Η αρχαιολογική σκαπάνη που όλο και ξεθάπτει παλιούς και νέους αρχαιολογικούς
θησαυρούς πάνω στην Κρήτη έφερε στο φως μερικά χαρακτηριστικά
αρχαιουργήματα και στο μικρό συνοικισμό “Σταυρωμένου” Ρεθύμνης.
Ο συνοικισμός αυτός βρίσκεται στο δέκατο τρίτο περίπου χιλιόμετρο της κεντρικής
αρτηρίας προς το Ηράκλειο, έχει περί τους πενήντα κατοίκους κι ανήκει στην
κοινότητα Παγκαλοχώρι.
Τα αγορικά σπιτάκια του ξεπετιούνται ανάρια ανάρια μέσα σε μια μαγευτική
απλοχωριά στην καρδιά ενός απέραντου παραθαλάσσιου κάμπου που τον
δροσίζουν λιόφυτα και χαρουπιές πλάϊ στη θαλάσσια αύρα.
Λίγα αρχαιόπρεπα αχνάρια που διακρίνονται εδώ κι εκεί σιγομουρμουρίζουν την
παλαιϊνότητα του. απ’οτι βγαίνει απ’ τ’ αχνάρια αυτά μα κι απ’ την τοπική παράδοση
που και για κάποιο κρυμμένο Τούρκικο θησαυρό στην “Τρύπα του Νιζάμη” εμίλησε
κάποτε… Ο “Σταυρωμένος” άσχετα προς το όνομα του που βέβαια είναι χριστιανικό
υπήρξε τόπος στον οποίο έζησε άλλοτε και κινήθηκε ενας Μινωικός συνοικισμός
υπολογίσιμου ενδιαφέροντος.
Το γεγονός επιβεβαίωσαν τον τελευταίο καιρό και πέντε υστερομινωικοί τάφοι. Οι
οποίοι με τη φιλότιμη μέριμνα του επιμελητή αρχαιοτήτων Ρεθύμνης καθηγητή
Χρήστου Μακρή , την πρόθυμη χρηματοδότηση του Δήμου Ρεθύμνης και την
ανασκαφική δούλεψη του Εφόρου Αρχαιοτήτων Δυτικής Κρήτης Στέλιου Αλεξίου
ήρθαν στην επιφάνεια απο βάθος 2-3 μέτρων.. πρόκειται για σαρκοφάγους με
φυτικές εξωτερικές παραστάσεις γεμάτες αξιόλογα κτερίσματα αγγεία κλπ
υπολείμματα ανθρώπινου σκελετού που συγκεντρώθηκαν στο Μουσείο Ρεθύμνης
και σημειώνουν οτι ο χώρος του Σταυρωμένου καταρρίπτει πανηγυρικά απ’την
πλευρά του την παλιά αντίληψη περί Μινωικότητος μονάχα των ανατολικών
περιοχών της Κρήτης.
Αν μαλιστα το πράγμα συσχετισθεί με τα ύπο του Καθηγητή Πανεπιστημίου Σπύρου
Μαρινάτου Εφόρου αρχαιοτήτων Κρήτης αλλοτε αποκαλυφθέντα αρχαιουργήματα
στο κοντινό Παγκαλοχώρι και με μερικά άλλα μικρά πράγματα που
περισυνελλέγησαν προ ετών στην περιοχή Σταυρομένου υπο του Ρεθύμνιου λογίου
και εμπόρου Καούνη, ανεψιού του γνωστού Ρεθυμνίου λαογράφου Βλαστου και
βρίκονται κι αυτά στο Μουσείο Ρεθύμνης, Θα μπορεί να οδηγήσει στο σίγουρο
συμπέρασμα πως κάποια υπολογίσιμη πολιτεία έζησε και μεγαλούργησε κι έδώ σαν
τόσες άλλες στη Κρήτη κατα τα προελληνικά χρόνια της Κρήτης.
