Πέθανε σε βαθύ γήρας και κηδεύθηκε χθες στο Σπήλι η Ειρήνη (Ριρίκα) Στεφανή Βασιλάκη.
Ο θάνατος της, ήρεμος, «φυσιολογικός» ειρηνικός ήλθε να σφραγίσει την απλή, φτωχική ζωή μιας γυναίκας του χωριού, ένας θάνατος από αυτούς που δεν αξιώνονται να απασχολήσουν τις στήλες των νεκρολογιών των εφημερίδων.
Αν για το θάνατο της Ειρήνης Βασιλάκη γίνεται η «εξαίρεση», είναι γιατί πραγματικά επρόκειτο για μια ξεχωριστή γυναίκα, μια αληθινή μορφή Κρητικής γυναίκας και μάνας, ένα αντιπροσωπευτικό τύπο του Σπηλίου και του Αγίου Βασιλείου. Είναι, γιατί, από την απλή, μικροκαμωμένη γυναίκα που ήταν η αξέχαστη Ριρίκα, ακτινοβολούσε μια δυναμική προσωπικότητα, με σπινθηροβόλο πνεύμα, με βαθειά φιλοσοφημένη σκέψη, με μια ακατάβλητη ζωτικότητα και στωική θεώρηση της ζωής.
«Αγράμματη» -δεν είχε πάει ούτε μέχρι την Τρίτη τάξη Δημοτικού- είχε αποστηθήσει την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, τον Ερωτόκριτο τους Μύθους του Αισώπου (!) και εχειρίζετο την ελληνική γλώσσα καλλίτερα από πολλούς διανοουμένους. Και προκαλούσε τον θαυμασμό όχι μόνο με τις γνώσεις της (ιστορικές, γεωγραφικές κλπ.) αλλά και με την βαθειά φιλοσοφική θεώρηση των πραγμάτων που εξέπλησε όσους την γνώριζαν – και δεν ήταν λίγοι, ούτε άσημοι.
Ίσως σε άλλο τόπο και άλλο χρόνο και με διαφορετικές συνθήκες μια γυναίκα των ικανοτήτων και δυνατοτήτων της Ειρήνης Βασιλάκη να αναδεικνύετο σε μια μεγάλη μορφή της Επιστήμης ή των Γραμμάτων. Όμως έμεινε μια φτωχή, ταπεινή γυναίκα. Κάτι που ικανοποιούσε και την ίδια, που σ’ όλη την ζωή της έδειχνε μια βαθειά περιφρόνηση σ’ ό,τι έχομε μάθει να λέμε «βελτίωση των συνθηκών ζωής».
Γνωρίζοντας από τα παιδικά χρόνια της την φτώχεια και την ορφάνια, έμαθε να δουλεύει σκληρά, να στηρίζεται μόνο στον προσωπικό της μόχθο.
Η τύχη την ευνόησε να συνδέσει την ζωή της με τον Στεφανή Βασιλάκη τον παληό γνωστό λυράρη και μυλωνά του Σπηλίου, και να αποκτήσει οικογένεια στην οποία αφοσιώθηκε, και την οποία με την δική της δυναμική πάντοτε φυσιογνωμία κατεύθυνε.
Στον μύλο, στο χωράφι, στο σπίτι, στον αργαλειό η ακατάβλητη Ριρίκα μοχθούσε μέχρι τα γεράματα της, πάντοτε με το χαμόγελο, πάντοτε με το φιλοσοφημένο χιούμορ, για να προσφέρει, για να μη γίνει βάρος σε κανένα.
Και ο χρόνος σεβάσθηκε αυτό το σπάνιο πνεύμα της αξέχαστης Ριρίκας το οποίο διατηρούσε μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής της και ο χάρος ήλθε προχθές να την πάρει ήσυχα, μέσα από την αγκαλιά των παιδιών και των εγγονιών της, στο μεγάλο ταξίδι όπου η ψυχή της περίμενε να συναντήσει τον αγαπημένο της Στεφανή.
Ας είναι αιωνία η μνήμη της.
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1980