Τελικά ο φιλόξενος χώρος του Ιστορικού Λαογραφικού Μουσείου αποδείχτηκε ανεπαρκής για να δεχθεί την κοσμοσυρροή, πρωτοφανή στα πολιτιστικά χρονικά του Ρεθύμνου, που θέλησε να παρακολουθήσει τη βιβλιοπαρουσίαση «Οδοιπορικό στην οδό Αρκαδίου και στην Προκυμαία του Ρεθύμνου» του Χάρη Καλαϊτζάκη.
Το κύκνειο άσμα του αξέχαστου συγγραφέα και δικηγόρου παρουσιάστηκε το απόγευμα της Τετάρτης στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Ημέρες Ρεθύμνου 2025».
Ο άριστος όπως πάντα συντονισμός του κ. Χάρη Στρατιδάκη, πολυσήμαντου ιστορικού ερευνητή και συγγραφέα, που επιμελήθηκε και το βιβλίο ήταν από τα βασικά στοιχεία επιτυχίας της εκδήλωσης.
Ανεπανάληπτη η παρουσίαση από τον χαρισματικό Μανόλη Καρνιωτάκη που με τη γλαφυρή του αφήγηση έκανε να συναλλάσσεται το χαμόγελο με το δάκρυ, καταθέτοντας μνήμες από τη ζωή του με τον αξέχαστο φίλο του και συμμαθητή.
Συγκλονιστική και η Ελένη Τζέτζου, όπως πάντα, μιλώντας για τα πρώτα χρόνια της καριέρας της πλάι στον αξέχαστο Χάρη, δάσκαλο και πολύτιμο συνεργάτη.
Ο Θωμάς Κρεβετζάκης εκ μέρους των «Ημερών Ρεθύμνου» που διοργάνωσε τη βραδιά σε συνεργασία με το Ιστορικό Λαογραφικό Μουσείο και τη στήριξη της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου τόνισε ότι το βιβλίο του Καλαϊτζάκη, αναλύει την οδό Αρκαδίου και την προκυμαία με τρόπο εμπεριστατωμένο, αναδεικνύοντας τη σημασία της, την οικονομική, την κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη της πόλης του Ρεθύμνου.
«Ένα βιβλίο», τόνισε, «σαφώς ανώτερο από «Τα δικά μας καφενεία», το προηγούμενό του βιβλίο, το οποίο ενώ περιέχει πληροφορίες που μπορούσαμε να βρούμε και σε άλλες έρευνες και μελέτες, παρόλα αυτά, για πρώτη φορά συγκεντρώνονται αναλυτικά σε ένα ολόκληρο τόμο, με λεπτομερής ανάλυση της κάθε οικίας, αριθμό προς αριθμό».
Την εκδήλωση χαιρέτισαν ο εκπρόσωπος του Σεβασμιοτάτου Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, π. Νικόλαος Νικηφόρος, Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος, η αντιπεριφερειάρχης κ. Μαρία Λιονή με έντονη στη φωνή της τη συγκίνηση όπως αναφερόταν σε ένα ξεχωριστό της συνάδελφο, ο δήμαρχος κ. Γιώργος Μαρινάκης με μεστή όπως πάντα έκφραση λόγου, ενώ εκ μέρους του δικηγορικού συλλόγου χαιρέτισε ο πρόεδρος κ. Θωμάς Λεχωβίτης.
Χαιρετισμό της προέδρου του Ιστορικού Λαογραφικού Μουσείου κ Φαλής Βογιατζάκη μετέφερε ο συντονιστής κ. Χάρης Στρατιδάκης.
Έρευνα και καταγραφή δύο δρόμων
Στην τοποθέτησή της η κ. Ελένη Τζέτζου σημείωσε μεταξύ άλλων ότι το βιβλίο αποτελεί «στην κυριολεξία έρευνα και καταγραφή δύο βασικών δρόμων – περιοχών που για πολλά – πολλά χρόνια, πριν η πόλη μας μεγαλώσει, αποτέλεσαν το κέντρο της ζωής, του εμπορίου, της ψυχαγωγίας, των πολιτικών εξελίξεων και όλων γενικά των δραστηριοτήτων της.
Η αγάπη και η επιμονή με την οποία εργάστηκε για να δώσει αυτό το βιβλίο, το οποίο όπως σωστά επισημαίνει και ο Χάρης Στρατιδάκης, «απέχει από το στάδιο της επιμελημένης ματιάς», διακρίνεται σε κάθε σελίδα του.
