Του Στέργιου Σπανάκη και της ομάδας ΚΡΗΤΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Χωριό της επαρχίας Αμαρίου. Βρίσκεται νότια του Ρεθύμνου, σε απόσταση 38χμ. απ’ αυτό και σε υψόμ. 720μ. έχει 200 κατοίκους. Αποτελεί κοινότητα μαζί με τα Μεσονήσια.
Το όνομά του το πήρε, σύμφωνα με την παράδοση, από δυο καλόγριες που ονομάζονταν Ελένες και αντιπροσώπευαν το μοναστήρι Καλοείδαινα, που ήταν μετόχι στις Ελένες.
Είναι το αρχαιότερο γνωστό χωριό της περιφέρειας. Με τη σημερινή του μορφή εμφανίστηκε τον 4ο αιώνα μ.Χ. Τα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής πιστοποιούν ότι στην ίδια τοποθεσία πρέπει να υπήρχε χωριό κατά τη μινωική εποχή. Οι πολλές βυζαντινές εκκλησίες του χωριού φανερώνουν ότι αυτό άκμασε κατά την βυζαντινή εποχή.
Οι κάτοικοι του χωριού είναι γνήσιοι Κρήτες. Οι παλιότερες οικογένειες είναι: οι Μαρκαντώνηδες, οι Χριστοδουλάκηδες, οι Κουκλινοί, οι Χειμωνάκηδες, οι Γιανναράκηδες, οι Λαρεντζάκηδες, οι Πολιτάκηδες, οι Πατεράκηδες, οι Μανουσάκηδες, οι Αλεξανδράκηδες και οι Χαιρέτηδες.
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας το χωριό καταλήφθηκε από τους Τούρκους. Στο γεγονός αυτό οφείλονται και τα τούρκικα τοπωνύμια που έχουν διατηρηθεί μέχρι σήμερα στη περιοχή, όπως Μπέη, Γιουσούφ Αγά ς κλπ.
Οι κάτοικοι του χωριού, στην περίοδο της Γερμανικής Κατοχής, περιέθαλψαν πολλούς συμμάχους Άγγλους, Αυστραλούς, Νεοζηλανδούς και Αμερικάνους. Επιπλέον, εδώ το καλοκαίρι του 1941, εγκαταστάθηκε από τους συμμάχους ο πρώτος ασύρματος όλης της Κρήτης.
Στη θέση Κουκογιάννη οι αρχαιολογικές ανασκαφές που έκανε ο κ. Μαρινάτος έφεραν στο φως αρχαίο τείχος.
Ο ίδιος αρχαιολόγος ανακάλυψε, το 1927, την τρύπα Μαριελέ, που είναι σπήλαιο με στοές, στις οποίες υπάρχουν σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Βρίσκεται απέναντι από το χωριό και δεν έχει ακόμη αξιοποιηθεί.
Στη διάνοιξη του δρόμου του χωριού, που έγινε μετά το 1930, βρέθηκαν δυο πέλεκεις μινωικής εποχής, οι οποίοι βρίσκονται στο Μουσείο του Ρεθύμνου. Στο χωριό επίσης υπάρχουν δυο φυλάκια Τούρκων ερειπωμένα.
Σ’ ένα φαράγγι του χωριού υπάρχει μια πηγή, «της Παπαδιάς η Βρύση» που το νερό της βγάζει μικρούς κοριαλούς (οστρακοειδή). Το φαινόμενο αυτό δε συμβαίνει πουθενά αλλού στην επαρχία Αμαρίου. Στη θέση Δισκιανά φημολογείται ότι είναι θαμμένη μια χρυσή γουρούνα και δώδεκα χρυσά γουρουνάκια.
Οι εκκλησίες του χωριού είναι ο Άγιος Νικόλαος, δίκλιτη βυζαντινή, το δεύτερο κλίτος η Κοίμηση της Αγίας Άννας (1780). Βάσει των τοιχογραφιών της χρονολογείται στον 11ο με 12ο αιώνα. Το κτίριο όμως πιθανολογείται ότι κτίστηκε νωρίτερα. Ήταν μικρό εκκλησάκι του 8ου αιώνα μαζί με νεκροταφείο. Ο Σωτήρας Χριστός (Μεταμόρφωση) βρίσκεται στο σημερινό νεκροταφείο του χωριού και σώζεται απ’ αυτή μόνο ένας τοίχος. Θεωρείται προγενέστερη του Αγίου Νικολάου και έχει μερικές τοιχογραφίες. Ο Άγιος Γεώργιος, πολύ παλιό παρεκκλήσι βυζαντινής εποχής, από το οποίο σωζόταν ένας τοίχος με τοιχογραφίες, που καταστράφηκε, όταν ανακαινίστηκε το 1950. Τέλος η Αγία Ειρήνη, πολύ παλιό ξωκλήσι, το οποίο ανακαινίστηκε το 1982. Δε σώζεται πια τίποτα από τα παλιά του στοιχεία παρά μόνον μια βυζαντινή εικόνα.