της Εύας Λαδιά
Για την ίδρυση του σημαντικύ αυτού φορέα θα προτιμήσουμε να αντλήσουμε στοιχεία από ένα δημοσίευμα (1959) του πρωτεργάτη αυτής της προσπάθειας του Ευαγγέλου Ε. Νησιανάκη, χημικού φαρμακοποιού που με την ιδιότητα του προέδρου του Συνδέσμου Διαδόσεως Καλών Τεχνών αναφέρει: «Είναι το έτος 1930. Γίνεται σκέψη να κληθεί ένας μουσικοδιδάσκαλος δια να διδάξει μανδολίνο, βιολί, πιάνο, διότι οι χοροί γίνονται με γραμμόφωνα των οποίων τα ελατήρια συχνά σπάζουν. Ένας μουσικοδιδάσκαλος όπως παλαιότερα, ο Φούντας, ο Παρίδης κ.λπ. Την πρωτοβουλίαν της συσκέψεως αναλαμβάνει ο συμπολίτης δικηγόρος κ. Νίκος Ανδρουλιδάκης. Τους προσκεκλημένους φιλοξενεί εις τα Γραφεία της Στρατιωτικής Λέσχης ο εξαιρετικός άνθρωπος Συνταγματάρχης κ. Κων/νος Γεωργαντά
Εις την σύσκεψιν συμμετέχουν, Θεοφιλέστατος Τιμόθεος, Εμμ. Σαουνάτσος, Μιχαήλ Πρεβελάκης, Ιωάννης Φώτιος, Εμ. Λινοξυλάκης, Γεώργιος Δαφέρμος, Γεώργιος Τσουδερός, Πιέρ Γκοντράντ, Ανδρέας Βενιέρης, Εμμ. Τσάκωνας, Πολύβιος Τσάκωνας, Γεώργιος Τζανουδάκης, Ευαγγ. Δρανδάκις, Φερενίκη Βαλαρή, Λάουρα Σωτήρχου, Γεωργία Ζακάκι, Λέλα Κούνουπα, Δανάη Σταυρουλάκη, Νινα Χαλκιαδάκη Εμμ. Ψυμικός, Ευαγγ. Φουντουλάκης και ο υποφαινόμενος. Γίνεται ευρεία συζήτησις ρίπτονται γνώμαι, πολλαί και όλα αφορούν την αναβίωσιν της μουσικής κινήσεως του τύπου του παρελθόντος.
Εζήτησα τότε τον λόγον και εξήγησα ότι δεν λύεται το ζήτημα της μουσικής μορφώσεως με ένα μουσικοδιδάσκαλον που θα διδάξει μανδολίνο, βιολί και λίγο πιάνο και ελάχιστη θεωρία. Από την προσπάθεια αυτή δεν μπορεί να προκύψει τίποτε μεγαλύτερο, από μια ορχηστρούλα κατάλληλη μόνο για χορούς. Προτιμότερη βέβαια από το γραμμόφωνο, αλλά άσχετη με τη μουσική, παρεκάλεσα να εγκαταλειφθεί πια αυτή η προχειρότης και να φιλοδοξήσωμεν κάτι καλύτερον.
Και υπέδειξα ότι η προσπάθεια όλων πρέπει να τείνει εις την ίδρυσιν Ωδείου, εις το οποίον να διδάσκει συστηματικά και επίσημα και επιστημονικά η μουσική.
Υπέδειξα και τον τρόπον δημιουργίας του Ωδείου δια της ιδρύσεως Συνδέσμου Διαδόσεως Καλών Τεχνών, ακριβώς όπως έγινε στα Χανιά, ως παράρτημα του εν Αθήναις Ελληνικού Ωδείου.
Η πρότασίς μου δεν έτυχε ουδέ μιας προσοχής. Ίσως το νεαρόν της ηλικίας μου δεν ενέπνευσε εμπιστοσύνη και εθεωρήθη ότι ένας νέος 27 ετών δε μπορεί να έχει βαρύνουσαν γνώμην επι ενός ζητήματος που χρόνια και χρόνια έχει ρυθμισθεί πάνω σε άλλες βάσεις και με άλλες επιδιώξεις.
Έτσι η συγκέντρωσις διελύθη, χωρίς να καταλήξει σε καμία απόφαση.
Μια ώρα αργότερα με αναζητεί ο φίλος δικηγόρος κ. Πολύβιος Τσάκωνας και με παρακαλεί να του εξηγήσω λεπτομερέστερα την πρότασίν μου περί ιδρύσεως του Ωδείου, την οποίαν ως μου εξήγησε, πολύ εξετίμησε, διότι δια του τρόπου τούτου θα ελύετο οριστικά πλέον το ζήτημα της επιστημονικής μορφώσεως των νέων της πόλεως μας.
Ευτυχώς έχω διασώσει όλα τα σχετικά Πρακτικά και όσα είπα και θα εξιστορήσω παρά κάτω, στηρίζονται σ’ αυτά τα επίσημα έγγραφα.
Εζητήσαμεν λοιπόν από τα Χανιά, αμέσως την επομένην το Καταστατικόν του Συνδέσμου, το προσηρμόσαμεν με τας απαιτήσεις μας και τότε εκάλεσεν αμέσως νέαν σύσκεψίν εις τα Γραφεία της Στρατιωτικής Λέσχης την Κυριακήν 7ην Δεκεμβρίου 1930.
Ο κ. Πολύβιος Τσάκωνας μετά βραχείαν και ωραίαν εισήγησιν ανέγνωσε το καταστατικόν, το οποίον ενεκρίθη από την συνέλευσιν η οποία εξέλεξε πενταμελή επιτροπήν αποτελούμενην από τον κ. Πολύβιον Τσάκωνα, Ευαγ. Νησιανάκην, Ευαγ. Δρανδάκιν, Δανάη Σταυρουλακη και Νένα Χαλκιαδάκη δια να υποβάλει το καταστατικόν εις το Πρωτοδικείον προς έγκρισιν. Κ.λπ.
Η πενταμελής Επιτροπή εκάλεσεν αμέσως τους ιδρυτάς προς εκλογήν του πρώτου Διοικητικού Συμβουλίου, την 4ην Ιανουαρίου 1931 εις το Κατάστημα της Στρατιωτικής Λέσχης.
Πρόεδρος της Συνέλευσης εξελέγη ο αείμνηστος Γυμνασιάρχης Μιχαήλ Πρεβελάκης και Γραμματεύς ο Ιωάννης Φώτιος.
Παρόντες Πολύβιος Τσάκωνας, Κων/νος Γεωργαντάς, Μάνος Τσάκωνας, Ιωάννης Φώτιος, Ιωσήφ Κοντράν, Εμμ. Ψιμικός, Ανδρέας Βενιέρης, Εμμαν. Λινοξυλάκης, Γεωργ. Τζανουδάκης, Νίκος Γκίνος, Γεώργ. Δαφέρμος, Ευαγ. Δρανδάκις, Ευαγ. Νησιανάκης, Δανάη Σταυρουλακη, Νένα Χαλκιαδάκη εν όλω 17.
Η συνέλευσις εξέλεξε Πρόεδρον τον κ. Πολύβιον Τσάκωνα, Αντιπρόεδρον τον κ. Κων/νο Γεωργαντά, Γραμματέα τον κ. Γεώργιον Τζανουδάκιν, Ταμίαν τον κ. Ευαγγελον Νησιανάκη, Έφορον την Νένα Χαλιαδάκη και Μέλη Ευαγγ. Δρανδάκη και Δανάη Σταυρουλάκη.
Το πρώτον αυτό Διοικητικόν Συμβούλιον, είχε να αντιμετωπίσει τεράστιες δυσκολίες. Δεν υπήρχεν διδάσκαλος. Δεν υπήρχε στέγη, ούτε μια καρέκλα και προπαντός δεν υπήρχαν χρήματα. Και όμως χάρις εις την δραστηριότητα του Προέδρου κ. Πολύβιου Τσάκωνα και του Διοικητικού Συμβουλίου, εντός μικρού διαστήματος αρχίζει η λειτουργία του Ωδείου. Ήλθομεν εις επαφήν με το Ελληνικόν Ωδείον, το οποίον απέστειλε διδασκάλισα την δίδα Πόλιγκερ. Τα πρώτα χρήματα τα έδωσεν ο Δήμος Ρεθύμνης με Δήμαρχον τον κ. Τίτον Πετυχάκη. Το δε Ωδείον εστεγάσθη το πρώτον απέναντι εις το ταχυδρομείον όπου σήμερον το οπωροπολείον Χατζηγεωργίου. Τον πρώτον μήνα είχαμεν υπέρ τα 40 μαθητρίας.
Κατά την Γενικήν Συνελευσιν 31 Ιανουαρίου 1932 εκλέγεται Νέος Πρόεδρος ο αείμνηστος Εμμ. Τσιριμονάκης Δικηγόρος και οι αλησμόνητοι μας Αριστείδης Κορωνάκις και Ιωάννης Δερμιτζάκης.
Η εξεύρεσις χρημάτων είναι το επιτακτικόν πρόβλημα.
Ο πρόεδρος Εμμ. Τσιριμονάκις κρούει όλας τας θύρας. Παραλλήλως χοροί, τσάγια, συναυλίες δίδονται τακτικά, αλλά η απόδοσις είναι μικρά δια να εξυπηρετήσει τόσας υποχρεώσεις.
Μέσα στην απελπισία του ο Πρόεδρος Εμμ. Τσιριμονάκης, στην συνεδρίαση της 12 Ιουνίου 1932, προτείνει ή να πωληθούν τα δύο πιάνα προς εξόφλησιν του υπολοίπου εις συναλλαγματικάς αξίας των και των μισθών του ζεύγους Γέροντα, και να διαλυθεί το Ωδείον, ή να συγχωνευθεί με το Λύκειον Ελληνίδων σύμφωνα με συνομιλίαν του προς την Πρόεδρον αυτού Ιουλία Πετυχάκη.
Διαβάζοντας το σχετικό Πρακτικό, νομίζω πως ήταν χθες. Στα λόγια αυτάτου Προέδρου, έγινεν έξω φρενών ο Αντιπρόεδρος Κων. Γεωργαντάς, και ολο το Συμβούλιο. Μια ολόκληρη σελίδα Πρακτικών γράφει εν συνόψει οσα είπεν ο κ. Γεωργαντάς. με αποτέλεσμα να ενθουσιασθούν όλοι να ελαττώσει το ζεύγος Γέροντα οικειοθελώς τας απαιτήσεις δια τους μισθούς του να αποφασισθεί να διενεργηθεί έρανος εις όλη την πόλιν, και προσφέρει ο Πρόεδρος Εμμ. Τσιριμονάκις πρώτος δια τον σκοπόν αυτόν δραχ. 500. Ο έρανος εις την πολιν έγινεν και επέτυχε. Εκπληρώθησαν αι εκκρεμούσαι συναλλαγματικαί πιάνων και μέρος των καθυστερούμενων μισθών του ζεύγους Γέροντα.
Και έτσι απεσβήσθη η απειληθείσα διάλυσις του Ωδείου δια την εποχήν εκείνην.
Το μέγα πρόβλημα της οικονομικής καταστάσεως του Συνδέσμου το οποίον προσωρινώς μόνον ετακτοποιήθη, αναγκάζει εντός ολίγων μηνών τον Πρόεδρον Εμμ. Τσιριμονάκιν να παραιτηθεί.
Την εποχήν εκείνην εξήρχετο της ενεργού υπηρεσίας μια μεγάλη ιστορική μορφή, ένας υπέροχος άνθρωπος, μια εξαιρετική προσωπικότης ο αείμνηστος Γυμνασιάρχης Μιχαήλ Πρεβελάκης.
Ο άνθρωπος αυτός με τη μεγάλη του ψυχή μπροστά στις επίμονες παρακλήσεις όλων ημών των μαθητών του, εδέχθη το αξίωμα του Προέδρου του Συνδέσμου, με τον οποίον τον ετίμησεν ολόκληρη η Γενική Συνέλευσις της 11 Ιουνίου 1933 και παρέμεινε Πρόεδρος μέχρι της ημέρας που μας άφησε για πάντα.
Υπό την ηγεσίαν του Μεγάλη μας Διδασκάλου Μιχαήλ Πρεβελάκη το Ωδείον γνωρίζει λαμπράς ημέρας προόδου και δόξης.
Λειτουργούν σχολαί πιάνου, βιολιού, βιολοντσέλου, λαϊκών οργάνων, χορωδία, ορχήστρα, οι δε μαθηταί μας υπερβαίνουν τους 150.
Αλλά το επιστέγασμα της επιτυχίας είναι η απόκτηση αιθούσης και στέγης μονίμου. Η αίθουσα του τζαμιού που μας στεγάζει σήμερον ήτο ένας στάβλος δια τα άλογα του στρατού. Το δάπεδον με χώμα και οι τρούλοι ραγισμένοι.
Ο Πρόεδρος Μιχαήλ Πρεβελάκης με τη βαρύτητα της προσωπικότητάς του, με σύντονες και ακούραστες και όχι σπασμωδικές ενέργειες, κατορθώνει, ώστε να ενοικιάσει ο Σύνδεσμός μας αντί ασήμαντου ποσού το ερειπωμένον κτίριον του 1934.
Εξασφαλίζει παραλλήλως σημαντικήν οικονομικήν βοήθειαν από τον αείμνηστον Εμμ. Τσουδερόν, από τον εξαιρετικόν συμπολίτην κ. Παντελήν Πρεβελάκιν και από τον Δήμο Ρεθύμνης.
Το Ωδείον χάρις εις την νοικοκυρεμένην διοίκησην του είχε αποκτήσει περί τα 400 καθίσματα και ανάλογα τραπέζια και είδη Κυλικείου. Κατά τας χορευτικάς συγκεντρώσεις ο μπουφές ήτο πάντοτε του Ωδείου και όλον το Συμβούλιον υπεδέχετο και επεριποιείτο τους προσκεκλημένους με επί κεφαλής πάντοτε τον γλυκύν τους τρόπον και με την αλησμόνητον ευγένειαν του Προέδρου Μιχαήλ Πρεβελάκιν.
Κατά την χρυσήν αυτήν περίοδον το Διοικ. Συμβούλιον απετελείτο από τους: Πρόεδρος Μιχαήλ Πρεβελάκης, Αντιπρόεδρος Αριστείδης Κορωνάκης, Γραμματεύς Γεώργιος Τζανουδακης, ταμίας Ευγγελος Νησιανάκης, Μέλη: Ανδρέας Σφηνιάς, Τάσσος Μεσθενέος και Γεώργιος Κούσουλας.
