Του κ. Στέργιου Μ. Μανουρά Δικηγόρου Αθηνών
Το Γερακάρι είναι ριζίτικο 1 κεφαλοχώρι 2 της Κρήτης με 400 περίπου μόνιμους
κατοίκους 3 έδρα ομώνυμης Κοινότητας που βρίσκεται κτισμένο σε (μέσο) υψόμετρο 680μ. 4
στις βορειοανατολικές πλαγιές του Κέντρους.
Συνδέεται με αυτοκινητόδρομο με το Ρέθυμνο (απόσταση 41 χλμ.) 5 , την Αγία
Γαλήνη στις νότιες ακτές της Κρήτης (απόσταση 41 χλμ.) 6 και τ’ άλλα χωριά του Αμαρίου.
Η διοικητική (κοινοτική) περιφέρειά του έχει έκταση 17 (περίπου) τ. χλμ. 7 και
συνορεύει με τις διοικητικές περιφέρειες από τον Β. της Κοιν. Ελενών, το Ν. της Κοιν.
Κεντροχωρίου, την Α. των Κοιν. Σπηλίου και Κεντροχωρίου και την Δ. της Κοιν. Βρυσών. Η
κορυφή του Κέντρους (υψόμ. 1777 μ.) 8 είναι το σημείο της επαφής των διοικητικών ορίων
των περιφερειών τριών Κοινοτήτων της επ. Αμαρίου(Γερακάρι – Βρύσες – Άνω Μέρος) και
δύο Κοινοτήτων της επ. Αγίου Βασιλείου (Κεντροχώρι – Κρύα Βρύση) 9 .
Το τοπωνύμιο (=τπνμ) «Γερακάρι» προέρχεται 10 από το επώνυμο (=επίθετο) του
πρώτου (πιθανώς) οικιστή της περιοχής που και αυτό προέρχεται από το επάγγελμα ή το
αξίωμα της βυζαντινής εποχής του «γερακάρη». Γι’ αυτό το τπνμ από πλευράς
προελεύσεως είναι ανθρωπονυμικό (κυριώνυμο) και από πλευράς ιστορικογλωσσικής
κατατάσσεται στα βυζαντινά τπνμ.
Η ιστορία του χωριού αρχίζει, όπως προκύπτει από το τπνμ, τουλάχιστο από την β’
βυζαντινή περίοδο (961 – 1204) της Κρήτης 11 .
Δ ι ο ι κ η τ ι κ ά η Κοινότητα Γερακάρι, που περιλαμβάνει και το μικρό χωριό Γ ο υ
ρ γ ο ύ θ ο ι 12 που βρίσκεται σε υψόμ. 680 μ. 13 σε απόσταση 2 χλμ. νοτιοανατολικά του, με
6-8 μόνιμους κατοίκους 14 , υπάγεται στην Επαρχία Αμαρίου του Νομού Ρεθύμνης.
Το Γερακάρι και οι Γουργούθοι υπαγόταν από την ενετοκρατία και την
τουρκοκρατία στην διοικητική περιφέρεια (castellania, καζά, επαρχία) Αμαρίου της
ευρύτερης διοικητικής περιφέρειας (territorio, τμήμα, διοίκηση, νομός) Ρεθύμνης.
Μετά από την «Σύμβαση της Χαλέπας» (1878) η Κρήτη χωρίστηκε το 1879 σε 88
δήμους 15 . Η Επ. Αμαρίου χωρίστηκε σε τρεις (3) επαρχιακούς δήμους: τον δ. Μέρωνα, δ.
Μοναστηράκι και δ. Αποδούλου. Το Γερακάρι (με άλλα 13 χωριά) υπάχθηκε στον δ.
Μέρωνα και οι Γουργούθοι (με άλλα 12 χωριά) στον δ. Μοναστηρακίου 16 .
