Χαλέπα. Μικρό μοναστήρι κοντά στο Βόσακο με 18 κατοίκους. Όπως το Αλφάς γα (έγινεν ουσιαστικό Αλφά, έτσι και το Χαλεπή γη, που έλεγαν οι Δωριείς Χαλεπά γη (ανώμαλη, δύσκολη γη) έγινεν ουσιαστικό Χαλέπα.
Αλόιδες. Οι Αλόιδες είναι χωρίο του Μυλοποτάμου. Κατά τη γνώμη μου δεύτερο συνθετικό της λέξης αυτής είναι η Δωρική λέξη «ίδα» που ως προσηγορικό σημαίνει δάσος, ως κύριο δε το βουνό της Μικράς Ασίας και της Κρήτης Ίδη και οι Δωριείς το έλεγαν στην Κρήτη Ίδα. Και σήμερα ακόμα οι κάτοικοι των γύρω χωρίων λέγουν «πάμε στην Ίδα» στη Νίδα, όπως έγινε δηλαδή στον Αβαρινό κόλπο, το Ναυαρίνο, την οικοκυρά – τη νοικοκερά. Ως προς το πρώτο συνθετικό της λέξης Αλόιδες φρονώ ότι είναι η λέξη «ύλη» που σημαίνει ξυλεία ναυπηγήσιμη. Οι αρχαίοι δηλαδή έλεγαν την τοποθεσία αυτή Υλόιδες = δάση ναυπηγήσιμης ξυλείας και έγινε το (υ) (α) όπως υπομονή – απομονή, υλαχτώ – αλυχτώ, υποδέχομαι – αποδέχομαι, θρύψαλα – θράψαλα, υπακούω – απακούω κλ. Κατά τη γνώμη μου τα τοπωνύμια που τελειώνουν σε -ιδα, -ιδες είναι αρχαιότατες λέξεις.
Μελίδα. Στο χωριό Πρινές Μυλοποτάμου, που βρίσκεται στην αρχαία Ελεύθερνα, υπάρχει τοπωνύμιο «Μελίδα» (μέλι-ίσα) δηλαδή δάσος μελιού. Φρονώ ότι εκεί θα ήσαν δάση από μελιτοφόρα πεύκα, που είναι σήμερα στην Ικαρία και την ανατολική Κρήτη, ή ήταν πολλές κυψέλες μελισσών, επειδή από το ανατολικό μέρος της Μελίδας, υπάρχουν φυσικές εξέδρες (πατάρια) στους βράχους και είναι κατάλληλες για την τοποθέτηση κυψελών.
Αξός. Χωριό του Μυλοποτάμου πάνω στα ερείπια της αρχαιοτάτης πόλης «Αξός» ή «Άξος» κατά τον Ηρόδοτον, ή κατ’ άλλους «Όαξος». Η λέξη αυτή εσήμαινε μέρος απόκρημνο και βραχώδες. Βασιλιάς της Αξού ήτο ο Ετέαρχος. Μετά το θάνατο του Ετεάρχου οι κάτοικοι όρισαν πολίτευμα δημοκρατικόν.
Κράνα. Χωριό του Μυλοποτάμου με το αρχαίο Δωρικό όνομα που σημαίνει βρύση (Κρήνη).
Σταλήκι ή στραλήκι, λέγουν οι χωρικοί τις ορθές πέτρες που βάζουν στα σύνορα των χωραφιών οι γαιοκτήμονες. Οι Ίωνες έλεγαν στήλη το κολωνάκι οι δε Δωριείς στάλα, που παραμένει στη λέξη σταλήκι.
Γάγκελας. Είναι τοπωνύμιον στον Πρινέ Μυλοποτάμου στα ερείπια της αρχαίας πόλεως Ελεύθερνα. Γα σημαίνει γη, κελλός πλάγιος δηλαδή πλάι, πλαγιαστή γη. Πράγματι η πλαγιαστή αυτή γη για να την καλλιεργήσουν την έκαμαν «πεζούλες» δηλαδή πεδιούλες, μικρά επίπεδα μέρη καλλιεργήσιμα.
Έχω θησαυρίσει πολλές δεκάδες λέξεις που μεταχειρίζονται και αγράμματοι κάτοικοι του Μυλοποτάμου που είναι αρχαιότατες. Πολλές από αυτές τις λέξεις νομίζει κανείς πως είναι ιδιωματικές. Από αυτές θα σημειώσω παρακάτω μόνο μερικές, διότι είναι ανιαρό να τις αραδιάσω όλες
ΓΙΑΝΝΗΣ Ε. ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ
Επίτ. Επιθ/της Δημ. Σχολ.