«Τοπωνυμική θεώρηση του χωριού Πρασές»

του ΠΑΝΟΥ Σ. ΓΕΩΡΓΙΟΥΔΑΚΗ
Στο δρόμο προς το Αμάρι σε 12 χλμ. απόσταση από το Ρέθυμνο βρίσκεται το χωριό
Πρασές, της επαρχίας Ρεθύμνης, του νομού Ρεθύμνης.
Είναι ήσυχο και μικρό χωριό που πρόσφερε κι’ αυτό το κατά δύναμη στις διάφορες
Κρητικές επαναστάσεις, γιαυτό κάηκε δυο φορές από τους Τούρκους στα 1867 και στα
1897.
Έχει βγάλει αρκετούς πολεμάρχους όπως το Σταυρούλη Μιχελιουδάκη, το Μιχάλη
Γεωργιουδάκι ή Τσαγάκη κ.α.
Έχει πληρώσει μεγάλο φόρο αίματος και στους σύγχρονους πολέμους 1 ο και 2 ο
Παγκόσμιο, καθώς και στην Αντίσταση, που πήρε μέρος όλο το χωριό, αλλά είχε το θλιβερό
προνόμιο να προδοθεί από τον ιερέα του και τους Αφούς Ζαχαριάδη (είναι γνωστή η
ιστορία του Παπά – Πρασανού σ’ όλη την Κρήτη).
Ύστερα από πολλούς χρόνους απουσίας γύρισα προσκυνητής στα χώματα των
προγόνων μου, στις ρίζες, για να διαπιστώσω με πολλή έκπληξη πως οι νεώτεροι άρχισαν
να ξεχνούν τα τοπωνύμια και να μιλούν αόριστα για τα ΟΡΗ, τα ΛΗΟΦΥΤΑ, τα χωράφια και
τις ΒΟΣΚΕΣ, χωρίς να κάνουν ακριβή τοπωνυμιακή θεώρηση της υποδεικνυόμενης
τοποθεσίας.
Αυτός είναι ο βασικός λόγος που με παρακίνησε να ερευνήσω και να
καταλογραφήσω τα τοπωνύμια του χωριού Πρασές, που επειδή σβύνει και πληθυσμιακά,
χάνει και την ονοματολογία του.
Στην έρευνα αυτή με βοηθήσανε ο Μιχάλης Περάκης του Άγγ. ετών 67, ο Τίτος
Γεωργιουδάκης του Αντ. ετών 55 και Κώστας Σαριδάκης του Ιωάν. ετών 68. Ο τελευταίος
ήταν ο πιο αποδοτικός γιατί υπήρξε τριάντα χρόνια αγροφύλακας και γνώριζε σπιθαμή
προς σπιθαμή την περιοχή.
Και από τη θέση αυτή τους ευχαριστώ για την πολύτιμη συμβολή τους.
Είναι ανάγκη να περισωθούν όλα τα τοπωνύμια γιατί μας δίνουν πολλές φορές
πληροφορίες, ακόμα κι αρχαιολογικής σημασίας και γιατί η διατήρηση των παλαιών
τοπωνυμίων έστω και παρεφθαρμένων μας βοηθάνε στη γενικότερη θεώρηση μιας
περιοχής.
Τα περισσότερα τοπωνύμια αποτελούν μικρά τεμάχια γης, υπαγόμενα σε
μεγαλύτερα τμήματα. Όπου μπόρεσα τους έδωσα την αρμόζουσα διάταξη, σ’ άλλα
δυστυχώς όχι, αλλά ελπίζω αργότερα να ταξινομήσω, να συμπληρώσω και ν’ αναφερθώ
διεξοδικότερα για το χωριό Πρασές.
Κάνω την καταχώρηση των τοπωνυμίων ως εξής:
Αρχίζω από μέσα από το χωριό, πηγαίνω στις εκκλησίες, προχωρώ στις γύρω
τοποθεσίες, περνώ στις μακρύτερες και καταλήγω στα όρια του χωριού προς Μύρθιο,
Χρωμοναστήρι, Χάρκια και Γιαννούδι. Τελειώνοντας καταχωρώ αλφαβητικά όλα τα
διατηρημένα επώνυμα των κατοίκων του χωριού.

