ΚΡΙΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΚΗ
Τους μακρούς, σκληρούς κι αιματηρούς αγώνες και πολυαίμακτες θυσίες της Κρήτης, αγκαλιάζει τούτο το βιβλίο. Γνωστός πια, στο Πνευματικό Ρέθυμνο είναι ο συγγραφέας του κ. Νίκος Μαν. Περακάκης από τα δύο προηγούμενα πρόσφατα, μεταδικτατορικά βιβλία του: Ο Καπετάν Μανώλης στο Γυάρο (βιβλίο της εξορίας) το ένα. Στην κόλαση της χούντας, το άλλο. Τούτο: «Η Κρήτη στις φλόγες» είναι μια συνοπτική ιστορία του μαρτυρικού Νησιού. Περιέχει ερανίσματα σχετικά, με τη συμμετοχή της Κρήτης, στη Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση του 1821 που εμφανίσθηκες ο ακάματος συγγραφέας από τις ιστορικές πηγές: 1) Ιστορία, Ελληνικής Επαναστάσεως, Διονύσιου Κάκκινου 2) Ιστορία του 21, Σημ. Φωτιάδη 3) Ιστορία Αλεξ. Σούτσου 4) Ιστορία Κ. Παπαρρηγοπούλου 5) Ιστορία Επαναστάσεων Κρήτης, Ζαμπελίου και Κριτοβουλίδου 6) Ιστορία Κρήτης, Βασ. Ψιλίκη 7) Ιστορία Σφακίων Γρ. Παπαδοπετράκη και 8) Το βιβλίο το Άρη Πουλιανού, η Καταγωγή των Κρητών.
Το βιβλίο, αριθμεί 300 σελίδες. Χωρίζεται, σε δύο αυτοτελή Μέρη. Στο Α΄ Μέρος, με 160 σελίδες, παρατίθενται τα συλλεγέντα, με υπομονή μέλισσας, ιστορικά στοιχεία, όσα θεμελιώνουν θετικά και αναμφισβήτητα, τον ταυτόχρονο με τη λοιπή Ελλάδα σηκωμό της Κρήτης, τον Μάρτη του 1821. Καταρρίπτεται περίτρανα, το ηθελημένο ή αθέλητο ψεύδος του Ιστορικού Σπυρίδωνα Τρικούπη «ό,τι η Κρήτη δεν κινήθηκε καθόλου» όταν η Πελοπόννησος κι η υπόλοιπη Ελλάδα εφλέγοντο από τον επαναστατικό οργασμό και ήτο ακάθεκτα ριγμένες στον αγώνα, για την απολευθέρωση του Γένους, από δυόμιση αιώνων μαύρη δουλεία. Πλην του ό,τι απεστάλησαν εκ Κρήτης πολεμιστές και πήραν μέρος στον αγώνα της Ηπειρωτικής Ελλάδος, ταυτόχρονα κηρύχθηκε, στο ίδιο το Νησί, η Επανάσταση. Έκτοτε, η μία εξέγερσις διαδέχεται την άλλη. Ολόκληρη η Μεγαλόνησος, δονείται, πότε στο ένα διαμέρισμα και πότε στο άλλο, από τις μάχες που δίδουν οι γενναιόψυχοι Κρήτες προς τον σκληρό κατακτητή. Νικητές ή ηττημένοι οι Κρήτες επαναστάτες, γεγονός είναι ότι η Κρητική γη μουσκεύθηκε όλες τις φορές από το αίμα ηρωικών τέκνων της. Καθ’ όλη την επαναστατική περίοδο, από της ενάρξεως Φεβρουάριος 1821 μέχρι λήξεως του Αγώνα ατυχής μάχη Φραγκοκαστέλλου Μάιος 1828, αφάνταστα υπήρξαν τα δεινά, οι διώξεις, λεηλασίες, διαρπαγές και θυσίες του μάρτυρος Κρητικού Λαού. Είτε Χασάν Πασάς, είτε Χουσεΐν Βέης, Μουσταφάς Πασάς ή οιοσδήποτε άλλος, ήταν οι αρχιστράτηγοι του Τουρκικού Στρατού στην Κρήτη, για τον δεινοπαθούντα λαό, ίδιοι ήσαν όλοι: δόλιοι, πονηροί, αιμοσταγείς.