Στην περίοδο της αυτονομίας της Κρήτης (Κρητική Πολιτεία, 1898 – 1913) με τον
Νόμο 411 του 1901 17 ο αριθμός των δήμων της επ. Αμαρίου από τρεις μειώθηκε σε δύο: τον
δ. Πανακραίων (έδρα Βυζάρι) και τον δ. Μέρωνα. Το Γερακάρι και οι Γουργούθοι
υπάχθηκαν στον δ. Μέρωνα 18 . Με άλλο όμως Νόμο, τον 497 του 1903 19 επανασυστήθηκε ο
δ. Αποδούλου (έδρα: Αποδούλου). Το Γερακάρι υπάχθηκε και πάλι στον δ. Μέρωνα και οι
Γουργούθοι στο δ. Μοναστηρακίου που μετανομάστηκε σε δ. Πανακραίων 20 . Αργότερα, το
1911, έγινε νέα διοικητική διαίρεση. Οι παλαιοί δήμοι χωρίστηκαν σε αστικούς (οι τρεις
πόλεις της Κρήτης) και σε περισσότερους μικρούς αγροτικούς δήμους 21 που ταυτιζόταν
περίπου με τις σημερινές κοινότητες. Το Γερακάρι με τις Ελένες και τα Μεσονήσια
αποτέλεσαν τον αγροτικό δήμο «Γερακαρίου» και οι Γουργούθοι με τις Βρύσες, το Καρδάκι
και το Σμιλέ τον αγροτικό δήμο Σμιλών 22 .
Μετά την «Ένωση της Κρήτης» και αφού πέρασαν οι πολεμικές περιπέτειες, με
διάταγμα του 1925 αναγνωρίστηκαν οι διάφορες Κοινότητες της Κρήτης 23 . Τα χωριά της επ.
Αμαρίου αποτέλεσαν αρχικά 13 Κοινότητες 24 . Τότε το Γερακάρι αποτέλεσε την έδρα της
ομώνυμης Κοινότητας που περιλάμβανε και τα χωριά: Ελένες, Μεσονήσια, Γοργούθοι,
Βρύσες, Σμιλές και Καρδάκι 25 .
Σχεδόν αμέσως τα χωριά Βρύσες, Γουργούθοι, Καρδάκι και Σμιλές προσαρτήθηκαν
(1932) στην Κοιν. Γερακάρι και αποτέλεσαν τη (νέα) «Κοινότητα ΒΒρυσών» 26 .
Αργότερα οι Γουργούθοι αποσπάστηκαν από την Κοιν. Βρυσών και προσαρτήθηκαν
(1932) στην Κοιν. Γερακάρι και οι Ελένες και τα Μεσονήσια αποσπάστηκαν από την Κοιν.
Γερακάρι και αποτέλεσαν (1935) την (νέα) «Κοινότητα Ελενών» 27 .
Έτσι τώρα και 45 περίπου χρόνια, η «Κοινότης Γερακαρίου», όπως ονομάζεται
επίσημα, μια από τις 26 (σημερινές κοινότητες της επ. Αμαρίου και τις 131 (σημερινές)
κοινότητες του νομού Ρεθύμνης, αποτελείται από τον οικισμό Γερακάρι (επίσημα: το
Γερακάριον) και στην περιφέρειά της βρίσκεται ο παλιός 28 οικισμός Γουργούθοι.
Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ά το Γερακάρι αποτελεί Ενορία που περιλαμβάνει και τους
Γουργούθους που υπάγεται στην 4 η Αρχιερατική περιφέρεια (έδρα Αμάρι) της
Μητροπόλεως Λάμπης και Σφακίων (έδρα Σπήλι) 29 .
Εκτός από την Κοινότητα και την Ενορία στο Γερακάρι εδρεύουν:
- Δημοτικό Σχολείο 2/θέσιο και
- Νηπιαγωγείο 1/θέσιο της Β’ Περιφέρειας Δημοτικής Εκπαιδεύσεως Ρεθύμνης 30 .
- Ταχυδρομικό πρακτορείο των ΕΛΤΑ 31 .
- Τηλεπικοινωνιακό πρακτορείο του ΟΤΕ 32 .
- Δύο Αγροφύλακες που υπάγονται στο Αγρονομείο Αμαρίου.
- Ελαιουργικός Πιστωτικός Συνεταιρισμός «το Κέντρος» 33 .
- Εξωραϊστικός Σύλλογος 34 .
- Δύο μετεωρολογικοί (βροχομετρικοί) σταθμοί 35 .