Το χωριό Πρασές χωρίζεται σε τέσσαρες γειτονιές:
1 Στη Μουρνέ,
2 Πάνω Ρούγα,
3 Κάτω Ρούγα, και
4 Πέρα Ρούγα
Οι γύρω του χωριού τ ο π ο θ ε σ ί ε ς που εφάπτονται του καθαυτό οικισμού (από
Ανατολικά προς Νότια) ονομάζονται:
1) Ανωνιδιάρης Εκκλησίες
2) Ατζιγκανόσπηλια, 1) Άγιος Αντώνιος, η μεγαλύτερη εκκλησία
3) Κεντριά, του χωριού, γιορτάζει στις 17 Ιανουαρίου,
4) Μαδόλακκος και 2) Παναγία Μυρτιδιώτισσα, στο νεκροταφείο
5) Παναγιάς Χαράκι. του χωριού, γίνεται μεγάλο τοπικό πανηγύρι
Οι γύρω του χωριού τ ο π ο θ ε σ ί ε ς, που στις 24 Σεπτεμβρίου,
Εφάπτονται του καθ’ αυτό οικισμού (από 3) Χριστός, η μικρότερη εκκλησία, που
Βόρια προς τα Δυτικά) ονομάζονται: γιορτάζει στις 6 Αυγούστου.
1)Αγία Φωτεινή
2)Λαγκός Ξωκκλήσια
3)Λίμνη 1) Αγία Φωτεινή
4)Μαντηλού 2) Άγιος Αντώνιος, όπου και πηγή νερού,
5)Μέσα Λαγκός 3) Άγιος Ιωάννης,
6)Πηγαϊδάκια 4) Άη – Κύρλος (Άγιος Κύριλλος), όπου και
7)Πρινάρι και όπου και πηγή νερού.
8)Στου Σούλη τα Σώχωρα 5) Άγιος Κωνσταντίνος,
6) Άγιος Μάμας

Βουνοκορφές 7) Άγιος Στέφανος, όπου και πηγή νερού, και

8) Άη – Αστράτηγος

Το χωριό περιβάλλουν οι πρόποδες του Βρύσινα και στις σχηματιζόμενες κορφές των έχουν
δοθεί οι πιο κάτω ονομασίες:
1) Άγιος Κοσμάς, 9) Καβαλαρόπετρα
2) Αθάνατος 10) Το Καστρί ή Γκουλές
3) Αθύμος 11) Οι Κοπράνες
4) Ατζιμπραγός 12) Του Μπουρμά το κεφάλι
5) Βαρμός ή Βαρμάδες 13) Των Πέρηδω το κεφάλι
6) Βόλακας 14) Του Σταυρούλη το κεφάλι και
7) Του Γάσπαρη η κορφή 15) Η Χαλέπα
8) Τση Γρες ο πόρος

Χείμαρροι
Το χωριό έχει δύο χείμαρρους, τον Πλατανέ ή Ποταμούς που διασχίζει το Πρασανό
Φαράγγι και χύνεται στην παραλία κοντά στο Ρέθεμνος. Ο άλλος είναι η Ρέχτρα που
διασχίζει το χωριό, ενώνεται με ανώνυμο ρυάκι στη θέση Απέραντο δάσος και χύνεται στον
Πλατανέ.
«Ενότητες»
Χαλέπα, την κορυφή αυτή περιβάλλουν οι κατωτέρω ονομασίες που καλύπτουν όλο τον
όγκο του βουνού:
1) Άη – Αστράτηγος 2) Ασπαλαθέ,
3) Καμπάνες 4) Κερατίδι,
5) Κοκκινάδι 6) Κολύμπα,
7) Κουλεδάκι 8) Λάκκος
9) Πλάκα, 10) Πλατανάκι,
11) Ο Λάκκος του Σίμα, 12) Σχοιναρέ,
13) Ο Τσουρισμένος Χάρακας, 14) Φασκομηλοκέφαλο,
15) Χωνάρι, και 16) Χώνος
Κοπράνες, την κορυφή αυτή περιβάλλουν οι εξής ονομασίες:
1) Αβλάχι 2) Στσι Λάκους,
3) Τση Μύγιας τ’ Αρμί 4) Λιανόρουγο και
5) Πάνω Βουκρούς
Ο Βαρμός ή Βαρμάδες, την κορυφή αυτή καλύπτουν οι κάτωθι τοποθεσίες:
1) Αγκαραθιδέ 2) Αγρουλιδές
3) Αχλαδές 4) Βολάκου
5) Γιδονικολή 6) Του δάσκαλου ο χάρακας
7) Του καλαθά το κεφάλι 8) Κισσοτά
9) Λυγιές 10) Πρινάρι
11) Στενόλαγκος 12) Χαμουτζά βλόχι και
13) Στους Παρακούς
Καστρί ή Γκουλές, την κορυφή αυτή καλύπτουν οι ονομασίες:
1)Στο Κατσούλι 2) Κέντρια
3) Κληματερή 4) Ληστής
5) Μουργιά 6) Πάνω όρη
7) Πετροκοπιά 8) Στροφούς και
9) Συκιές

