Έκδοση Παπαζήση, Αθήνα 1976 σελίδες 388
του ΑΝΔΡΕΑ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΚΗ
Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, είναι ένας απ’ τους τομείς του Διεθνούς Δικαίου
που υπέστη σημαντική φθορά, από τη διάβρωση που του προκάλεσαν, η είσοδος των νέων
κρατών στην διεθνή Κοινότητα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, κι η ραγδαία τεχνική
εξέλιξη.
Το δίκαιο αυτό, είχε πρόσφατα κωδικοποιθή από την πρώτη Συνδιάσκεψη της
Γενεύης του 1958 που πραγματοποιήθηκε κάτω από την αιγίδα του ΟΗΕ, όμως γρήγορα
ξεπεράστηκε από την πολιτικοινωνική πραγματικότητα όπως διαμορφώθηκε από τις
αντιλήψεις των νέων κρατών και τις τεχνικές προόδους που σημειώθηκαν σε παγκόσμια
κλίμακα την τελευταία δεκαπενταετία.
Πριν απ’ αυτήν, από το 1650 ίσχυε το παραδοσιακό δίκαιο ως διαμορφώθηκε με
την διαδικασία του εθίμου. Μεγάλο μέρος του αποκρυσταλλώθηκε στις τέσσερεις
Συμβάσεις της Γενεύης για το «Δίκαιο της Θάλασσα» πάντα, κατά τις επιθυμίες των
Μεγάλων Ναυτικών κι αλιευτικών Δυνάμεων: (Μεγάλης Βρετανίας, ΗΠΑ, Νορβηγίας και
Ιαπωνίας».
Οι Μεγάλες Δυνάμεις, έβλεπαν τη θάλασσα, σαν ένα μέσο που τους εξασφάλιζε:
Την απρόσκοπτη επικοινωνία με τις αποικίες τους. Τις επεκτατικές προθέσεις τους. Τη
διαμετακόμιση του εμπορίου τους. Την πρωτοπόρα αλιεία τους που παρείχε πλούσια
τροφή στους πληθυσμούς τους. Ευνόητο, πως κάθε μια απ’ αυτές τις Δυνάμεις
εποφθαλμιούσε για αποκλειστικά δική της, τη χρήση των θαλασσών. Αλλά καμμιά, δεν
ήταν τόσο μεγάλη ώστε ν’ αποκλείση τη συμμετοχή των άλλων. Έτσι, γεννήθηκε η αρχή της
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ που αποτέλεσε για πολλά χρόνια τη βάση στις διεθνείς
σχέσεις και το Δίκαιο της θάλασσας.
Η αρχή της ελευθερίας των θαλασσών εξυπηρετούσε στο πρώτο στάδιο τα
συμφέροντα των κρατών. Αμφισβήτηση της ελευθερίας άρχισε αφ’ ότου η θάλασσα έγινε
πηγή πλούτου, πρώτων υλών κι ενέργειας. Από την βραδεία της αποδυνάμωση φθάσαμε
στον περιορισμό της μόνον στην ελευθεροπλοϊα και την τοποθέτηση υπόγειων αγωγών και
καλωδίων.
Τις φάσεις που πέρασε το Δίκαιο της Θάλασσας, όπως διαμορφώθηκε από τις
διεκδικήσεις των παράκτιων κρατών διαπραγματεύεται το ομότιτλο αυτό βιβλίο του
Χρήστου Ροζάκη. Τις εξετάζει και τις αναλύει από ιστορική, πολιτική, νομική άποψη. Η
ανάλυση γίνεται με γνώμονα τα οικονομικά συμφέροντα των παράκτιων κρατών στις
γειτονικές θάλασσες σε συσχετισμό προς το πρόβλημα, της αρχής της ελευθερίας των
θαλασσών.
Ο συγγραφέας έχει ειδικευθή στα θέματα αυτά. Μετά τις νομικές σπουδές στην
Αθήνα, ειδικεύθηκε επί διετία στο Διεθνές Δίκαιο στο Λονδίνο κι έπειτα στην Αμερική και
Γενεύη. Από το 1975 υπηρετεί σαν Επιμελητής στη Πάντειο Σχολή με ανάθεση διδασκαλίας.
Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μεγάλα κεφάλαια.
Στο πρώτο παρουσιάζεται μια συνθετική εικόνα του παραδοσιακού Δικαίου της
θάλασσας που διαμορφώθηκε κυρίως με την πρωτοβουλία των κυρίαρχων μεγάλων
ναυτικών κι αλιευτικών δυνάμεων.
Στο δεύτερο κεφάλαιο τέμνεται το φαινόμενο της αναμορφώσεως των διεθνών
σχέσεων στη θάλασσα με μια εκτεταμένη αναφορά στις αιτίες των μεταβολών και με μια
σύνθεση της διεθνούς πρακτικής από 9160 και μετά.
Στο τρίτο τέλος κεφάλαιο ερευνάται η στάση των κρατών και οι νομικές τους
προτάσεις στη διάρκεια της Τρίτης Συνδιάσκεψης για το Δίκαιο της Θάλασσας, απ’ όπου
διαμορφώνεται στην τελική του κατάσταση το νέο δίκαιο.
Το «Δίκαιο της Θάλασσας» αποτελεί την πρώτη μελέτη στην Ελληνική γλώσσα που
ασχολείται σε τέτοια έκταση και τόσο εμπεριστατωμένα με το ζωτικό, για την Ελλάδα, θέμα
της ρυθμίσεως των προβλημάτων στους θαλάσσιους χώρους. Στην συγγραφή της
χρησιμοποίησε πρόσφατα στοιχεία και πηγές. Δεν περιορίζεται στην καταγραφή και
ερμηνεία νομικών κανόνων που αναδύθηκαν τα τελευταία χρόνια στον τομέα του
Διεθνούς Δικαίου επάνω στις διακρατικές σχέσεις στο θαλάσσιο χώρο, αλλά προχωρεί στην
ανάλυση των αιτίων που οδήγησαν στην διαφοροποίηση των διεθνών σχέσεων και των
νομικών που τις ρυθμίζουν. Εξηγεί εξ άλλου, τους νέους θεσμούς και τους νέους όρους στο
Δίκαιο της θάλασσας: Ηπειρωτική Υφαλοκρηπίδα, Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, Ζώνες
αλιείας, Αιγιαλίτιδα ζώνη κλπ. ως και τις συμβάσεις που τις καθώρισαν.
Το βιβλίο, γραμμένο με σαφήνεια και πληρότητα σε μια απλή δημοτική γλώσσα,
αποτελεί πολύτιμο οδηγό, όχι μόνον για τον ειδικό ερευνητή ή μελετητή του Διεθνούς
Δικαίου, αλλά σημαντικό επίσης βοήθημα για τον πολιτικό επιστήμονα και τον απλό
αναγνώστη. τις ημέρες αυτές που συζητείται το θέμα του Αιγαίου εξ αιτίας των
διεκδικήσεων της Τουρκίας το βιβλίο αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον και επικαιρότητα.
Α. Σ. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΚΗΣ