Του Δικηγόρου κ. Μιχ. Παπαδάκη
Χαλέπα, ονομα και πράγμα.
Σκληρός και απότομος βράχος είναι το ύψος μας που χρισημεύει ως η βάσης των
κτιρίων του Μοναστηριού. Και ο ορίζοντας γύρω κλειστό απο βουνά ανοίγει μόνο στα
βορειοδυτικά γαι να φανεί το εμπρός στη Μονή, τμήμα της επαρχίας Μυλοποτάμου
και το Κρητικό Πέλαγος μέχρι και πέρα το θεόκτιστο λιμάνι της Σούδας. Νοτικά ο
Ψηλορείτης με διάφορα χωριά στις ρίζες του. Βορεινά ο Κουλούκωνας, το ωραίο
αυτό βουνό που αν κατάφυτο απο πρίνους, πριν τους καταστρέψουν οι εμπρησμοί
και οι ασυνείδητες υλοτομίες των ντόπιων και των Γερμανών.
Κανω μια παρέκβαση εδώ για να πω πως τ’ αγρίμια που ζούσαν στον Ψηλορείτη
στον Κουλούκωνα και τα γύρω του βουνά ξεχειμωνιάζουν.
Οι Καλόγεροι της Μονής, άκουγαν μια νύχτα του Δεκέμβρη κάθε χρονιάς απότομο
και γρήγορο βουητό σαν δυνατό φτερούγισμα και μέχρι να βγουν βασίλευε σιωπή και
ησυχία . ημερα πως ήσαν τ’αγρίμια που περνούσαν σαν αστραπή και πηγαίναν στο
χειμαδιο τους. Εκεί ευρισκαν άφθονα δέντρα να τραφούν απο τα βελάνια τους και να
κρυφτούν . τώρα ο Κουλούκωνας είναι φαλακρός χωρίς χλωρίδα και αγρίμια
αξιολύπητος.
Δυτικά της Μονής είναι καλλιεργημένα χωράφια ελαιόδεντρα και αμπέλια.
Ανατολικά, μικρό δάσος απο Πρίνους. Βορρινά, απότομο κρημνός.
Γύρω -γύρω, το Μοναστήρι ειναι περιτοιχισμένο. Έχει τη είσοδο του απο τη Νοτική
μεριά. Μια αρκετά μεγάλη αυλόπορτα με χώρο προ αυτής σκεπασμένο με θόλο, τη
σχηματίζουν.
Πάνω το ανώφλι της αυλόπορτας υπάρχει πελεκόπετρα με επιγραφή. Φαίνεται ο
Τίμιος Σταυρός σε κύκλο με τα γράμματα Ι. Χ.Ν.Κ (Ιησούς Χριστός Νικά) και
παρακάτω το όνομα του Μοναχού Παντελή Σγουρού, του Ιερομόναχου Ιερεμίου,
Νέου Κτήτορος και χρονολογία ΑΧΟΓ 1673.
Το Μοναστήρι ειναι παλαιότερο απο το έτος 1673 που αναφέρεται στην επιγραφή
που μνημονεύει τον ιερομόναχο Ιερεμία ως “Νέον Κτήρορα “. Αλλοι λοιπόν οι παλιοι,
οι πρώτοι κτήτορες.
Αλλα και η επιτόπια παράδοσης το θέλει πολύ αρχαίο και μάλιστα στη αρχική του
μορφή Γυναικείο, με την Εκκλησία της Αγίας Μαρίνας που υπάρχει ακόμη,
καταγραφή. Δεδομένου δε πως και η Εκκλησία του Χριστού (Μεταμορφώσις –
Γέννησις) ειναι το καθολικό της Μονής, ειναι πολύ πιθανό ο στίχος του Μπουνιάλη
στον Κρητικό Πόλεμο (Εκδ. Ξηρουχάκη σ. 235) να αναφορά της Χαλέπα:
Στην εκκλησία του Χριστού και στην Αγιά Μαρίνα τας καλογράδας πιάσασι και ολας
τας έγδυναν.
Μεσα στη αυλή και στην Ανατολική της μεριά ειναι η Διμάρτυρη (Μεταμόρφωσις και
τη Γεννήσεως του Χριστού.)
Προς το Βόρειο μέρος της αυλής υπάρχει κρήνη με μαρμάρινη πρόσοψη και
ευδιάκριτη επιγραφή.
“Μνήσθιτι Κύριε της ψυχής του δούλου σου Μαξίμου Ιερομονάχου και
καθοδηγούμενου Βεργίτση και της συνοδεία αυτου και της ψυχής του δούλου
σου Ιωακείμ Μοναχού του Χαιρέτη και των γονέων ΔΨΝΟ Μαρτ. ΚΕ’ (1750
μαρτ. 25”.
