Του ΛΕΥΤΕΡΗ ΚΡΥΟΒΡΥΣΑΝΑΚΗ
Υπάρχουν αρκετές γυναίκες που πρωταγωνίστησαν στα δρώμενα του
Ρεθύμνου και μ’ οδηγό τα βιβλία μου, θα τολμήσω να τις παρουσιάσω συνοπτικά,
παρά τις τυχόν παραλείψεις μου, ελπίζω σύντομα να ολοκληρώσω τον πίνακα
αυτό, ενώ τύχης έργο θα ήταν να εκδοθεί βιβλίο με αναλυτικά στοιχεία.
Αγγελιδάκη Έλλη. Με χρυσά μετάλλια στο μήκος στα Αρκάδια το 1987-
1988 και στα Βαρδινογιάννεια. Γυμνάστρια και παρουσιάστρια.
Αιγιδού Μαριώ Αρχόντισσα. Ιδιοκτήτρια της περιοχής Κέδρους που έκτισε
τη Μ. Αγ. Πνεύματος.
Αθανασιάδου Χρυσή (1882) καθηγήτρια απόφοιτος Αρσακείου,
γλωσσομαθής του παρθεναγωγείου Ρεθύμνου για 45 χρόνια.
Αλεφαντινού Μαρία Νηπιαγωγός το 1935, με σημαντικό έργο.
Αλεβυζάκη Γιάννα υπάλληλος ΙΚΑ, υπέροχη τραγουδίστρια.
Ανδρουλιδάκη-Κρυοβρυσανακη Αικατερίνη από Λοχριά-Κρύα Βρύση,
απέκτησε 8 παιδιά, 70 εγγόνια (τα 15 έπεσαν για την πατρίδα) και οι απόγονοι της
έφτασαν του 1400.
Ανδρουλιδάκη –Χαριτάκη Μαρία από τη Λοχριά, μητέρα των αγίων
Παρθένιου και Ευμένιου, κτητόρων της Ι.Μ. Κουδουμά Αστερουσίων.
Ανυφαντάκη-Μιχελιουδκάκη Ελένη Φιλόλογος-Ψυγολόγος, ΠΑΣΟΚ το
2000.
Αποστολάκη Γωγώ δημοσιογράφος σε κρητικό κανάλι
Αριστείδου Ελπίδα δημοσιογράφος στ «Ρ.Ν.» και στη τηλεόραση.
Ασουμανάκη Ζωή Μις Ελλάς 2022, πρώτη στην Ευρώπη και 15 η στον
κόσμο στα καλλιστεία στο Τόκυο.
Αυγουστάκη Πανσέρνη από Μέλαμπες, μοναχή από το 1943 στην Ι.Μ.
Κουμπέ και ηγουμένη αργότερα.
Αρχόντισσα Χαρακιανής Βυζαντινή αρχόντισσα, που βρήκε την εικόνα της
Παναγίας και με έξοδά της κτίστηκε ο ναός.
Αποστολάκη Άννα η πρώτη πτυχιούχος Αρσακείου με διδακτορικό το
1906, με αργυρό μετάλλιο Ακαδημίας το 1954.
Βαλαρή Γ. Ιωάννα πρόεδρος Λυκείου Ελληνίδων Ρεθύμνου από το 1936-
1950 και 1965-2005. Τιμήθηκε με χρυσό μετάλλιο της πόλης.
Βαλαρή Φέφη μουσικός, νέα πρόεδρος Λυκείου Ελληνίδων.
Βαρδινογιάννη-Θεοδωρουλάκη Χρυσή από το Γεράνι, σύζυγος του Γιάννη
και μητέρα 9 παιδιών, της ονομαστής οικογένειας.
Βασιλάκη Αικατερίνη (Στεφάναινα) το 1888 σε ηλικία 3 ετών βρήκε στο
χωριό Όρος τον Τίμιο Σταυρό, που έκανε αρκετά θαύματα. Το 1953 με θαυμαστό
τρόπο χτίστηκε το Ι.Π Τιμίου Σταυρού, ενώ το έργο της σταύρωσης των πιστών
ανέλαβε η κόρη της Γαλάτεια.