Σπήλαια
Το χωριό έχει πολλά μικρά σπήλαια και μερικά άξια λόγου όπως είναι η Λατσίδα, προς την
πλευρά του Πρασανού φαραγγιού, ο Άγιος Αντώνιος στη θέση Αμπατζή, ο
Περιστερόσπηλιος και ο Άη – Αντώνης στη θέση Άη – Αντώνη Ρυάκι. Άλλα επώνυμα
σπήλαια είναι:
1) Ατζιγκανόσπηλιος 2) Ο σπήλιος του Περδίκη
3) Του Σταυρούλη η τρύπα 4) Παπαγιάννης και
Ανώνυμα υπάρχουν στις εξής θέσεις:
Άγιος Αντώνιος, Άγιος Στέφανος, Ατζιμπραγού, Λουτράκι, Χαλασές, Μονόρουγο, Των
Πέρηδων το κεφάλι, Χαμουτζά, Χοιρόμαντρες και σ’ άλλες θέσεις.
Φαράγγια
Στο χωριό υπάρχουν δυο μεγάλα φαράγγια:
1) Το Πρασανό φαράγγι, ονομαστό για την μεγαλοπρέπεια του και
2) Το φαράγγι του Αγίου Στέφανου στο Απέραντο Δάσος, που είναι διχαλωτό και βρίσκεται
στα σύνορα με το Χρωμοναστήρι.
Και τώρα καταχωρούμε σε αλφαβητική τάξη τα τ ο π ω ν ύ μ ι α που περιβάλλουν το χωριό
και είναι μακρύτερα από κείνα που αναφέρουμε πιο πάνω.
1)Αβδελιάρης, με πηγή νερού 2) Αγγελίνα
3) Αγριμοχώραφα 4) Άη – Αντώνης που περιέχει και τις εξής
ονομασίες: Αγρουλίδα, Μεγάλη Άσπα, Γιάσπα Πυργιώνα, Το Νερό, Στον Πόρο, Σπήλιος και
Χοιρόσπηλια.
5) Άη – Γιάννης 6) Άη – Παντελεήμονας
7) Αμπατζής, με σπήλαιο του Αγίου Αντωνίου 8) Αξικού
9) Απέραντο Δάσος, η πιο μεγάλη και πιο πυκνή δασώδης περιοχή του χωριού, στα σύνορα
με το Χρωμοναστήρι.
10) Αρναούτης 11) Αρόλιθα
12) Ασκούτσης 13) Άσπρες Πέτρες
14) Βατοπό 15) Στους Βολάκους
16) Βουκρούς με πηγή νερού 17) Στσι Βρυσίδες
18) Γέρματα 19) Γιαννούδης
20) Γιδόσπιτο 21) Γκαργκαβάνης
22) Δαφνές με πηγή νερού 23) Δρακώνα
24) Δριμοχώραφα 25) Στο Ελληνικό
26) Ζούδια 27) Καλύβια
28) Καμάρα, είναι η γέφυρα που είναι κτισμένη μετά το χωριό στο δρόμο προς το Αμάρι
29) Κέντρια 30) Κεφάλες
31) Κρωνέικα ή Κορωνέικα 32) Κυπαρίσσα
33) Λαγκός 34) Λάκκος
35) Ο Λάκκος της Καμπάνας 36) Λειβαδόλακκος