Δεξιά απο την άνω επιγραφή υπαρχει άλλη
“Δεύτε και αρισασθε ύδωρ αθανασίας ΔΑ Γεωργίου Σπιθούρη (Δανιήλ
Γεωργίου Σπιθούρης”
Αριστερα απο την πρώτη ειανι η παρακάω . διακρίνονται οι λέξεις:
Ανακαινίσθη Ιουνίου ΚΕ΄ΑΩΟΑ (23 ΙΟΥΝΊΟΥ 1871)
Β Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ
Η Εκκλησία ισως εκτισθεί εις δυο περιόδους; η πλευρά της της γεννήσεως του
Χριστου,φαίνεται παλαιότερη. Μαλιστα εκεί υπάρχουν ίχνη τοιχογραφιών και
πυρκαϊας. Πότε και για ποιο λόγο εκάηκε η εκκλησία δεν ειναι γνωστό.
Η πλευρά της Μεταμορφώσεως δεν εχει τοιχογραφίες, ουτε διακρίνεται να έχει
ποτές. Γιαυτό συμπεραίνεται να ειναι μεταγενέστερη η πλευρά αυτή, και δεν
διακρίνονται ουτε τοιχογραφίες ούτε επίδρασις της φωτιάς. Το Τέμπλο ειναι το
νεότερο ξύλο, σκαλιστό
Εικόνες πολύ παλαιές, δέ σώζονται. Εντυπωσιάζουν αι εξής:
Αι δύο εικόνες των Πυλών του Ιερού, σύγχρονες σε φυσικό μέγεθος του Ιησου ως
Μεγάλου Αρχιερέως και του Μεγάλου Βασιλείου. Και οι δύο ειναι του Αγιογράφου
ΝΕΣΤΟΡΟΣ ΜΟΝΑΧΟΥ ΒΑΣΙΛΑΚΙ.
Αλλη του Τέμπλου (98-80) εμφανίζει τον Ιησού να καθηται εις το μέσον της Αμπέλου
με κλάδους και απο τις δυο μεριές οι δώδεκα Αποστόλοι. Εις την κορυφή της
εικόνας. Ο Ουράνιος Πατήρ ευλογών.
Δεν υπάρχει καμιά σημείωσις ή χρονολογία.
Ο θεωμήτωρ παρουσιάζεται σε άλλη εικόνα καθημενη με το Θείο βρέφος επι
δένδρου. Εις τους κλάδους του δένδρου οι δώδεκα προφήται και κοντα στη ρίζα του
δένδρου ο Ιακώβ, εξηπλώπλωμένος και κοιμώμενος. Υπάρχει σημείωσις:
“Δαπάνη Ιακώβου Πλουμή Αρχιμανδρίτου 1889”.
Εις το προσκυνητάρι υπάρχει εικών μικρά (52-69) της Μεταμορφώσεως. Εις το
επάνω μερος της ειναι σημειωμένη η φράσις “ουτος εστίν ο υιός μου ο αγαπητός εν
ω ηυδοκία αυτου ακούεται. Και εις κάτω “ΕΤΟΣ ΝΕΟΝ ΑΩΞΙ (Ισως 1861).
“Ανακαινίσθη η ιερά αρχαιοτάτη αυτή εικών δι’ εξόδων Γερασίμου Ηγουμένου εις
μνημόσυνον αυτού”.
Γ) ΕΞΩΚΚΛΗΣΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΑΣ
Νοτιοδυτικά της Μονής σε απόσταση 250 -300 μέτρων, βρίσκεται το Εκκλησάκι της
Αγίας Μαρίνας (5.90Χ3). Πανω απο το ανώφλι της εισόδου, διατηρείται το
οικοσύστημα των Καλλέργων, αναγλυφο. Γεμάτο τοιχογραφίες, οι περισσοτερες απο
τις οποίες ειναι κατεστραμμένες.
Βλέπει κανείς πολλά χαλάσματα του σουβά των τοιχογραφιών, να έχουν
αποκατασταθεί, ως και το μέρος της τοιχογραφίας που αντιστοιχεί στο χάλασμα, ως
ειναι η εικών του Παντοκράτορος στη Κόγχη του Ιερού Βήματος.
Η τοιχογραφία αυτή του Χριστού, ειναι πολύ μεγάλη και τον παριστά ευλογούντα δια
της δεξιάς χειρός και με την αριστερά να κρατά το Ευαγγέλιο.
Διακρίνει κανείς επίσης τις τοιχογραφίες της Γεννήσεως του Κυρίου της Υπαπαντής
των δώδεκα Αποστόλων της Σταυρώσεως της Μεταμορφώσεως του Αγίου Γεωργίου
εφίππου, του Ευαγγελισμού και της Αγίας Μαρίνας με εξωρυγμένου; τους
οφθαλμούς.
Ως κτίσμα η Εκκλησία της Αγίας Μαρίας, ειναι σε ελεεινή κατάσταση και τώρα, ολα
τα νερά της βροχής εισέρχονται με κίνδυνο να κατάρρεύση αν δεν επισκευασθεί.
Υποτίθεται οτι τα χαλάσματα που βρίσκονται γύρω σε τούτη την εκκλησία, σημαίνουν
σοινισμό και μάλιστα τα κελιά των Καλογραιών, που αναφέρει ο Μπουνιαλής .