Βεργίτση Ευμενία-Βαλιδέ Ρεμπιά Γκιουλνους (1642). Κόρη ιερέα
αιχμάλωτη που έγινε σουλτάνα του Μωάμεθ Δ’ και μητέρα δύο σουλτάνων του
Μουσταφά Β και Αχμέτ Γ.
Βλαστού Άννα κόρη του Σήφη Βλαστού, που έπεσε από τα βράχια του
Τιμίου Σταυρού, για να μην έχει την τύχητου πατέρα της από τους Ενετούς.
Βλαστού Μαρία –Νουριγιέ, αρνήθηκε την οικογένειά της στο Άμάρι και τη
θρησκεία της να ενωθεί με τον αγαπημένο της Παύλο Βλαστό
Βογιατζάκη Φαλή, δικηγόρος με τεράστια προσφορά, ίδρυσε το
Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνου και πρόεδρος αυτού. 1974 πρεσβευτής του
Ρεθύμνου.
Βότζη Έλλη γιατρός με σημαντική κοινωνική προσφορά.
Γαβριλάκη Ειρήνη αρχαιολόγο, συγγραφέας με σημαντικό έργο.
Γιαννακάκη Έλενα τραγουδίστρια από τις Μέλαμπες.
Γιουλούντα Καλλιόπη διευθύντρια στρατιωτικού Νοσοκομείου Ιωαννίνων
το 1940 και εθελόντρια στο μέτωπο, που σκοτώθηκε από βόμβα στο νοσοκομείο.
Γυπαράκη Γεωργία δημοσιογράφος με σημαντικές σπουδές και
δραστηριότητες.
Γαγάνη –Δούκα Ελένη λογοτέχνης με βραβείο το 1987.
Γρηγοριάδου Ειρήνη υπάλληλος Νομαρχίας με κοινωνική προσφορά.
Γερούκη Μαργαρίτα σχολική σύμβουλος, ερευνήτρια με πλούσιο
συγγραφικό έργο.
Δαμανάκη Μαρία (1952) βουλευτής και πρόεδρος συνασπισμού το 1991,
Ευρωβουλευτής.
Δασκαλάκη Χρίκλεια, ηρωική μορφή του Αρκαδιού, απέκτησε 13 παιδιά,
με 3 γιους της να σκοτώνονται το 1866. Αιχμαλωτίστηκε και αργότερα κατέφυγε
στην Αθήνα.
Δεληγιαννάκη Φαίδρα, κόρη του οπλαρχηγού, φιλόλογος- συγγραφέας.
Δημητρακάκη Χρυσούλα λογοτέχνης, ποιήτρια με πολλές τιμητικές
διακρίσεις.
Ελευθεριάδου Γκίκα Άννα διευθύντρια ΩΡΛ νοσοκομείου και
αντιδήμαρχος κοινωνικής πολιτικής.
Ζωγραφάκη Ελευθερία ξυλογλύπτρια τέμπλων με εκθέσεις σε Ελλάδα και
εξωτερικό.
Ζουλάκη Φωφώ δημοσιογράφος, εκδότρια, τηλεοπτική παραγωγός.
Ηλιάκη –Παπαδάκη Σοφία, ίδρυσε τα εργαστήρια Ελευθέρων σπουδών
για μαθήτριες όπου διδάσκονταν ραπτική, χορό και τραγούδι. Το 1976 ίδρυσε τον
σύλλογο «Αρκάδι» στον οποίο υπήρξε πρόεδρος με άπειρες εκδηλώσεις και
διακρίσεις.
Ηλιάκη –Γαλερού Μαρία πρώτη γυναίκα κοινοτάρχης στο Καλονύκτη.