Από πλευράς άλλων δημοσίων υπηρεσιών ή οργανισμών η Κοινότητα υπάγεται στις
εξής υπηρεσίες:
-Σταθμό Χωροφυλακής Μέρωνα (του Αστυνομικού Τμήματος Αμαρίου της
Διοικήσεως Χωροφυλακής Ρεθύμνης) 36 .
-Αγροτικό Ιατρείο Μέρωνα.
-Γραφείο Γεωργικής Αναπτύξεως Αμαρίου (Ασωμάτων) και
-Κτηνιατρείο Αμαρίου (Ασωμάτων) της Γεωργικής Υπηρεσίας Ρεθύμνης.
-Γραφείο ΔΕΗ Αμαρίου
-Δημόσιο Ταμείο Ρεθύμνης 36 .
-Οικονομική Εφορία Ρεθύμνης 36 .
-Υποκ/μα Α.Τ.Ε. Ρεθύμνης
Δ ι κ α σ τ ι κ ά η Κοινότητα υπάγεται στο Ειρηνοδικείο (και Υποθηκοφυλακείο)
Αμαρίου του Πρωτοδικείου Ρεθύμνης 36 .
Ο π λ η θ υ σ μ ό ς της Κοινότητας Γερακάρι υπολογίζεται σήμερα σε 400 περίπου
μόνιμους κάτοικους 37 .
Στην περιοχή Αθήνας – Πειραιά είναι εγκατεστημένοι μόνιμα άλλοι 400 περίπου
Γερακαριανοί (πρώην κάτοικοι της Κοινότητας ή καταγόμενοι από το Γερακάρι). Είναι
οργανωμένοι σε σωματείο (ένωση) με τίτλο Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ που έχει 160 περίπου
μέλη 38 .
Στο Ρέθυμνο είναι επίσης εγκαταστημένοι 90-100 Γερακαριανοί και άλλοι 180-200
σε διάφορες άλλες πόλεις της Ελλάδος και του εξωτερικού.
Η ε ξ έ λ ι ξ η του πληθυσμού των οικισμών της Κοινότητας Γερακάρι και των
τοποθεσιών της (κοινοτικής) περιφέρειας της που κατοικήθηκαν παλαιότερα 39 , σύμφωνα
με γνωστά ιστορικά στοιχεία και τις διάφορες απογραφές 40 , φαίνεται από τον αμέσως
παρακάτω πίνακα:
Στοιχεία ή
απογραφές
Γερακάρι Γουργούθοι Φώτη Σύνολο
κατοίκων
1583 484 112 59 655
1834 160 48 – 208
1881 429 55 – 484
1894 500 80 – 580
1900 415 63 – 478
1903 453 58 – 511
1920 381 39 – 420
1928 531 43 – 574
1940 648 43 – 691
1951 558 27 – 585
1961 542 15 – 557
1971 410 – – 410
1971
Νόμιμος Πληθυσμός Κοινότητας 675
Το σημείωμα τούτο για το Γερακάρι γράφτηκε ύστερα από την πρόσφατη έκδοση
της «Ενώσεως Γερακαριανών Αθηνών – Πειραιών ο «Προφήτης Ηλίας», με το τίτλο
ΓΕΡΑΚΑΡΙΑΝΑ ΑΝΑΘΥΜΗΜΑΤΑ (Αθήνα 1979, πιο κάτω απλά «Αναθυμήματα») με
επιμέλεια (και εισαγωγή) Σπύρου Απ. Μαρνιέρου. Το βιβλίο αυτό αποτελεί χρήσιμη
συμβολή στην ιστορία, λαογραφία, οικονομία κλπ. της Επ. Αμαρίου και μαζί ένα
«τουριστικό οδηγό» για το Κεφαλοχώρι και την περιοχή του. Πραγματικά αξίζει
συγχαρητήρια η προσπάθεια αυτή που πρέπει να την μιμηθούν κι άλλοι παρόμοιοι
Σύλλογοι. Ευχή να επακολουθήσει και μάλιστα σύντομα, μια δεύτερη έκδοση που να
συμπεριλαμβάνει περισσότερα στοιχεία όπως π.χ. χάρτες της περιοχής, φωτογραφίες των
χωριών και των τοποθεσιών τους, το τοπωνυμικό της περιοχής (υπενθυμίζω το άρθρο του
φιλόλογου, σεβαστού μου καθηγητή στο Γυμνάσιο Αρ. Ρεθύμνης κ. Ιωάννη Γ. Δρανδάκη με
τίτλο «Γούργουθας – Γουργούθοι», στο περ. Κρητική Εστία στο τευχ. Οκτωβρίου 1967 σελ.