Το ζεύγος Γέροντα Αχιλλεύς και Αγγέλα εδίδαξαν μέχρι το 1935. Έκτοτε κατά σειράν εδίδαξαν ο κ. Βασίλειος Ξενάκις και Μηνάς Τζωρτζάκις, Λίνα Καραλευθέρη, Αριάδνη Γιανναρέλη, Θεώνη Γεωργίου και Κρινιώ Παπασταύρου.
Μα ήλθεν η εποχή του πολέμου του 1941 και έργον μας αυτό ακολούθησε την κοινήν μοίραν της γενικής καταστροφής.
Κατά την λεηλασίαν τα πάντα διηρπάγησαν. Δεν μας έμεινεν ούτε μια καρέκλα, ακόμα και κεραμίδια της παραπλεύρου αιθούσης μας επήραν. Μόνο μια ντουλάπα, μερικά είδη κυλικείου, βιβλία και το Αρχείον διεσώθησαν με προσωπικόν μου κίνδυνον και τα διεφύλαξα.
Με πολλούς κινδύνους και θυσίες διέσωσα το ένα πιάνο το υπάρχον σήμερον και τον Ωδείον το άλλο μετεφέρθη υπό των Γερμανών μέσω Βάμου εις τα Χανιά.
Παρ’ όλας τας έρευνας και προσπάθειας μου το πιάνο αυτό δεν κατωρθώσαμεν να το ανεύρωμεν ποτέ. Όταν ο βραχνάς της σκλαβιάς διελύθη και ξαναφώτισε τον κόσμο της λευτεριάς ο ήλιος, το Ωδείον δεν είχε τίποτε.
Έτσι βρεθήκαμε στην ανάγκη να ξαναρχίσωμεν από την αρχή. Επί πλέον χάσαμε και την αίθουσα που μετεβλήθη εις Κινηματογράφον.
Η πρώτη μεταπολεμική συνέλευσις της 30 Δεκεμβρίου 1945 εκλέγει και πάλιν Πρόεδρον τον Μιχαήλ Πρεβελάκιν, Αντιπρόεδρον τον Αριστείδην Κορωνάκιν, Γραμματέα τον Γεώργιον Τζανουδάκι, Ταμίαν Ευγ. Νησιανάκιν και Συμβούλους τους κ. Γεωργιο Τρουλινόν, Γεώργιον Τσουδερόν, Ανδρέα Σφηνιάν.
Νέα περίοδος αρχίζει. Εδώ όμως κλείνει η μοίρα και την τελευταίαν σελίδα του βιβλίου της υπέροχης ζωής του Προέδρου μας Μιχαήλ Πρεβελάκη. Η μακρά παραμονή του στο κρεβάτι του πόνου όσον και αν μας είχε συνηθίσει στη σκέψη πως γρήγορα θα τον χάσωμεν για πάντα, ο θάνατός του μας εγέμισε πόνο και θλίψη.
Αν και δεν θα ξανακούσομε ποτέ πια την ήρεμη και υποβλητική φωνή, δεν θα λησμονήσωμεν ποτέ την ευγενική του φυσιογνωμία, ούτε τα λόγια του ούτε τα διδάγματά του.
Το Ωδείον θα είναι πάντα ευγνώμον προς τη μνήμην του».
Νέος πρόεδρος ο Τζιφάκης
«Η μεγάλη μας αυτή απώλεια δεν μας απεθάρρυνε. Ο νέος πρόεδρος εκλέγεται ο Χρήστος Τζιφάκης, αλλά λόγω των πολλών του ασχολιών, σύντομα υποβάλλει την παραίτησίν του. Η συνέλευσις της 24 Μαΐου 1954 εκλέγει Πρόεδρον Ευαγ. Νησιανάκιν, Αντιπρόεδρον Εμμ. Βογιατζάκιν, Γραμματέα Δημήτριον Μοάτσον, Ταμίαν Μιχαήλ Μανουράν και Μέλη: Ειρήνη Γρηγοριάδου, Ελένη Μανουσέλη και Ιωσήφ Χομπίτη.
Η πρώτη φροντίδα του νέου Δ.Σ ήτο η εξεύρεσις στέγης. Και εχρησιμοποιήθη ως τοιούτη το κτίριον της αειμνήστου Αρτεμισίας Κουτρουμπά. Το οίκημα όμως αυτό δεν ήτο κατάλληλον ούτε δια την διδασκαλίαν ούτε δια τας δημοσίας εμφανίσεις του Ωδείου.
Εις το ζήτημα όμως του διδακτικού προσωπικού εσταθήκαμεν τυχεροί. Είχεν έλθη η ώρα να ωφεληθώμεν από τους κόπους των προσπαθειών και μόχθων τόσων χρόνων. Τώρα δεν είχαμεν ανάγκη να μας στέλνη το Ελληνικόν Ωδείον ξένον διδάκτικόν προσωπικόν. Από τας παλαιάς μαθητρίας μας είχαμεν ήδη αποκτήσει κατάλληλο, άξιο, περίφημο, διδακτικόν προσωπικόν, ντόπιο και το εχρησιμοποιήσαμεν με τόσην επιτυχίαν. Έτσι προστίθενται δίπλα στην Κυρία Χρυσούλα Δαφνομήλη, η Λενιώ Γεωργ. Ζαννουδάκη έπειτα η Φωφώ Ζαμπετάκι, βραδυτέρα η Κοκώ Λιονή, ο κ. Δημ. Δαφέρμος, ο κ. Χαρ. Πραματευτάκις, ο κ. Ν. Μαμαγκάκις μας προγραμματίζει ότι μόνον με την απόκτησιν καταλλήλου οικήματος θα μπορέσει να ολοκληρώσει τους σκοπούς και τας επιδιώξεις του Ωδείου. Και αρχίζει τον μεγάλον αγώνα με ελάχιστα οικονομικά μέσα, αλλά με συμπαραστάτας τόσους και τόσους καλούς φίλους.
Με επιμονήν, θάρρος και αυτοπεποίθησιν αθόρυβα και σεμνά, και χάρις εις τους φίλους συμπαραστάτας επανέρχεται εις την παλαιάν του αίθουσαν του Τζαμιού Νερατζέ, ως ενοικιαστής τον Δεκέμβριον 1955.
Μετά 15 ολόκληρα χρόνια. Την 23 Δεκεμβρίου 1959 ετελέσαμεν αγιασμόν εις την αίθουσαν η οποία εστέγασεν το Ωδείον επί έξι έτη και εις την οποίαν ξαναγυρίζαμεν πάλι.
Από την πρώτη ημέραν που επανήλθομεν εις τη παλαιάν μας αίθουσαν του τζαμιού της Νερατζές, δεν ηρκέσθημεν εις την ιδιότητα του απλού ενοικιαστού, αλλά αρχίσαμεν τον αγώνα δια να γίνωμεν ιδιοκτήται μόνιμοι του κτιρίου.
Ο Δήμος Ρεθύμνης είχε δεσμεύσει το κτίριον αυτό με σκοπόν να το εξαγοράσει. Επρεπε λοιπόν πρωτίστως να μεταβιβάσει το δικαίωμα αυτό ο Δήμος εις τον σύνδεσμόν μας. Ο Δήμαρχος κ. Στυλ. Ψυχουντάκης εισηγήθη το θέμα και το Δημοτικόν Συμβούλιον ενέκρινε δι’ αποφάσεως αυτού την παραίτησην του Δήμου εκ του κεκτημένου δικαιώματος του της απ’ ευθείας εξαγοράς δια να αποκτήσει εν συνεχεία δικαίωμα τούτο το Ωδείον μας. Δια της ιστορικής τούτης αποφάσεως του ο Δήμος Ρεθύμνης και ο Δήμαρχος κ. Στ. Ψυχουντάκης προσέφερε μια σπουδαιοτάτην και θετικήν εξυπηρέτησιν τόσον εις το Ωδείον όσον και εις την πόλιν γενικώτερα.
Με την απόφασιν αυτήν του Δημοτικού Συμβουλίου ζητούμεν από την οικονομικήν Εφορίαν να καθαρίση την αξίαν του κτιρίου. Εσυναντήσαμεν και εδώ εις την αρμοδίαν Επιτροπήν μεγάλην κατανόησιν.
Το αρχικώς υπό της Επιτροπής καθορισθέν μέγα ποσόν υπεβιβάσθη εις 180.000 αλλά και το ποσόν αυτό ήτο τρομερά μεγάλο σχετικώς με τας οικονομικάς δυνατότητας του συνδέσμου μας.
Και κινδυνεύει να χαθεί το ζήτημα την τελευταίαν στιγμήν. Εκείναις ταις ημέρες έρχεται από τη Αθήνα ο φίλτατος βουλευτής τότε κ. Γιώργος Τρουλλινός, μέλος προ ολίγων ετών του Διοικητικού Συμβουλίου του Ωδείου».
Η σωτήρια παρέμβαση ενός βουλευτή
«Εξιστόρησα εις τον κ. Γεώργιον Τρουλλινόν τα καθέκαστα και του εζήτησαν την βοήθειάν του. Με επληροφόρησεν ότι σύντομα θα συζητηθεί εις την Βουλήν Νομοθετικόν διάταγμα που θα ρυθμίσει τα της περιουσίας των ανταλλάξιμων και μου υπεσχέθη ότι θ’ αναλάβει την υπόθεσιν του Ωδείου, δια το οποίον και ως Σύμβουλος τόσον είχεν ενδιαφερθεί και εργασθεί.
Όταν επέστρεψεν εις Αθήνας ο κ. Τρουλλινός, παρουσιάσθη εις τον Υφυπουργόν Οικονομικών Αξιοτ. κ. Δημ. Αλιμπράντην εις τον οποίον εξιστόρησε την εικοσιπενταετή δράσιν του συνδέσμου μας, την οποίαν εξ ιδίας αντιλήψεως λεπτομερώς εγνώριζε, και εζήτησε από τον κ. Αλιμπράντην να βοηθήσει το Ωδείο Ρεθύμνης ώστε να αποκτήσει ιδιόκτητονστέγην.
Χάρις εις την λαμπράν εισήγηση του αγαπητού μας Γεώργιου Τρουλλινού, ο υπέροχος άνθρωπος με την μεγάλην θετικήν σκέψη, με την μεγάλη αντίληψη, και αποφασιστικότητα,ο υφυπουργός Οικονομικών κ. Δημήτριος Αλιμπράντης, έδειξεν αμέσως απόλυτη κατανόηση εις το αίτημα του Συνδέσμου μας. Και Εισηγείται ο μέγας ούτος ευεργέτης του Ωδείου μας εις την βουλήν την ειδικήν διάταξιν του άρθρου 9 της παραγράφου 8 του Ν.Δ 3713/1957 κατά την οποίαν παραχωρείται τον κτίριον του Τζαμιού Νερατζές εις τον Ωδείον μας και εις τιμήν τοιαύτην (εις τον εν τρίτον της ορισθείσης υπο της επιτροπής) ώστε να δύναται ο Σύνδεσμος να την αντιμετωπίσει με τους πενιχρούς αυτού πόρους. Και το συμβόλαιον υπεγράφη. Και η εύνοια, η κατανόησις, η καλοσύνη του Εξοχώτατου Υπουργού κ. Δημ. Αλιμπράντη, συνεχίζεται. Ο Σύνδεσμός μας έγινεν ιδιοκτήτης του οικήματος.
Αλλά δεν είχεν τα χρήματα δια τας αναγκαίας επισκευάς.
Κατά τας εορτάς του Αρκαδίου 1958 κατέρχεται εις την πόλιν μας ο μέγας μας φίλος, κ. Αλιμπράντης μετά του συμπολίτου Υφυπουργού κ. Κεφαλογιάννη ως εκπρόσωποι της Κυβερνήσεως. Επισκέπτονται το Ωδείον, βλέπουν την κατάσταση, την εκτιμούν και σε λίγες μέρες ο κ. Αλιμπράντης μας στέλνει ως οικονομικήν ενίσχυσην δια την επισκευήν του κτιρίου 50.000. δρχ…».
Αυτό που δεν αναφέρεται αλλά μας το διέσωσε η προφορική παράδοση, είναι ότι το καλλιτεχνικό δυναμικό της πόλης εξασφάλισε αυτό το ποσόν για το Ωδείο μας.
Ανατέθηκε στον Νίκο Ορφανό να γράψει μια ηθογραφία, την παρουσίασε η καλλιτεχνική σκηνή κατά τη δεξίωση του υπουργού, εκείνος γοητεύθηκε από το αποτέλεσμα και έδειξε έμπρακτα το ενδιαφέρον του.
Η ΒΡΑΒΕΥΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ
Το 1981 ο Σύνδεσμος υπέρ διαδόσεως Καλών Τεχνών βραβεύεται από την Ακαδημία Αθηνών Σε ειδική τελετή που έγινε με την ευκαιρία του γεγονότος αυτού ο τότε πρόεδρος Μανόλης Βογιατζάκης και η Ειρήνη Γρηγοριάδου μέλος του ΔΣ έκαναν με τη σειρά τους μια ιστορική αναδρομή της πολιτιστικής πορείας του Συνδέσμου Κα τις παραθέτουμε όπως δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΠΥΡΦΟΡΟΣ (Μάρτιος 1981)λόγω της σπουδαιότητάς τους
ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΩΝ 50 ΧΡΟΝΩΝ
ΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ
Του Εμμανουήλ Ι. Βογιατζάκη
Προέδρου του Δ. Συμβουλίου
Αγαπητοί μας φίλοι,
Με αισθήματα χαράς αλλά και δικαιολογημένης συγκίνησης, το Συμβούλιο του
Συνδέσμου μας χαιρετίζει όλους σας που είχατε τη καλωσύνη να τιμήσετε με τη παρουσία
σας την αποψινή μας συγκέντρωση.
Τον Ιανουάριο που πέρασε ο Σύνδεσμός μας συμπλήρωσε 50 χρόνια ζωής και
προσφοράς στη πολιτιστική ζωή της πόλης μας. Σκεφθήκαμε λοιπόν, να εορτάσωμε την
είσοδό μας στη δεύτερη 50κονταετία, με τρεις εμφανίσεις που θα κάμουν τα τρία τμήματα
του Συνδέσμου μας. Μίαν η χορωδία, μια επίδειξη των Μουσικών Σχολών που βρίσκονται
υπό την Δ/νσιν του Ελληνικού Ωδείου Αθηνών και τέλος με μια παράσταση της
Ερασιτεχνικής Σκηνής.