Καλαϊτζιδάκη Μαριάννα, καθηγήτρια πανεπιστημίου Κρήτης με
σημαντική δραστηριότητα.
Ιωαννίδου Ελλένη διακεκριμένη γιατρός, με καλλιτεχνικές δημιουργίες σε
ψηφιδωτά.
Καραβασίλη Αλεξάντρα νεαρή αθλήτρια, πρωταθλήτρια Ευρώπης στο
Ζίου ζίτσου το 2023 και 2024.
Καραγιαννάκη-Χατζηδάκη Γεωργία εκδότης και διευθύντρια της
εφημερίδας «Ρέθεμνος».
Καλλέργη Αγγελική δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Κρητική
Επιθεώρηση», αλλά και σε κρητικά ΜΜΕ.
Καραβίτη Υακίνθη «Μις Ελλάς», 1959, κόρη του πρωτομάστορα της
κρητικής μουσικής Αλέκου.
Κλάδου Βαγγέλα δασκάλα της κατοχής, με αντιστασιακή δράση. Έχασε τη
ζωή της στον Εμφύλιο στις Μαδάρες.
Κλαψινού Όλγα δικηγόρος, βουλευτής και υπουργός Ν.Δ. από το 2007 και
από το 2012 σε Αθήνα.
Κουτσαλεδάκη Ρένα πρόεδρος Λιμενικού Ταμείου, υποψήφια δήμαρχος με
σημαντική πολύπλευρη δράση.
Καλογεράκη Μαρία οδοντίατρος με διάφορες δράσεις.
Κούνουπα Πέλα σύζυγος του φαρμακοποιού Γιάννη, με έντονη κοινωνική
δράση, κυρίως στην περίθαλψη Μικρασιατών.
Κουκλινού Νίνα από τις Ελένες, δακτυλογράφος και μεταφράστρια στους
Γερμανούς, ενώ βοήθησε αυτούς που κινδύνευαν από όσα γνώριζε.
Κοχράκη –Κωσταντίνου Στέλλα συγγραφέας –αρθρογράφος και
δημοσιογράφος με 43 βραβεία.
Κουμαριτάκη Ναλλή διευθύντρια του Μουσουλμανικού παρθεναγωγείου
το 1899.
Λαδιά-Μαρτσάκα Εύα δημοσιογράφος από τον Πειραία, από το 1972 στα
τοπικά ΜΜΕ του Ρεθύμνου, αλλά και στην ΕΡΤ. Λογοτέχνης, ποιήτρια,
συγγραφέας με αρκετά βραβεία και διακρίσεις. Το αρχείο της είναι πολύτιμος
θησαυρός και είναι η κορυφαία σε όλους του τομείς.
Λαντζουράκη Μαρία σπουδαία σοπράνο στη Γερμανία.
Λαμπρινού Κατερίνα σημαντική ζωγράφος.
Λίτινα Άννα δημοσιογράφος σε ΜΜΕ της Αθήνας.
Λιονή Μαίρη δικηγόρος από τον Ορχομενό Βοιωτίας, παντρεμένη με τον
καθηγητή ιατρικής Χρήστο. Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου, αναπληρωτής
νομάρχης και από το 2010 πρώτη αντιπεριφερειάρχης.
Μαγδαληνή μοναχή για να γλυτώσει από τον Αλμπάνη της Λαμπηνής που
ήθελε να την παντρευτεί, έγινε μοναχή σε μοναστήρι στα Σφακιά. Έγινε
πρακτικός γιατρός και βοήθησε πληγωμένους, ενώ φρόντισε το 1828 στην ταφή
των νεκρών του Φραγκοκάστελου.
Μανουσάκη-Ζαννιδάκη Αμαλία από την Πηγή, σπούδασε στο Αρσάκειο
και το 1899 ίδρυσε νηπιαγωγείο και το 1906 δημοτικό, στα οποία εκπαιδεύτηκαν
αρκετοί μαθητές.
Μπριλάκη-Καβακοπούλου Ειρήνη λαογράφος –συγγραφέας από το Σπήλι.