175, τα επώνυμα των καταγομένων από το Γερακάρι και τους Γουργούθους οικογενειών,
πίνακες των προέδρων της Κοινότητας, των εφημερίων, των δασκάλων που υπηρέτησαν
στο Δημοτικό Σχολείο Γερακαρίου κλπ. Όσα γράφονται στο σημείωμα τούτο αποτελούν μια
πολύ μικρή συμβολή για τον σκοπό αυτό στους τομείς της διοικητικής (κοινοτικής) και
δημογραφικής εξελίξεως των οικισμών που υπάρχουν ή καταργήθηκαν αλλά οι τοποθεσίες
τους περιλαμβάνονται στην σημερινή διοικητική (κοινοτική) περιφέρεια Γερακαρίου (βλ.
και πιο κάτω σημ. αριθ. 14 και 40).
1 Τα χωριά που είναι κτισμένα στους πρόποδες ή στις πλαγιές των ψηλών βουνών
ονομάζονται στην Κρήτη «ριζίτικα. Βλ. Αρ. Κριάρη, Τα τοπωνύμια στην Κρήτη, περ. Κρητική
Εστία, αρ. τεύχ. 223 (Οκτώβριος 1977) σελ., 1022,1023.
2 Στην Κρήτη (και αλλού) «κεφαλοχώρι» ονομάζεται το μεγαλύτερο σε πληθυσμό
χωριό μιας ομάδας (κοντινών) χωριών που αποτελεί και το διοικητικό, εμπορικό,
πολιτιστικό κλπ. κέντρο των χωριών αυτών. Πολλές φορές ο όρος χρησιμοποιείται για να
δηλώσει το μεγάλο σε πληθυσμό χωριό.
3 Βλ. πιο κάτω στην σημ. αριθ. 37.
4 Βλ. Λεξικό δήμων, κοινοτήτων και οικισμών της Ελλάδος, έκδοση Υπ. Εσωτερικών,
Αθήνα 1974 (πιο κάτω απλά: Λεξικό δήμων…) σελ. 208.
5 Βλ. Χάρτη (ανέκδοτο) βατότητας οδικού δικτύου Ν. Ρεθ. (Δ/νσεως Τεχν. Υπ. Ρεθ.)
1978.
6 Βλ. σημ. αριθ. 5.
7 Γλ. Λεξικό δήμων… σελ. 38
8 Βλ. Χάρτη Εθν. Στατ. Υπ. 1972, 1:200.000 Νομός Ρεθύμνης και Χάρτη U.S.ARMY
1954, 1:50.000
9 Βλ. Χάρτη Εθν. Στατ. Υπ. 1972, 1:200.000
10 Βλ. Δικαίου Βαγιακάκου, Καταγωγή ονομάτων και τοπωνυμίων, περ. ΙΣΤΟΡΙΑ, τ. 3
(Σεπτ/ος 1968) σελ. 154, Στ. Σπανάκη ΚΡΗΤΗ τουριστικός κλπ. οδηγός, τόμ. Β Ηράκλειο,
χωρίς χρονολ. (1970-71) σελ. 133. Η προέλευση του τπνμ. Από τις λέξεις «ιερά – κάρα» (βλ.
Εμμ. Λαμπρινάκη Γεωγραφία Κρήτης, Ρέθυμνο 1890, σελ. 112) δεν φαίνεται σωστή. Έτσι
και στα Αναθυμήματα σελ. 6.
11 Για τα γνωστά ιστορικά στοιχεία για το Γερακάρι Βλ. Αναθυμήματα (εισαγωγή,
κεφ. 2 ιστορικά στοιχεία) σελ. 14-19 και την εκεί βιβλιογραφία Βλ. και Γ. Π. Κοκονά
ΓΕΡΑΚΑΡΗΣ στην Κρητική Πρωτοχρονιά 1964 σελ. 192-194.