Σε μένα έλαχεν ο κλήρος να κάμω τον απολογισμό μισού αιώνα δράσης ενός
Συνδέσμου που η τύχη με έφερε κοντά του από τα πρώτα χρόνια. Κι αυτή τη στιγμή, όπως
καταλαβαίνετε, την ψυχή μου πλημμυρίζουν πολυποίκιλα συναισθήματα από της
αναμνήσεως αυτής της πενηντάχρονης αναδρομής που πέρασε μέσα σε χρόνια ειρηνικά,
αλλά και ταραχώδη.
Θα προσπαθήσω χωρίς να σας κουράσω να κάμω το χρονικό αυτής της περιόδου
μέσα στα όρια της ανοχής σας. Πενήντα χρόνια κοπιώδους αλλά και επιτυχούς
σταδιοδρομίας, όσο και να τα στριμώξεις είναι πολλά.
Γύρω στο 1930 είχε αρχίσει να γίνεται συζήτηση για την ανάγκη λειτουργίας και στη
πόλη μας Ωδείου. Αδίστακτα μπορώ να πω πως τη πρωτοβουλία για υλοποίηση αυτού του
σκοπού είχαν οι εξαίρετοι – αλλά απόντες σήμερα Πολ. Τσάκωνας και Νίκος
Ανδρουλιδάκης δικηγόροι και οι δυο.
Στις 7 Απριλίου 1930 γίνεται η πρώτη συγκέντρωση στη Στρατιωτική Λέσχη
Ρεθύμνης. Είχαν κληθή επίλεκτα μέλη της κοινωνίας μας που απετέλεσαν και τα ιδρυτικά
μέλη του Συνδέσμου. Σ’ αυτούς όλους που οι περισσότεροι έχουν διαβή την Αχερουσία
στρέφουμε σήμερα τη σκέψη μας, ευλαβικά στη μνήμη τους.
Θεωρώ υποχρέωση να αναφέρω τα ονόματα αυτών που θεμελιώσανε το Σύνδεσμο
προς διάδοση των Καλών Τεχνών, όπως ονομάστηκε από τη μέρα εκείνη. Επίσκοπος
Τιμόθεος Βενιέρης – Γυμνασιάρχης Μιχ. Πρεβελάκης – Δικηγόροι Π. Τσάκωνας – Ν.
Ανδρουλιδάκης – Ευάγ. Δρανδάκης – Γιώργης Τρουλινός – αν/χης Κ. Γεωργαντάς –
Δάσκαλος Γιώργης Ζανουδάκης – Γιατρός Γ. Τσουδερός – Δάσκαλοι Εμμαν. Λινοξυλάκης και
Γεώργ. Δαφέρμος – από το Λύκειο Φερ. Βαλαρή και Λάουρα Σωτήρχου, από το Σύλλογο
Κυριών Γεωργ. Ζακάκη και Λέλα Κούνουπα – ο Ιερέας της Καθολικής Εκκλησίας JOSEF PETE
GODRAN ο φαρμακοποιός Ε. Νησιανάκης αι καθηγήτριαι Δανάη Σταυρουλάκη και Νίνα
Χαλκιαδάκη. Υπάρχουν κι άλλες υπογραφές αλλά δυσανάγνωστες.
Εκλέγεται πενταμελής επιτροπή προς σύνταξη καταστατικού και διενέργεια
αρχαιρεσιών. Οι αρχαιρεσίες αυτές έγιναν στις 4 του Γενάρη 1931 και ανέδειξαν το
παρακάτω Συμβούλιο.
Πρόεδρος Π. Τσάκωνας αντιπρόεδρος Κων. Γεωργαντάς, Γραμμ. Γ. Ζανουδάκης,
Τομίας Ε. Νησιανάκης, Μέλη Δ. Σταυρουλάκη – Φιλιώτου, Νένα Χαλκιαδάκη – Δούμα και Ε.
Δρανδάκης. Με κεφάλαιο μηδέν αρχίζει το Συμβούλιο αυτό τις πρώτες του προσπάθειες.
Εγγράφονται αρκετά μέλη στο Σύνδεσμο με 5 δρχ. μηνιαία συνδρομή.
Προκύπτει βέβαια ανάγκη στέγης και διδακτικού προσωπικού. Το πρώτο θέμα
λύεται με τη παραχώρηση από το Δήμο δύο δωματίων στο σπίτι που στεγάζεται η
φιλαρμονική. Το σπίτι αυτό ήτανε εκεί που είναι σήμερα ο ΟΤΕ, κληροδότημα στο Δήμο
από το ζεύγος Καστρινάκη. Ζητείται από το Ελλ. Ωδείον Αθηνών και έρχεται δασκάλα του
πιάνου. Δεν υπήρχαν βέβαια χρήματα για την αγορά πιάνου. Βρίσκεται όμως πιάνο, που
ανήκει στο Σύλλογο Κυριών και δεν χρησιμοποιείται κείνο τον καιρό. Ο Σύλλογος το
παραχωρεί πρόθυμα μέχρι να μπορέση ο Σύνδεσμος ν’ αγοράση δικό του. Έτσι άρχισε να
λειτουργεί το Ωδείο Ρεθύμνης. Υπήρξε προθυμία εγγραφής μαθητών κυρίως κοριτσιών,
από τις πρώτες μαθήτριες στο βιολί είναι η αντιπρόεδρος του Συνδέσμου μας, και έφορος
Μουσικής κ. ειρ. Γρηγοριάδου, η οποία και θα αναπτύξη τη Μουσική δραστηριότητα αυτού
του τμήματος.
Η στέγαση του Ωδείου σ’ αυτό το σπίτι, δεν κράτησε πολύ, γιατί καταλαβαίνετε ο
θόρυβος της μπάντας ενοχλούσε φοβερά τη διδασκαλία. Γι’ αυτό μεταστεγάζεται απέναντι
σε δύο συνεχόμενα μαγαζιά ιδιοκτησία Σπαντιδάκη. Τελικά το 1933 ενοικιάζεται το τζαμί
της Μ. Πόρτας ιδιοκ. Σ. Σπανουδάκη πρώην Στρατ. Λέσχη. Με τις απαραίτητες επισκευές
εγκαθίσταται το Ωδείο σε μια αξιοπρεπή στέγη. Η αίθουσα αυτή εφιλοξένησε και τον Ελ.
Βενιζέλο σ’ ένα κοντσέρτο που δώσαμε προς τιμήν του με την ευκαιρία διήμερης
παραμονής του στο Ρέθυμνο.
Η αίθουσα αυτή εξυπηρετεί πληρέστερα το Σύνδεσμο ο οποίος για να
ανταποκρίνεται στις δαπάνες που συνεχώς δημιουργούνται, αγορά πιάνου με δόσεις,
μισθούς καθηγητών κλπ., δημιουργεί τις πρώτες συναυλίες μαθητών και χορευτικές
συγκεντρώσεις. Οι φίλοι του Ωδείου που μπορεί να πη κανείς ήτανε όλη η κοινωνία, η
αγάπη της οποίας κατάφερε να επιζήση σπεύδει πρόθυμα να ενισχύση τους σκοπούς του,
αλλά και να απολαύση μια πολιτισμένη Μουσική ή χορευτική βραδιά. Είναι η χρυσή
περίοδος του Ωδείου 1933-40. Έχομε πια μια αξιοπρεπή αίθουσα, ένα ζευγάρι εξαίρετους
ανθρώπους και καλλιτέχνες – το ζεύγος Γέροντα – που διδάσκουν βιολί και πιάνο. Ήδη
έχουν βγη οι πρώτοι νεοσσοί και έτσι η ορχήστρα με την ποικιλία των οργάνων με
επικεφαλής τους δασκάλους των κρατούν το χορό πάντα ως την αυγή.
Κείνα τα χρόνια οι Ρεθεμνιώτες περιμένανε τους χορούς των Σωματείων για να
γλεντήσουνε και πιο πολύ περιμένανε τρεις. Του Συλλόγου των Κυριών, του Λυκείου και το
δικό μας.
Το Συμβούλιο αυτής της περιόδους είναι πρόεδρος Μ. Πρεβελάκης, αν/δρος Αρ.
Κορωνάκης, Γραμμ. Γ. Ζανουδάκης, Ταμίας Ε. Νησιανάκης, Μέλη Ανδρ. Σφηνιάς – Νίνα
Χαλκιαδάκη – Γεώργ. Κούσουλας, που παραμένει μέχρι το 1940.
Με τις εισπράξεις όλων αυτών των συγκεντρώσεων με τα δίδακτρα των μαθητών με
την ανιδιοτελή βοήθεια των μελών που με ενθουσιασμό προετοίμαζαν κάθε συγκέντρωση
μαζί με μια πάγια εισφορά του Δήμου από 1000 δραχμές, επληρώνετο το ενοίκιο της
αίθουσας δρχ. 550 οι μισθοί των καθηγητών και του επιστάτου που ήτανε περίπου 12.000
δρχ.
Στο τζαμί της Μ. Πόρτας έμεινε το Ωδείον μέχρι το 1936. Την εποχή εκείνη το τζαμί
της Νεραντζές – παληά Βενετσιάνικη εκκλησία Σάντα Μαρία – που χρησίμευε ως τότε σαν
αποθήκη επιστράτευσης εγκαταλείπεται από το στρατό. Ανήκει κι αυτό στα ανταλλάξιμα
που διαχειρίζεται η Εθνική Τράπεζα. Γίνονται οι σχετικές ενέργειες και πετυχαίνει το
Συμβούλιο την ενοικίαση, αποβλέποντας πάντα για μόνιμη εγκατάσταση. Το παράλαβε
ερείπιο, χωρίς δάπεδο, με τα νερά της βροχής να τρέχουν από τους θόλους. Ήτανε αρχές
του ’36. Με δανεικά ξεκίνησαν οι στοιχειώδεις επιδιορθώσεις. Με πίστωση στρώθηκε το
δάπεδο που βλέπετε ακόμα σήμερα. Ως τις Απόκρηες έπρεπε να τελειώσουν όλες οι
επισκευές. Και πράγματι, από τις εισπράξεις δυο χορών, ο Σύνδεσμος εκάλυψε τις μισές και
πλέον από τις υποχρεώσεις του. Το Ωδείον είχε χώρους για όλα τα όργανα, και μια
αίθουσα, από ενοικιάσεις της οποίας ξωφληθήκανε και τα υπόλοιπα χρέη.
Στη συνέχεια κατασκευάσθηκε και η Σκηνή που βλέπετε. Εδώ έμεινε το Ωδείο ως το
- Η λαίλαπα του πολέμου κυριολεκτικά διέλυσε τα πάντα. Όλο το υλικό που με τόσους
κόπους είχε αποκτηθή διαρπάζεται από τα στρατεύματα κατοχής. Τα δυο πιάνα που είχανε
αγοραστεί με συναλλαγματικές υπογεγραμμένες από τα μέλη του Συμβουλίου, πέφτουν
στα χέρια των Γερμανών και χάνονται. Η αίθουσα επιτάσσεται και χρησιμοποιείται σαν
αποθήκη του Ερυθρού Σταυρού και το Ωδείο βρίσκεται πάλι στο δρόμο. Το σκοτάδι της
τετράχρονης νύκτας ανακόπτει τις δραστηριότητες όλων των πολιτιστικών σωματείων της
πόλης. Η μπότα του καταχτητή δεν αφήνει περιθώρια για πνευματικές ανατάσεις.
Εδώ τελειώνει η α’ περίοδος δραστηριότητας του Συνδέσμου. Με την
απελευθέρωση γίνεται η πρώτη συγκέντρωση του τελευταίου Συμβουλίου που ακούσατε.
Δύσκολα χρόνια. Η αίθουσα κακή τη μοίρα έχει περάσει σε ξένα χέρια και χρησιμεύει σαν
κινηματογράφος. Πάλι άστεγοι και χωρίς υλικό. Το μόνο πιάνο ανευρίσκεται σε κάποιο
χωριό σε αθλία κατάσταση. Έχει περάσει από πάνω του όλη η Βέρμαχτ. Το Συμβούλιο με
επικεφαλής το Μ. Πρεβελάκη ψάχνει πάλι για στέγη. Αποτείνεται εις την τότε στρατιωτική
διοίκηση που εδρεύει εις το σπίτι του Ευ. Φραγκιά. Παραχωρείται ένα δωμάτιο όπου
μεταφέρεται το μοναδικό πιάνο. Επισκευάζεται και από δω αρχίζει η νέα περίοδος.
Τον Απρίλη του 1948 γίνονται αρχαιρεσίες και αναδεικνύεται νέο συμβούλιο,
πρόεδρος Χρ. Τζιφάκης, Αντιπρόεδρος Ευ. Νησιανάκης, Γραμμ. Δανάη Φιλιώτου, Ταμίας Π.
Πετρακάκης, Μέλη Ανρδ. Σφηνιάς, Βογιατζάκης, Ελ. Μανουσέλη. Αμέσως τίθεται θέμα
εξεύρεσης καλύτερης στέγης και τον Οκτώβρη 1953 νοικιάζονται δυο μαγαζιά στην οδό
Τομπάζη ιδιοκτησία Αρτ. Κουτρουμπά. Με ενίσχυση του Δήμου με 5000 δραχμές
διαρρυθμίζεται ο χώρος, αγοράζονται στοιχειώδη έπιπλα, Μουσικά βιβλία κλπ. και
αρχίζουν οι σχολές να λειτουργούν με κανονικό ρυθμό.
Ευτυχώς ύστερα από τρία χρόνια επιτυγχάνεται η αναμίσθωση τούτου του Τζαμιού
με ενοίκιο 1500 δρχ. Είχε παύσει πια να χρησιμοποιείται για κινηματογράφος.
Επισκευάζεται προχείρως, και ο Σύνδεσμος εγκαθίσταται σ’ αυτή την αίθουσα που από
τότε βρισκόμαστε. Είπαμε και παραπάνω πως ο τελικός σκοπός μας ήτανε η εξαγορά του
Τεμένους από την ανταλλάξιμο περιουσία του Δημοσίου. Γίνονται οι απαραίτητες
ενέργειες γι’ αυτό, η αρμόδια επιτροπή καθορίζει την πρώτη προσφορά και προκηρύσσεται
δημοπρασία.