37) Λουτράκι που υποδιαιρείται στις πιο κάτω ονομασίες: Αρμί, Γιάσπα, Δρακώνα και
Πυργιώνα και έχει πηγή νερού.
38) Λυγερή 39) Λυγιάς
40) Μαγκλαβάς 41) Μαραθιώνας
42) Μαραθιώτηδες 43) Μεγάλο Ληόφυτο
44) Μεσάρια 45) Μετόχι
46) Ξυλάμπελα 47) Ξυνίδες
48) Ορθή Πέτρα 49) Της Παναγιάς τα ληόφυτα
50) Παραθύρι 51) Πατρέλι
52) Πέρδικας Νερό με πηγή νερού 53) Περδίκη Μετόχι
54) Το πλάι του Περδίκη 55) Πηγαϊδάκια με πηγή νερού
56) Πήγαϊδος 57) Στο Πλάι
58) Η Πλατυχέρισσα 59) Ποντικοληόφυτο
60) Ποροληόφυτα 61) Σαϊδάκι
62) Ο Σίμας ή Σήμας, 63) Σισανό
64) Στενόλαγκος 65) Συκιές
66) Σφακιώτης 67) Σωχώρα
68) Τζανέτα 69) Τζίγκουνας
70) Τζιμπραγός 71) Στα Τροχάλια
72) Τρυπητή 73) Τσιλάμπελα
74) Φαραγγούλια 75) Φιδόνερο με πηγή νερού
76) Ο Φλωχές 77) Φουντώματα
78) Φραγκιανά 79) Χαϊμαλή
80) Χαλικιάς 81) Στσους Χαλκιάδες
82) Χαμουτζάς 83) Στσι Χαράκους
84) Χατζής 85) Χατζηϊσμαήλ
86) Χαφτής 87) Χοιρόμαντρες
88) Χωστό 89) Ψαλιδοπεζούλες
90) Περιστεριώνας και 91) Άη – Αντώνη Ρυάκι
Επώνυμα
Στο χωριό υπάρχουν τα παρακάτω επώνυμα σε αλφαβητική κατάταξη:
1) Γαγάνης 2) Γερανιωτάκης
3) Γεωργιουδάκης 4) Γιαλιτάκης
5) Γριντάκης 6) Ζακάκης
7) Καλημεράκης 8) Κοκολάκης
9) Μανουσάκης 10) Μαραγκουδάκης
11) Μαρκατσάκης 12) Μεσονησανάκης
13) Μιχελιουδάκης 14) Παπαδόσηφος
15) Παττακός 16) Πατσουράκης
17) Παυλάκης 18) Περάκης

19) Πετρομανωλάκης 20) Πουλακάκης, ήλθε πριν 10 χρόνια
«Σώγαμπρος» από Μύρθιο (ΡΕΘ/ΡΕΘ)
21) Σαριδάκης 22) Χανιωτάκης
23) Ψαρουδάκης και 24) Ψωμάς, ήλθε επίσης πριν 10 χρόνια
«Σώγαμπρος» από Ρουμελί (ΜΥΛ/ΡΕΘ).
Το μεγαλύτερο «σόι» εξακολουθεί το Γεωργιουδάκης που γιαυτό του δίνουν και το
παρανόμι «Γαϊδουρόσογο». Άλλα από τα επώνυμα τείνουν να εκλείψουν ενώ άλλα όπως το
Γερανιωτάκης αναπτύσσονται, λόγω του ότι έχουν πολλά παιδιά. Αυτά αναφέρουμε
ενδεικτικά γιατί μια μελέτη γενεαλογική θα μας πήγαινε σ’ άλλη εργασία που δεν είναι ο
σκοπός μας.
Τελειώνοντας θέλω να τονίσω πως αυτή η εργασία έχει σκοπό να περισώσει ότι
μπορεί, από τα τοπωνυμικά του χωριού μας, γιαυτό αργότερα θα γίνει νέα,
συστηματικώτερη προσπάθεια, με περισσότερες πληροφορίες.

ΠΑΝΟΣ Σ. ΓΕΩΡΓΙΟΥΔΑΚΙΣ
(Υ.Γ. Δεν δοκίμασα να κάμω ερμηνεία των τοπωνυμικών, απλώς τα κατέγραψα)

ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΠΥΡΦΟΡΟΣ 1981

ΠΡΑΣΣΕΣ

08 / 04 / 2019

Χωριό και κοινότητα της επαρχίας Ρεθύμνου και  βρίσκεται σε απόσταση 11 κμ νοτιοανατολικά του Ρεθύμνου  και έχει ύψος 360μ. στο χωριό ζουν σήμερα 150 κάτοικοι περίπου.