Μαθιουδάκη Στέλλα δημοσιογράφος σε ΜΜΕ της Κρήτης και υπεύθυνη
Δημοσίων σχέσεων ΚΤΕΛ.
Μοσχάκη Ασπασία νηπιαγωγός από το 1884 είχε ιδρύσει νηπιαγωγείο στο
Ρέθυμνο.
Μπερνιδάκη Λαυρεντία άριστη τραγουδίστρια που ηχογράφησε «Τη μάνα
την αγαπώ» το 1940 και σε άλλους δίσκους.
Μοσχάκη –Πάριου Κατερίνα από τον Μέρωνα, πουλήθηκε 4 φορές
σκλάβα το 1823 και την παντρεύτηκε το Σύριος Μπέης Παρασαμνής και
απέκτησε δύο γιους. Κατάφερε να δραπετεύσει και να έρθει στο χωριό της.
Το 1866 με αρχηγό τον Μεχμέτ Πασά, αποφάσισαν να καταστρέψουν τον
Μέρωνα, η Κατερίνα μίλησε αραβικά και αναγνωρίστηκε από τον γιο της που δεν
πείραξε το χωριό ενώ της ζήτησε να την ακολουθήσει, αλλά αρνήθηκε και πήγε
στην Πόμπια.
Μόσιαλου Βασιλική πρώτη γυναίκα διορισμένη νομάρχης 1985-1989, με
πολύτιμο έργο.
Μοάτσου Υπατία 20ετης ανιψιά του γιατρού Θεμιστοκλή, διέθεσε την
προίκα της να κτιστεί το καμπαναριό της «Μικρής Παναγίας» το 1920, λίγο πριν
πεθάνει.
Μπιρλιράκη Πέπη αντιδήμαρχος Πολιτισμού-Τουρισμού για αρκετά
χρόνια, με πολύτιμη προσφορά στην ανάπτυξη της πόλης.
Μαραγκού Μαρία κριτική συντάκτης εικαστικών, που πρόσφερε 34 έργα
στην Πινακοθήκη «Λευτέρης Κανακάκης».
Μπερνιδάκη Ελευθερία βουλευτής Επικρατείας Ν.Δ. το 2004-2007.
Μπιτσάκου-Σταγάκη Στέλλα δημοσιογράφος σε τοπικά ΜΜΕ από το
1989.
Νταγάκη Γεωργία μουσικός με πλούσια δισκογραφία.
Νάκου Λιλίκα καθηγήτρια μουσικής και Γαλλικών στο Γυμνάσιο Αρρένων
το 1933. Λογοτέχνης με το έργο «Η κυρία Ντορεμί».
Ξέκαλου –Ηλιάκη Κατερίνα με πρότυπο εστιατόριο-ξενοδοχείο στην
Παλιά πόλη και με σπουδαίες διακρίσεις.
Παπαδάκη Ασπασία αντιπρόεδρος ΙΛΕΡ και υπεύθυνη ΓΑΚ.
Παπαδάκη Πόπη Χανιώτισσα δημοσιογράφος και αρκετά χρόνια
αρχισυντάκτης στα «Ρ.Ν».
Παπαδιά Σκεπαστής σκλάβα των πειρατών το 1571, πουλήθηκε σε
άρχοντα της Ανατολής και μάταια την αναζητούσε ο παπα Νικόδημος Ταρμάρος.
Το 1600 επέστρεψε στην Σκεπαστή, όπου ο παπάς έκτισε ένα κλίτος αφιερωμένο
στην Παναγία.
Παπαϊωάννου –Βιτσικουνάκη Μαρία, δασκάλα γνωστή ως η «Μάνα του
στρατιώτη», με συμμετοχή σε δεκάδες φορείς, που σίγουρα πρέπει να μπουν σε
ρεκόρ Γκίνες.
Η πλατεία της Κυρίας των Αγγέλων φέρει το όνομά της.