Δυστυχώς σήμερα δεν είναι μαζί μας αφού έφυγε πολύ αιφνίδια από τη ζωή, εν μέσω πανδημίας, αφήνοντας όμως σε αυτές τις 400 και πλέον σελίδες το στίγμα της προσωπικότητάς του.
Αφήνοντας δηλαδή τη σεμνότητα, τη μεθοδικότητα – διεισδυτικότητα και την εργατικότητα που τον διέκρινε ως άνθρωπο και ως δικηγόρο, την οποία γνώρισα από κοντά στα χρόνια της συνεργασίας μας».
Όπως εξήγησε, στο βιβλίο ξεπηδούν μνήμες «από εικόνες, πρόσωπα, σπίτια, μαγαζιά, ομιλίες, από όμορφα και δυσάρεστα, από καταστροφές και βάναυσες επεμβάσεις σε οικοδομήματα που παρά την έγκαιρη πρόβλεψη για την προστασία των δρόμων αυτών (διάταγμα για την προστασία της παλιάς πόλης) αλλοίωσαν τις εικόνες που περνάνε μπροστά μας.
Στο δεύτερο κομμάτι που ακολουθεί ο συγγραφέας ξεκινάει την καταγραφή των ιδιοκτησιών από την από την Πλατεία Αγνώστου Στρατιώτη και καταλήγει στο τέλος της οδού Αρκαδίου με πρώτη σειρά τα κτήρια της Βόρειας πλευράς εξετάζοντας τα από την πλευρά της Αρκαδίου με ταυτόχρονη περιγραφή των ιδιοκτησιών της οδού Ελευθερίου Βενιζέλου.
Η Αρκαδίου είναι από μόνη της ένα βιβλίο η ίδια που έχει να διηγηθεί όλα αυτά που με τόσο διεισδυτικό τρόπο μας περιγράφει στο βιβλίο του ο Χάρης.
Όσο για την προκυμαία; Ας ελπίσουμε κάποια στιγμή οι κατά καιρούς προσπάθειες των δημοτικών αρχών για καθαίρεση και απομάκρυνση των κατασκευών που κρύβουν τις ιδιαίτερα όμορφες προσόψεις των κτηρίων να στεφθεί με επιτυχία και η προκυμαία μας θα αποκτήσει την εικόνα που της αξίζει!».
Και κατέληξε: «Για το τέλος επιτρέψτε μου να τραβήξω την αυλαία αυτής της παρουσίασης μου με το κείμενο που ο αγαπημένος μας έκλεισε το εισαγωγικό κείμενο του πρώτου βιβλίου του: Καλά να είμαστε και να ζούμε σε αυτόν τον ευλογημένο τόπο, στο Ρεθεμνάκι μας, που τώρα είναι πια μια μεγάλη, εξελιγμένη, πολυπολιτισμική και τουριστική πόλη, με πληθυσμό δεκαπλάσιο σχεδόν από την πολιτεία του παλιού καιρού, που όμως χρέος έχομε να θυμόμαστε πώς ήταν κάποτε, αφού λαός που ξεχνά την ιστορία του χάνει την ταυτότητά του.
Είμαι σίγουρη ότι κλείνοντας την εισαγωγή και αυτού του βιβλίου που παρουσιάζουμε σήμερα θα έγραφε: «Πάνω απ’ όλα όμως αυτή την έκδοση την οφείλω στη στήριξη και καθημερινή συνδρομή της αγαπημένης συντρόφου της ζωής μου, στην οποία είναι περιττό να την αφιερώσω γιατί είναι σαν να την αφιερώνω στον εαυτό μου».
«Ένα βιβλίο με μεθοδικότητα και πολυμέρεια»
Ο Χάρης Στρατιδάκης χαρακτήρισε την εκδήλωση μια τιμητική βραδιά για το το κύκνειο πνευματικό άσμα του Χάρη Καλαϊτζάκη, το πόνημά του για την οδό Αρκαδίου και την Προκυμαία.
Ο κ. Στρατιδάκης ήταν αυτός που επιμελήθηκε το βιβλίο του αείμνηστου Χάρη Καλαϊτζάκη μίλησε για τον χαρακτήρα του συγγραφέα όπως αυτός αποτυπώνεται στο βιβλίο του για την οδό Αρκαδίου και την Προκυμαία. Ανάφερε χαρακτηριστικά μεταξύ άλλων ο κ. Στρατιδάκης: «Αποδεικνύεται και σ’ αυτό οραματιστής. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: «…Αλήθεια, πόσο αισθητικά όμορφο και εντυπωσιακό θα ήταν, αν σε μία γενική ρύθμιση, υποστηριζόμενη ενδεχομένως από υπουργική απόφαση και σχετική επιδότηση, επανεφέρετο σε όλο το μήκος της Αρκαδίου αμφίπλευρα αλλά και στην Προκυμαία ελεύθερη η πρότερη μορφή των πέτρινων καμαρών αυτών, με ενιαία προθήκη και με ειδικό χώρο ομοιόμορφα δομημένων επιγραφών στα υπέρθυρα…».