Ετσι κι ο μικρός κι ασήμαντος σήμερα αυτός συνοικισμός του Σταυρωμένου με τα
διάφορα αυτά ντοκουμέντα του μπαίνει σιγά σιγά στο πλαίσιο του Τουριστικού
κύκλου Ρεθύμνης.. Και καθώς βρίσκεται πλάι στην κεντρική οδική αρτηρία που
συνδέει το Ρέθυμνο με το Ηράκλειο και σε μια περιοχή γεμάτη αρχαιολογικούς
θρύλους, πολύ κοντινή μάλιστα προς την ειδυλλιακή πολιτεία των Μουσουρων,
Χορτάτζηδων της Πάρρεν – Σιγανου , Χατζηδάκηδων, των Πρεβελάκηδων και των
Τσουδερών, θα μπορεί κι αυτός κάποτε με την ανάπτυξη εξοχικών κέντρων, που θα
προσφέρουν ιδίως στη βράση του Καλοκαιριού μαζί με την κρύα μπυρίτσα και τη
δροσιστική λεμονάδα, τα περίφημα και περιζήτητα οπωρικά της περιοχής .. θα
μπορεί κι αυτός ο συνοικισμός να προκαλέσει την επίσκεψη του ξένου, του ταξιδιάρη
και του περίεργου.. και αν προβάλει το όνομά του πέρα απ’ τα όρια του αγνώστου
και του περιφρονημένου.. Τα γράφουμε αυτά με τη βεβαιότητα πως το ζήτημα
ασήμαντο και περιφρονητέο δεν ειναι ..
Κι οτι οι αγαθοί και φιλόπονοι λιγοστοί κάτοικοι του “Σταυρωμένου” που βέβαια το
πλείστον προέρχονται απο τα κοντινά ελαιοχώρια (Παγκαλοχώρι, Χαμαλεύρι,
Αρσάνι, Αστέρι κλπ) δεν θ’αγνοούν πολύ καιρό ακόμα τη φυσική ομορφιά και το
αρχαιολογικό ενδιαφέρον του τόπου τους και οτι θα κάμουν οτι μπορούν για να τα
αξιοποιήσουν .
Προϋποθέσεις και δικαιολογίες εχουν άφθονες:
Τον αρχαιολογικό θρύλο με τα λίγα μα χαρακτηριστικά αρχαιουργήματα..
Την μυστικοπαθή ιερότητα που του δίνει η ανεξήγητη ως την ώρα ονομασία
του.
Την ιστορικότητα με τους γνωστούς ηρωισμούς της Μάχης Της Κρήτης που
μεγαλούργησε κι εδώ με την θρυλική αντίσταση των άοπλων χωρικών κατα
των ουρανοκατέβατων σατανάδων του Χίτλερ”.
Τη φυσική ομορφιά με τη ζωηρή βλάστηση και τη απλοχωριά και τη μαγεία
του ήμερου τοπίου. Και την στοματική προκλητικότητα με τις ανοιξιάτικες και
καλοκαιρινές γήινες λιχουδιές (τις αγκινάρες, τα μαρούλια, τις τομάτες, ου
άφθονα πηγαδίσια νερά τρέφουν και νοστιμίζουν..
Προϋποθέσεις λοιπόν άφθονες. Χρειάζεται μονάχα η δημιουργική πρωτοβουλία
κάπου φιλοπρόοδου και τολμηρού, που θα κινήσει και την ηθική έστω
συμπαράσταση κάποιων αρμόδιων και που θα προκαλέσει κατα πρώτον λόγο την
εκτέλεση συστηματικών Κρατικών ανασκαφών, οι οποίες ποιος ξέρει τί θα
αποκαλύψουν. Η άγνωστη ως τώρα αρχαία πολιτεία “ΑΓΡΙΟΝ” που αναφέρουν οι
γραφές κοντά στο Ρέθυμνο μπορεί να δώσει εδώ κάπου στου Σταυρωμένου το
παρόν, ύστερα απο τέτοια συστηματική ανασκάλευση της περιοχής ποιος ξέρει; οι
πιο πολλές αρχαιοκρητικές πόλεις απο τις εκατό περίπου όπου αναφέρει ο ΄Ομηρος,
βρεθήκανε ετσι τυχαία με συστηματικές κι επιπόλαιες ανασκαφικές κρουσεις σε
διάφορα αρχαιόπρεπα σημεία.. αυτό ειναι πασίγνωστο. Γιατί τάχα να μην
περιμένουμε μια τέτοια έκπληξη και στην περίπτωση του Σταυρωμένου;
Σαν Ρεθεμνιώτες γείτονες του αρχαιόπρεπου τούτου τόπου ευχόμαστε τη γρήγορη
εμφάνιση ενός τέτοιου φιλοπρόοδου και τολμηρού ανθρώπου που θα κινητοποιήσει
και θ’ αξιοποιήσει την περιοχή του.
Δ.Γ.Δ
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ 1968