Στο ίδιο Μέρος, εντοπίζεται η συμμετοχή στον Αγώνα του 1821-1828 του Ρεθύμνου σαν Νομού και ιδιαίτερα του Μυλοποτάμου. Μυλοποταμίτης είναι ο συγγραφέας κι είναι δικαιολογημένη η ξεχωριστή φροντίδα που κατάβαλε να επισημάνη τα σημεία του Αγώνα που αφορούν στη δράση των Μυλοποταμιτών. Ιδιαίτερη μνεία φαίνεται, για τη θυσία των 370 μαρτυρησάντων στο σπήλαιο Μελιδονίου και την δολοφονία του ηρωικού Αρχηγού εκ Μυλοποτάμου Αντώνη Μελιδούνη. Εδολοφονήθη από τον Γενικό Αρχηγό Σφακιανό Βουρδουμπά από καθαρή αντιζηλία προς τον ανδρείο, συνετό, πολέμαρχο Μελιδόνη. Ατυχώς, οι κίνδυνοι που διέτρεχε η Κρήτη, δεν είχαν συνετίσει τους αγωνιστές. Κι εδώ, όπως στην υπόλοιπη Ελλάδα, φώλιαζε η διχόνοια κι έκαναν θραύση τα πάθη, τα μίση, η αλληλομαχία κι η αλληλοεξόντωση. Είναι η αιώνια αρρώστεια του γένους μας. Η μεγάλη κατάρα που διαβιβρώσκει, φαρμακώνει κι εξουθενώνει την ψυχή της Φυλής σήμερα, όπως χθες, κι όπως στο απώτερο παρελθόν. Τόποι μαχών, πρόσωπα και πράγματα, ιστορικά γεγονότα, αγώνες και θυσίες του Μυλοποτάμου και του Ρεθύμνου θα βρη ο αναγνώστης στις ιστορικές σελίδες του.
Στο Β΄ Μέρος εκτίθεται η πρόσφατη ιστορία του Νομού. Από το 1935-1950 περίπου. Παρελαύνουν οι διωχθέντες από την Δικτατορία Μεταξά. Ο Πόλεμος του 1940 με το «Όχι» του Ελληνικού Λαού της 28 Οκτώβρη 1940. Οι αγώνες κατά του Ιταλικού Φασισμού. Η μάχη της Κρήτης. Η Γερμανική Κατοχή ακολούθως με τις εκτελέσεις χιλιάδων σαμποτέρ κλπ. Η απελευθέρωση, η δράση του ΕΑΜ και η Εθνική Αντίσταση. Κι εδώ δίδεται ιδιαίτερη θέση στο Νομό Ρεθύμνης. Παρελαύνουν οι δράσαντες, νεκροί ή επιζώντες, με ονόματα αγωνιστών και βιογραφικά σημειώματα. Η περίφημη, ηρωική μάχη των Ποταμών που δόθηκε αποτελεσματικά κατά των Γερμανών, περιγράφεται με λεπτομέρειες. Το κείμενον, κοσμούν, πολλές δεκάδες φωτογραφιών ηρωικών μορφών, γνωστών και αγνώστων. Το Β΄ Μέρος, αποτελεί εκλαϊκευμένη ιστορία, γραμμένη με πολλή απλότητα, λιτότητα έκφρασης, ζωντάνια και παρρησία. Αναμφισβήτητα, το βιβλίο στο σύνολό του πληροί ένα κενό στην υπάρχουσα βιβλιογραφία. Πνευματικός καρπός πολλού μόχθου, προώρισται να προσφέρη πολλή υπηρεσία, πέραν του ό,τι θα φέρη στη μνήμη των επιζόντων ηρωικές μορφές που έχασαν. Θα συγκινήση και θα παραδειγματίση. Πρέπει να διαβασθή. Το αξίζει. Έτσι, θα δοθή κουράγιο στο συγγραφέα για περαιτέρω ιστορικές αναδιφήσεις.
Α. Σ. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΚΗΣ