του Σταύρου Φωτάκη
Ο Γεράσιμος 1 (κατά κόσμον Γεώργιος) Ζωϊδάκης, γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη
Χλιαρό Αμαρίου Ρεθύμνου στις 27 Αυγούστου του έτους 1896 και απεβίωσε ή
μάλλον εθανατώθη την 1 Μαϊου του έτους 1927 σε ηλικία 31 ετών, όπως προκύπτει
από το Βιβλίο Δημοτολογίου του ομώνυμου οικισμού. Η προφορική παράδοση
αναφέρει ημερομηνία θανάτου την 30 η Απριλίου 1927, η οποία ενδεχομένως να είναι
σωστή, η δε 1 η Μαϊου 1927 να είναι η ημερομηνία ταφής. Ήταν ο πρωτότοκος εκ των
πέντε (5) αγοριών της οικογένειας του Μιχαήλ Ζωϊδάκη και της Μαρίας Δετοράκι ( ή
Δεβεράκη).
Πατέρας του ήταν ο Ζωϊδάκης Μιχαήλ του Ιερώνυμου και της Ροδαμνιάς, με το
παρατσούκλι « Περδίκης», ο οποίος γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη την 1 η Δεκεμβρίου
του έτους 1851 και απεβίωσε στις 25 Δεκεμβρίου του έτους 1956, σε ηλικία 105
ετών. Ήταν πολύ γρήγορος στο περπάτημα και λέγανε πως, όταν βάδιζε πετούσε σαν
το πουλί «περδίκι», γι αυτό και του έδωσαν αυτό το παρανόμι, που το έφερε σε όλη
του τη ζωή. Βόρεια του οικισμού Άγιος Ιωάννης και σε απόσταση από τον οικισμό 2
χλμ. περίπου, στην ευρύτερη περιοχή της Πέρα μπάντας στην πλαγιά υψώματος, που
οδηγεί προς τον οικισμό Βυζάρι Αμαρίου, διασώζεται τοπωνύμιο «στου Περδίκη το
μετόχι» 2 .
Η ονομασία του τοπωνυμίου οφείλεται στον Μιχαήλ Ζωϊδάκη (Περδίκη), ο οποίος
στην συγκεκριμένη θέση, όπου υπήρχε έκταση ιδιοκτησίας της γυναίκας του και την
καλλιεργούσε, είχε χτίσει αγροτικό οικίσκο (σπιτάκι), μόνο με πέτρες, χωρίς λάσπη,
«ξεροπέτρι» και μάλιστα διέμενε αρκετά βράδια. Η αγροτική αυτή έκταση ανήκε
στην γνωστή ιστορική Οικογένεια των Βλαστών από το Βυζάρι Αμαρίου και
ανταλλάχτηκε με ισάξιο κτήμα της Μαρίας Δετοράκι ( ή Δεβεράκη). Το σπιτάκι αυτό
χρησιμοποιήθηκε κατά την Γερμανική Κατοχή, από τους αντάρτες αγωνιστές της
Εθνικής Αντίστασης ως προσωρινό κατάλυμα και μάλιστα εκεί λειτουργούσε
ασύρματος των Συμμαχικών Δυνάμεων, ο ίδιος δε ο Μιχαήλ Ζωϊδάκης
χρησιμοποιήθηκε ως αγγελιοφόρος-ταχυδρόμος, προσφέροντας σημαντικές
υπηρεσίες για την απελευθέρωση της Κρήτης από τα Γερμανικά στρατεύματα
κατοχής.
Μητέρα του ήταν η Μαρία Δετοράκι ( ή Δεβεράκη) του Γρηγορίου, που γεννήθηκε
στο χωριό Βυζάρι Αμαρίου, στις 21 Μαρτίου του έτους 1873 και απεβίωσε στις 20
Ιανουαρίου του έτους 1947 σε ηλικία 74 ετών. Εκτιμάται ότι, το επίθετο πιθανόν
είναι Δεβεράκη και όχι Δετοράκι, όπως φέρεται εγγεγραμμένη, γιατί το επίθετο
Δετοράκι δεν συναντάται σε κανένα οικισμό της Επαρχίας Αμαρίου, ενώ το επίθετο
Δεβεράκη είναι πολύ γνωστό και κυρίως στο χωριό Πετροχώρι (Αποσέτι) Αμαρίου.
Υπήρξε σεμνή και ενάρετη σύζυγος και στάθηκε δίπλα στον σύζυγό της,
προκειμένου να αναθρέψουν τα πέντε αγόρια τους σε πολύ δύσκολη εποχή : τον
Γεώργιο (Γεράσιμο) που γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη στις 27 Αυγούστου του έτους
1 . Όνομα προερχόμενο από τη λέξη : « γέρας, το » = Βραβείον. Γεράσιμος = ο άξιος γέρατος, ΄ήτοι
Βραβείου, ο αξιέπαινος. Όνομα Οικουμενικών Πατριαρχών και Αγίων της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
2 . Σ. Ε. Φωτάκης, Το τοπωνυμικό της περιφέρειας του Αγίου Ιωάννου, Ανακοίνωση στο Διεθνές
Επιστημονικό Συνέδριο, για την Επαρχία Αμαρίου, Αμάρι Αύγουστος 2010 (υπό έκδοση).
1896 και απεβίωσε την 1 η Μαϊου του έτους 1927, όπως προαναφέρθηκε, τον
Ιερώνυμο, τον Ιωάννη (Περδικογιάννη), τον Ζαχαρία και τον Θεοχάρη
Ο Γεώργιος (Γεράσιμος) Μιχ. Ζωϊδάκης γεννήθηκε σε μια εποχή που η Κρήτη
βρισκόταν ακόμα υπό τον τουρκικό ζυγό, με επαναστάσεις, διωγμούς και στερήσεις.
Από μικρός ξεχώριζε γιατί ήταν ένα συνετό και έξυπνο παιδί, με έφεση προς τα
γράμματα, αλλά και προς την Εκκλησία και τη Χριστιανοσύνη γενικότερα. Για το
λόγο αυτό και όταν πια η οικογένεια έγινε πολυμελής, συγγενείς παρότρυναν τους
γονείς και ιδιαίτερα την μητέρα του, να τον στείλουν στην Ιερά Μονή Ασωμάτων,
για να επιζήσει και να σπουδάσει. Πράγματι πήγε στην Ιερά Μονή, ως υποτακτικός,
το έτος 1910, σε ηλικία δηλαδή 14 ετών και τότε του εδόθη το μοναχικό όνομα
Γεράσιμος, όνομα προερχόμενο από το αρχικό γράμμα του βαφτιστικού του
ονόματος, όπως συνηθίζεται. Στη Μονή διακρίθηκε, για τη προσήλωσή του στο
μοναχικό βίο, για τις αρετές του και την επιμέλειά του. Έτσι ο τότε Ηγούμενος
Γαβριήλ Πάγκαλος αποφάσισε, να στείλει τον Ιεροδιάκονο Γεράσιμο στο Ελληνικό
Σχολείο (Γυμνάσιο) στο Ρέθυμνο για να σπουδάσει. Ο Ηγούμενος Γαβριήλ
Πάγκαλος, «εφέρετο αδελφικώς προς τους συνασκητάς, συγκαταβατικώς και αν
αδικείτο, υποστηρικτής δε των φιλομαθών αδελφών δια χορηγίας των δυνατών
μέσων προς πρόοδον» 3 . Βέβαια είναι γνωστό ότι, οι συνθήκες εκείνης της εποχής
ήταν πολύ άσχημες γιατί, ούτε δρόμοι υπήρχαν, ούτε αυτοκίνητα και επομένως η
μετάβαση στο Ρέθυμνο και η επιστροφή γινόταν με τα ζώα, συνήθως άλογα ή
μουλάρια. Το ίδιο μέσον, δηλαδή ένα άλογο, χρησιμοποιούσε και ο μαθητής
Γεράσιμος, για να πάει στο Σχολείο του και να επιστρέψει στη Μονή. Το δρομολόγιο
που συνήθως χρησιμοποιούσε, ήταν μέσω των οικισμών Θρόνος-Κλησίδι κλπ. Στην
πορεία-διαδρομή του τον συνόδευε πάντα και το πιστό σκυλί του. Φαίνεται ότι ήταν
καλλιγράφος, όπως προκύπτει από χειρόγραφά του που έχουν διασωθεί, έξυπνος,
δραστήριος, αγαπητός και ιδιαίτερα επιμελής, γεγονός που προδίκαζε την πρόοδο και
εξέλιξή του στην Ιεραρχία της Εκκλησίας, δηλαδή να γίνει στο μέλλον πιθανώς
Ηγούμενος, αλλά ακόμη και Επίσκοπος. Αυτό είχε σαν συνέπεια να δημιουργηθεί
αντιπάθεια και ζηλοφθονία στο πρόσωπό του, τόσο από τους άλλους Μοναχούς, όσο
και από λαϊκούς, οι οποίοι ενδεχομένως έβλεπαν τα συμφέροντά τους να θίγονται.
