Του κ. Μανόλη Ν. Σταυρουλάκη
Φιλολόγου
Σε τεύχος του περιοδικού ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΠΥΡΦΟΡΟΣ εντοπίσαμε αυτό το ενδιαφέρον κείμενο πο κρίναμε απαραίτητη την ανάρτησή του
Ο Μανόλης Ν. Σταυρουλάκης φιλόλογος καθηγητής, έστειλε στον
«Προμηθέα Πυρφόρο» την παρακάτω επιστολή, μαζί με ένα φύλλο της παλαιάς Αθηναϊκής
εφημερίδας «Πατρίς» και επιστολή του λογοτέχνου Σταμ. Σταμ., τα οποία δημοσιεύονται
ευχαρίστως, λόγω της σημασίας των.
«Σου στέλλω, όπως σου είχα υποσχεθή, σε φωτοαντίγραφο ένα κομμάτι της παλιάς
Αθηναϊκής εφημερίδας «ΠΑΤΡΙΣ» με ημερομηνία 28.5.1933, που βρήκα στο λαογραφικό
αρχείο του πατέρα μου, όπου ο γνωστός λογοτέχνης και ηθογράφος ΣΤΑΜ – ΣΤΑΜ
(Σταμάτης Σταματίου), που διετέλεσε, ως γνωστό, Νομάρχης Ρεθύμνου τα χρόνια 1931 –
1933 σε ανταπόκρισή του από την Κρήτη προς την πιο πάνω εφημερίδα γράφει, μεταξύ
άλλων, για τη σημαντική συμβολή του αείμνηστου πατέρα του Γεωργίου Φ. Δαφέρμου,
πρωτοπόρου δασκάλου και παιδαγωγού, στη συγκέντρωση και δημοσίευση στο περιοδικό
«ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ Ο ΠΥΡΦΟΡΟΣ» κάθε είδους λαογραφικού υλικού.
Πιο κάτω γράφει ακόμη για τη δημοσίευση σε τοπικές εφημερίδες του Ρεθύμνου
παροιμιών και δημοτικών τραγουδιών της Κρήτης, από το Νικόλαο Ε. Σταυρουλάκη. Σαν
διευκρίνηση στο θέμα αυτό σου γνωρίζω ότι αρχικά μέρος των παροιμιών αυτών
σχολιασμένο είχε δημοσιευθή με το ψευδώνυμο «Ζηνόδοτος Διογενιανός» στην παλιά
φιλολογική «ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ» του Ρεθύμνου των χρόνων 1901 – 1902 (εκδότης ο
Δικηγόρος Στυλ. Κωστογιάννης). Τριάντα χρόνια αργότερα άρχισε η δημοσίευση από τον
ίδιο, κρητικών παροιμιών (1000 περίπου) με σχόλια και αρκετών δημοτικών τραγουδιών
της Κρήτης στην ημερήσια εφημερίδα «ΒΗΜΑ» του Ρεθύμνου των χρόνων 1931-1934
(εκδότης ο δημοσιογράφος Λυκούργος Καφφάτος) με τίτλο «ΤΑ ΠΑΛΗΑ ΛΟΓΙΑ ΔΕΝ
ΠΑΡΑΡΧΟΥΝΤΑΙ». Τελευταία, με το ενδιαφέρον και την φροντίδα του Προέδρου της
Διοικούσης Επιτροπής του Πανεπιστημίου Κρήτης Καθηγητού κ. Μ. Μανούσακα, έγινε
συγκέντρωση και φωτοτύπηση όλου αυτού του δημοσιευμένου στο «ΒΗΜΑ» Ρεθύμνου
λαογραφικού υλικού.
Τώρα που, γίνεται σε πανελλήνια κλίμακα προσπάθεια διασώσεως κάθε είδους
παραδοσιακού υλικού, είναι ίσως χρήσιμο να θυμηθούμε τους πιο πάνω τρεις παλιούς
Ρεθεμνιώτες, που με πάθος ενδιαφέρθηκαν, πριν από πολλά χρόνια, για τη διάσωση και
δημοσίευση παροιμιών, δημοτικών τραγουδιών κλπ. της ιδιαίτερης πατρίδας μας».
