Γ.Π. ΕΚΚΕΚΑΚΗΣ
Σε πρόσφατη επίσκεψή μου στην περίφημη Βιβλιοθήκη του
Κογκρέσου (Ουάσιγκτον) είχα την ευκαιρία να δω και να καταγράψω
μερικά σπάνια έντυπα που αναφέρονται στην Κρήτη και δεν υπάρχουν
αλλού. Ανάμεσα σ’ αυτά εντύπωση προκαλεί ένας τόμος με 7 φύλλα
μιας άγνωστης εφημερίδας που εκδιδόταν στη Βοστόνη το 1868 και είχε
τον τίτλο The Cretan (= Ο Κρητικός)!
Το γεγονός είναι πραγματικά εντυπωσιακό και δείχνει τον αντίκτυπο
της μεγάλης κρητικής επανάστασης του 1866-69 στα πέρατα του
κόσμου. Για την ακρίβεια, η ύπαρξη της εφημερίδας καθρεφτίζει τη
συγκίνηση που προκάλεσε στην παγκόσμια κοινή γνώμη το
ολοκαύτωμα του Αρκαδίου.
Φαίνεται πως βασικός συντελεστής στην έκδοσή της, ήταν ο
σπουδαίος αμερικανός ανθρωπιστής και θερμός φιλέλληνας Samuel G.
Howe (1801-1876), η προσφορά του οποίου, τόσο κατά την Ελληνική
Επανάσταση του ’21 όσο και κατά τη Μεγάλη Κρητική Επανάσταση του
’66, είναι βεβαίως γνωστή. Όμως, απ’ ό,τι ξέρω, η εφημερίδα είναι
τελείως άγνωστη στους ερευνητές.
Αξίζει λοιπόν να την περιγράψομε: Σύμφωνα με τις ενδείξεις,
πρωτοεκδόθηκε στη Βοστόνη τον Απρίλιο του 1868 και συνέχισε να
εκδίδεται μια φορά το μήνα, τουλάχιστον μέχρι και το Δεκέμβριο του
έτους εκείνου. Είχε διαστάσεις 31Χ24 και ήταν 8σέλιδη, εκτός από τα
δύο τελευταία φύλλα που είχαν 4 σελίδες. Στην ύλη της
περιλαμβάνονται πρωτότυπα άρθρα (τα περισσότερα του Samuel
Howe), διάφορες αναδημοσιεύσεις από τον ελληνικό και τον
ευρωπαϊκό τύπο, επιστολές κ.λπ.
Στο 5 ο φύλλο της εφημερίδας (Οκτώβριος 1868), υπάρχει μεταξύ
άλλων κι ένας εκτενής κατάλογος θυμάτων της τουρκικής θηριωδίας.
Όπως σημειώνεται, τον κατάλογο υπέβαλε στον υπουργό του ο γάλλος
πρόξενος στα Χανιά. Σ’ αυτόν υπάρχουν στήλες όπου, εκτός από το
ονοματεπώνυμο, σημειώνονται η ακριβής χρονολογία, ο τόπος, η ηλικία
του θύματος, καθώς και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε το
έγκλημα.
Από τα αναφερόμενα στον κατάλογο, εντύπωση προκάλεσε η
περίπτωση του 80χρονου Λάριου Μοσχάκη (Πλαρίωνα;) από τον
Μέρωνα, που πέθανε εκεί ύστερα από μαστίγωμα και βασανισμό, στις
10 Φεβρουαρίου του 1867.
Το όνομα παραπέμπει τη μνήμη στην Κατερίνα Λαρίου – Μοσχάκη,
στο απίστευτο δράμα της οποίας έχω αναφερθεί παλαιότερα (βλ. Κ.Ε.
18/6/1994), Γι’ αυτούς που αγνοούν τη δραματική ιστορία, την
αναφέρω με δυο λόγια:
Σύμφωνα με την παράδοση λοιπόν -που τη διέσωσε ο Παύλος
Βλαστός- η Κατερίνα πιάστηκε σκλάβα το 1823 και κατέληξε στο χαρέμι
κάποιου πασά. Παρ’ ότι απέκτησε παιδιά μαζί του, βρήκε τη δύναμη να
το σκάσει κάποτε και να γυρίσει στο χωριό της.
Εκεί, κατά την επανάσταση του ’66 -και ενώ το χωριό της βρισκόταν
σε κίνδυνο- της ανατέθηκε από τους συγχωριανούς να μεσολαβήσει
στον επικεφαλής του στρατιωτικού σώματος που απειλούσε την
περιοχή, μια και γνώριζε τη γλώσσα. Από τη συνάντηση αποδείχτηκε –
ούτε λίγο ούτε πολύ- πως ο τούρκος αξιωματικός ήταν γιος της!
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως στις ιστορίες αυτού του είδους η
αλήθεια συγχέεται συνήθως με το θρύλο, πράγμα που προκαλεί εύλογη
δυσπιστία. Αναφέρθηκα στο συγκεκριμένο όνομα του καταλόγου,
επειδή υπάρχουν ερωτηματικά και για το… διπλό οικογενειακό όνομα
της ηρωίδας.
Ο λογότυπος της κρητικής εφημερίδας που εκδόθηκε στη Βοστόνη το 1868
και υπερασπίστηκε με θέρμη το δίκιο των Κρητικών στη μεγάλη
επανάσταση του 1866-69
«Μια κρητική εφηµερίδα… της Βοστόνης» του Γιώργου Π. Εκκεκάκη, εφηµ. Ρεθεµνιώτικα Νέα, 26-27 Αυγούστου 2000.