Η καλή μας τύχη φέρνει κείνο το Νοέμβρη στις γιορτές του Αρκαδιού στο Ρέθεμνος
ως εκπρόσωπο της κυβερνήσεως τον Υφ. Οικονομικών κ. Δ. Αλιμπράντη, ιδιαίτερο φίλο του
τότε βουλευτού Γεωργ. Τρουλλινού. Πρέπει να σας πω ότι κείνα τα χρόνια στη πόλη μας
δεν υπήρχαν ούτε αίθουσες ξενοδοχείων ούτε Δελφίνια. Η μία από τις δυο αίθουσες (η
άλλη του Λυκείου) που μπορούσε να εξυπηρετήσει πολυπληθείς συγκεντρώσεις ήτανε
τούτη δω η αίθουσα. Εδώ λοιπόν ο Δήμος κατ’ έθιμον έκανε το επίσημο δείπνο, στους
ξένους που φιλοξενούσε η πόλη στις γιορτές του Αρκαδίου. Κείνη τη χρονιά σκεφτήκαμε να
ποικίλουμε το δείπνο, με μια Κρητική αποσπερίδα που σκηνοθέτησε και εξετέλεσε ο καλός
συμπολίτης και μέλος του Ωδείου κ. Πέτρος Σκουλούδης. Έτσι στα επιδόρπια άνοιξε η
αυλαία και οι ξένοι μας είδανε το γνήσιο κρητικό σπίτι με όλα του τα στολίδια και
ακούσανε κρητική κουβέντα από τους νέους και τις κοπελιές που πήρανε μέρος σ’ αυτό το
σκετς.
Όταν τέλειωσε το δείπνο και φεύγανε πλησιάσαμε με το Συμβούλιο με επικεφαλής
τον τότε πρόεδρο κ. Ευ. Νησιανάκη τον υπουργό και του προσφέραμε (τι άλλο) ένα κρητικό
μαχαίρι. Από τη στιγμή κείνη ο εξαίρετος εκείνος άνθρωπος έγινε ο καλύτερος φίλος μας.
Είμαι, μας λέει, στη διάθεσή σας, για ό,τι με χρειαστείτε.
Γίνεται κείνες τις μέρες συζήτηση στη Βουλή, για παραχώρηση ανταλλάξιμων
αγροτεμαχίων και λοιπών κτισμάτων σε γεωργούς αχτήμονες, και σε κοινωφελή σωματεία.
Ο Τρουλλινός έφερε το θέμα του Τεμένους στη Βουλή και με τη θερμή συμπαράσταση του
κ. Αλιμπράντη το Τέμενος παραχωρείται στο Σύνδεσμο χωρίς δημοπρασία στο τρίτο της
αξίας. Είχε δε αποτιμηθή από την εδώ Επιτροπή σε 180.000 δρχ. δηλαδή 60.000 δρχ.
πληρωτέες σε 10 ετήσιες δόσεις.
Πιστεύω ότι δίκαια τα ονόματα των δύο αυτών ανθρώπων βρίσκονται στη
μαρμάρινη πλάκα των ευεργετών του Συνδέσμου. Μετά δυο χρόνια Φεβρουάριος του ’59
πάλι με ενέργεια του φίλου μας κ. Αλιμπράντη και του κ. Εμμαν. Κεφαλογιάννη, μας
χορηγούνται 50.000 δρχ. από τα κρατ. Λαχεία. Με τα χρήματα αυτά γίνεται γενική
επισκευή του εσωτερικού της αίθουσας. Αργότερα, με οικονομική ενίσχυση που μας δίδει
ο ίδιος φίλος κατασκευάζονται και 300 καθίσματα. Ο Σύνδεσμος επί τέλους έχει αποκτήσει
ιδιόκτητο οίκημα το οποίο εξυπηρετεί και τις ανάγκες άλλων σωματείων που στερούνται
στέγης…
Από καιρό είχε ληφθεί απόφαση δημιουργίας ερασιτεχνικής Σκηνής που θα είχε
σκοπό την προβολή του κρητικού παραδοσιακού στοιχείου. Βέβαια από χρόνια υπήρξαν
τέτοιες προσπάθειες από νέους και νέες της κοινωνίας μας. Αυτοί οι άνθρωποι που
αγαπούνε το θέατρο αποτελέσανε με τη προσθήκη και άλλων νεώτερων τον πρώτο πυρήνα
του θιάσου.
Με βασικά στελέχη τον Π. Σκουλούδη – το Λευτ. Κορωνάκη – Μιχ. Ιερωνυμάκη – Δ.
Δαφέρμο – Μάρ. Γιουμπάκη, έγινε το πρώτο ξεκίνημα στις 8 του Νοέμβρη 1960 με το
ηθογραφικό του Γεώργη Καφφετζάκι – Μαράντη «Εμαθετέ τα;» που παίχτηκε σε τρεις
παραστάσεις. Τον ίδιο μήνα η Σκηνή μετέχει στην εβδομάδα θεάτρου που έγινε στο
Ηράκλειο ύστερα από πρόταση του Νομάρχη Ηρακλείου κ. Νταουντάκη που ήτανε στις 8
Νοεμβρίου εδώ και είχε δη το έργο. Κριτικές για την άψογο εμφάνιση της Σκηνής και στο
Ηράκλειο, μπορείτε να διαβάσετε στους πίνακες που κοσμούν την αίθουσα. Το έργο
παρουσιάσθηκε αργότερα και στα Χανιά.
Τον Απρίλη του 1961 ανεβάζομε τον Πατούχα του Κονδυλάκη σε διασκευή Άρη
Χατζιδάκη. Κατά την ομολογία πολλών και του ίδιου του Κατράκη, που τον είχε δώσει λίγο
πριν από μας στο Ηράκλειο – ο δικός μας Πατούχας ήτανε πιο αληθινός. Κι αυτό βέβαια
γιατί οι δικοί μας ηθοποιοί μιλήσανε και κινηθήκανε απόλυτα σαν γνήσιοι Κρητικοί.
Τον Νοέμβρη του 1962 μέσα στα πλαίσια της γιορτής τ’ Αρκαδιού δόσαμε το
«Μπροστά στο θάνατο» του Φρέρη.
Το Μάη του ’63 μετέχουμε στις εκδηλώσεις της Μάχης της Κρήτης με το έργο του
Μ. Πιτυκάκη, «Λεβαντογεννιά» με συνεργασία του Γυμνασίου Θηλέων.
Και ερχόμαστε τώρα στο 1966. Σημαδιακός χρόνος. Εκατό χρόνια από το
ολοκαύτωμα τ’ Αρκαδιού. Το εθνικό θέατρο με επιτελείο ηθοποιών σαν τον Μινωτή –
Παξινού – Κανάκη – Τουρνάκη δίδει στο Ρέθυμνο μπροστά στο εξαίσιο σκηνικό του Κολώνη
το μνημειώδες έργο του διαλεχτού τέκνου του Ρεθύμνου Παν. Πρεβελάκη «το ηφαίστειο»
που συνετάραξε με τη πρωτοφανή επιτυχία ολόκληρη τη Κρήτη.
Οι εκδηλώσεις για την εκατονταετηρίδα συνεχίζονται. Η Νομαρχία έχει καλέσει
κόσμο απ’ όλη τη Κρήτη και την Αθήνα για τις 8 του Νοέμβρη με κύριο ομιλητή πάλι τον
Πρεβελάκη.
Ο τότε Νομάρχης κ. Καμπάνης θέλει σώνει και καλά μια παράσταση δική μας για
κείνη τη μέρα. Ύστερα όμως από το φωτεινό μετέωρο του ηφαιστείου χρειάζεται μεγάλο
θάρρος για να μην πω θράσος να παρουσιαστούμε εμείς οι κοσκινάδες με τση
πραματευτάδες.
Ως τόσο ξέρω πως ο φιλόπονος δάσκαλος Ν. Ορφανός κάτι φτιάχνει με καθαρά
κρητικό λαογραφικό περιεχόμενο. Καταπιανόμαστε μαζί και πράγματι την παραμονή
παρουσιάζουμε από αυτή τη Σκηνή το έργο του «Καλά ξέτελα». Το έργο παρουσιάστηκε
αργότερα και στον Πειραιά.
Φαίνεται πως άρεσε σ’ όλους και πιο πολύ στον αγαπητό μου φίλο Παντελή, γιατί
μετά τη παράσταση συγχαίροντας τα παιδιά μας παροτρύνει να τη συνεχίσωμε αυτή τη
δουλειά, γιατί αξίζει πιο πολύ από ό,τι φανταζόμαστε. Τον παρακαλούμε να μας γράψη και
κείνος κάτι. Μας το υπόσχεται και πράγματι ύστερα από λίγο καιρό μας στέλνει το «Χέρι
του Σκοτωμένου» που το αφιερώνει στη Σκηνή μας.
Τον Νοέμβρη του ’70 ανεβάζει η Σκηνή μας το δεύτερο ηθογραφικό του Ν.
Ορφανού τα «Σηκωματάρικα».
Μετά την μεταπολίτευση ερχόμεθα σε επαφή με το Πρεβελάκη μας δίδει ό,τι
στοιχεία χρειαζόμαστε κι αρχίζουμε να δουλεύουμε «Το χέρι του Σκοτωμένου». Στις 22 του
Φλεβάρη 1975 με τη παρουσία του συγγραφέα και πολλών φίλων του από την Αθήνα
γίνεται η πρεμιέρα του έργου με μουσική επένδυση του συμπολίτη μουσουργού Ν.
Μαμαγκάκη. Τη παραμονή στη Γενική μπρόβα, τον έπιασα τον Παντελή δακρυσμένο. Κάτι
ήθελε να μου πη. Του λέω. Συγκινήθηκες γιατί πρώτη φορά είδες έργο σου ανεβασμένο
από συμπατριώτες σου και στο Ρεθεμνιώτικο περιβάλλον που τόσο αγαπάς. Αυτό είναι
όλο.
Το καλοκαίρι του ’77 ο τότε Νομάρχης κ. Σπυρόπουλος ζητεί από όλα τα πολιτιστικά
σωματεία να ποικίλουν τις μέρες της παγκρήτιας έκθεσης χειροτεχνίας με διάφορες
εκδηλώσεις.
Η σκηνή μας ετοιμάζει κείνο τον καιρό ο Μιχελιό του Μαράντη σε διασκευή Μ.
Γιουμπάκη. Επισπεύδομε τις πρόβες και το παρουσιάζομε σαν κηποθέατρο στο Δημοτικό
μας κήπο, σε δυο παραστάσεις. Ήτανε μια πολύ καλή δουλειά που κούρασε όλους μας μα
μας αποζημίωσε η ενθουσιώδης ανταπόκριση του κοινού. Τον άλλο χρόνο μπαίνουμε στο
πρόγραμμα του εορτασμού της Μάχης της Κρήτης. Στις 9 του Μάη δίδομε μια γιορτή σ’
αυτή την αίθουσα αληθινό μνημόσυνο σ’ αυτούς που χάσανε τη ζωή τους πολεμώντας τους
αδίστακτους εισβολείς στην Κρήτη. Το πρώτο μέρος ήτανε θεατρικό. Το αντιστασιακό έργο
«Η λεβεντογεννιά» που δίδει την ατμόσφαιρα κείνων των ημερών. Το δεύτερο μέρος είναι
μουσικό. Η χορωδία μας εκτελεί τη μουσική σύνθεση του μαέστρου μας Μπ.
Πραματευτάκη. Έχει τίτλο «Η μάχη της Κρήτης», ολοκληρωμένο μουσικό έργο, με σύγχρονη
προβολή σλάιτς από κείνες τις φρικτές μα και δοξασμένες μέρες που όλος ο κόσμος
κρατούσε την ανάσα του με τα μάτια στραμένα στο μαρτυρικό νησί μας. Ο λόγος που
συνοδεύει το δοξαστικό αυτό γραμμένο από το συμπολίτη λογοτέχνη κ. Δ. Αετουδάκη δεν
αφήνει κανένα ασυγκίνητο. Πιστεύω πως η παράσταση αυτή θα μείνη βαθειά χαραγμένη
στις ψυχές εκείνων που την είδανε.
Εδώ τελειώνει και το χρονικό της καλλιτεχνικής Σκηνής μας. Θάθελα ακόμα να πω
δυο λόγια για την περιουσία του Συνδέσμου.
1 Το κτίσμα. Η ανακαίνισή του έχει αρχίσει πριν 4 χρόνια αρχικά από μας κι’
αυτεπιστασίας με λεπτά τα οποία πήρε ο Σύνδεσμος από τον ΕΟΤ. Εν συνεχεία το
Συμβούλιο πέτυχε και δεύτερη χρηματοδότηση, η οποία όμως πέρασε στη διαχείριση της
αρχαιολογικής υπηρεσίας η οποία έκτοτε έχει αναλάβει την αποπεράτωση των εργασιών
βάσει μελέτης την οποία έχουμε υποβάλει στο Υπουργείο Πολιτισμού. Ήδη έχει περάσει 1
½ χρόνος χωρίς να έχη γίνει καμιά εργασία. Εδώ αισθάνομαι την ανάγκη να ζητήσω
συγγνώμη για την εμφάνιση της αίθουσας αλλά δυστυχώς εμείς δεν μπορούμε πια να
επέμβουμε ούτε για να χρωματίσουμε τα μπαλώματα.
2 Τα καθίσματα και διάφορα έπιπλα.
3 Τα Μουσικά όργανα. Το θρυλικό πιάνο που διεσώθη. Το πιάνο που βλέπετε και
που είναι πιάνο αξιώσεων απαραίτητο για ρεσιτάλ αυτό αγοράστηκε ύστερα από γενναία
επιχορήγηση του τότε Υπ. Παιδείας και αξέχαστου συμπολίτη Γεωργίου Κουρμούλη, και με
οικονομίες που έκανε το Συμβούλιο από καιρό γι’ αυτό το σκοπό.
Μια συγκινητική δωρεά μας έδωσε και τρίτο πιάνο. Αυτό βρίσκεται στο Γραφείο.
Ήτανε η επιθυμία μιας παληάς και καλής φίλης του Ωδείου μας. Της Πόπης Γοβατζιδάκη το
γένος Κορωνάκη. Το Ωδείο αυτό στα πρώτα του βήματα είχε φίλους και υποστηρικτές
ολόκληρη την οικογένεια Κορωνάκη. Η Πόπη είχε αφήσει παραγγελία στην αδελφή της και
σε μένα, όταν πεθάνει, το πιάνο της να γίνη περιουσία του Ωδείου. Μαζί με το πιάνο της
μας άφησε και το βιολί του άνδρα της.
Και τελειώνοντας κάνω μια ευχή σε κείνους που θα μας διαδεχθούν: ν’ αγαπήσουν
το Σύνδεσμό μας και να τον περιβάλλουν με την ίδια στοργή που τον αγκάλιασαν όλα τα
Συμβούλιο που πέρασαν.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ
Αγαπητοί μας φίλοι,
Με αισθήματα χαράς αλλά και δικαιολογημένης συγκίνησης, το Συμβούλιο του
Συνδέσμου μας χαιρετίζει όλους σας που είχατε τη καλωσύνη να τιμήσετε με τη
παρουσία σας την αποψινή μας συγκέντρωση.