Λέγεται ότι και κάτοικοι της περιοχής από τα γύρω χωριά, δεν έβλεπαν με καλό μάτι
την ανέλιξη στην Ηγουμενία της Μονής Ασωμάτων, προσώπου καταγομένου από τα
χωριά της Αμπαδιάς, εν προκειμένω του Γερασίμου, με τον φόβο ότι ενδεχομένως θα
στερηθούν διαφόρων υλικών παροχών, τροφής, ρουχισμού κλπ., αλλά και άλλων
προνομίων που είχαν αποκτήσει. Για τους παραπάνω λόγους, δεν δίστασαν να
σχεδιάσουν ακόμη και την θανάτωσή του. Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με την
παράδοση, την 1 η Μαϊου του έτους 1927, Πρωτομαγιά, «μέρα Μαγιού» όπως λέει και
το τραγούδι, έμελε στον μαθητή Ιεροδιάκονο Γεράσιμο, να κάμει το τελευταίο ταξίδι
του για το Ρέθυμνο. Ξεκίνησε καβάλα στο άλογό του και από πίσω το πιστό σκυλί
του, για το συνηθισμένο δρομολόγιο, δυστυχώς χωρίς επιστροφή. Προορισμός του
ήταν, να περάσει από ένα μιτάτο, στην τοποθεσία Δώματα, βόρεια και σε κοντινή
απόσταση από τον οικισμό Αποστόλους Αμαρίου, που ήταν ιδιοκτησία της Μονής
Ασωμάτων, να πάρει τυριά (αθοτύρους), προκειμένου να τους προσφέρει και να
3 . Εμμ. Γ. Γενεράλις, Επετηρίς…………………….., Αθήνα 1941, σ. 18
φιλέψει τους καθηγητές του στο Ρέθυμνο. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, μετά
από λίγες ώρες επέστρεψε το άλογο του Ιεροδιακόνου Γεράσιμου στη Μονή και
μάλιστα σε έξαλλη κατάσταση. Οι Μοναχοί της Μονής Ασωμάτων, όταν είδαν το
άλογο μόνο του και σε αυτή την κατάσταση, ανησύχησαν και άρχισαν να ψάχνουν,
ακολουθώντας τη γνωστή διαδρομή που οδηγεί προς το Ρέθυμνο. Μετά από
πολύωρες αναζητήσεις, βρήκαν τον Γεράσιμο σε μια ρεματιά πεσμένο μπρούμυτα,
στο τοπωνύμιο Μαντράκι της ευρύτερης περιοχής με την επωνυμία Δώματα, βόρεια
του οικισμού Αποστόλων Αμαρίου και σε κοντινή απόσταση από μιτάτο, από το
οποίο είχε παραλάβει τους αθοτύρους. Τον μετέφεραν στη Μονή, όπου τον έθαψαν,
χωρίς να ενημερωθούν οι συγγενείς του και μάλιστα λέγεται ότι, το πιστό σκυλί του
στεκόταν δίπλα στον τάφο και έκλαιγε, χωρίς να θέλει να απομακρυνθεί. Στη
συνέχεια ειδοποιήθηκαν οι συγγενείς του Γεράσιμου στον Άγιο Ιωάννη, οι οποίοι
πήγαν, αλλά δεν πίστεψαν στο φυσιολογικό θάνατο, γι αυτό και ζήτησαν την εκταφή
του, για να γίνει εξέταση και να μάθουν την πραγματική αιτία θανάτου. Οι γιατροί
της εποχής λέγεται ότι, απεφάνθηκαν πως πέθανε δήθεν από επιληψία, φοβούμενοι
ότι αν αποκαλύψουν την πραγματική αιτία θανάτου, θα δημιουργηθούν
αντεκδικήσεις και θα ξεσπάσει βεντέτα. Όμως διέρρευσε αργότερα, πως ο
Γεράσιμος δεν πέθανε, αλλά εθανατώθη άγνωστο με ποιό τρόπο, γεγονός που
μέχρι σήμερα αναφέρει η προφορική παράδοση. Λέγεται επίσης ότι έγιναν και
σχετικές ανακρίσεις και μάλιστα προφυλακίστηκαν δύο τουλάχιστον άτομα, βοσκοί,
λαϊκοί (ονόματα δεν αναφέρονται για ευνόητους λόγους), από πλησιόχωρα χωριά,
για 2 περίπου μήνες και στη συνέχεια αφέθηκαν ελεύθερα, καθόσον με το πέρας της
ανάκρισης δεν προέκυψαν αποδεικτικά στοιχεία ενοχής των προφυλακισθέντων.
