώ και μισό αιώνα παρακολουθώ τις δημοπρασίες βιβλίων στον κόσμο ολόκληρο.
Παρακολουθώ από αρκετά χρόνια και τα παλαιοβιβλιοπωλεία του κόσμου, μέσω Διαδικτύου.
Είμαι, λοιπόν, σε θέση να επισημάνω τούτο: Όλα αυτά τα χρόνια, μια και μόνο φορά
παρουσιάστηκε για δημοπράτηση βιβλίο του περίφημου ρεθεμνιώτικου τυπογραφείου της
Βενετίας. Ο λαχνός έφτασε σε ύψη δυσθεώρητα και το γεγονός προκάλεσε τότε παγκόσμια
αίσθηση.
Μήπως στα Αναγεννησιακά Φεστιβάλ που με επιτυχία οργανώνονται κάθε χρόνο στην πόλη μας
θα είχε τη θέση της και μια έκθεση βιβλίων που παραπέμπουν σ’ εκείνη την εποχή; Θα ήταν
ευκαιρία να συνειδητοποιήσουν και οι νέοι μας τον αποφασιστικό ρόλο των Ρεθεμνιωτών σε μια
προσπάθεια που άλλαξε τα δεδομένα στην πορεία του κόσμου. Να σημειωθεί ότι τόσο η
Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη όσο και η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της πόλης μας τυχαίνει να
έχουν βιβλία από το περίφημο εκείνο τυπογραφείο!
Παρεμπιπτόντως, μια υπόμνηση: Για τον Ζαχαρία Καλλέργη και για τον Μάρκο Μουσούρο η
γενέτειρα πόλη έχει αφιερώσει δρόμους. Έχει όμως ξεχάσει τον ιδιοκτήτη εκείνου του
τυπογραφείου, το Νικόλαο Βλαστό.
Και μια τελευταία μεμψιμοιρία: Αυτός που πρώτος μας έδωσε πληροφορίες για το ρεθεμνιώτικο
τυπογραφείο της Βενετίας και για τις τρεις περίφημες εκδόσεις του δεν ήταν κάποιος φορέας
ελληνικός. Ήταν ο Γάλλος ελληνιστής Legrand, με την Ελληνική Βιβλιογραφία του σε…. Γαλλική
γλώσσα (sic)! Όταν το πρώτο μέρος του μνημειώδους έργου του για τα ελληνικά βιβλία
ολοκληρώθηκε στο Παρίσι (1906), ο άνθρωπος θέλησε να διακινήσει τους τέσσερις πρώτους
τόμους του και στην Ελλάδα. Όπως διαβάζω, κατάφερε να πουλήσει τρεις (3) και μόνο σειρές!
*Έχω διαβάσει τουλάχιστον σε δύο πηγές τα σχετικά με την ιστορία για του… Άλδου το
μαγαζί. Ατυχώς, δεν βρήκα τα βιβλία σε πρώτη ζήτηση.