Τον Ιανουάριο που πέρασε ο Σύνδεσμός μας συμπλήρωσε 50 χρόνια ζωής και
προσφοράς στη πολιτιστική ζωή της πόλης μας. Σκεφθήκαμε λοιπόν, να εορτάσωμε
την είσοδό μας στη δεύτερη 50κονταετία, με τρεις εμφανίσεις που θα κάμουν τα τρία
τμήματα του Συνδέσμου μας. Μίαν η χορωδία, μια επίδειξη των Μουσικών Σχολών
που βρίσκονται υπό την Δ/νσιν του Ελληνικού Ωδείου Αθηνών και τέλος με μια
παράσταση της Ερασιτεχνικής Σκηνής.
Σε μένα έλαχεν ο κλήρος να κάμω τον απολογισμό μισού αιώνα δράσης ενός
Συνδέσμου που η τύχη με έφερε κοντά του από τα πρώτα χρόνια. Κι αυτή τη στιγμή,
όπως καταλαβαίνετε, την ψυχή μου πλημμυρίζουν πολυποίκιλα συναισθήματα από
της αναμνήσεως αυτής της πενηντάχρονης αναδρομής που πέρασε μέσα σε χρόνια
ειρηνικά, αλλά και ταραχώδη.
Θα προσπαθήσω χωρίς να σας κουράσω να κάμω το χρονικό αυτής της
περιόδου μέσα στα όρια της ανοχής σας. Πενήντα χρόνια κοπιώδους αλλά και
επιτυχούς σταδιοδρομίας, όσο και να τα στριμώξεις είναι πολλά.
Γύρω στο 1930 είχε αρχίσει να γίνεται συζήτηση για την ανάγκη λειτουργίας και
στη πόλη μας Ωδείου. Αδίστακτα μπορώ να πω πως τη πρωτοβουλία για υλοποίηση
αυτού του σκοπού είχαν οι εξαίρετοι – αλλά απόντες σήμερα Πολ. Τσάκωνας και Νίκος
Ανδρουλιδάκης δικηγόροι και οι δυο.
Στις 7 Απριλίου 1930 γίνεται η πρώτη συγκέντρωση στη Στρατιωτική Λέσχη
Ρεθύμνης. Είχαν κληθή επίλεκτα μέλη της κοινωνίας μας που απετέλεσαν και τα
ιδρυτικά μέλη του Συνδέσμου. Σ’ αυτούς όλους που οι περισσότεροι έχουν διαβή την
Αχερουσία στρέφουμε σήμερα τη σκέψη μας, ευλαβικά στη μνήμη τους.
Θεωρώ υποχρέωση να αναφέρω τα ονόματα αυτών που θεμελιώσανε το
Σύνδεσμο προς διάδοση των Καλών Τεχνών, όπως ονομάστηκε από τη μέρα εκείνη.
Επίσκοπος Τιμόθεος Βενιέρης – Γυμνασιάρχης Μιχ. Πρεβελάκης – Δικηγόροι Π.
Τσάκωνας – Ν. Ανδρουλιδάκης – Ευάγ. Δρανδάκης – Γιώργης Τρουλινός – αν/χης Κ.
Γεωργαντάς – Δάσκαλος Γιώργης Ζανουδάκης – Γιατρός Γ. Τσουδερός – Δάσκαλοι
Εμμαν. Λινοξυλάκης και Γεώργ. Δαφέρμος – από το Λύκειο Φερ. Βαλαρή και Λάουρα
Σωτήρχου, από το Σύλλογο Κυριών Γεωργ. Ζακάκη και Λέλα Κούνουπα – ο Ιερέας της
Καθολικής Εκκλησίας JOSEF PETE GODRAN ο φαρμακοποιός Ε. Νησιανάκης αι
καθηγήτριαι Δανάη Σταυρουλάκη και Νίνα Χαλκιαδάκη. Υπάρχουν κι άλλες
υπογραφές αλλά δυσανάγνωστες.
Εκλέγεται πενταμελής επιτροπή προς σύνταξη καταστατικού και διενέργεια
αρχαιρεσιών. Οι αρχαιρεσίες αυτές έγιναν στις 4 του Γενάρη 1931 και ανέδειξαν το
παρακάτω Συμβούλιο.
Πρόεδρος Π. Τσάκωνας αντιπρόεδρος Κων. Γεωργαντάς, Γραμμ. Γ.
Ζανουδάκης, Τομίας Ε. Νησιανάκης, Μέλη Δ. Σταυρουλάκη – Φιλιώτου, Νένα
Χαλκιαδάκη – Δούμα και Ε. Δρανδάκης. Με κεφάλαιο μηδέν αρχίζει το Συμβούλιο αυτό
τις πρώτες του προσπάθειες. Εγγράφονται αρκετά μέλη στο Σύνδεσμο με 5 δρχ.
μηνιαία συνδρομή.
Προκύπτει βέβαια ανάγκη στέγης και διδακτικού προσωπικού. Το πρώτο θέμα
λύεται με τη παραχώρηση από το Δήμο δύο δωματίων στο σπίτι που στεγάζεται η
φιλαρμονική. Το σπίτι αυτό ήτανε εκεί που είναι σήμερα ο ΟΤΕ, κληροδότημα στο Δήμο
από το ζεύγος Καστρινάκη. Ζητείται από το Ελλ. Ωδείον Αθηνών και έρχεται δασκάλα
του πιάνου. Δεν υπήρχαν βέβαια χρήματα για την αγορά πιάνου. Βρίσκεται όμως
πιάνο, που ανήκει στο Σύλλογο Κυριών και δεν χρησιμοποιείται κείνο τον καιρό. Ο
Σύλλογος το παραχωρεί πρόθυμα μέχρι να μπορέση ο Σύνδεσμος ν’ αγοράση δικό
του. Έτσι άρχισε να λειτουργεί το Ωδείο Ρεθύμνης. Υπήρξε προθυμία εγγραφής
μαθητών κυρίως κοριτσιών, από τις πρώτες μαθήτριες στο βιολί είναι η αντιπρόεδρος
του Συνδέσμου μας, και έφορος Μουσικής κ. ειρ. Γρηγοριάδου, η οποία και θα
αναπτύξη τη Μουσική δραστηριότητα αυτού του τμήματος.
Η στέγαση του Ωδείου σ’ αυτό το σπίτι, δεν κράτησε πολύ, γιατί καταλαβαίνετε ο
θόρυβος της μπάντας ενοχλούσε φοβερά τη διδασκαλία. Γι’ αυτό μεταστεγάζεται
απέναντι σε δύο συνεχόμενα μαγαζιά ιδιοκτησία Σπαντιδάκη. Τελικά το 1933
ενοικιάζεται το τζαμί της Μ. Πόρτας ιδιοκ. Σ. Σπανουδάκη πρώην Στρατ. Λέσχη. Με τις
απαραίτητες επισκευές εγκαθίσταται το Ωδείο σε μια αξιοπρεπή στέγη. Η αίθουσα
αυτή εφιλοξένησε και τον Ελ. Βενιζέλο σ’ ένα κοντσέρτο που δώσαμε προς τιμήν του
με την ευκαιρία διήμερης παραμονής του στο Ρέθυμνο.
Η αίθουσα αυτή εξυπηρετεί πληρέστερα το Σύνδεσμο ο οποίος για να
ανταποκρίνεται στις δαπάνες που συνεχώς δημιουργούνται, αγορά πιάνου με δόσεις,
μισθούς καθηγητών κλπ., δημιουργεί τις πρώτες συναυλίες μαθητών και χορευτικές
συγκεντρώσεις. Οι φίλοι του Ωδείου που μπορεί να πη κανείς ήτανε όλη η κοινωνία, η
αγάπη της οποίας κατάφερε να επιζήση σπεύδει πρόθυμα να ενισχύση τους σκοπούς
του, αλλά και να απολαύση μια πολιτισμένη Μουσική ή χορευτική βραδιά. Είναι η
χρυσή περίοδος του Ωδείου 1933-40. Έχομε πια μια αξιοπρεπή αίθουσα, ένα ζευγάρι
εξαίρετους ανθρώπους και καλλιτέχνες – το ζεύγος Γέροντα – που διδάσκουν βιολί και
πιάνο. Ήδη έχουν βγη οι πρώτοι νεοσσοί και έτσι η ορχήστρα με την ποικιλία των
οργάνων με επικεφαλής τους δασκάλους των κρατούν το χορό πάντα ως την αυγή.
Κείνα τα χρόνια οι Ρεθεμνιώτες περιμένανε τους χορούς των Σωματείων για να
γλεντήσουνε και πιο πολύ περιμένανε τρεις. Του Συλλόγου των Κυριών, του Λυκείου
και το δικό μας.
Το Συμβούλιο αυτής της περιόδους είναι πρόεδρος Μ. Πρεβελάκης, αν/δρος
Αρ. Κορωνάκης, Γραμμ. Γ. Ζανουδάκης, Ταμίας Ε. Νησιανάκης, Μέλη Ανδρ. Σφηνιάς –
Νίνα Χαλκιαδάκη – Γεώργ. Κούσουλας, που παραμένει μέχρι το 1940.
Με τις εισπράξεις όλων αυτών των συγκεντρώσεων με τα δίδακτρα των
μαθητών με την ανιδιοτελή βοήθεια των μελών που με ενθουσιασμό προετοίμαζαν
κάθε συγκέντρωση μαζί με μια πάγια εισφορά του Δήμου από 1000 δραχμές,
επληρώνετο το ενοίκιο της αίθουσας δρχ. 550 οι μισθοί των καθηγητών και του
επιστάτου που ήτανε περίπου 12.000 δρχ.
Στο τζαμί της Μ. Πόρτας έμεινε το Ωδείον μέχρι το 1936. Την εποχή εκείνη το
τζαμί της Νεραντζές – παληά Βενετσιάνικη εκκλησία Σάντα Μαρία – που χρησίμευε ως
τότε σαν αποθήκη επιστράτευσης εγκαταλείπεται από το στρατό. Ανήκει κι αυτό στα
ανταλλάξιμα που διαχειρίζεται η Εθνική Τράπεζα. Γίνονται οι σχετικές ενέργειες και
πετυχαίνει το Συμβούλιο την ενοικίαση, αποβλέποντας πάντα για μόνιμη εγκατάσταση.
Το παράλαβε ερείπιο, χωρίς δάπεδο, με τα νερά της βροχής να τρέχουν από τους
θόλους. Ήτανε αρχές του ’36. Με δανεικά ξεκίνησαν οι στοιχειώδεις επιδιορθώσεις. Με
πίστωση στρώθηκε το δάπεδο που βλέπετε ακόμα σήμερα. Ως τις Απόκρηες έπρεπε
να τελειώσουν όλες οι επισκευές. Και πράγματι, από τις εισπράξεις δυο χορών, ο
Σύνδεσμος εκάλυψε τις μισές και πλέον από τις υποχρεώσεις του. Το Ωδείον είχε
χώρους για όλα τα όργανα, και μια αίθουσα, από ενοικιάσεις της οποίας ξωφληθήκανε
και τα υπόλοιπα χρέη.
Στη συνέχεια κατασκευάσθηκε και η Σκηνή που βλέπετε. Εδώ έμεινε το Ωδείο
ως το 1940. Η λαίλαπα του πολέμου κυριολεκτικά διέλυσε τα πάντα. Όλο το υλικό που
με τόσους κόπους είχε αποκτηθή διαρπάζεται από τα στρατεύματα κατοχής. Τα δυο
πιάνα που είχανε αγοραστεί με συναλλαγματικές υπογεγραμμένες από τα μέλη του
Συμβουλίου, πέφτουν στα χέρια των Γερμανών και χάνονται. Η αίθουσα επιτάσσεται
και χρησιμοποιείται σαν αποθήκη του Ερυθρού Σταυρού και το Ωδείο βρίσκεται πάλι
στο δρόμο. Το σκοτάδι της τετράχρονης νύκτας ανακόπτει τις δραστηριότητες όλων
των πολιτιστικών σωματείων της πόλης. Η μπότα του καταχτητή δεν αφήνει
περιθώρια για πνευματικές ανατάσεις.
Εδώ τελειώνει η α’ περίοδος δραστηριότητας του Συνδέσμου. Με την
απελευθέρωση γίνεται η πρώτη συγκέντρωση του τελευταίου Συμβουλίου που
ακούσατε. Δύσκολα χρόνια. Η αίθουσα κακή τη μοίρα έχει περάσει σε ξένα χέρια και
χρησιμεύει σαν κινηματογράφος. Πάλι άστεγοι και χωρίς υλικό. Το μόνο πιάνο
ανευρίσκεται σε κάποιο χωριό σε αθλία κατάσταση. Έχει περάσει από πάνω του όλη η
Βέρμαχτ. Το Συμβούλιο με επικεφαλής το Μ. Πρεβελάκη ψάχνει πάλι για στέγη.
Αποτείνεται εις την τότε στρατιωτική διοίκηση που εδρεύει εις το σπίτι του Ευ. Φραγκιά.
Παραχωρείται ένα δωμάτιο όπου μεταφέρεται το μοναδικό πιάνο. Επισκευάζεται και
από δω αρχίζει η νέα περίοδος.
Τον Απρίλη του 1948 γίνονται αρχαιρεσίες και αναδεικνύεται νέο συμβούλιο,
πρόεδρος Χρ. Τζιφάκης, Αντιπρόεδρος Ευ. Νησιανάκης, Γραμμ. Δανάη Φιλιώτου,
Ταμίας Π. Πετρακάκης, Μέλη Ανρδ. Σφηνιάς, Βογιατζάκης, Ελ. Μανουσέλη. Αμέσως
τίθεται θέμα εξεύρεσης καλύτερης στέγης και τον Οκτώβρη 1953 νοικιάζονται δυο
μαγαζιά στην οδό Τομπάζη ιδιοκτησία Αρτ. Κουτρουμπά. Με ενίσχυση του Δήμου με
5000 δραχμές διαρρυθμίζεται ο χώρος, αγοράζονται στοιχειώδη έπιπλα, Μουσικά
βιβλία κλπ. και αρχίζουν οι σχολές να λειτουργούν με κανονικό ρυθμό.
Ευτυχώς ύστερα από τρία χρόνια επιτυγχάνεται η αναμίσθωση τούτου του
Τζαμιού με ενοίκιο 1500 δρχ. Είχε παύσει πια να χρησιμοποιείται για κινηματογράφος.