Τα κυριότερα προϊόντα της περιοχής είναι το λάδι και τα κηπευτικά . παράλληλα καλλιεργούνται λίγα κρασοστάφυλα και φρούτα. Η κτηνοτροφία δεν είναι αναπτυγμένη. Το χωριό είναι κτισμένο στις πλαγιές δύο μικρών καταπράσινων λόφων και γιαυτό ονομάστηκε Πρασιες. ‘Η παράδοση συνδέει το σημερινό χωριό με το παλιότερο Βοκρού.  Αυτό ήταν σύμφωνα με το θρύλο – ένα κοντινό χωριό που αφανίστηκε από την πανώλη. Επέζησαν μόνο μια γριά με το γιο της. Αλλά και αυτοί το εγκατέλειψαν και οδηγημένοι από μια εικόνα της Παναγίας βρέθηκε στη θέση που είναι σήμερα η εκκλησία Παναγία η Μυρτιδιώτισσα.

Οι παλιότερες οικογένειες του χωριού είναι οι Τζεδάκηδες , οι Σαριδάκηδες, οι Περράκηδες, οι Γεωργουδάκηδες, οι Μιχελιουδάκηδες κ. α.

Στα μέσα του 19^ου αι. έζησε στις Πρασιές ο Σταύρος Μιχελιουδάκης γνωστότερος σαν καπετάν Σταυρουλής. Ήταν φόβος και τρόμος για τους Τούρκους, θρύλος για τους κατοίκους του χωριού. Οι χωρικοί διηγούνται πολλά περιστατικά από τ η ζωή του καπετάνιου που ζύγιζε μόνο  28 οκάδες. Χαρακτηριστικός ήταν και ο θάνατος του. Τραυματισμένος θανάσιμα απ τους Τούρκους, χώθηκε σε μια τρύπα το έδαφος που μόλις τον χώραγε. Όταν κατάλαβε το τέλος τους, έδεσε στο κορδόνι του παπουτσιού του με τη σκανδάλη του ντουφεκιού του . Μόλις τον βρήκε κάποιος Τούρκος , τράβηξε το όπλο του, χτυπήθηκε στο κεφάλι και σκοτώθηκε. Στη θέση Κληματερή υπάρχει ακόμα η τρύπα του Σταυρουλή.

Στις 24 Σεπτεμβρίου 1943, τη  ήμερα της  γιορτής της Παναγίας της Μυρτιδιώτισας και οι Γερμανοί συνέλαβαν με μπλόκο και σκότωσαν επιτόπου τον αγωνιστή της Αντίστασης Μανόλη Περράκη. Αργότερα σκότωσαν αλλά τρία άτομα και έστειλαν 23 άντρες ομήρους στη Γερμανία από τ ους οποίους επέστρεψαν μόνο  έξι.

Στην περιοχή του χωριού βρίσκεται το Πρασιανό Φαράγγι, που διασχίζεται από τον ποταμό πλατανια. Είναι φημισμένο για ένα σπήλαιο, στο όποιο ζουν χιλιάδες περιστέρια  κοντά στο χωριό υπάρχει και η σπηλιά Πιατσίδα. Που είχε παλιά πολλούς κρυστάλλους. Σήμερα οι περισσότεροι έχουν καταστραφεί.

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, στις Πρασιές υπάρχει η εκκλησία της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας.  Η Εικόνα της Παναγίας θεωρείται θαυματουργή μια και πολλοί άρρωστοι γιατρεύτηκαν με τη βοήθεια της. Λέγεται ακόμα ότι τα χρόνια της Τουρκοκρατίας η εικόνα είχε μεταφερθεί στη Ρωσία.

Στις Πρασιές υπάρχει επίσης η παλιά δίκλιτη εκκλησία Μεταμόρφωση του Σωτήρα Χριστού και Άγιος Χαράλαμπος και το παλιό ξωκλήσι Άγιος Ιωάννης στην τοποθεσία Δαφνέ.

Πριν από 50 περίπου χρόνια κτίστηκε ο Άγιος Αντώνιος , η κεντρική εκκλησία του χωριού.

ΚΡΗΤΗ -ΑΦΙΕΡΩΜΑ