12 Για το τπνμ. Γουργούθοι γλ. Ιωάννου Γ. Δρανδάκη Γούργουθας – Γουργούθοι,
Κρητική Εστία τ. Οκτωβρ. 1967 σελ. 175. Το τπνμ. Απαντάται και στο σύνθετο τπνμ.
«Βρυσοκαρδακογούργουθα». Β. Αρ. Κιάρη σημ. IV αριθ. 1.
13 Βλ. Χάρτη Γεν. Στατ. Υπηρ. 1962, 1:100.000. Επ. Αμαρίου. Το υψόμ. αυτό ίσως δεν
είναι σωστό.
14 Βλ. Αναθυμήματα σελ. 13. Οι Γουργούθοι δεν απογράφηκαν αυτοτελώς στην
απογραφή του πληθυσμού (και των οικισμών) του 1971 γιατί είχαν λιγώτερες από 10
(κατοικούμενες) κατοικίες. Βλ. Μιχ. Χουλιαράκη, Γεωγραφική, Διοικητική και Πληθυσμιακή
εξέλιξις της Ελλάδος 1821-1971, τόμ. Γ Αθήνα 1976 (πιο κάτω απλά: Χουλιαράκη, τόμ. Γ)
σελ. 286.
15 Βλ. Ν. Σταυράκη, Στατιστική του πληθυσμού της Νήσου Κρήτης, Αθήνα 1890, (πιο
κάτω απλά: Σταυράκη, Στατιστική) σελ. 167 και Χουλιαράκη, τομ. Β σελ. 50
16 Βλ. Σταυράκη Στατιστική σελ. 34-36 πινάκων.
17 Ο Νόμος 411/12.8.1901 της Κρητικής Πολιτείας δημοσιεύθηκε στην Επ. Εφ. Κρ.
Πολ. (=ΕΕΚΠ) στο φ. 58/21.8.1901 Βλ. και Χουλιαράκη τομ. Β σελ. 52
18 Βλ. σημ. αριθ. 17.
19 Ο Νόμος 496/8.7.1903, δημοσ. ΕΕΚΠ 35/10.7.1903 βλ. και Χουλιαράκη τομ. Β
σελ. 52.
20 Βλ. σημ. αριθ. 19.
21 Βλ. Διάταγμα 69/20.4.1911, Φ.Ε.Κ. Κρήτης (παράρτημα) 29/22.4.1911 σελ. 53
και Χουλιαράκη τόμ. Β σελ. 53
22 Βλ. σημ. αριθ. 21.
23 Βλ. Διάταγμα 26.1.1925 «περί αναγνωρίσεως Κοινοτήτων εν τη Κρήτη» ΦΕΚ
27/31.1.1925 και Χουλιαράκη, τομ . Β σελ. 213.
24 Βλ. σημ. αριθ. 23.
25 Βλ. σημ. αρ. 23 και Στοιχεία συστάσεως και εξελίξεως των δήμων και Κοινοτήτων,
αρ. 40 Ν. Ρεθύμνης, εκδ. Κεντρ. Εν. Δημ. – Κοιν. Ελλάδος Αθήνα 1962 (πιο κάτω απλά:
Στοιχεία εξελίξεως) σελ. 88.
26 Βλ. Στοιχεία εξελίξεως σελ. 88
27 Βλ. σημ. αριθ. 26
28 Οι Γουργούθοι χαρακτηρίζονται παλιός (δηλ. πρώην) οικισμός γιατί δεν
απογράφηκαν αυτοτελώς στην απογρ. 1971. Βλ. και σημ. αριθ. 14
29 Βλ. Ημερολόγιο 1977 Μητροπόλεως Λάμπης και Σφακίων σελ. 66
30 Για την ίδρυση (1899) και εξέλιξη του Δημοτικού Σχολείου Γερακάρι βλ. Π.