Επισκευάζεται προχείρως, και ο Σύνδεσμος εγκαθίσταται σ’ αυτή την αίθουσα που
από τότε βρισκόμαστε. Είπαμε και παραπάνω πως ο τελικός σκοπός μας ήτανε η
εξαγορά του Τεμένους από την ανταλλάξιμο περιουσία του Δημοσίου. Γίνονται οι
απαραίτητες ενέργειες γι’ αυτό, η αρμόδια επιτροπή καθορίζει την πρώτη προσφορά
και προκηρύσσεται δημοπρασία.
Η καλή μας τύχη φέρνει κείνο το Νοέμβρη στις γιορτές του Αρκαδιού στο
Ρέθεμνος ως εκπρόσωπο της κυβερνήσεως τον Υφ. Οικονομικών κ. Δ. Αλιμπράντη,
ιδιαίτερο φίλο του τότε βουλευτού Γεωργ. Τρουλλινού. Πρέπει να σας πω ότι κείνα τα
χρόνια στη πόλη μας δεν υπήρχαν ούτε αίθουσες ξενοδοχείων ούτε Δελφίνια. Η μία
από τις δυο αίθουσες (η άλλη του Λυκείου) που μπορούσε να εξυπηρετήσει
πολυπληθείς συγκεντρώσεις ήτανε τούτη δω η αίθουσα. Εδώ λοιπόν ο Δήμος κατ’
έθιμον έκανε το επίσημο δείπνο, στους ξένους που φιλοξενούσε η πόλη στις γιορτές
του Αρκαδίου. Κείνη τη χρονιά σκεφτήκαμε να ποικίλουμε το δείπνο, με μια Κρητική
αποσπερίδα που σκηνοθέτησε και εξετέλεσε ο καλός συμπολίτης και μέλος του Ωδείου
κ. Πέτρος Σκουλούδης. Έτσι στα επιδόρπια άνοιξε η αυλαία και οι ξένοι μας είδανε το
γνήσιο κρητικό σπίτι με όλα του τα στολίδια και ακούσανε κρητική κουβέντα από τους
νέους και τις κοπελιές που πήρανε μέρος σ’ αυτό το σκετς.
Όταν τέλειωσε το δείπνο και φεύγανε πλησιάσαμε με το Συμβούλιο με
επικεφαλής τον τότε πρόεδρο κ. Ευ. Νησιανάκη τον υπουργό και του προσφέραμε (τι
άλλο) ένα κρητικό μαχαίρι. Από τη στιγμή κείνη ο εξαίρετος εκείνος άνθρωπος έγινε ο
καλύτερος φίλος μας. Είμαι, μας λέει, στη διάθεσή σας, για ό,τι με χρειαστείτε.
Γίνεται κείνες τις μέρες συζήτηση στη Βουλή, για παραχώρηση ανταλλάξιμων
αγροτεμαχίων και λοιπών κτισμάτων σε γεωργούς αχτήμονες, και σε κοινωφελή
σωματεία. Ο Τρουλλινός έφερε το θέμα του Τεμένους στη Βουλή και με τη θερμή
συμπαράσταση του κ. Αλιμπράντη το Τέμενος παραχωρείται στο Σύνδεσμο χωρίς
δημοπρασία στο τρίτο της αξίας. Είχε δε αποτιμηθή από την εδώ Επιτροπή σε 180.000
δρχ. δηλαδή 60.000 δρχ. πληρωτέες σε 10 ετήσιες δόσεις.
Πιστεύω ότι δίκαια τα ονόματα των δύο αυτών ανθρώπων βρίσκονται στη
μαρμάρινη πλάκα των ευεργετών του Συνδέσμου. Μετά δυο χρόνια Φεβρουάριος του
’59 πάλι με ενέργεια του φίλου μας κ. Αλιμπράντη και του κ. Εμμαν. Κεφαλογιάννη, μας
χορηγούνται 50.000 δρχ. από τα κρατ. Λαχεία. Με τα χρήματα αυτά γίνεται γενική
επισκευή του εσωτερικού της αίθουσας. Αργότερα, με οικονομική ενίσχυση που μας
δίδει ο ίδιος φίλος κατασκευάζονται και 300 καθίσματα. Ο Σύνδεσμος επί τέλους έχει
αποκτήσει ιδιόκτητο οίκημα το οποίο εξυπηρετεί και τις ανάγκες άλλων σωματείων
που στερούνται στέγης…
Από καιρό είχε ληφθεί απόφαση δημιουργίας ερασιτεχνικής Σκηνής που θα είχε
σκοπό την προβολή του κρητικού παραδοσιακού στοιχείου. Βέβαια από χρόνια
υπήρξαν τέτοιες προσπάθειες από νέους και νέες της κοινωνίας μας. Αυτοί οι
άνθρωποι που αγαπούνε το θέατρο αποτελέσανε με τη προσθήκη και άλλων
νεώτερων τον πρώτο πυρήνα του θιάσου.
Με βασικά στελέχη τον Π. Σκουλούδη – το Λευτ. Κορωνάκη – Μιχ. Ιερωνυμάκη
– Δ. Δαφέρμο – Μάρ. Γιουμπάκη, έγινε το πρώτο ξεκίνημα στις 8 του Νοέμβρη 1960 με
το ηθογραφικό του Γεώργη Καφφετζάκι – Μαράντη «Εμαθετέ τα;» που παίχτηκε σε
τρεις παραστάσεις. Τον ίδιο μήνα η Σκηνή μετέχει στην εβδομάδα θεάτρου που έγινε
στο Ηράκλειο ύστερα από πρόταση του Νομάρχη Ηρακλείου κ. Νταουντάκη που ήτανε
στις 8 Νοεμβρίου εδώ και είχε δη το έργο. Κριτικές για την άψογο εμφάνιση της Σκηνής
και στο Ηράκλειο, μπορείτε να διαβάσετε στους πίνακες που κοσμούν την αίθουσα. Το
έργο παρουσιάσθηκε αργότερα και στα Χανιά.
Τον Απρίλη του 1961 ανεβάζομε τον Πατούχα του Κονδυλάκη σε διασκευή Άρη
Χατζιδάκη. Αληθινό μνημόσυνο σ’ αυτούς που χάσανε τη ζωή τους πολεμώντας τους
αδίστακτους εισβολείς στην Κρήτη. Το πρώτο μέρος ήτανε θεατρικό. Το αντιστασιακό
έργο «Η λεβεντογεννιά» που δίδει την ατμόσφαιρα κείνων των ημερών. Το δεύτερο
μέρος είναι μουσικό. Η χορωδία μας εκτελεί τη μουσική σύνθεση του μαέστρου μας
Μπ. Πραματευτάκη. Έχει τίτλο «Η μάχη της Κρήτης», ολοκληρωμένο μουσικό έργο, με
σύγχρονη προβολή σλάιτς από κείνες τις φρικτές μα και δοξασμένες μέρες που όλος ο
κόσμος κρατούσε την ανάσα του με τα μάτια στραμένα στο μαρτυρικό νησί μας. Ο
λόγος που συνοδεύει το δοξαστικό αυτό γραμμένο από το συμπολίτη λογοτέχνη κ. Δ.
Αετουδάκη δεν αφήνει κανένα ασυγκίνητο. Πιστεύω πως η παράσταση αυτή θα μείνη
βαθειά χαραγμένη στις ψυχές εκείνων που την είδανε.
Εδώ τελειώνει και το χρονικό της καλλιτεχνικής Σκηνής μας. Θάθελα ακόμα να
πω δυο λόγια για την περιουσία του Συνδέσμου.
1 Το κτίσμα. Η ανακαίνισή του έχει αρχίσει πριν 4 χρόνια αρχικά από μας κι’
αυτεπιστασίας με λεπτά τα οποία πήρε ο Σύνδεσμος από τον ΕΟΤ. Εν συνεχεία το
Συμβούλιο πέτυχε και δεύτερη χρηματοδότηση, η οποία όμως πέρασε στη διαχείριση
της αρχαιολογικής υπηρεσίας η οποία έκτοτε έχει αναλάβει την αποπεράτωση των
εργασιών βάσει μελέτης την οποία έχουμε υποβάλει στο Υπουργείο Πολιτισμού. Ήδη
έχει περάσει 1 1⁄2 χρόνος χωρίς να έχη γίνει καμιά εργασία. Εδώ αισθάνομαι την
ανάγκη να ζητήσω συγγνώμη για την εμφάνιση της αίθουσας αλλά δυστυχώς εμείς δεν
μπορούμε πια να επέμβουμε ούτε για να χρωματίσουμε τα μπαλώματα.
2 Τα καθίσματα και διάφορα έπιπλα.
3 Τα Μουσικά όργανα. Το θρυλικό πιάνο που διεσώθη. Το πιάνο που βλέπετε
και που είναι πιάνο αξιώσεων απαραίτητο για ρεσιτάλ αυτό αγοράστηκε ύστερα από
γενναία επιχορήγηση του τότε Υπ. Παιδείας και αξέχαστου συμπολίτη Γεωργίου
Κουρμούλη, και με οικονομίες που έκανε το Συμβούλιο από καιρό γι’ αυτό το σκοπό.
Μια συγκινητική δωρεά μας έδωσε και τρίτο πιάνο. Αυτό βρίσκεται στο Γραφείο.
Ήτανε η επιθυμία μιας παληάς και καλής φίλης του Ωδείου μας. Της Πόπης
Γοβατζιδάκη το γένος Κορωνάκη. Το Ωδείο αυτό στα πρώτα του βήματα είχε φίλους και
υποστηρικτές ολόκληρη την οικογένεια Κορωνάκη. Η Πόπη είχε αφήσει παραγγελία
στην αδελφή της και σε μένα, όταν πεθάνει, το πιάνο της να γίνη περιουσία του Ωδείου.
Μαζί με το πιάνο της μας άφησε και το βιολί του άνδρα της.
Και τελειώνοντας κάνω μια ευχή σε κείνους που θα μας διαδεχθούν: ν’
αγαπήσουν το Σύνδεσμό μας και να τον περιβάλλουν με την ίδια στοργή που τον
αγκάλιασαν όλα τα Συμβούλιο που πέρασαν.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ
Της Ειρήνης Γρηγοριάδου
Αντιπροέδρου του Δ.Σ. – Εφόρου Μουσικής
Της Ειρήνης Γρηγοριάδου
Αντιπροέδρου του Δ.Σ. – Εφόρου Μουσικής
Τούτη τη στιγμή αισθάνομαι πολύ συγκινημένη που το Διοικητ. Συμβούλιο του
Συνδέσμου μας, ανέθεσε σε μένα, να ιστορήσω τη μακρά διαδρομή των 50 χρόνων του
Ωδείου μας και τις μέχρι σήμερα εξελίξεις και επιτεύγματά του.
Και λέω πως νοιώθω συγκινημένη, γιατί οι προσωπικές ενθυμήσεις, με
φέρνουν τούτη τη στιγμή πέντε (5) δεκαετίες πίσω, όταν κι εγώ με τόσα άλλα κορίτσια
της πόλης μας, τρέξαμε να εγγραφούμε σας μαθήτριες στο Ωδείο τούτο. Έτσι μπορώ
να διερμηνεύσω από προσωπικά μου βιώματα τα αισθήματα και τα συναισθήματα
χαράς και ενθουσιασμού που μας διακατείχαν τότε, με την αναγγελία της ίδρυσης
Παραρτήματος Ελλην. Ωδείου στο Ρέθυμνο.
Θεωρήθηκε τότε ένα μεγάλο μορφωτικό επίτευγμα του Συνδέσμου για το τόπο
μας, όπου τα παιδιά και οι νέοι μας θάβρισκαν μια συστηματική Μουσική Παιδεία.
Δεν πρέπει δε να ξεχνάμε και τούτο, ότι το κλίμα της εποχής εκείνης – που
εντελώς διαφέρει από το τωρινό – έδιδεν ένα μορφωτικό προβάδισμα στα κορίτσια
που ήξεραν Μουσική και έπαιζαν ένα όργανο κυρίως πιάνο και βιολί.
Αθρόοι λοιπόν έτρεξαν οι γονείς να εγγράψουν τα παιδιά τους, αγόρια και
κορίτσια είτε στο βιολί είτε στο πιάνο.
Και δεν είναι υπερβολή αν σας πω πως επίσης γράφτηκαν 40 παιδιά στο βιολί
και πολύ περισσότερα στο πιάνο. Έτσι άρχισε το ξεκίνημα του Ωδείου στο Ρέθυμνο.
Ο πρώτος στόχος των ιδρυτών, πολλοί από τους οποίους απετέλεσαν και το
πρώτο Διοικ. Συμβούλιο, έπαιρνε σάρκα και οστά και γίνονταν πραγματικότητα. Και
πρέπει εδώ να σημειώσω τούτο, ότι όλοι αυτοί οι συμπολίτες μας, που απετέλεσαν το
πρώτο Διοικ. Συμβούλιο του Συνδέσμου, ήσαν άνθρωποι που είχαν μέσα τους, τον
παλμό και τη ζέση της ίδρυσης του Ωδείου τούτου, γιατί βαθειά πίστευαν πως μόνον η
Μουσική, είναι αυτή που εξαγνίζει τις ψυχές των ανθρώπων και μάλιστα των νέων,
τους οδηγεί σε κόσμους ιδεατούς και ανθρώπινους και ξυπνά στις ψυχές εκείνων που
την αγαπούν και την πιστεύουν, τον πόθο για ωραίες πράξεις.
Και συμπληρώνω και εγώ ότι έτσι είναι πραγματικά. Η Μουσική με την ωραία
δική της γλώσσα, τραγουδά στις ψυχές όλων μας, με τις περίτεχνες μελωδίες της και
τις αρμονικές παραλλαγές της, όλες τις ομορφιές της φύσης, μας μεταρσιώνει, μας
αναβαπτίζει και μας κάνει να ζούμε σ’ έναν άλλο κόσμο, πιο όμορφο, πιο αγνό, πιο
ειρηνικό, πιο τέλειο.
Και τώρα ανατρέχοντας σ’ όλες αυτές τις παλιές αναμνήσεις, μέσα στο μακρυνό
τούτο διάστημα, θα προσπαθήσω να σας δώσω την εικόνα διαδρομής του Ωδείου
τούτου.