Σύμφωνα πάντα με την προφορική παράδοση, κατά το χρονικό διάστημα της
παραμονής του Ιεροδιακόνου Γερασίμου στην Ιερά Μονή Ασωμάτων, περνούσε από
τον Άγιο Ιωάννη καβάλα στο άλογό του, έβλεπε τους γονείς και λοιπούς συγγενείς
του και συνέχιζε με προορισμό τον παλαιό ναό (ξωκκλήσι) του Αγίου Αντωνίου
στη Λαγκούφα, έξω από τον οικισμό της Αγίας Γαλήνης, κυρίως την παραμονή
εορτασμού 16 Ιανουαρίου και επέστρεφε την επομένη 17 Ιανουαρίου μετά την
τέλεση της εορταστικής Θείας Λειτουργίας. Ο παλαιός αυτός σπηλαιώδης ναός του
Αγίου Αντωνίου ήταν μέσα στο Μετόχι Ξεροκάμπια ή Μακρυμαλλιανά, στην
περιφέρεια της Αμπαδιάς, στη θέση Λαγκούφα, ανάμεσα στους οικισμούς : Άι
Γαλήνης-Αποδούλου και Μάντρες, πλησίον της παραλίας του Λυβικού Πελάγους,
με λίγα οικήματα και σπήλαια πολλά και ανήκε στην Ιερά Μονή Ασωμάτων 4 , 5 .
Στη μνήμη του Ιεροδιακόνου Γερασίμου Ζωϊδάκη (κατά κόσμον Γεωργίου), το
έτος 1939, ο αδελφός του Θεοχάρης, έδωσε το όνομά του στον πρωτότοκο γιο του
Γεράσιμο, σήμερα συνταξιούχο εκπαιδευτικό. Επιβεβαιωμένη επίσης πληροφορία
αναφέρει ότι, η Στυλιανή Ιωάννη Μαυρογιαννάκη (Στελιανή του Γιαννάκο), πρώτη
εξαδέλφη του Ιεροδιακόνου Γερασίμου (η μητέρα της ήταν αδελφή του Περδίκη),
βάφτισε το έτος 1928 (ένα χρόνο μετά τη θανάτωση του Γερασίμου) ένα κορίτσι
στον Άγιο Ιωάννη και του έδωσε το όνομα Γερασιμία (Τζίτζικα, το γένος Κων.
Παραδεισανού), στη μνήμη του πρώτου της εξαδέλφου Γερασίμου.
4 . Γ. Ε. Ανδρεδάκης, Ιστορικά Σημειώματα, Ρέθυμνο 1926, σ. 35
5 . Εμμ. Γ. Γενεράλις, Επετηρίς,………….., Αθήνα 1941, σ. 28
Αναφέρεται ότι, από τις καταστροφές που υπέστη η Μονή Ασωμάτων επί
Τουρκοκρατίας, κατεστράφησαν ιστορικά βιβλία, χειρόγραφα και πολλά άλλα
έγγραφα. « Η βιβλιοθήκη λοιπόν της σήμερον είναι νεώτερον συγκρότημα και δη
σύγχρονον. Βάσις δε είναι η βιβλιοθήκη του εν μακαρία τη λήξει Επισκόπου Λάμπης
Αγαθαγγέλου, εις ην προστίθενται ελάχιστα παλαιά και αι μικραί βιβλιοθήκαι των
μοναχών Νικοδήμου Καλοειδά και Γερασίμου Ζωϊδάκι ». 6 Είναι επομένως
σημαντικό το γεγονός ότι, η μικρή βιβλιοθήκη του Ιεροδιακόνου Γερασίμου
Ζωϊδάκη συμμετέχει στη βάση για τη δημιουργία της υπάρχουσας βιβλιοθήκης της
Μονής.
Από τα παραπάνω εκτιμάται ότι, ο Ιεροδιάκονος Γεράσιμος Ζωϊδάκης πήγε στην
Ιερά Μονή Ασωμάτων τουλάχιστον από το έτος 1910, δηλαδή σε ηλικία 14 ετών και
ως το έτος 1914 φέρεται ως Δόκιμος Μοναχός. Εκτιμάται επίσης ότι,
παρακολούθησε μαθήματα και Δημοτικού Σχολείου και Ελληνικού Σχολείου
(Γυμνασίου), έως και το έτος 1926, ως Ιεροδιάκονος.
Από την έρευνα εντοπίστηκε επίσης πολυσέλιδο (87 σελίδες) χειρόγραφο κείμενο
του ιδίου 7 , στο οποίο καταγράφει λεπτομερώς τις εντυπώσεις του από επίσκεψή του
στο Άγιο Όρος, οι οποίες είναι άξιες ιδιαίτερης προσοχής.
