του Κώστα Μεργέμογλου
Ο Δανιήλ Κουφάκης ήταν γνωστός από την επιστημονική έρευνα του δασκάλου της
Βυζαντινής μουσικής κ. Αντώνη Μιχελιουδάκη στο αρχείο Βάμβουκας. Θα μπω κατευθείαν
στο θέμα.
Ο Δανιήλ Κουφάκης κατά κόσμο Νικόλαος γεννημένος στα Σελλιά της επαρχίας Αγίου
Βασιλείου το 1826 εισήλθε πολύ ενωρίς σε ηλικία 5 ετών στη Μονή Αγίου Ιωάννη Πρέβελη
όπου και έμαθε τα πρώτα του γράμματα.
Σε βιογραφικό σημείωμα το οποίο συνέταξαν μετά το θάνατο του αναφέρεται ότι μόνο με
ατομική προσπάθεια και μελέτη καλλιέργησε και τελειοποίησε τις γραμματικές του
γνώσεις.
Όπως φαίνεται και από το είδος των επιστολών που δημοσιεύονται αλλά και από το
παραυμνογραφικό ποίημα που συνέθεσε για τους ήρωες και μάρτυρες του
ολοκαυτώματος του Αρκαδίου ο Κουφάκης κατείχε σε υψηλό βαθμό τη γλώσσα σε σχέση
πάντα προς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες απέκτησε εθνική εθνοπαιδεία.
Μέχρι το 1849 παραμένει δόκιμος οπότε σε ηλικία 22 ετών εκάρη μοναχός την 20 ην Μαΐου
και έλαβε το μοναχικό …… Την επομένη της κουράς του εχειροτονήθη διάκονος και το
1854 πρεσβύτερος. Οκτώ έτη αργότερα 1862 εξελέγη ηγούμενος διάδοχος ……
Στην ηγουμενία παραμένει δυόμισι χρόνια. Ως ηγούμενος ο Δανιήλ φάνηκε δραστήριος
όσον αφορά στα θέματα εκπαίδευσης. Η Μονή Πρέβελη ανέκαθεν έδειχνε ιδιαίτερη
ευαισθησία και φροντίδα για τη συντήρηση σχολείων σε ολόκληρη την επαρχία Αγίου
Βασιλείου. Μαζί με τη Μονή του Αγίου Πνεύματος φρόντιζαν να καλύψουν και τις
λειτουργικές ανάγκες της επαρχίας εκπαιδεύοντας τους υποψήφιους ιερείς και
αναγνώστες όχι μόνο σε γραφική ανάγνωση αλλά και σε θέματα λειτουργικής τάξης,
μουσικής κατάρτισης και στις στοιχειώδης γνώσεις θεολογίας.
Εάν λάβουμε υπ’ όψη την περίπτωση του Δανιήλ ο οποίος αναφέρεται στο βιογραφικό του
ως μουσικός και μελοποιός καθώς και την παρόμοια αυτή του Κωσταντίνου Πλεύρη ο
οποίος … στον Άγιο Νικόλαο Φαραγγίτη η κατάρτιση του τι ελάμβαναν οι μαθητές στις
μονές Πρέβελη και Αγίου Πνεύματος ήταν ασφαλώς σημαντικών αξιώσεων.
Ο Δανιήλ έχοντας μια τέτοια παράδοση σχετική με θέματα παιδείας και εκπαίδευσης
φρόντισε ευθύς αμέσως μετά την ανάληψη της ηγουμενίας να ενισχύσει τα υπάρχοντα
σχολεία και να συνεχίσει την παράδοση της Μονής.
Από το δημοσιευμένο αρχειακό υλικό αναφέρεται ότι επί ηγουμενίας του η ετήσια
συνδρομή της Μονής προς τα σχολεία της επαρχίας Αγίου Βασιλείου αυξήθηκε από 2.250
γρόσια σε 16.000, ποσό το οποίο οπωσδήποτε εξασφάλιζε καλύτερες συνθήκες λειτουργίας
τους.
Οι αλλαγές τις οποίες θέλησε να επιφέρει σε πρακτικά θέματα της Μονής σε συνδυασμό
προς το επιπόλαιο και αυθόρμητο του χαρακτήρα του επέφεραν την γενική δυσαρέσκεια
των μοναχών. Όταν μάλιστα επιχείρησε τη μεταφορά της έδρας της Μονής και της μονίμου
διαμονής των Μοναχών από το κάτω στο πίσω Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη Θεολόγου,
τότε επήλθε ρήξη μεταξύ του Δανιήλ και των Μοναχών με συνέπεια την έγγραφη αναφορά
των τελευταίων στο Οικουμενικό Πατριαρχείο εναντίον του.
