Αρχοντική

Του Στέργιου Σπανάκη και της ομάδας ΚΡΗΤΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ 

Χωριό και κοινότητα της επαρχίας Ρεθύμνης. Απέχει 20χμ. από το Ρέθυμνο. Βρίσκεται πάνω σε λόφο με υψόμ. 180μ. Στην Αρχοντική ζουν σήμερα 250 κάτοικοι περίπου. Το χωριό παλιότερα ονομαζόταν Α ρ κ ο ύ δ α ι ν α. Μετονομάστηκε σε Αρχοντική γιατί το Αρκούδαινα ήταν κακόηχο.

Σύμφωνα με την παράδοση την ονομασία Αρκούδαινα οφείλει το χωριό στο εξής γεγονός: Οι Τούρκοι είχαν συλλάβει μια αρχόντισσα του χωριού, τη βασάνισαν και την παραμόρφωσαν. Μετά είπαν: «Να η αρχόντισσα, τώρα είναι σαν αρκούδα».

Με το ίδιο τοπωνύμιο (Αρκούδαινα) υπάρχει το χωριό ήδη στους ενετικούς καταλόγους. Ο Barozzi αναφέρει την Αρχοντική σαν Archudena και ο «Καστροφύλακας» σαν Arcudena με 435 κατοίκους.

Την ύπαρξη της Αρχοντικής κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας μαρτυρούν ενετικά κτίσματα, που διακρίνονται μέχρι σήμερα. Οι Ενετοί έμειναν στο χωριό μέχρι το 1946, οπότε ήρθαν οι Τούρκοι.

Οι περισσότεροι κάτοικοι ήταν κολίγοι του Ενετού τσιφλικά Καρτάλη.

Σ’ αυτόν οι τούρκοι έδωσαν πολλά αξιώματα, αφού αλλαξοπίστησε κι έγινε καπετάνιος του χωριού.

Ύστερα από πρόσκληση του Μανόλη Τομπάζη, συνήλθε στην Αρχοντική το 1823 η Γενική Συνέλευση των 45 πληρεξουσίων της Κρήτης, προκειμένου να ψηφίσει το νέο πολίτευμα.

Το 1828 οι Τούρκοι του Ρεθύμνου ήρθαν στο χωριό κι έσφαξαν στην πλατεία 90 άοπλους Χριστιανούς, για να εκδικηθούν το θάνατο του Αγριολίδη της Μεσαράς. Ας σημειωθεί ότι τότε έσφαξαν και τον παπά του χωριού. Τους πιο πολλούς απ’ αυτούς που εκτελέστηκαν τους έβγαλαν μέσα από την εκκλησία, όπου βρίσκονταν.

Στις 26 Αυγούστου 1944, οι Γερμανοί οδήγησαν 41 κατοίκους της Αρχοντικής στις φυλακές της Αγιάς (φυλακές στο χωριό Αγιά Χανίων).

Από τις παλιότερες οικογένειες του χωριού είναι: οι Βοσκάκηδες, οι Κορακάκηδες, οι Ρεϊζάκηδες, οι Μοράκηδες και οι Μαραγκουδάκηδες. Οι τελευταίοι μάλιστα λέγονταν παλιά Μοδάτσοι, επίθετο που μαρτυρεί ενετική καταγωγή.

Στα νότια της Αρχοντικής υπάρχει το φρούριο Κουλέ, από το οποίο σώζονται οι τοίχοι και οι πολεμίστρες. Τώρα έγινε εκεί μια δεξαμενή που υδρεύει το χωριό.

Στην Αρχοντική βρίσκονται οι εκκλησίες, Άγιο Πνεύμα, Άγιος Γεώργιος, Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και η Γέννηση της Θεοτόκου, που είναι η κεντρική του χωριού. Παλιά εκκλησία, ίσως από την περίοδο της Ενετοκρατίας, είναι ο Άγιος Γεώργιος, που τώρα ξανακτίστηκε. Έξω από το χωριό βρίσκεται η Μεταμόρφωση του Σωτήρα, το ιερό της οποίας είναι κτισμένο σε μια σπηλιά.