Δ) Η ΣΦΡΑΓΙΔΑ
Είναι απο ορύχαλκο λεπτής τέχνης και κυκλική. Συναφώς προς την περιφέρεια του
κύκλου ειναι τα γράμματα.
“πατριαρχική Μονη Χαλέπα εκ της Κρητης”
Το περιεχόμενο της Σφραγίδας ειναι η Μεταμόρφωσις, εις το άνω μερος
παρουσιάζεται ο Κύριος σε κύκλο φωτεινό με εκατέρωθεν της Κεφαλής του τα
γράμματα ΙΣ. ΧΡΙ.
Δεξιά ο Μωησής και αριστερά του ο Προφήτης Ηλίας.
Κατω απο τα πόδια του Χριστου, ο Πέτρος και ο Ιωάννης πρηνείς, με τα βλέμματα
προς τα άνω.
Κατωθι των προφητών το πρανές του ορους, οπου φάινονται ανεβαίνοντες και
κατεβαίνοντες ο Ιησούς με τους τρεις μαθητές.
Η σφραγίδα της Χαλέπας ειναι η πιο καλλιτεχνική απο όσες Μοναστηριακές
σφραγίδες, εχω συναντήσει.
Εχει και τη ιστορία της. Σε κάποια επιδρομή κατα της Μονής την πήραν με αλλα
πράγματα οι Τούρκοι, ίσως το 1866. Εκτοτε παρέμεινε σε Τουρκικα χέρια, μέχρι που
την ανακάλυψεν ο Ηγούμενος Ιάκωβος Πλουμής, εις το Ηράκλειο και τη αγόρασε
απο κάποιον Οθωμανό.
Ο Στέφανος Ξανθουδίδης εις το βιβλίο του “ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝ
ΚΡΗΤΗ” κάνει λόγο περί της Σφραγίδος της Ι.Μ. ΧΑΛΕΠΑΣ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ, και
εχει το αποτύπωμα της (σ. 133.134, πιναξ νι, 3).
Ε) ΤΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ ΤΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΙΜΟΘΕΟΥ ΔΑΚΑΝΑΛΗ
Τούτο το σημειωματάριο περιλαμβάνει όσα η Παράδοσις αναφέρει περι της Μονής
Χαλέπας απο της εποχής προ του 1821 μέχρι της μεγάλης Επαναστάσεως του 1866
και οσα οι μετ’ αυτής επιζήσαντες μεχρι των ημερών ημών διέπραξαν εις πολεμικην
υπέρ πατρίδος δράσιν και ποιας υπηρεσίας άλλας προσέφεραν.
Και συνεχίζει το σημειοματάριο (ειναι συνήθισμένο τετράδιο με ρίγες, καλά
συντηρημένο και καθαρό).
“Η παράδοσις δυστυχώς δεν διέσωσεν ουτε Ηγουμένους ουτε Μοναχούς ουτε
Ιερομόναχους αλλα ονοματα διαπρεψάντων ή μη απο της εποχής της ιδρύσεως της
Μονής 1603 (ΑΧΟΓ -1673 το ορθόν) εν τεύθεν πλην του Παντελή Σγουρού Μοναχού
και Ιερεμίου Ιερομονάχου εις το “κλειδί της εξώπορτας και του ΜΑΞΙΜΟΥ ΒΕΡΓΙΤΣΗ
καθηγουμενου και ΙΩΑΚΕΙΜ μοναχού του ΧΑΙΡΕΤΗ των εις την επιγραφήν” της
κρήνης και του ΔΑΝΙΗΛ ΓΕΩΡΓ. ΣΠΙΘΟΥΡΗ.
Προ της επαναστάσεως του 1821 η Μονή είχε 70 καλογήρους κατα την παράδοσιν.
Κατα τη επανάστασιν του 1821 έδειξαν μεγάλη ανδρείαν πολλοί. Δεν γνωρίζομεν
ολων τα ονοματα αλλα μονον εκείνων οι οποίοι επέζησαν εκείνη την ισορροπίαν
γνωρίζομεν. Ουτε δεν είναι τρεις.
1ος ο εκ του χωριου Καμαριώτη Νέστωρ Κοκκινίδης.
2ος ο εν του ιδίου χωριού Μάξιμος Βαρσαμάς Μοναχός και 3ος ο εκ του χωριού
Ανωγείων Νεόφυτος Χαιρέτης Ιεροδιάκονος.
Διαρκούσης της επαναστάσεως κατα τον Ιανουάριον του 1824, ο Μουσταφά
Πασσάς μετά του Χουσείν καίων το σπήλαιο εν Μελιδονίω, κατα περιόδους ανήρχετο
εις την ιεράν Μονή Χαλέπας και έσφαζε τους γεροντότερους εκ των Μοναχών τους
μη δυνάμειους να διαφύγωσι έκαιεν ελαιόδενδρα της Μονής χρησιμοποιών αυτα ως
καύσιμον ύλην προς θέρμανσιν του Στρατού, έκαιε τα οικήματα, διήρπαζε και
κατέστρεφε τα Ιερά Κειμήλια της Μονής.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΠΥΡΦΟΡΟΣ