Ο κλασικός αθλητισμός με τα αγωνίσματα στίβου, που είχε πάρει τόσο σπουδαία
θέση στην κοινωνική ζωή των πόλεων – κρατών της αρχαιότητος, έλκει την καταγωγή του
από την Κρήτη. Κι αν ακόμη δεν είχαμε καμμιά ιστορική μαρτυρία και μόνο η παράσταση
της Κνωσσού της Ταυροκαθαψίας, της ταυρομαχίας, όπως τη λέμε, που η επιθετική στάση
του ταύρου βρίσκεται σε τέλεια έξαρση, ενώ συγχρόνως αθλητές ή αθλήτριες, εκτελούν
επικίνδυνες ακροβατικές ασκήσεις στη ράχη του, φτάνει για να κάνουμε πολλές σκέψεις.
Γιατί οι ασκήσεις αυτές απαιτούν μεγάλη ακροβατική δεξιοτεχνία, ικανότητα, θάρρος, που
επιτυγχάνονται με μακροχρόνια, επίμονη και συνεχή άσκηση.
Το σπουδαίο όμως είναι πως στη Μινωική Κρήτη ο αθλητισμός δεν
αντιμετωπίζονταν με τη στενή και περιορισμένη αντίληψη που παρατηρείται στην εποχή
μας, σαν εξαίρεση και μεμονωμένα, αφήνοντας όσους είχαν αθλητικό ταλέντο και έφεση
να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους.
Οι νέοι, μέχρι μίαν ωρισμένη ηλικία πούμεναν στα σπίτια τους, άγνωστο γιατί,
εγυμνάζονταν μόνοι των και λέγονταν «σκόποι». Με το μέστωμά τους, πούβγαιναν στην
κοινωνία, κατατάσσονταν στις «αγέλες» κι εγυμνάζονταν κάτω από την επίβλεψη του
αγελάτη. Έχουμε δηλαδή εδώ ένα φαινόμενο πάγκοινου αθλητισμού, με την καθολική
συμμετοχή των εφήβων, των νέων. Εκεί εκαλλιεργούσαν με τις ασκήσεις τις γυμναστικές,
τη μυϊκή δύναμη, το θάρρος, την ανδρεία, την πειθαρχία και το ομαδικό πνεύμα, βασικές
αρχές και επιδιώξεις του αθλητισμού. Τα μέλη της αγέλης είχαν κοινό συσσίτιο, που το
παρείχε η πολιτεία δωρεάν.
Εκτός όμως από αυτά, μέλημα της πολιτείας ήταν και η πνευματική καλλιέργεια και
ανάπτυξη των νέων. Γιατί εκτός από τον αθλητισμό, τροφή κατάλληλη για τη σωματική
ανάπτυξη, η πολιτεία παρείχε στους νέους και πνευματική τροφή, αυτή που ο Αιλιανός μας
λέγει στην ποικίλη ιστορία του.
«Κρήτες τους παίδας τους ελευθέρους, μανθάνειν πρώτον τους νόμους εκέλευον
μετά μελωδίας, ίνα εκ της μουσικής ψυχαγωγούνται και ευκολωτέρους αυτούς τη μνήμη
διαλαμβάνωσι και ίνα μήτι των κεκωλυμένων πραξάντες, αγνοία πεποιημέναι, την
απολογίαν έχωσιν… Δεύτερον δε μάθημα έταξαν τους των θεών ύμνους μανθάνειν. Τρίτον,
τα των αγαθών ανδρών εγκώμια».
Για να γίνονται λοιπόν σωστοί πολίτες, οι Κρήτες, από την παιδική τους ηλικία, η
πολιτεία εφρόντιζε, όχι μόνο για την υγιεινή τους ανάπτυξη, αλλά και για την πνευματική
και ηθική τους ανάπτυξη, με το να τους μαθαίνει: 1) Τους νόμους της πολιτείας. Για να τους
μαθαίνουν μάλιστα καλλίτερα κι ευκολώτερα και να μην τους ξεχνούν, τους είχαν
μελοποιήσει και τους μάθαιναν τραγουδιστά. 2) Να τους ψυχαγωγεί με τη μουσική. 3)
Εδιδάσκονταν τη θεοσέβεια με τους ύμνους των θεών, και 4) μάθαιναν την ιστορία της
πατρίδας των με την ξεχωριστή έξαρση των κατορθωμάτων των ηρώων, των «αγαθών
ανδρών!».
Μια και η Κρήτη ήταν θαλασσοκράτειρα, με την εμπορική και πνευματική
επικοινωνία με την άλλη Ελλάδα, όπως ήταν φυσικό, μετέφερε και τον αθλητισμό.
Κατά την παράδοση, τους Ολυμπιακούς αγώνες τους εθέσπισε ο Ίδης Ηρακλής (όχι
ο Ηρακλής που ξέρουμε με τους 12 άθλους). Ο Ίδης Ηρακλής είναι ένας από τους 5
αδελφούς Κουρήτες ή Δακτύλους, στους οποίους η Θεά Ρέα, η γυναίκα του Κρόνου,
παράδοσε το νεογέννητο Δία να τον κρύψουν και να τον φροντίσουν, για να γλυτώσει από
τη βουλιμία του πατέρα Κρόνου, πούτρωγε τα παιδιά του, για να μην του πάρουν το θρόνο.
Αργότερα ο Ίδης Ηρακλής ήρθε από την Κρήτη στην Αρχαία Ολυμπία και ίδρυσε τους
Ολυμπιακούς αγώνες. Θέλοντας μάλιστα να τιμήσει τ’ αδέρφια του, που μαζί μ’ αυτόν
ήσαν πέντε, ώρισε οι αγώνες να γίνονται κάθε πέμπτο χρόνο (χρονικό διάστημα που
μεσολαβεί, τέσσερα πλήρη χρόνια).
Η πρώτη Ολυμπιάδα, που έγιναν οι πρώτοι Ολυμπιακοί αγώνες, τοποθετείται στο
έτος 776 π.Χ. Η χρονιά αυτή αποτελεί και την αφετηρία, από την οποία οι αρχαίοι
μετρούσαν και τα μεγάλα ιστορικά τους γεγονότα!
Και μόνο αν λάβουμε υπόψη μας τα φοβερά κι αγεφύρωτα μίση που χώριζαν τις
πόλεις – κράτη της αρχαιότητας μεταξύ τους, από τη μια, και τις τρομαχτικές διαστάσεις
πούπαιρναν οι καταστροφές, από τις συγκρούσεις μεταξύ τους, που καμιά δύναμη δεν
μπορούσε να τις σταματήσει, παρά μόνο οι εκκεχειρίες, μπορούμε να πάρουμε μια μικρή
ιδέα του τι εσήμαινε γι’ αυτούς αθλητισμός, αθλητική ιδέα, Ολυμπιακό πνεύμα. Παρ’ όλο
δε που ο Θεοδόσιος ο Μέγας τους έθεσε εκτός νόμου, με το διάταγμά του, της
καταργήσεως των Ολυμπιακών αγώνων και του αθλητισμού, στα 394 μ.Χ. που για 14
αιώνες έμεινε στην αφάνεια και τη λησμονιά, εν τούτοις ο κλασικός αθλητισμός και οι
Ολυμπιακοί αγώνες ξανάζησαν, χάρις στις προσπάθειες του Ελληνολάτρη Γάλλου Βαρώνου
PIERRE DE COUBERTIN, έστω και στη σημερινή υποτυπώδη μορφή του.
Το βέβαιο πάντως είναι ότι προτού οι αρχαίοι Έλληνες αρχίσουν να μαζεύονται στην
Αρχαία Ολυμπία, (όπως τους υπόδειξε ο Ίδης Ηρακλής), οι Κρήτες, με τη φροντίδα της
πολιτείας, ήξεραν να γυμνάζονται πολλούς αιώνες πρωτίτερα!
ΜΑΝΩΛΗΣ Μ. ΚΟΥΤΣΟΥΡΑΚΗΣ