Τα γράφει αυτά έχοντας στα μάτια έναν από τους πιο κακοποιημένους δρόμους της πόλης, όχι από άποψη δημόσιων υποδομών, όπως συμβαίνει συνήθως, αλλά από την άποψη των χρηστών τους, των καταστηματαρχών. Για να μην αναφερθούμε στην Προκυμαία, το άλλοτε στολίδι της πόλης…
Ο συγγραφέας αποδεικνύεται επίσης ρομαντικός, όπως για παράδειγμα στο εξομολογητικό απόσπασμα: «…Αν ρωτούσες τον γράφοντα σε ποια εποχή της ιστορίας της πόλης θα ήθελε με ένα χρονικό άλμα προς το παρελθόν να βρεθεί, θα σου έλεγε αυτή τη δεκαετία (της Αυτονομίας)…».
Κλείνοντας τη τοποθέτηση του ο κ. Στρατιδάκης σημείωσε: «Θέλω να επισημάνω ότι κρατάμε στα χέρια μας ένα βιβλίο αναφοράς, αισθητά ανώτερο εκείνου των καφενείων. Σε τούτο εδώ έχουν πολλαπλασιαστεί οι δεξιότητες του δημιουργού του: Όλες εκείνες που ανέφερα παραπάνω και επιπλέον η μεθοδικότητα και η πολυμέρεια. Η προστιθέμενη από την εργασία γνώση είναι σημαντική και οι τομείς που ανοίγει στην περαιτέρω έρευνα είναι επίσης πολλοί (κιόσκια, λαδεμπόριο κ.ά.). Ειδικά για το λαδεμπόριο, υπόσχομαι μια σχετική ξενάγηση στην κύρια οδό της διεξαγωγής του, την Αρκαδίου, με το υλικό που μας προσέφερε ο Χάρης μέσα από το βιβλίο του. Παράλληλα αποδεικνύεται έμπρακτα η αξία του τοπικού Τύπου, τον οποίο «έφαγε με το κουτάλι», καλύπτοντας 140 ακριβώς χρόνια.
Την αξία του βιβλίου πιστεύω προσαύξησε η επιμελημένη σελιδοποίηση της Ελένης Αλεβυζάκη, η οποία χειρίστηκε μια περίσσια υλικού. Αρκεί, νομίζω, ν’ αναφερθεί ότι οι φωτογραφίες ξεπερνούν κατά πολύ τις 700. Τούτ’ αυτό ισχύει και για τη «Γραφοτεχνική Κρήτης», η οποία παρέδωσε ένα βιβλίο καλοτυπωμένο και μάλιστα σε σχετικά σφικτές προθεσμίες. Η έκδοση του βιβλίου είναι, θεωρώ, ανάλογη του περιεχομένου του.
Οφειλόμενες είναι οι ευχαριστίες μας και στον φιλόλογο Γιώργο Φρυγανάκη, ο οποίος έσπευσε σε βοήθεια στις διορθώσεις του βιβλίου σε μια κρίσιμη φάση της έκδοσής του».
«Ένα film noir με θέμα τη ζωογόνο αρτηρία της πόλης του Ρεθύμνου, την οδό Αρκαδίου!»