Κασιμάτη, «Ιστορική Επισκόπησις της εν Κρήτη Εκπαιδεύσεως» Αθήνα 1953 σελ. 122. Το
Δημ. Σχ. Γερακάρι είναι 2/θέσιο (αρχικά 2/τάξιο) από το 1912 μέχρι σήμερα. Το 1953 είχε
90 μαθητές (βλ. Κασιμάτη σελ. 122). Το Νηπιαγωγείο ιδρύθηκε το 1978. Ενδιαφέρον θα
είναι ένα σημείωμα με τα ιστ. στοιχεία της δημ. Εκπαιδεύσεως στο Γερακάρι.
31 Βλ. Ονοματολόγιο ΕΛΤΑ, Αθήνα 1974, σελ. 77.
32 Βλ. τηλεφωνικό κατάλογο ΟΤΕ Κρήτης 1979 σελ. 24 ο αριθμός κλήσεως του
τηλεπ. Πρακτορείου ΟΤΕ Γερακάρι είναι 0833-22268. Τηλεπικοινωνιακό πρακτορείο ΟΤΕ
λειτουργεί και στους Γοργούθους (αριθ. κλήσεως 0833-22269). Επίσης λειτουργούν 35
περίπου αυτόματα τηλέφωνα.
33 Δεν πρόλαβα δυστυχώς να βρω στοιχεία (ίδρυση, μέλη, διοίκηση, δραστηριότητα
κλπ.) του Γεωργικού (ελαιουργικού) Συνεταιρισμού. Νομίζω ότι θα ήταν πολύ χρήσιμα.
34 Ο Εξωραϊστικός Σύλλογος ιδρύθηκε το 1978. Λειτουργεί επίσης (χωρίς νομικό
τύπο) Κοινοτική Βιβλιοθήκη Βλ. Αναθυμήματα σελ. 7.
35 Στο Γερακάρι (και στην περιοχή του) λειτουργούν δυο βροχομετρικοί σταθμοί
του Υπ. Γεωργίας από το 1969 σε υψ. 660 και 1.000 μ. (Βλ. Μητρώο Μετεωρολογικών
Σταθμών Ελλάδος Αθήνα 1976 σελ. 74).
36 Βλ. Λεξικό δήμων σελ. 38-39
37 Γλ. Αναθυμήματα σελ. 7
38 Για την Ένωση Γερακαριανών Αθηνών (ίδρυση, σκοπός κλπ.) βλ. Αναθυμήματα
σελ. 67. Ο αριθμός των μελών της Ενώσεως όπως και οι αριθμοί των «αποδήμων»
Γερακαριανών από πληροφορίες που μου έδωσε ο Πρόεδρος του Δ.Σ. της Ενώσεως. Τον
ευχαριστώ και από τη θέση αυτή.
39 Πρόκειται για το χωριό ή μοναστήρι του «Αγ. Ιωάννη του Θεολόγου στου Φώτη»
που βρίσκεται στο 43 χλμ. του αμαξιτού δρόμου. Σώζεται η Εκκλησία με τρούλλο και
τοιχογραφίες του 12-13 αιώνα. Το τπνμ. (FOTI ET S. THEOLOGO) απαντάται σε ενετικές
απογραφές του 1577 BAROZZI, του 1583 CASTROFILACA (S. ZUANE THEOLOGO με κατ. 59).
(Από αντίγραφα χειρογράφων που μου έδωσε ο σεβαστός μου κ. Στ. Σπανάκης. Τον
ευχαριστώ και από τη θέση αυτή) και του 1680 BASILICATA (ST. THEOLOGO ET FOTI) βλ. Στ.
Σπανάκη Μνημεία Κρητικής Ιστορίας τομ. V Ηράκλειο 1969 σελ. 129. Επίσης στην
«απογραφή» BAROZZI 1577 απαντάται οικισμός MALARIANA. Μεταξύ «Γουργούθων» και
«Φώτη» υπάρχει τπνμ. «Αλαριανά», όπως με πληροφορούν όπου σώζονται ίχνη οικισμού.