Μάρτης 1931. Το Κεντρικό Ελλ. Ωδείο αποδέχεται τη δημιουργία Παραρτήματος
Ελλ. Ωδείου στο Ρέθυμνο, και στέλνει αμέσως δασκάλα πτυχιούχο πιάνου, τη Θάλεια
Πόλιγκερ, να επανδρώση αρχικά τη σχολή πιάνου. Δυστυχώς η εκλογή δεν υπήρξεν
επιτυχής, γιατί από την αρχή δημιουργήθηκαν προβλήματα και προστριβές ανάμεσά
της και του Διοικητικού Συμβουλίου.
Αυτό βέβαια ήταν σε βάρος του σωστού ξεκινήματος της λειτουργίας του
Ωδείου και το Δ. Συμβούλιο βρέθηκε στην ανάγκη μέσα στον πρώτο μήνα να προβή
στην απόλυσή της.
Τότε το Κεντρικό Ελλην. Ωδείο άρχισε να ανιχνεύη που θα βρή δυο καθηγητές
για να καλύψη τη διδασκαλία και στις δυο σχολές και του πιάνου και του βιολιού.
Αυτή τη φορά ο Σύνδεσμος μα και γενικότερα το Ρέθυμνο, στάθηκε πολύ
τυχερό. Και στις 15 Απριλίου 1931 έρχεται ένα Μουσικό ζευγάρι – το ζεύγος Γέροντα,
καθηγητές βιολιού και πιάνου. Επρόκειτο για νέους ανθρώπους, γεμάτους Μουσική
Παιδεία και ορεξάτους για τη δημιουργία σημαντικού έργου, στο νεοσύστατο τούτο
Ωδείο.
Εδώ, αισθάνομαι την ανάγκη, να σταθώ και να σκιαγραφήσω τους αξέχαστους
αυτούς Δασκάλους, που πάντα μ’ ευγνωμοσύνη στρέφουμε τη σκέψη μας στην
ανάμνησή τους, όσοι ευτυχήσαμε να είμαστε Μαθητές τους.
Ο Αχιλλέας Γέροντας διακεκριμένος Καθηγητής βιολιού διεθνώς
αναγνωρίσεως, ήταν ένας από τους σπάνιους και πιο γνωστούς εκτελεστές βιολιού.
Η γυναίκα του Αγγέλα, κόρη του Διευθυντού του Ωδείου των Βρυξελλών
Marchaut (α ́ βραβείο του Ωδείου τούτου), ήταν άριστη εκτελέστρια πιάνου, μα και
δασκάλα εξαίρετη και πεπειραμένη.
Με την ανάληψι των καθηκόντων τους οι δυο αυτοί δάσκαλοι, κυριολεκτικά
γοήτευσαν τους Μαθητές τους. Ήσαν ακόμη γεμάτοι ευγένεια και καλωσύνη απέναντι
των παιδιών, πράοι στον χαρακτήρα αλλά και αυστηροί στη διδασκαλία τους,
διαθέτοντες ένας τέλειο τρόπο διδασκαλίας.
Ο μόνος τους σκοπός υπήρξε να μας μορφώσουν και να μας μυήσουν όσο πιο
βαθύτερα γίνεται στις ομορφιές μιας σωστής Μουσικής εκτέλεσης.
Από τον πρώτο χρόνο άρχισαν να ξεπηδούν πολλοί μαθητές, που διέθεταν από
τη φύση τους ταλέντο και άρχισαν να δημιουργούν μικρές μαθητικές επιδείξεις.
Η διδασκαλία των θεωρητικών όπως γίνονταν ομαδικά ήταν η προσμονή όλων
μας. Έτσι κατάφεραν να δημιουργήσουν ατμόσφαιρα αγάπης και συναδέλφωσης
ανάμεσα στους μαθητές τους.
Κι όσο ο καιρός περνούσε και μερικοί μαθητές ξεχώρισαν στην πρόοδο, μαζί με
τους δασκάλους μας παίζαμε και κρατούσαμε τα Μουσικά χορευτικά βράδυα, που τότε
οργάνωνε το Ωδείο για την οικονομική του ενίσχυση.
Μια μεγάλη συναυλία συμφωνικής εγχόρδων Καθηγητών και Μαθητών του
Ωδείου Χανίων από 40 όργανα και Δ/ντή ορχήστρας τον Καλλιτεχνικό του Διευθυντή
διακεκριμένο Μαέστρο και Συνθέτη, αείμνηστο Κώστα Σφακιανάκη και σολίστ τον
βιολίστα Καθηγητή Αρ. Αντωνακάκη, ήλθε το 1931 για να τονώση το πρώτο ξεκίνημα
του Ωδείου στην πόλη μας.
Επίσης και το Κεντρικό για τον ίδιο λόγο έστειλε το τρίο του Ελλην. Ωδείου στις 8
Ιουλίου 1931 και έδωσαν Συναυλία με εκτελεστές διακεκριμένους Καθηγητές Αλεξ.
Τουρνάισεν πιάνο, Τόννυ Σούλτσε βιολί και Αλέξ. Αντωνόπουλο βιολοντσέλλο.
Το ζεύγος Γέροντα έμεινε στο Ρέθυμνο πέντε (5) σχολικά χρόνια ως το
καλοκαίρι του 1936.
Το 1935 ο Δ/ντης του Ωδείου Χανίων Κωνστ. Σφακιανάκης, αναλαμβάνει
Καλλιτεχνικός Δ/ντής στο Κεντρικό.
Επειδή έτρεφε βαθειά εκτίμηση στον Αχιλλέα Γέροντα, τον ώρισε Δ/ντή και του
Ωδείου Χανίων και Ρεθύμνου, να κάνη δε μαθήματα και στα δυο Ωδεία.
Επειδή το βάρος αυτό ήταν όχι εύκολο να συνεχίση, αποφασίζουν και οι δυο
τους να φύγουν οριστικά από το Ρέθυμνο και να εγκατασταθούν στην Αθήνα.
Τελειώνοντας τη μακρά αυτή παραμονή τους στο Ωδείο μας, δίδουν ένα
αποχαιρετιστήριο ρεσιτάλ στις 2 Μαΐου 1936 με βαρύ και εκλεκτό Πρόγραμμα.
Όσοι τότε παρακολουθήσαμε το ρεσιτάλ αυτό, θα θυμόμαστε την τελειότητα και
το πάθος της εκτέλεσης και των δύο αυτών καθηγητών. Το ζεύγος Γέροντα υπήρξε το
βάθρο πάνω στο οποίο θεμελιώθηκε το Ωδείο μας. Έσπειρε σπόρο καλό και σωστό,
μέσα από τον οποίο ξεπήδησαν οι περισσότεροι από τους δασκάλους του Ωδείου
τούτου. Γι’ αυτό και το Ωδείο Ρεθύμνης, πάντα τιμά και χρεωστεί χάριτες, στους δυο
αυτούς αξέχαστους δασκάλους του.
Ο πρόωρος θάνατος τους στέρησε και τη Μουσική και την Ελλάδα από δυο
έξοχους και διακεκριμένους εκτελεστές και δασκάλους.
Αμέσως μετά την αποχώρησί των το Κεντρικό Ελληνικό Ωδείο στέλνει δυο
καθηγήτριες, την Δίδα Καραλευτέρη στο πιάνο και την Αριάδνη Γιανναρέλη στο βιολί.
Επίσης το Βασίλη Ξενάκη για θεωρητικά και λαϊκά όργανα.
Μένουν ένα σχολικό έτος και τα επόμενα δύο 1937-38 και 1938-39 το Ωδείον
προσλαμβάνει άλλους καθηγητές, στο πιάνο τη Θεώνη Γεωργίου και στο βιολί τον από
το Ηράκλειο Μηνά Τζωρτζάκη.
Με τους καθηγητές αυτούς κλείνει η πρώτη περίοδος του Ωδείου.
Η κήρυξι του β’ Παγκοσμίου Πολέμου, σαρώνει τα πάντα και βέβαια διαλύει και
τα πολιτιστικά σωματεία σ’ όλη τη χώρα μας. Έτσι το Ωδείο ανακόπτει το μορφωτικό
έργο, που μέσα από τόσες δυσκολίες και αντιξοότητες είχε φέρει σ’ έναν τόσο ζηλευτό
βαθμό.
Τα χρόνια που ακολουθούν από το 1940 – 1948 ο Σύνδεσμος και κατ’
ακολουθίαν και το Ωδείον περνά χρόνια παντελούς νέκρωσης.
Κι όταν πια η χώρα μας αρχίζει να βρίσκη τον κανονικό της ρυθμό, τότε και ο
Σύνδεσμος Καλών Τεχνών είναι πάλι έτοιμος να ξαναδώση το παρόν του στο
πολιτιστικό έργο, που έχει αναλάβει.
Η περίοδος όμως αυτή όπως ακούσατε και από τον κ. Βογιατζάκη, βρίσκει το
Σύνδεσμο χωρίς στέγη, χωρίς χρήματα, χωρίς δασκάλους.
Η σκέψη του τότε Διοικ. Συμβ. στράφηκε προς μιαν εκλεκτή μας συμπολίτιδα,
την κα Ελένη Μανουσέλη, που ήταν τότε η μόνη Ρεθεμνιώτισσα πτυχιούχος πιάνου.
Της γίνεται πρόταση να αναλάβη τη διδασκαλία πιάνου στο Ωδείο, μέχρις εξευρέσεως
κατάλληλων καθηγητών. Η Κα Μανουσέλη αποδέχεται ευχαρίστως την πρόταση του
Συμβουλίου και όλως αφιλοκερδώς αρχίζει να διδάσκη τους καινούργιους μαθητές του
Ωδείου.
Αυτό ήταν το νέο μετακατοχικό δειλό ξεκίνημά του.
Η Κα Μανουσέλη δίδαξε επί εξάμηνον, γιατί το Ωδείον προσλαμβάνει οριστικά
πια την Δ/σσα του πιάνου Κα Χρυσούλα Δαφνομήλη, παληά μαθήτρια του Ωδείου μας
και ήδη πτυχιούχο πιάνου από το Κεντρικό Ελλην. Ωδείο.
Από δω και μπροστά το Ωδείο αρχίζει να καλύπτει το διδακτικό του προσωπικό,
από ντόπιες δασκάλες παληές μαθήτριές του, που στο μεταξύ είχαν πάρει το πτυχίο
πιάνου. Έτσι το θέμα του ανεφοδιασμού διδακτικού προσωπικού, είχεν οριστικά λυθή.
Η σχολή πιάνου και θεωρητικών κατά τα χρόνια 1948-1953 λειτούργησεν
ανελλιπώς από την Κα Χρυσούλα Δαφνομήλη. Δίδαξε πλήθος μαθητών και
μαθητριών, που κυριολεκτικά κατέκλυσαν το Ωδείον και λίαν ευδόκιμα.
Από το 1953 και μετά προσλαμβάνει ακόμη δυο εκλεκτές δασκάλισσες πιάνου
την Κα Ελένη Τζανουδάκη – Χαλκιαδάκη και την Κα Φωφώ Λυρούδια, που με πολλή
συνέπεια δίδαξαν τα παιδιά που φοίτησαν στις σχολές τους.
Το 1954 μετακαλεί από το Ηράκλειο τον βιολίστα κ. Τζωρτζάκη και αναλαμβάνει
τη σχολή βιολιού. Στο τέλος όμως του σχολ. Έτους αποχωρούν από το Ωδείο και ο κ.
Μηνάς Τζωρτζάκης και η Κα Χρυσούλα Δαφνομήλη. Αντ’ αυτής δε προσλαμβάνεται
αμέσως η δις Κοκώ Λιονή πτυχιούχος πιάνου, η οποία και προϋπήρξε και μαθήτρια
του Ωδείου τούτου και η οποία δίδαξε λίαν επιτυχώς. Το λυπηρόν ήταν ότι η σχολή
βιολιού διήρχονταν κρίση και από διδακτικό προσωπικό και από μαθητές.
Η κρίση όμως αυτή ήταν καθολική για όλα τα Ωδεία ακόμη και για το Κεντρικό,
που ο αριθμός των μαθητών που φοιτούν σ’ αυτό σ’ όλα τα όργανα είναι πολύ
μεγάλος.
Και τούτο γιατί οι νέοι μας άρχισαν να τρέπωνται στην εκμάθηση ενός εύκολου
οργάνου (ακορντεόν, κιθάρα) που αφ’ ενός γρήγορα μπορούσαν να διασκεδάσουν και
τους εαυτούς των και το περιβάλλον τους και ακόμη να πάρουν σε λίγα χρόνια πτυχίο
και πιο εύκολα.
Το βιολί είναι ένα δυσκολώτατο όργανο, θέλει χρόνια πολλά για να φτάσης στο
τέλος, ακόμη δε να διαθέτης ταλέντο, υπομονή και πολλή μελέτη.
Έτσι σιγά – σιγά, η σχολή βιολιού στο Ωδείο μας ατόνισε, μέχρι το 1960, που σε
τούτο το μεταξύ παίρνει πτυχίο βιολιού ένας αξέχαστος συμπολίτης μας ο εκλεκτός
φιλόλογος καθηγητής και διανοούμενος Δημήτρης Δαφέρμος και αναλαμβάνει τη
διδασκαλία βιολιού. Παρέμεινε στο Ωδείο μέχρι το θάνατό του. Έκτοτε η σχολή βιολιού
δεν λειτούργησε πλέον.
Το 1955 κατεβαίνει στην πόλι μας ύστερα από ανώτερες Μουσικές σπουδές στο
Κεντρικό Ελλην. Ωδείο ο γνωστός σε όλους μας μαέστρος κ. Μπάμπης
Πραματευτάκης. Αναλαμβάνει στο Ωδείο τη διδασκαλία ακορντεόν και θεωρητικών
μαθημάτων. Το ανήσυχο πνεύμα του δεν τον αφήνει να περιοριστή στον κύκλο αυτό
των μαθημάτων του. Θέλει να ιδρύση μια μικρή συμφωνική ορχήστρα. Καλεί τότε
όλους τους παληούς μαθητές πιάνου, βιολιού, πνευστών και κρουστών. Όλοι μας τότε
με ενθουσιασμό αποδεχθήκαμε την πρόσκλησή του αυτή και πρόθυμα δεχθήκαμε να
συμβάλουμε στην υλοποίηση του τόσο εμπνευσμένου στόχου του.
Θέλω εδώ να προσθέσω, πως όλοι όσοι τότε πήραμε μέρος σε τούτη την
προσπάθεια είμαστε οικογενειάρχες με παιδιά, με πολλές οικογενειακές και
επαγγελματικές υποχρεώσεις. Μα όμως, ακόμα το θυμάμαι, με πόση χαρά τρέχαμε τα
βράδυα στο Ωδείο μας για πρόβες και τι ικανοποίηση νοιώθαμε όλοι μας όταν το κάθε
κομμάτι εκτελούσαμε καλά.
Ένα πολύ χαρακτηριστικό του ευφρόσυνου κλίματος από το οποίο διαπνέονταν
όλα τα μέλη της συμφωνικής είναι τούτο το πολύ συγκινητικό.
Μέσα στη διαθήκη του, ο αξέχαστος εκλεκτός συμπολίτης μας και μέλος της
ορχήστρας Κοσμάς Κορωνάκης, περιέλαβε και τούτα τα λόγια: «Οι ωραιότερες μέρες
της ζωής μου υπήρξαν οι ώρες που έζησα με την ορχήστρα και κληροδοτώ το βιολί
μου στο Μαέστρο μας Μπάμπη Πραματευτάκη».
Έτοιμη πια η συμφωνική αυτή παρουσιάστηκε στο κοινό της Πόλης μας στις 12
Ιουνίου 1955. Κυριολεκτικά το κοινό μας αποθέωσε και οι κριτικές των εφημερίδων
υπήρξαν ενθουσιαστικές και κολακευτικώτατες.
Άλλες τρεις συναυλίες ακολούθησαν μέχρι τον Αύγουστο του 1962, που η
τελευταία δόθηκε στο Δημοτικό κήπο, με συμμετοχή και καινούργιων Καλλιτεχνικών
Μελών.
Ιστορικά αναφέρω τα ονόματα των Ρεθεμνιωτισσών και Ρεθεμνιωτών που
πήραν μέρος στις 4 αυτές συναυλίες.
Στην πρώτη, σολίστ στο πιάνο η Κα Ελένη Μανουσέλη.
Στην Τρίτη, σολίστ στο πιάνο η Κα Μαρίτα Γρηγοριάδου.
Στην τέταρτη, σολίστ στο τραγούδι η Γεωργία αποστόλου και στο βιολί ο Χαρά.
Μαρκογιαννάκης.
Μέλη ορχήστρας Κοκώ Λιονή – Έλντα Μαραγκάκη στο πιάνο ειρήνη
Γρηγοριάδου, Αντιγόνη Βαρούχα, Δημ. Δαφέρμος, Λευτέρης Δαφέρμος, Χάρης
Σαριδάκης, Κοσμάς Κορωνάκης, βιολιά Νίκος Περπιράκης, Αντώνης Μαρκάκης,
Ανέστης Καραολάνης, Γεώργιος Δαφέρμος, Δημ. Τσομπανάκης, Γεώργ. Τσαούλης και
Στέλιος Κοκκινάκης, πνευστά Αχιλλέας Τσομπανάκης, Στέλ. Κουμνιώτης και Αθαν.
Κρούσκος, κρουστά.
Το 1956 το Ωδείον μας ευτυχεί να περιλάβη στο διδακτικό προσωπικό του, τον
εκλεκτό και διακεκριμένο συμπολίτη μας Μουσικοσυνθέτη κ. Νίκο Μαμαγκάκη. Δίδαξε
ανώτερα θεωρητικά κιθάρα και ακορντεόν.
Στις 13 Μάϊου 1956 δίδει μιαν αξέχαστη μαθητική επίδειξι κιθάρας, ακορντεόν
και τραγούδι. Με τη λήξη του σχολικού χρόνου ο εκλεκτός καθηγητής φεύγει από το
Ρέθυμνο για ανώτερες Μουσικές Σπουδές.
Το χρόνο αυτό άλλη μια μαθήτρια του Ωδείου μας παίρνει το πτυχίο της στο
πιάνο και αμέσως εντάσσεται στο διδακτικό προσωπικό. Ήταν η Κα Στέλλα
Μπερνιδάκη – Ρεϋση. Εδίδαξε πολύ λίγο χρονικό διάστημα.
Πρέπει εδώ ακόμη να σημειώσω ότι όλα τα χρόνια και μέχρι σήμερα, όλες οι
σχολές όλων των οργάνων δίδουν κάθε χρόνο μαθητικές επιδείξεις, για να ακούσουν
οι γονείς και το κοινό την πρόοδο των παιδιών τους.
Το 1962 αποχωρεί από το Ωδείο μας ο κ. Πραματευτάκης και φεύγει για τη
Γερμανία για να ακολουθήση σπουδές στο Πολυτεχνείο ακόμη δε και ανώτερες
Μουσικές σπουδές. Έτσι η δραστηριότητα της συμφωνικής σταματά και μάλιστα
τελειώνει τη ζωή της.
Άλλη μια μαθήτρια του Ωδείου η Κα Βαρβάρα Φουρτίνη παίρνει πτυχίο
ακορντεόν και εντάσσεται στο διδακτικό προσωπικό. Δυο σχολικά χρόνια 1965 -66 και
1966-67 διδάσκει στο Ωδείο ακορντεόν και θεωρητικά ο καθηγητής Μουσικής σε
Γυμνάσιο αρρένων της Πόλης μας κ. Κώστας Αποστολάκης.
Το 1967 προσλαμβάνεται η Κα. Δανάη Μαραγκουδάκη πτυχιούχος πιάνου, η
οποία συνεχίζει έκτοτε να εκπαιδεύη λίαν ευδόκιμα τους μαθητές της Σχολής της,
αποτελεί δε στέλεχος με ενεργό συμμετοχή στο έργο του Ωδείου.
Το 1967 παίρνει ακόμη πτυχίο πιάνου και ωδικής η δις Ρίτσα Καρνιωτάκη, που
εντάσσεται στο διδακτικό προσωπικό και που αποτελεί έκτοτε ένα από τα καλύτερα και
ενεργά στελέχη του, διορίζεται δε ακόμη και καθηγήτρια Μουσικής σε Γυμνάσιο
Θηλέων της πόλης μας.
Ακολουθούν οι προσλήψεις της κ. Ρούλας Βασιλονικολιδάκη πτυχίο πιάνου και
ακορντεόν, η οποία ήταν μαθήτρια του Ωδείου τούτου και της Κας Φωφώς Δασκαλάκη
στα ανώτερα θεωρητικά.
Το 1978 παίρνει πτυχίο ακορντεόν και ωδικής η δις Άννα Μαθιουδάκη και
προσλαμβάνεται από το Ωδείο για τη διδασκαλία ακορντεόν και θεωρητικών. Ήδη από
πέρυσι έχει διοριστή και καθηγήτρια Μουσικής.
Τέλος το σχολ. Έτος 1978-79 στην επιθυμία του το Διοικ. Συμβ. να λειτουργήση
και πάλι η σχολή κιθάρας – ενός οργάνου σήμερα κατ’ εξοχή των νέων – αποτείνεται
στον εκλεκτό κιθαρίστα κλασσικής κιθάρας κ. Φρειδερίκο Φήταμ, να διδάξη κιθάρα.
Αποδέχεται ευχαρίστως για έναν περιορισμένο αριθμό μαθητών λόγω ελλείψεως
διαθέσιμου χρόνου του.
Έκτοτε λειτουργεί και η σχολή αυτή. Ας ελπίσουμε πως κάποιος νέος ή νέα του
τόπου μας θα επιμεληθή να πάρη πτυχίο κιθάρας και να εργασθή στο Ωδείο μας, που
εδώ το σημειώνω, είναι ένας θαυμάσιος και επικερδέστατος επαγγελματικός
Προσανατολισμός.
Ακόμη, τον εφετεινό σχολικό χρόνο 1980-81 άρχισε να λειτουργή στο Ωδείο
σχολή διδασκαλίας Κρητικών οργάνων (λύρας), με δάσκαλο το βετεράνο εκτελεστή
του οργάνου τούτου λυράρη κ. Κώστα Μουντάκη, με σκοπό τη διατήρηση και τη
διαδοχή σωστών εκτελεστών του παραδοσιακού αυτού για την Κρήτη οργάνου.
Από όλη αυτή τη μακρά αναδρομή θα κάματε τη διαπίστωσι ότι, το Ωδείο τούτο
για να σταθή στα πόδια του, πέρασε πάρα πολλές διακυμάνσεις και αντιξοότητες, μα
όμως τελικά άντεξε και κατάφερε να επιζήση και μάλιστα να προοδεύση σημαντικά.
Ακόμη ότι τα 50 χρόνια που μας πέρασαν εκατοντάδες μαθητών και μαθητριών
φοίτησαν σ’ αυτό και απέκτησαν άλλοι μεν μια σωστή Μουσική Παιδεία χρήσιμη για
τον καθένα τους, άλλοι δε ή άλλες που παρουσίασαν έφεση προς τη Μουσική
τράβηξαν το δρόμο τούτο και βρήκαν την επαγγελματική τους αποκατάστασι.
Για το λόγο τούτο το Δ.Σ. του Συνδέσμου μας αισθάνεται την ανάγκη μα και το
χρέος, από τη θέση τούτη, να εκφράση προς όλους και όλες που κατά καιρούς δίδαξαν
και διδάσκουν στο Ωδείο τούτο, τις θερμές ευγνώμονες ευχαριστίες του, για τη μεγάλη
μορφωτική προσφορά τους, προς τα παιδιά και τους νέους του τόπου τούτου, που
όλοι μας τόσο πολύ αγαπάμε και ενδιαφερόμαστε για την πνευματική του άνοδο.
Άφησα τελευταίο τον τρίτο στόχο του Συνδέσμου, την δημιουργία χορωδιακού
Συγκροτήματος.
Το 1974 πολλά φιλοπρόοδα και καλλίφωνα Μέλη της κοινωνίας μας, άνδρες και
γυναίκες που αγαπούν τη Μουσική, ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Διοικ.
Συμβουλίου και βοήθησαν για την πραγμάτωση της χορωδίας αυτής.
Μετεκλήθηκαν τότε από τα Χανιά δυο ειδικοί Καθηγητές οι κ. Βλαζάκης και Χ.
Καντέρης να αναλάβουν την οργάνωσή της. Άρχισαν αμέσως μαθήματα και μέσα στο
α’ εξάμηνο η χορωδία πραγματοποιεί την πρώτη της εμφάνιση στο Ρέθυμνο.
Λόγοι όμως οικονομικοί δεν επέτρεψαν τη συνέχιση του ερχομού των δύο
αυτών καθηγητών από τα Χανιά, κι έτσι η προσπάθεια αυτή ατόνισε μέσα στο πρώτο
εξάμηνο. Ώσπου στα 1976 τρεις καλλιτέχνες, έχοντας σαν ελατήριο την αγάπη και τον
πόθο να ξαναζωντανέψουν τη χορωδία αυτή, ο Μαέστρος κ. Μπάμπης
Πραματευτάκης και οι καθηγήτριες πιάνου του Ωδείου κ. Δανάη Μαραγουδάκη και Ρίτα
Καρνιωτάκη, προσφέρθηκαν με κάθε ανιδιοτέλεια να βοηθήσουν στο έργο τούτο.
Στο πρώτο κάλεσμα του Διοικ. Συμβουλίου όλα τα παλαιά στελέχη και
καινούργια ακόμη, έδωσαν το παρόν τους. 40 είναι τα τακτικά μέλη της χορωδίας
σήμερα.
Η χορωδία έχει πραγματοποιήσει ως σήμερα τις παρακάτω εμφανίσεις.
Πολλές στην πόλι μας, στα Χανιά και στο Ηράκλειο. Το 1977 και 1978 πήρε
μέρος στο α’ και β’ Πανελλήνιο διαγωνισμό χορωδιών, στο φεστιβάλ Χορωδιών
Εμπορικής Τραπέζης.
Δυο ακόμα εμφανίσεις τα ίδια χρόνια 1977 και 1978 στο Παλλάς Αθηνών ύστερα
από πρόσκληση της Παγκρήτιας Ένωσης και του Συλλόγου Ρεθυμνίων «Το Αρκάδι».
6 και 7 Σεπτεμβρίου 1979 πήρε μέρος στο χορωδιακό φεστιβάλ Κεφαλλονιάς
στις πόλεις Αργοστόλι και Ληξούρι.
Τον Απρίλιο του 1980 παίρνει μέρος στην Πασχαλιάτικη γιορτή του Φιλοπτώχου
της Ι. Μητροπόλεως Ρεθύμνης.
Τον Ιούλιο του 1980 εμφανίζεται στο ξενοδοχείο «Ρίθυμνα» στα πλαίσια του
Πανελλήνιου Ιατρικού Συνεδρίου και τέλος, εφέτος την 1
η Φεβρουαρίου 1981 ενετάχθη
από το Υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών στο Πρόγραμμα «Έκφραση 1980 – 81»
και εμφανίστηκε στο Δημοτικό θέατρο του Πειραιά μαζί με τις χορωδίες Αταλάντης και
Νίκαιας.
Και οι τρεις χορωδίες είναι εντεταγμένες στην Ένωση Χορωδιών Ελλάδος.
Σ’ όλες τις παραπάνω εμφανίσεις της η χορωδία καταχειροκροτήθηκε για την
επιτυχή εκτέλεση του εκάστοτε Προγράμματος και έτυχε ευμενεστάτων σχολίων από
τον τοπικό τύπο και των άλλων πόλεων, που πήρε μέρος σε εμφανίσεις.
Θάθελα να προσθέσω ακόμη ότι ο Σύνδεσμός μας, δέχτηκε από 4
Φεβρουαρίου 1979 να γίνη μέλος η χορωδία μας, στην ένωση χορωδιών Ελλάδος και
τούτο γιατί σκοπός αυτής της ένωσης είναι η γνωριμία ανάμεσα στις άλλες Ελλαδικές
χορωδίες, η δημιουργία άμιλλας μεταξύ τους και ακόμη η δημιουργία φεστιβάλ
Ελληνικού τραγουδιού σ’ όλες τις επαρχιακές πόλεις με σκοπό την τόνωση του
Μουσικού αισθήματος μα και της Τουριστικής κίνησης.
Έτσι μέσα στα πλαίσια αυτά, ο Σύνδεσμός μας κάλεσε την χορωδία από το
μακρυνό νησί του Αιγαίου τη Μυτιλήνη, και ήλθεν εδώ στην πόλι μας πέρυσι στις 25
Μαΐου 1980, μέσα στα πλαίσια του εορτασμού της Μάχης της Κρήτης, για να δοθή
μεγαλύτερη λαμπρότητα στον εορτασμό αυτό.
Αυτή ήταν με κάθε δυνατή συντομία η αναδρομή της Μουσικής προσφοράς
από το Σύνδεσμο προς διάδοσι Καλών Τεχνών, τα 50 χρόνια της ζωής του (1931-1981)
στην Πόλι του Ρεθύμνου.
Ρέθυμνο 28-3-1981