Παπαδογιάννη Ελένη δημιούργησε πρότυπη σχολή οικοκυρικών για
κοπέλες, ενώ ανέλαβε και την προεδρία του ΕΟΜΜΕΧ στο Ρέθυμνο,
εξασφαλίζοντας δάνεια για μικρές επιχειρήσεις.
Παπαδουράκη Φανή με πολύπλευρη προσφορά στην Κοινωνία Ρεθύμνου.
Πετράκη Βάλια δημοσιογράφος σε τοπικά ΜΜΕ και Αθηνών.
Πετράκη Αθηνά δημοσιογράφος, συγγραφέας και σεναριογράφος.
Πετράκη Μαρία φιλόλογος και δημοσιογράφος.
Πέντε Παρθένες τον 4 ο μ Χ. ζούσαν στη Λάππα (Αργυρούπολη) οι 5
μοναχές (Θέκλα, Μαριάμνη, Μάρθα, Μαρία, Ενναθά) που μαρτύρησαν με
διαταγή του άρχοντα αρνούμενες να ασπαστούν τον ειδωλολατρισμό.
Ο ναός τους βρίσκεται στο μέρος που μαρτύρησαν και γιορτάζει 9 Ιουνίου.
Πετυχάκη-Μουσούρου Ιουλία ιδρυτικό μέλος Συλλόγου Κυριών και
πρώτη πρόεδρος Λυκείου Ελληνίδων (1917-1931), σύζυγος Κώστα Πετυχάκη.
Πιτσιδιανάκη Στέλλα δημοσιογράφος σε τοπικά ΜΜΕ.
Πλαϊτη Όλγα η «ψυχή» του Δήμου Ρεθύμνου, με έντονη πολιτιστική
δραστηριότητα.
Πολιτάκη Εύα εγγονή της Λαδιά, το «μήλο κάτω από τη μηλιά» στη
μουσική.
Παυλάκη Πόπη ζωγράφος με χρυσό μετάλλιο της πόλης.
Σαμαριτάκη Ελένη αθλήτρια με δύο μετάλλια στα 200 και 400 μέτρα
στους Παραολυμπιακούς αγώνες του Σύδνεϋ το 2000.
Σαριδάκη –Λουκάκη Ευγενία πρακτική γιατρός σε σπασίματα κ.α.
Σαμένου-Σηφάκη Ταξιαρχούλα λογοτέχνης-λαογράφος.
Σαουνάτσου-Λαζαροπούλου Αικατερίνη η πρώτη δασκάλα του
Παρθεναγωγείου Ρεθύμνου 1845-1851 με 65 μαθήτριες.
Σπαντιδάκη- Ζαμπετάκη Ευγενία δασκάλα, συγγραφέας-λαογράφος.
Σειραγάκη Στέλλα άριστη τραγουδίστρια, ιδιαίτερα κρητικής μουσικής.
Σκαρβέλη Βαρβάρα τραπεζικός πρωτεργάτρια και πρόεδρος Σορπτικού
Συλλόγου «Ερωφίλη», με σημαντικές δράσεις.
Σιγανού –Παρρέν Καλιρρόη (1861-1940). Από τα Πλατάνια Αμαρίου,
δασκάλα και διευθύντρια Παρθεναγωγείου Οδησσού το 1880. Η πρώτη Ελληνίδα
δημοσιογράφος με την «Εφημερίδα των κυριών», δημιούργησε 19 ιδρύματα
(Λύκειο Ελληνίδων, ΠΙΚΠΑ, Άσυλο Ανιάτων κ.α.) και έγραψε 10 βιβλία. Η
κορυφαία ελληνίδα φεμινίστρια.
Σαραντινού Λεύκη ιστορικός με σημαντικό συγγραφικό έργο.
Σιγανού- Φραγκούλη Σοφία η πρώτη νηπιαγωγός που έγινε διευθύντρια
Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης το 2004.