Κατ’ αρχήν προτάσσεται χειρόγραφος χάρτης του Αγίου Όρους, στον οποίον
σημειώνονται οι Ιερές Μονές και οι Ιερές Σκήτες και ακολουθεί δεκαπεντασύλλαβο
Προσκυνητάριο μιας σελίδας, με το οποίο εξυμνείται το Άγιο Όρος και ο Άθωνας. Η
επίσκεψη-προσκύνημα πραγματοποιήθηκε, από τον μήνα Μάϊο του έτους 1921 έως
τον Σεπτέμβριο του ιδίου έτους, αφού προηγουμένως ζητήθηκε εγγράφως σχετική
άδεια από την Ιερά Επισκοπή Λάμπης και Σφακίων, η οποία και του χορηγήθηκε.
Στις 30 Σεπτεμβρίου του 1921 επιστρέφει στο Ρέθυμνο, όπου συναντάται με τον
Ηγουμενεύοντα της Ι.Μ. Ασωμάτων Ιλαρίωνα Φραντζεσκάκη και επιστρέφουν μαζί
στη Μονή. Συμπερασματικά στο ταξίδι αυτό προσκύνημα του Ιεροδιακόνου
Γερασίμου Ζωϊδάκη διαπιστώνεται η μεγάλη του επιθυμία να μεταβεί,, να επισκεφθεί
και να προσκυνήσει τις Ι. Μονές του Αγίου Όρους. Κατά την διαδρομή
επανειλημμένα εκφράζει τη βαθειά πίστη και προσήλωσή του στο Θεό, που τον
οδηγεί με αισιοδοξία στα άγρια δάση, χωρίς φόβο και χωρίς κούραση. Μαγεύεται και
αποφασίζει να παραμείνει εκεί, αλλά αλλάζει γνώμη και επιστρέφει άγνωστο γιατί.
Καταγράφει την φιλοξενία που συνάντησε σε όλες τις Μονές και Σκήτες και
εκφράζεται με ιδιαίτερη ικανοποίηση. Τέλος αναχωρεί με τις καλύτερες εντυπώσεις
με την ευχή και την ελπίδα να ξανακάνει αυτό το ταξίδι, το οποίο δυστυχώς δεν
ξανάγινε λόγω του άδοξου τέλους που είχε.
Ο ίδιος φέρεται ως Γραφεύς, σε άλλο πολυσέλιδο (28 σελίδες) χειρόγραφο κείμενο
8 , στις σελίδες του οποίου είναι καταχωρημένα αρκετά ονόματα, πολλά από τα
οποία ενδεχομένως παρουσιάζουν ξεχωριστό ενδιαφέρον και για το λόγο ότι, κάποια
από αυτά δεν είναι από τα συνηθισμένα ονόματα και φυσικά δεν υπάρχουν σήμερα.
Το παραπάνω κείμενο φέρει ημερομηνία 29 Νοεμβρίου 1921, δηλαδή συντάχθηκε
6 . Εμμ. Γ. Γενεράλις, Επετηρίς,………….., Αθήνα 1941, σ. 30
7 . Γ. Μ. Ζωϊδάκης (Ιεροδιάκονος), Χειρόγραφον Σημειωματάριον Μεταβάσεως και επιστροφής μου
εις Άγιον Όρος Άθω, 1921
8 . Γ. Μ. Ζωϊδάκης (Ιεροδιάκονος), Βραβείον του χωρίου Αγίου Ιωάννου Χλιαρού Αμαρίου Ρέθυμνον,
Άγιος Ιωάννης 1921, Αντιγραφή 1886, σ. 3
μετά την επιστροφή του από το Άγιο Όρος, είναι το τελευταίο γραπτό κείμενο στο
οποίο το χωριό Άγιος Ιωάννης φέρει και την πρόσθετη ονομασία Χλιαρός και στη
σελίδα 4 ο συντάκτης-γραφεύς κάνει μνεία για τον Ιερεμία Λύμα εκ κώμης Άγιος
Ιωάννης Χλιαρός, Ηγούμενο της Ι.Μ. Ασωμάτων. Επισημαίνεται επίσης το γεγονός
ότι, τόσο το κείμενο της επισκέψεως του Ιεροδιακόνου Γερασίμου στο Άγιο Όρος
όσο και το κείμενο των ονομάτων, είναι γραμμένα σε καλλιτεχνική γραφή με
καλλιτεχνικές παραστάσεις, με ελάχιστα ορθογραφικά λάθη και σε σωστό
συντακτικό ύφος.