40 Τα στοιχεία και οι απογραφές είναι από τις ακόλουθες «πηγές»:
-Του 1583 από την ενετική απογραφή Καστροφύλακα (βλ. Σπανάκη Κρήτη Β’, σελ. 1)
για το Γερακάρι. Του χωριού Γουργούθοι και του παλιού οικισμού (χωριού ή μοναστηριού)
«Φώτη» από την ίδια ενετική απογραφή, από χειρόγραφο αντίγραφο που αφορά όλους
τους οικισμούς της περιοχής Ρεθύμνης που μου έστειλε πρόθυμα ο σεβαστός μου κ.
Σπανάκης.
- Του 1831 υπολογισμός από τουρκική (αιγυπτιακή) απογραφή των οικογενειών που
καταχωρεί ο R. PASCHLEY στο βιβλίο του TRAVELS IN CRETE, τόμ. II, LONDON 1837, σελ. 308
επ. (και που καταχώρισε ο Στ. Σπανάκης στην ελλην. Μετάφραση του βιβλίου της Ζενάν
Ισμάτ Ράσεν «Η Κρήτη υπό την Αιγυπτιακή εξουσία 1830-1840», Ηράκλειο 1978, σελ. 122).
Τότε το Γερακάρι είχε 40 οικογένειες, 20 μουσουλμανικές (= τουρκικές) και 20 χριστιανικές
(= ελληνικές). Ο υπολογισμός γίνεται με πολλαπλασιασμό του (συνολικού) αριθμού των
οικογενειών επί τον αριθμόν 4 δηλαδή όσα τα πιθανά μέλη (μέσος όρος μελών) κάθε
οικογένειας. - Του 1881 από Σταυράκη, Στατιστική, σελ. 36 πινάκων. Άρρενες 221 κάτοικοι και
θήλεις 208 κάτοικοι Γερακαρίου (σελ. 36). Γουργούθοι 27 και 28 αντίστοιχα (σελ. 35).
Οικογένειες χριστιανικές 86 και 35 μουσουλμανικές (σύνολο οικ. 212) στο Γερακάρι (σελ.
111 πινάκων). Γουργούθοι 16 οικογένειες όλες χριστιανικές (σελ. 109 πινάκων). - Του 1894 υπολογισμός (όπως παραπάνω του 1834) από την καταγραφή του
Νικόστρατου Καλομενόπουλου (κρητικά… σελ. 222) όπου το Γερακάρι έχει 90 οικογένειες
χριστ. και 35 οικογ. μουσουλμανικές και οι Γουργούθοι 20 οικογ. όλες χριστιανικές. - Του 1900 από την απογραφή 3-4 Ιουλίου 1900. Βλ. Επ. Εφημ. Κρ. Πολιτείας αριθ.
61/6.11.1900 σελ. 28. - Του 1903 (δηλ. 1900) από τον Νουχάκη σελ. 177. Η διαφορά από την προηγουμένη
κανονικά δεν έπρεπε να υπάρχει. Πρόκειται για τυπογραφικό λάθος; (του Νουχάκη;)
-Του 1920 Βλ. Πληθυσμός κατά την απογραφή 1920 έκδοση Υπ. Εθν. Οικονομίας
Δ/νσις Στατιστικής Αθήνα 1921 σελ. 257. Οι άρρενες κάτ. ήσαν 200 και οι θήλεις 181, και
στους Γουργούθους 18 και 21 αντίστοιχα. - Του 1928, 1940, 1951 και 1961 βλ. Στοιχεία εξελίξεως σελ. 89
- Του 1971 βλ. Απογραφή πληθυσμού 1971 Εθν. Στ. Υπ. Σελ. 151
- Του 1971 νόμιμος πληθυσμός (δηλ. οι εγγεγραμμένοι στα δημοτολόγια της
Κοινότητας ανεξάρτητα αν κατοικούν μόνιμα ή όχι στον οικισμό) βλ. Εφ. Κυβ., τεύχ. Β αριθ.
837/28.8.1974 σελ. 662.
Στην απογραφή του 1913 ο αγροτικός δήμος Γερακάρι είχε 720 κατ. αλλά
περιλάμβανε και τα χ. Ελένες και Μεσονήσια (βλ. πιο πάνω). Δεν αναφέρονται χωριστά οι
κάτοικοι κάθε οικισμού.
Αθήνα, Αύγουστος 1979 Στέργιος Μ. Μανουράς