Ο Μανόλης Καρνιωτάκης συμμαθητής του Χάρη Καλαϊτζάκη με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο έκανε τη δίκη του προσωπική αναδρομή στην οδό Αρκαδίου και την προκυμαία αναμοχλεύοντας εμπειρίες και μνήμες από τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια. Όπως είπε ξεκινώντας την παρουσίαση: «Ο Χάρης Καλαϊτζάκης με τη συνδρομή και τη βοήθεια της συζύγου του, κατάφερε να φυσήξει τη χρονοσκόνη, και σήμερα μας παραδίδουν ένα film noir με θέμα τη ζωογόνο αρτηρία της πόλης του Ρεθύμνου, την οδό Αρκαδίου! Σε πολλά μικρά καρέ, των 450 σελίδων και των 700 φωτογραφιών, μας παραδίνουν έναν τόπο και ένα τοπίο δίχως ομίχλη, με τη δύναμη της μνήμης και της ανάμνησης, της έρευνας, της αναζήτησης, και της ταυτοποίησης. Όσοι από εμάς, που απόψε είμαστε εδώ, είχαμε την τύχη, θα τολμήσω να πω, να βιώσουμε την οδό Αρκαδίου και μπορούμε να θυμηθούμε πρόσωπα, κτίρια, δράσεις και γεγονότα, είμαι σίγουρος ότι μια σταγόνα νοσταλγίας με δυσκολία θα τη συγκρατήσουμε για να μην πάρει την κατηφόρα στο μάγουλό μας. Αλλά και όσοι από εσάς δεν είχαν την τύχη να γνωρίσουν τη Μεγάλη Αγορά της πόλης μας, το βιβλίο αυτό είναι μια γέφυρα για εσάς να περάσετε στα χρόνια τα δικά μας. Τότε που όλοι εμείς ματώναμε από την ίδια αρτηρία… Την οδό Αρκαδίου!».
Και αφού περιέγραψε χαρακτηριστικές στιγμές και γεγονότα κατέληξε λέγοντας: «Η οδός Αρκαδίου δεν είναι μόνο του Χάρη Καλαϊτζάκη. Είναι και δική μου. Είναι και δική σας.
Είναι… όλων μας! Είναι Ημών και Υμών. Είναι ένας δρόμος που κανείς από εμάς δεν τόλμησε να γράψει την Ιστορία του «στον τοίχο με μπογιά»! Έρχεται σήμερα όμως ο Χάρης και μας καταθέτει ως «ένα πέμπτο Ευαγγέλιο» που έγραψε, χρησιμοποιώντας την ψυχή του ως χαρτί και σταγόνες μνήμης και ανάμνησης ως μελάνι.
Το βιβλίο που σήμερα κρατάμε στα χέρια μας, φωτίζει ξεχασμένες και πολλές φορές απίθανες στιγμές και ιστορίες, που στις μέρες μας δυστυχώς, κρύβονται επιμελώς πίσω από ξενόγλωσσες επιγραφές, φωτιζόμενες με «ευγενή αέρια»! Ταυτόχρονα όμως ο Χάρης προσεγγίζει, λες και μας είχε διαβάσει, από την ανάγκη του κάθε παλιού Ρεθεμνιώτη, να ορίσουμε και να οριοθετήσουμε έναν χώρο, ο οποίος είναι ο καθρέπτης της τοπικής μας Ιστορίας. Κάνει και κάτι άλλο όμως ο Χάρης. Μας σπρώχνει με τον τρόπο του να διαβάσουμε και να μάθουμε από πού ξεκινήσαμε και πού είμαστε σήμερα».
Η κόρη του συγγραφέα Χαρά Καλαϊτζάκη, εκ μέρους της οικογένειας της μητέρας της Ρούλας και του αδερφού της Αντώνη, ευχαρίστησε τους διοργανωτές για την εκδήλωση τιμής για τον πατέρα της ενώ αναφέρθηκε σε κάποιες λεπτομέρειες για το τελευταίο έργο του.
Ανέφερε κάποια χαρακτηριστικά στιγμιότυπα από το βιβλίο του πατέρα της, ενώ η σύζυγος του Ρούλα Καλούδη Καλαϊτζάκη, είχε φροντίσει για τον μπουφέ, που απέσπασε θετικά σχόλια για τα εκλεκτά καλούδια και τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά τα οποία ετοίμασε μαζί με τις φίλες της.
Η Μαρία Λιονή εμφανώς συγκινημένη μίλησε για τη σχέση που τη συνδέει με τον Χάρη Καλαϊτζάκη, καθώς είναι η νονά του γιου του Αντώνη Καλαϊτζάκη και μεταξύ άλλων στον χαιρετισμό της: ανέφερε «Το βιβλίο του Χάρη Καλαϊτζάκη θα προσθέσει πάρα πολλά πράγματα σε αυτά που έχουμε να μάθουμε για την πόλη στην οποία ζούμε και θα πρέπει να την αγαπήσουμε ακόμα περισσότερο».