Η επιστολή του Σταμ – Σταμ στο Ν. Σταυρουλάκη
Ρέθυμνον 18 Ιανουαρίου 1932
Φίλε Κύριε Ν. Σταυρουλάκη
Σας επιστρέφω τον τόμον της «Κρητικής Εφημερίδος» την οποίαν είχατε την
καλωσύνην να μου δανείσετε και σας εκφράζω για αυτό, τα θερμά του ευχαριστήρια.
Μέσα στον τόμο αυτόν είδα ένα κομμάτι από την παληά ζωή του Ρεθύμνου και
έμαθα πολλά.
Εκεί είδα ακόμη, ότι υπήρχε και τότε φτώχεια εδώ, όπως και παντού (εκείνο το
επεισόδειο του φαρμακοποιού με την 1 και 60% είναι χαρακτηριστικόν). Τότε όμως υπήρχε
αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων και πίστις εις την αγοράν. Ενώ τώρα έλειψε, μαζί με
αυτά και το ηθικό μας και μας έπιασεν όλους ένας πανικός. Κι αυτό είναι το χειρότερο. Τα
συσσίτα κ.λπ. φοβούμαι μήπως χειροτερεύουν την κατάστασι.
Επίσης από τον τόμον αυτόν και από όσα βλέπω εις το «Βήμα» κατάλαβα ότι μέσα
σας, από τότε επάλαιον και παλαίουν ο Λόγιος και ο Κερδώος Ερμής. Κρίμα, που σας
ετράβηξε περισσότερον το εμπόριον και έχασεν η Κρήτη μια πέννα πρώτης τάξεως.
Μη με παρεξηγήσετε ότι δίδω συμβουλάς. Απλώς λέγω την ιδέαν μου.
Και πάλιν σας ευχαριστώ πολύ και σας ζητώ συγγνώμην, αν οι τόσες φασαρίες μου,
με ημπόδισαν να σας στείλω ενωρίτερον τον τόμον.
Με εκτίμηση μεγάλη
(υπ.) Σταμ. Σταματίου
Υ.Γ. Μήπως σας βρίσκεται το περιοδικόν «Σπινθήρ» το οποίον εξεδίδετο άλλοτε εδώ
στην Κρήτη;
Τα τρία αποσπάσματα από την ανταπόκριση Σταμ-Σταμ.
Εφ. ΠΑΤΡΙΣ Αθηνών 28 Μαΐου 1933
«Θα ήτο παράλειψίς μου εάν εις το «σκαλάθυρμα» αυτό περί Κρητικής
αρχαιολογίας και λαογραφίας δεν ανέφερα και μερικές ευγενικές προσπάθειες ατόμων,
τουλάχιστον εις την περιφέρειαν του Νομού Ρεθύμνης.
Εκεί ο κ. Δαφέρμος, διευθυντής μιας των επιτοπίων αστικών σχολών, εκδίδει από
δεκαετίας ένα άξιον λόγου διδασκαλικόν περιοδικόν, τον «Προμηθέα», το οποίον αξίζει για
να το προσέξουνε οι περί την παιδείαν.
Αφήνω το διδασκαλικόν μέρος του περιοδικού, δια τους ειδικούς, και έρχομαι εις
την λαογραφική σελίδα του.
Εκεί ο κ. Δαφέρμος προσπαθεί δια των μαθητών των σχολείων του Νομού να
συγκεντρώση τα ωραία δημοτικά τραγούδια και τα άξια προσοχής έθιμα του Κρητικού
λαού. Και λέγω ότι αγωνίζεται δια των μαθητών, διότι οι διδάσκαλοι, δυστυχώς, δεν τον
συντρέχουν!
Αλλ’ αγωνίζεται ο άνθρωπος αυτός και δια το περιοδικόν, το οποίον θα έπρεπε, αν
όχι να συντηρήται, αλλά να βοηθήται τουλάχιστον από το παλαιόν γνωστόν κονδύλιο του
υπουργείου της Παιδείας.
Αλλά λησμόνησα ότι το κονδύλιον τούτο δεν θα είναι για τον «Προμηθέα», αλλά δια
τους ουλεμάδες της λεγομένης υπ’ αυτών «Δημοτικής (!) γλώσσας του ελληνικού λαού».
