ΠΑΛΙΕΣ ΜΝΗΜΕΣ
ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ Τ. ΛΙΤΙΝΑ
Η πρόσφατη επανέκδοση των ποιημάτων του φίλου κ. Σ. Κανταρτζή μας εθύμισε το
αμίμητο εκείνο ποίημα «Του Κρητικού προς τον Μουσολίνι» και τα ρίγη της συγκινήσεως
και του ενθουσιασμού που μας επροκάλεσεν όταν, την εποχή του Ελληνοϊταλικού Πολέμου
κι ανάμεσα στους συγκλονισμούς του και την πολεμικήν έξαψη, το διαβάσαμε ξαφνικά
στην εφημερίδα «Νέο Κόσμο», που εξεδίδετο τότε εδώ, στην Αθήνα.
Σ’ εμάς τους παλαιότερους είναι γνωστές αι συνθήκες που επικρατούσαν τότε και η
γενική αγανάκτηση όταν «την αυγή εκείνη μιας μέρας του Οχτώβρη», καθώς γράφει το
ποίημα, εμάθαμε την ιταμή, την απρόκλητη και άνανδρη επίθεση του Ιταλού δικτάτορα
εναντίον της Χώρας μας. Είχαμε ζήσει την κοινή γνώμη, είχαμε ζυμωθή όλοι με την
ομόφωνη απόφαση ότι δεν υπήρχεν άλλη λύση από την ένοπλη απόκρουση των ορδών του
Μουσολίνι, που είχαν εισβάλει, έτσι ξαφνικά, στη Χώρα μας, κι εκινούμεθα μέσα στο
παραλήρημα του ενθουσιασμού για την επιτυχία της αμύνης μας και τα λαμπρά
κατορθώματα του ηρωικού στρατού μας.
Κατά ένα τρόπο το εθνικό μας αίσθημα εξεδηλώνετο με τα τραγούδια της εποχής
εκείνης, που διεσκευάζονταν ως πολεμικά και είχαν πειά γίνει λαϊκά τραγούδια, και ο λαός
μας, τραγουδώντας τα, ενεψυχώνετο κι εκύτταζε να βγάλη το άχτι του εναντίον του
θρασύδειλου ιταλικού φασισμού. Υπήρχαν και οι ανταποκρίσεις από το Μέτωπο.
Λογοτεχνικά κομμάτια με αξιώσεις. Καθεαυτά όμως ποιήματα δεν είχαν κάμει ακόμη την
εμφάνισή τους. Οι ποιηταί μας δεν είχαν συγκινηθή ακόμη από το Μεγάλο αυτό Έπος της
Αλβανίας.
Γι’ αυτό και «ο Κρητικός στο Μουσολίνι» έκαμε τόσο πάταγο. Και μάλιστα λόγω της
αξίας του και των αρετών του. Γιατί το τραγούδι αυτό εξέφραζε το γενικό συναίσθημα των
Ελλήνων της εποχής εκείνης κατά ένα θαυμαστό τρόπο: Με αμεσότητα, με ενάργεια, με
ζωντάνια, με την εντελώς λαϊκή του έκφραση στη γνήσια του λαούς μας, και μάλιστα του
Κρητικού, γλώσσα, με το άφθονο χιούμορ του και τα λαϊκά γλωσσικά στοιχεία, με τις
παροιμίες που θεμελιώνεται και διανθίζεται και με το ρωμαλέο ύφος που το διακρίνει.
Αποτελεί ένα αμίμητο και ανεπανάληπτο κατόρθωμα στο είδος του, που είναι
προωρισμένο να ζήση και να μείνη εις την αιωνιότητα σαν ένα γνήσιο δημιούργημα της
ελληνικής λαϊκής πολεμικής Μούσας και μια πηγαία εκδήλωση της ελληνικής ψυχής.
Το ότι δε το ποίημα αυτό το εδημιούργησεν ο άγνωστος εις το μεγάλο ελληνικό
κοινόν κ. Κανταρτζής αποτελεί μια πρόσθετη, ακόμη μεγαλύτερη τιμή για κείνον, παρά αν
το έγραφεν ένας δόκιμος ποιητής με παραγωγήν και κύρος. Κατά κυριολεξίαν ο κ.
Κανταρτζής υποκατέστησε τους δόκιμους Έλληνες ποιητές εις το εθνικόν των χρέος της
εξυμνήσεως του λαμπρού Ελληνικού Έπους των νεωτέρων χρόνων.
Αθήνα, 23 Δ/βρίου 1970
ΣΠΥΡΟΣ Τ. ΛΙΤΙΝΑΣ