Το πατριαρχείο απέκλεισε το Δανιήλ από το αξίωμα του ηγουμένου, και στις εκλογές που
διεξήχθησαν εξελέγη ο Καλίνικος Σπιταδάκης. Ο Δανιήλ παρέμεινε στο
ηγουμενοσυμβούλιο όπως φαίνεται από σχετικές πράξεις. Ο Δανιήλ από τις πρώτες ημέρες
της επανάστασης δραστηριοποιείται. Μαζί με 13 άλλους ενόπλους μοναχούς έρχεται στο
Αμπελάκι Ρεθύμνης όπου ήταν το στρατόπεδο των επαναστατών, την 31 η Αυγούστου
παίρνοντας μάλιστα μαζί του τον Τίμιο Σταυρό της Μονής.
Στη μάχη που συνέβη στο Βρύσινα την επομένη μέρα, ο Δανιήλ εμψυχώνει και μάχεται.
Εκεί θα είναι η πρώτη μεγάλη επιτυχία των επαναστατών.
Όπως αναφέρει ο καθηγητής κύριος Νίκος Παπαδογιαννάκης, από τις πρώτες ημέρες των
συγκρούσεων με τους Οθωμανούς η Μονή Πρέβελη ανέλαβε αποφασιστικό ρόλο στην
επανάσταση. Μετά όμως την ολοκαύτωση του Αρκαδίου οι γνώμες διχάστηκαν μεταξύ των
μοναχών. Ο ίδιος ο Δανιήλ πρωτοστάτησε για την σύνταξη σχετικής δήλωσης υποταγής στο
Μουσταφά με σκοπό προφανώς να καθησυχάσει ενώ κρυφίως η Μονή θα παρείχε την
εκάστοτε βοήθεια στην επανάσταση. Η αντίρρηση όμως του Αγαθαγγέλου ότι θα ήταν
μόνοι τους μια τέτοια ενέργεια απέτρεψαν από μια τέτοια πράξη. Ο ίδιος ο Αγαθάγγελος
ετήρησε στη συνέχεια μια στάση παθητική απέναντι στην πρόσκληση του Μουσταφά να
μουτίσει προσπαθώντας να οικονομίσει τα πράγματα και να κερδίσει χρόνο. Ενέργεια που
τελικώς δεν απέτρεψε την καταστροφή της Μονής.
Ο Δανιήλ στη διάρκεια της επανάστασης προσπαθεί συνεχώς να εμψυχώσει, να
κατασβήσει αντιθέσεις, να συμφιλιώσει. Οι επιστολές παρ’ ότι δύο από τις πέντε
υπογράφονται από αυτόν και τους συναγωνιστές του ενώ οι τρεις είναι προσωπικά του
ιδίου έχουν ένα προσωπικό χαρακτήρα του ανθρώπου που υπηρετεί το ιδανικό της
ελευθερίας και είναι υπεράνω προσωπικών παθών και αντιθέσεων. Εκεί που πρέπει να
επιπλήξει το επιτυγχάνει με τρόπο ευγενικό, εκεί που θέλει να κερδίσει τον δύσκολο
αποδέκτη γνωρίζει να εκφραστεί με τρόπο διπλωματικό.
Μετά το τέλος της επανάστασης ο Δανιήλ θα επιστέψει στα ιερατικά έργα θα ασχοληθεί με
την εκκλησιαστική μουσική και πολύ πιθανό με την υμνογραφία. Σύμφωνα πάντα με τον
κύριο Παπαδογιαννάκη το παρα-υμνογραφικό του ποίημα για τους ολοκαυτωθέντες στο
Αρκάδι δεν είναι δυνατόν να είναι ένα πρωτόλειο του Δανιήλ. Αυτό φαίνεται εκτός των
ελαχίστων λαθών από την ευχέρεια της σύνθεσης. Επειδή όμως δεν έχουμε προς το παρόν
περισσότερα στοιχεία, παραμένουμε σε αυτές τις γενικές παρατηρήσεις. Κατά τον ίδιο
τρόπο δεν γνωρίζομε ελλείψει πρόσβασης του αρχειακού υλικού της Μονής λεπτομέρειες
της δραστηριότητας του μέχρι του έτους του θανάτου του στην Αθήνα το 1891.
Για λογαριασμό της χορωδίας Παύλου Βλαστός ο Αντώνης Μιχελιουδάκης μελοποίησε τη
δεκαετία του 90 τα Μεγαλυνάρια και τα εξέδωσε στο ψηφιακό δίσκο «Αρκαδίου έπος
…………
Επίσης από την ίδια έρευνα ανακαλύφθηκαν δυο ακόμα μέρη στο αρχείο του Παύλου
Βλαστού σύνθεση του ίδιου του Δανιήλ είναι το «Κοινωνικό» της Μεγάλης Πέμπτης του
Δείπνου του Μυστικού και το «Κοινωνικό» του Μεγάλου Σαββάτου Εξηγέρθη το οποίο και
θα ακούσουμε από τη χορωδία.