ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΕΠΑΡΧΙΩΤΗ
Ο πρώτος μήνας του έτους, με τη ρωμαϊκή προσωνυμία του Ιανού, κατέχει όπως και
πολλοί άλλοι μήνες σπουδαία θέση στην ελληνική λαογραφία. Εκτός από τα «ποδαρικά»,
υπάρχουν και πλήθος άλλα παρατηρήματα, που ασκούν επίδραση για ένα χρόνο στο
μέλλον του ανθρώπου.
Ένα παράρτημα βασικό μέσα στ’ άλλα, είναι κι εκείνο που αφορά την τύχη της κάθε
μιας και του κάθ’ ενός. Οι νέοι συμβουλεύονται το Γενάρη και τον παρακαλούν με μια
επωδή, να τους αποκαλύψη το πρόσωπο που η τύχη τους προορίζει να συνδεθούν με τα
δεσμά του γάμου.
Εσυμβουλεύοντο, δηλαδή, πρέπει να πούμε, διότι τώρα κανείς από τους νέους δεν
προστρέχει στις υπηρεσίες του Ιανουαρίου για να μάθει τι μέλλει γενέσθαι με την τύχη
τους. Αφ’ ενός μεν γιατί, δεν πιστεύουν στην τύχη, και αφ’ ετέρου δε διότι μόνοι τους και
χωρίς τη βοήθεια κανενός, βρίσκουν το έτερον ήμισύ τους, στο δρόμο, στα κλαμπ στα
παγκάκια των πάρκων, και όπου συναγελάζονται οι σύγχρονοι απόγονοι του Αδάμ και της
Εύας.
Ας δούμε, όμως, τι έκαναν οι νέοι τα παλαιά χρόνια, για να εξευμενίσουν τον
Γενάρη, και να τους πει εκείνο ή εκείνη που θα έτρωγαν μαζί το… μήλο της παραμονής στον
παράδεισο του συζυγικού κοιτώνος.
Προτού να κατακλιθούν την παραμονή της πρωτοχρονιάς, εσταύρωναν το μαξιλάρι
τους κι έλεγαν τρεις φορές την παρακάτω επωδή:
Ε, Γενάρη, καλαντάρη,
όμορφε και διοματάρη
κατέβα κάτω στο κιαλό,
κάτω στο περιγιάλι
απού ‘ναι οι μοίρες
τω μοιρώ,
οι μοίρες τω μοιράδω,
να δεις κι εμέ τη μοίρα μου
καλή ‘ναι γη κακή ‘ναι.
Μη ντραπείς,
μη φοβηθείς,
γιάγυρε να μου το πεις…
Αν η επωδή λεγόταν με θέρμη, ο Γενάρης την εισήκουε κι έτρεχε «κάτω στο γιαλό
κάτω στο περιγιάλι» κι έβλεπε τη μοίρα του νέου ή της νέας. Εγύριζε ύστερα, και μέσα στον
παρθενικό ύπνο της νέας και τον ανήσυχο εφηβικό του νέου, εφανέρωνε με όνειρο πλάνο
και γλυκύ το τυχερό τους.
Αυτά βεβαίως φαίνονται σήμερα σαν παραμύθια. Εγίνονταν όμως και αποτελούσαν
αλυσίδα με το απώτατο παρελθόν που η αρχή του βρίσκεται στο βάθος της ιστορικής μας
υπάρξεως.Αν οι νεώτεροι τα θεωρούμε αφελή και δεν τα πιστεύομε, δεν έχει να κάνει. Δεν
πιστεύομε και τα στεφάνια του Μάη και όμως τα κάνομε και τις φωτιές του Άη Γιάννη του
Κλήδονα και όμως τις πηδούμε πράγμα που δείχνει πως το ατταβιστικό κύτταρο δεν
πέθανε ακόμη οριστικά. Κρατεί ακόμη…
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1970