Κυρία Λαδιά
Θα αναφερθώ σε λίγα γεγονότα των αξέχαστων μαθητικών μας χρόνων με τη
συμπλήρωσης μισού αιώνα από τότε. Έχουμε να θυμηθούμε ασφαλώς όλοι μας πολλά.
Έτος 1945, παιδιά ακόμη έκτης δημοτικού οι περισσότεροι από εμάς ξεκινήσαμε
δεκατριών χρόνων από τα χωριά μας για να κατέβουμε στην πόλη, στη χώρα όπως λέγανε
οι γονείς μας το Ρέθυμνο. Να γίνουμε γυμνασιόπαιδα. Δεν ήταν όμως και τόσο εύκολα να
περάσει κανείς τη μεγάλη πόρτα του μεγάλου σχολειού του γυμνασίου, γι’ αυτό όποιοι τα
κατάφερναν από εμάς, θεωρούνταν τυχεροί. Και λέω τυχεροί, γιατί την εποχή εκείνη στα
χωριά αλλά και στις πόλεις, οι συνθήκες της ζωής ήταν πολύ δύσκολες. Το κυρίως
πρόβλημα ήτανε το πως θα επιβιώναμε. Βλέπετε πέντε χρόνια γερμανικής κατοχής, οι
πατεράδες μας βλέποντας σε τι συνθήκες θα ζούσαμε στο χωριό, μας έστειλαν στο
γυμνάσιο να μάθουμε γράμματα παρά τα πενιχρά οικονομικά μέσα που διέθεταν.
Κατεβήκαμε στη χώρα με τα πόδια, τέσσερεις ώρες διαδρομή γιατί τα μεταφορικά
μέσα ήταν ελάχιστα. Κι αυτά μεσαιωνικής εποχής. Η καρότσα του αυτοκινήτου χωρίζοταν
στη μέση με κόντρα πλακέ και ο μισός μπροστινός χώρος ήτο για τους επιβάτες και ο
υπόλοιπος μισός για πρόβατα, κότες, κουνέλια, λάδια και σακιά. Η πρώτη μας φροντίδα
ήταν να βρούμε δωμάτιο στην παλιά πόλη. Δωμάτια ισόγεια, υγρά, μικρά, σκοτεινά σχεδόν
χωρίς φως και ήλιο. Σοβάδες φθαρμένοι από την υγρασία. Μας έπιανε απελπισία, αλλά τι
να κάναμε.
Ήρθε η μέρα να δώσουμε εξετάσεις στο γυμνάσιο. Δώσαμε στο σημερινό τρίτο
γυμνάσιο, απέναντι στις Τέσσερεις Μάρτυρες. Εκεί τότε γινήκαμε κι εμείς μάρτυρες δύο
ιστορικών γεγονότων. Το ένα ευχάριστο, το άλλο δυσάρεστο και παραλίγο μοιραίο. Τις
ημέρες που γράφαμε εξετάσεις, έφευγαν οι Γερμανοί από την ανατολική Κρήτη, προς τα
Χανιά, περνώντας από το Γυμνάσιο με πυροβόλα, τανκς και αυτοκίνητα. Δεν μπορώ να
θυμηθώ και να περιγράψω για τις στιγμές αυτές τα συναισθήματα των καθηγητών που
γέμιζαν από χαρά, αλλά ούτε και μας των παιδιών. Εμείς παιδιά είμαστε.
Δεν προλάβαμε όμως καλά καλά να νοιώσουμε αυτή τη χαρά και μόλις έφυγαν από
μας και οι τελευταίοι Γερμανοί ανατινάζοντας την Ατσιπουλιανή καμάρα που ο κρότος
ακούστηκε σε όλο το Ρέθυμνο, διαδραματίστηκαν στους δρόμους του Ρεθύμνου
συγκρούσεις δύο ενόπλων οργανώσεων, ευτυχώς για λίγες ώρες, και εκτός πόλεως λίγα
εικοσιτετράωρα, στις νότιες πλαγιές του Ρεθύμνου. Δύο οργανώσεων που πριν από λίγο
ήτανε ενωμένες στην εθνική αντίσταση κατά των Γερμανών.
Οι συγκρούσεις και οι πυροβολισμοί γινόντουσαν έξω από το γυμνάσιο, τις ώρες
που δίδαμε εξετάσεις. Κάποια στιγμή κοίταξα από το παράθυρο της δυτικής ισογείου
αίθουσας του κτηρίου και μου έμεινε η εικόνα που είδα τον καθηγητή αείμνηστο
Κουτρουμπά στον περίβολο του γυμνασίου με σπασμένο και καταματωμένο το κεφάλι του.
Ο Ξενικάκης, καθηγητής υγιεινής, μας έβαλε και καθίσαμε κάτω στο δάπεδο, μακριά από
τα παράθυρα, προφανώς για να μην υπάρξουν θύματα. Οι γονείς μας με χίλιες
προφυλάξεις τρέχανε κατατρομαγμένοι κατά το γυμνάσιο να μας πάρουν. Στιγμές φρίκης
και πανικού.
Από το φρούριο της Φορτέτσας συνεχίζονται οι πυροβολισμοί από πολυβόλα και το
χωνί να μας φωνάζουν κλείστε και μην ανοίγετε τα παράθυρα. Μια ανατριχιαστική εικόνα
που αντίκρισαν τα μάτια μου ήταν όταν μπροστά από τον κήπο, πέρασε ένα άλογο
σέρνοντας ένα κάρο με δύο νεκρούς επάνω. Εικόνες άσχημες και τραυματικές στις αγνές
ψυχές των τότε δεκατριάρηδων μαθητών που γευτήκαμε έστω και για λίγο τη φρίκη του
πολέμου. Γι’ αυτό και σήμερα και πάντοτε πρέπει να φωνάζουμε ποτέ πόλεμος.
Κυρία Λαδιά να με συμπαθάτε που κάνω κατάχρηση της καλοσύνη σας, να πω
ακόμα ένα ευτράπελο. Σε κάποια τάξη του γυμνασίου, κάναμε ένα φεγγάρι γαλλικά. Ο
καθηγητής αδύνατος και λεπτός φορούσε ένα κάπως ψηλό καπελάκι κρατούσε και ένα
παραμάσχαλα ίσιο μαύρο μπαστουνάκι. Όταν έμπαινε στην τάξη, άρχιζε αμέσως να γράφει
στον πίνακα με στραμμένη την πλάτη προς εμάς. Ένα ή δυο συμμαθητές μας που καθόταν
στα τελευταία πίσω καθίσματα, έκαναν την γαζούρα τους. Είχαν ανοίξει κονσερβοκούτια,
τα γέμιζαν με αμμοχάλικα, και τα πετούσαν το ένα πίσω από το άλλο στο διάδρομο, μέχρι
να φθάσουν στην έδρα του καθηγητή. Δεν ενθυμούμαι το αποτέλεσμα. Την επομένη
χρονιά δεν είχαμε καθηγητή γαλλικών στο γυμνάσιο.
Σας ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνετε να πω κι εγώ δυο πράγματα από τη
μαθητική μου ζωή. Εύχομαι πάντα υγεία να μας χαρίζει ο Θεός.
Με εκτίμηση Κώστας Χρυσουλάκης Ιούλιος 2001.