Σκουλούδη-Καλούτση Φλωρεντίνη (1890) σημαντική ζωγράφος με
πολύτιμα έργα.
Σκεπετζή Χρυσούλα ζωγράφος –Ποιήτρια.
Στεφανάκη Λιλή ζωγράφος με αρκετές εκθέσεις.
Σταφυλάκη Άννα καλύτερη αθλήτρια Κρήτης το 1995, με Παγκρήτιο
ρεκόρ στη σφαίρα και αρκετές νίκες στα «Αρκάδια».
Τσάκωνα Πόπη φιλόλογος, γυμνασιάρχης.
Τζαγκαράκη Στυλιανή ή Χατζίνα με τον θαυματουργό Σταυρό της έσωσε
τον γιο της παπά Σταύρο και από τότε αφοσιώθηκε στον Θεό. Μετά τον θάνατό
της το έργο της να σταυρώνει ανέλαβε ο γιος τη και μετά την «αναχώρησή του» ο
π. Νικόλαος Νικηφόρος στον Ι.Ν 4 Μαρτύρων.
Τσουδερού Βιργινία (1924) κόρη του πρωθυπουργού Εμμανουήλ,
βουλευτής και υφυπουργός οικονομολόγος και δημοσιογράφος με πολύτιμη
προσφορά.
Τσιριμονάκη-Χατζηδάκη Μαρία, διανοούμενη και δραστήρια γυναίκα με
σημαντικές σπουδές, πρόεδρος Λυκείου Ελληνίδων 1962-1965, στη ΧΕΝ κ.α.
Έγραψε 8 πολύτιμα βιβλία.
Τζομπανάκη Μαρία άριστη ηθοποιός με δεκάδες έργα και σίριαλ.
Αντιδήμαρχος Αθήνας και αντιπρόεδρος Παγκρήτιας Ένωσης. Από το 1977-1999
με μετάλλια στους Αρκάδιους αγώνες σε όλους του δρόμους. Πρέσβειρά της
Κρήτης.
Τσιγδινού Δέσποινα σημαντική ποιήτρια.
Φραγκάκη Μαρία από Μέλαμπες δημοσιογράφος –παρουσιάστρια.
Φραγκούλη Αργίνη φιλόλογος και ιστορικός και η πρώτη γυναίκα
λυκειάρχης, με πλούσιο συγγραφικό έργο. Έχει βραβευτεί από την Ακαδημία
Αθηνών. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και κατάγεται από την Αμνάτο.
Φρυγανάκη Αναστασία φιλόλογος με σημαντική προσφορά στην
παράδοση.
Χουρδάκη Μαρία ψυχολόγος-συγγραφέας με πολυετή προσφορά στη
δημιουργία Σχολής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Χριστονάκη Ξένια νικήτρια στο ύψος το 1984-1985 σε «Αρκάδια» και
«Βαρδινογιάννεια».
Χριστοδουλάκη –Καζαντζάκη Μαργή μητέρα του Νίκου Καζαντζάκη από
τους Ασσυρώτους (Κρυονέρι Μυλ).
Ψαρουδάκη Καλλίτσα από το Αποδούλου σε ηλικία 11 ετών το 1823
πουλήθηκε σκλάβα και αγοράστηκε από Άγγλο Αρχαιολόγο. Παντρεύτηκε τον
Ρόμπερτ Χέι, γιο ναυάρχου και απέκτησε 4 παιδιά. Το 1844 ο Χέι ως αρχηγός
στόλου ήρθε στη Σούδα μαζί με την Καλλίτσα και ήρθαν στο Αποδούλου
γνωρίζοντας την οικογένειά τους. Το μέρος του άρεσε και έκτισε το κτίριο
γνωστό «Κονάκι».
Ψύρρη Αθηνά ζωγράφος με αρκετά έργα.
Ψυχαράκη Χρυσή αθλήτρια και προπονήτρια του ΝΟΡ, γυμνάστρια σε
Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Δημοτική Σύμβουλος.