Από την πλευρά του ο δήμαρχος Γ. Μαρινάκης: «Εγώ πραγματικά αναρωτιέμαι τι ήταν αυτό που έκανε τον Χάρη ένα πολύ μεθοδικό και εμβριθή, δικηγόρο να ασχοληθεί με την ιστορία του τόπου. Έχω την αίσθηση ότι ήθελε να ασχοληθεί με την ιστορία των ανθρώπων και διά των ανθρώπων προσέγγισε τις δύο αυτές λεωφόρους, την οδό Αρκαδίου και την προκυμαία, γιατί κάνοντας ένα επάγγελμα σκληρό, το οποίο φαίνεται ότι είσαι σε επαφή με κόσμο, αλλά στην ουσία κλείνεσαι πίσω από χαρτιά και από βιβλία, κάποια στιγμή θέλεις αυτήν την ανάσα να επικοινωνήσεις με τους ανθρώπους και διάλεξε τον καλύτερο τρόπο.
Είμαι εντυπωσιασμένος από την ποιότητα της εργασίας, όπως επίσης πρέπει να πούμε ότι έχει τη σφραγίδα δύο Χάρηδων, του συγγραφέα που δεν είναι μαζί μας, αλλά και του προκαθήμενου Χάρη, ο οποίος έκανε πολύ σκληρή δουλειά και ξέρουμε πόσο σκληρό είναι να μπορείς να επιμεληθείς τη δουλειά κάποιου ανθρώπου, να διαλέξεις τα καλά σημεία, να διορθώσεις ενδεχομένως αυτά που νομίζεις ότι είναι διορθωτέα και στο τέλος να παρουσιάσεις ένα πόνημα, το οποίο μένει στην ιστορία της πόλης και πρέπει την ιστορία της πόλης να την ξέρουμε, να ξέρουμε τους ανθρώπους βασικά που τη δημιούργησαν, να ξέρουμε τις καταστάσεις, οι οποίες προκάλεσαν κάποια άσχημα πράγματα, μας λείπουν κάποια δημιουργήματα, τα οποία φαίνονται μόνο στη φωτογραφική πλέον απεικόνιση και σκέφτομαι πολλές φορές ότι τελικά η ιστορία μπορεί να εγκλωβιστεί μέσα στη φωτογραφία και στον γραπτό λόγο, γιατί όλα τα άλλα είναι έπεα πτερόεντα και χάνονται πάρα πολύ γρήγορα και μαζί με αυτά και η μνήμη των ανθρώπων, που όταν δεν μας βολεύει η εξέλιξη, κάνουμε πώς δεν θυμόμαστε τι την προκάλεσε και δεν μιλάω για την καλή εξέλιξη, αλλά για την εξέλιξη που μας πνίγει, μας πληγώνει και μας θυμίζει ως τον Φρύνιχο τα οικεία κακά».
Ο Θωμάς Λεχωβίτης, πρόεδρος Δικηγορικού Συλλόγου μιλώντας για τον αείμνηστο συνάδελφό του Χάρη Καλαϊτζάκη τόνισε μεταξύ άλλων ότι: «Ο εκλιπών συνάδελφος και συγγραφέας του βιβλίου τίμησε όσοι ελάχιστοι δικηγόροι, με την αριστεία, τη νομική επάρκεια και το ήθος του. Πρόσωπο αναφοράς σήμερα για τους δικηγόρους της πόλης, ο Χάρης Καλαϊτζάκης θυμίζει σε όλους μας την αρετή της δικηγορίας που φθίνει ανεπανόρθωτα. Το βιβλίο του είναι γοητευτικό στην ανάγνωση, γιατί δεν είναι ούτε λαογραφικό, ούτε ιστοριολογικό και συνάμα έχει όλες τις παραμέτρους που συγκροτούν το λαογραφικό ύφος και την ιστοριολογική αναδρομή στην αυστηρή της αποτύπωση. Ο συγγραφέας αναδεικνύει τον μικροχώρο της πόλης μας, σε μέγα πεδίο ιστορικής καταγραφής και ανθρωπολογικής προσέγγισης, με τρόπο τόσο μελλοντικό, που τιμά συνολικά μία πόλη που φαίνεται να ξεχνά το παρελθόν του».
«Η ιστορική πορεία του αδερφού, του φίλου μου, του αγαπημένου μου του Χάρη δεν είναι μόνο μέσα στην Αρκαδίου, αλλά είναι και μέσα στις καρδιές μας, μέσα στη σκέψη μας, στις αναμνήσεις μας και θα ζει για πάντα, γιατί μπορεί να μην έζησε πολλά χρόνια, αλλά έζησε μία πορεία όμορφη και αγαπητική» ανέφερε από την πλευρά του ο παπά Νικολής Νικηφόρος.
5/9/2025