Και όμως μια μελέτη του Δαφέρμου για τα δένδρα, τα φυτά, τα βότανα και γενικώς
την Κρητική χλωρίδα, που δημοσιεύεται στον «Προμηθέα» κατ’ αυτάς, θα άξιζε κάποιαν
θετική βράβευσιν και από αυτήν ακόμα την Ακαδημίαν.
Ένα κακό του βρίσκω μοναχά.
Ότι μαζί με τα Κρητικά ονόματα δεν βάζει και τα επιστημονικά τοιαύτα δια να
εννοήσουν και οι μη γνωρίζοντες τα Κρητικά».
-.-
«Επί δύο και παραπάνω χρόνια τώρα εδημοσιεύοντο υπό του καλού
δημοσιογράφου και διευθυντού της εφημερίδος «Βήμα» κ. Λυκούργου Καφάττου –
προσπάθεια και ανεύρεσις και διάσωσις ίσως ιδική του εντελώς- διάφορα έγγραφα από το
τουρκικόν αρχείον χρονολογούμενον εδώ και 300 χρόνια.
Αυτά μόνον διεσώθησαν από το πλήθος όπου αφήσαμε να πάρουν, φεύγοντας οι
Τούρκοι.
Πόσα όμως πράγματα δεν βλέπει κανένας εις αυτά!
Μαρτύρια Χριστιανών, εκτουρκισμούς, παραδόσεις παιδιών ως δούλων αντί χρέους
πατρικού, έργα και ημέρας Γιαννιτσάρων – όλων σχεδόν Κρητών εξισλαμισθέντων –
παντρειές Ελληνίδων με Οθωμανούς, καυγάδες μεταξύ των συγγενών και διαφοράς
κτημάτων, Τουρκικήν διοίκησιν απλήν, λογικήν και πρακτικήν, εν εντιθέσει με την
σημερινήν τοιαύτην, Τουρκικήν δικαιοσύνην απλήν ως η αλήθεια και θετικήν όπως το
δίκαιον. Τουρκικές προσπάθειες όπως δημιουργήσουν και στρειδοτροφεία ακόμη εις την
νήσον, Τουρκικούς θυμούς και φιρμάνια Τούρκων πασσάδων και διοικητών.
Εκείνο όμως, το οποίον είναι αξιοπερίεργον από την δημοσίευσιν των εγγράφων
τούτων, είναι ότι εδώ και 300 χρόνια, από τας αρχάς, δηλαδή, της καταλήψεως της νήσου,
υπό των Τούρκων και της εκδιώξεως των κακούργων Ενετών, έως σήμερον όχι μόνον τα
ονόματα των χωριών και των τοποθεσιών έμειναν τα αυτά, αλλά και τα ονόματα των
οικογενειών ακόμη.
Δια τούτο, αν οφείλεται πάσα τιμή εις τον σώσαντα και δημοσεύσαντα αυτά κ.
Καφάττον, δημιουργείται όμως και μια υποχρέωσις δια τους Ρεθυμνίους.
Να τα εκδώσουν εις βιβλίον.
Και αν δεν το κάμουν οι Ρεθύμνιοι, ο Δήμος να μη τα αφήση!…».
-.-
«Επίσης αξία προσοχής είναι και η ευγενική προσπάθεια προς συλλογήν παροιμιών
του Κρητικού λαού κ.λπ. του εμπόρου κ. Σταυρουλάκη, άλλοτε καλού καθηγητού.
Μεταξύ του λογίου Ερμού και του κερδώου ο κ. Σταυρουλάκης αμφιταλαντεύτηκε,
αλλά αφήκε να παρασυρθή υπό του κερδώου.
Και προσετέθη μεν ένας έντιμος και καλός έμπορος εις το Ρέθυμνον, αλλά έχασεν η
Κρητική λογογραφία.
Η δευτέρα δόσις υπερεξακοσίων παροιμιών που δημοσιεύει εις το «Βήμα» -είχε
δημοσιεύσει προ καιρού άλλας 700 εις παλαιάν Κρητικήν εφημερίδα- και αι εξηγήσεις και
τα σχόλια, που κάτωθεν κάθε παροιμίας κάμνει, δεικνύουν τι έχασεν η Κρητική λογοτεχνία
και γενικώς τα γράμματα από την αποχώρησίν του!…».