03/02/77
του . Ζαχ. Κασσωτάκη Δ/λου
Η Λάππα είναι μία από τις 12 γνωστές αρχαίες πόλεις του Νομού Ρεθύμνης. Επάνω
στα ερείπια της κτισμένη σήμερα η γραφική Κωμόπολη «Αργυρούπολις».
Κατά τον Στέφανον Βυζάντιον την ίδρυση και το όνομα της το οφείλει σε κάποιον
Λάμπον ή Λάμπην, ο οποίος ήλθε από την επίσης αρχαία πόλη Τάρραν. Η Τάρρα ή Θάρρα
ήταν αρχαία πόλη, η οποία ευρίσκετο πλησίον της παραλιακής εξόδου του Φαραγγιού της
Σαμαριάς ή της Αγίας Ρουμέλης.
Κατ’ άλλη παράδοση, λέγεται ότι εκτίσθηκε, όπως και η Πολυρρηνία (Παλαιόκαστρο
Κισάμου), από τον Αγαμέμνονα, όταν επέστρεφε από τον Τρωικό πόλεμο στις Μυκήνες.
Παρέμεινε στο παραθαλάσσιο αυτό μέρος επί αρκετό χρονικό διάστημα εξ αιτίας των
αντιθέτων ανέμων, που του εμπόδισαν την επιστροφή στην πατρίδα του.
Κατά Τρίτη, νεωτέρα, παράδοση, ιδρυτής της Αρχαίας Λάππας ήταν ο γνήσιος
πατέρας του Μίνωα του Α΄ και πρώτος βασιλιάς της, ο Λάππης ή κατά τον Ευσέβειον
Λαππίθης.
Η άποψη αυτή φέρεται επικρατεστέρα, διότι, από νεωτέρους μελετητές
αμφισβητείται ότι ο Αγαμέμνονας έκτισε πόλεις στη Κρήτη. Ακόμα και ότι αποβιβάστηκε
καν σ’ αυτή.
Επίσης και την άλλη εκδοχή αποκλείουν, ότι δηλαδή εκτίστηκε από το Λάμπην
Ταρραϊον, διότι η Λάππα φέρεται αρχαιοτέρα της Τάρρας.
Μυθολογείται μάλιστα, ότι οι πρώτοι κάτοικοι αυτής ελέγοντο Αυτόχθονες δηλ.
γνήσιοι Κρήτες και ότι αυτοί έκτισαν κατ’ αρχάς τη μικρή Κυδωνία και Πολυρρηνία. Αυτά
ισχυρίζεται ο Γάλλος ΤΕΝΩΝ ο οποίος ασχολήθηκε με τις αρχαιότητες της Κρήτης.
Κατά τον Σκύλακα, τον Αρχαίο γεωγράφον, η Λάππα ευρίσκετο στα Βόρεια της
Κρήτης, σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα. Πράγματι υπάρχει και σήμερα πλησίον του
χωριού Αργυρούπολη και προς τα Δυτικά το τοπωνύμιο «Περιγιάλονες» δηλ. περιγιάλι.
Ήταν, αναφέρει ο Σκύλαξ, κτισμένη σε ψηλό επιμήκη λόφο, μεταξύ δύο ποταμών,
που ο ένας ήτο ο Μεσάπιος. Ο Μεσάπιος προφανώς, είναι ο σημερινός Μουσέλλα ή Αγία
Δύναμη, προς Δυσμάς του χωριού Αργυρούπολη. Ο άλλος πιθανολογείται ότι είναι η πηγή
η σημερινή των «Πέντε Παρθένων» η οποία ανέβλυζε Νοτιότερα της σημερινής πηγής.
Επίσης κατά το Στράβωνα (63 π.Χ. – 20 μ. Χ.), τον Αρχαίον Έλληνα στωικό φιλόσοφο
και ιστορικό η παραθαλάσσια πόλη «Φοίνιξ» στα Νότια της Κρήτης, ήταν επίνειο της
Λάππας και την ονομάζει «Φοίνικα των Λάμπεω».
Ο Πτολεμαίος, (2 ον μ.Χ. αιώνα) ο μεγάλος αυτός γεωγράφος της αρχαιότητας, λέγει
ότι τα όρια της εξουσίας της Λάππας ήταν το Κρητικό Πέλαγος από Βορρά και το Λιβυκό
από το Νότο. «Αύτη -δηλ. η Λάππα- διήκει αμφοτέρωθεν» λέγει.
Κατά τους ιστορικούς χρόνους, η Λάππα φέρεται, σαν αυτόνομη Πολιτεία. Εκδίδει
δικά της νομίσματα και συμμαχεί με άλλες Ελληνικές πόλεις.
Από δε τον Πολύβιον (203-120 π.Χ.) τον διαπρεπή αρχαίο, ιστορικό αναφέρεται ότι
κατά τον πόλεμο μεταξύ Κνωσού και Λυττού το 221-220 π.Χ. η Λάππα επήγε στην αρχή με
το μέρος των Κνωσίων, αργότερα όμως τάχθηκε με το μέρος των Λυττίων. Στον πόλεμο
αυτό νικήθηκε η Λυττός, διότι οι Κνώσιοι, συμμάχησαν με τους Γορτύνιους και επιτέθηκαν
κατά της Λυττού. Η πόλη ευρέθηκε αφύλακτη, διότι εκείνη την ημέρα οι Λύκτιοι, είχαν
φύγει και πολεμούσαν εναντίον μιας άλλης πόλεως της Ιεράπυτνας (σημερινής
Ιεράπετρας). Η Λύττος τότε καταστράφηκε από τα θεμέλια. Οι γέροντες, οι γυναίκες και τα
παιδιά αιχμαλωτίστηκαν.
Όταν γύρισαν οι Λύκτιοι δεν βρήκαν παρά χαλάσματα, που κάπνιζαν ακόμα. Τότε
πολλοί απ’ αυτούς ζήτησαν καταφύγιο στην σύμμαχό τους Λάππα, η οποία τους δέχθηκε
ευχαρίστως. Αυτά αναφέρει και ο Έλληνας ιστοριογράφος, ο ζήσας επί Ιουλίου Καίσαρος
Διόδωρος ο Σικελιώτης.
Η Λυττός ή Λύκτος ήταν αρχαία πόλη κοντά στο Καστέλι Πεδιάδος (σημ. Ξειδάς).
Ακόμα κατά το 170 π.Χ. το όνομα της Αρχαίας Λάππας φέρεται στη συμμαχία των
Κρητών μετά του Ευμένους του Β΄ Βασιλέα της Περγάμου.
Στη συνέχεια των χρόνων η Λάππα παρουσιάζεται αυτόνομη μέχρι της
ολοκληρωτικής κατακτήσεως της Κρήτης από τον Ρωμαίο Ύπατο Μέτελον (69-66 π.Χ.). τότε
καταλαμβάνεται και η Λάππα και λόγω της αντιστάσεως που προβάλλει, καταστρέφεται εκ
θεμελίων.
Αργότερα (περί το 30 π.Χ) όπως αναφέρει ο διάσημος Έλληνας ιστορικός Δίων ο
Κάσσιος (155-235 μ.Χ.) στον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ του Οκταβίου (ή Οκταβιανού ή με την
επωνυμία Αύγουστος (σεβαστός) και Μάρκου Αντωνίου, οι Λαππαίοι υποστηρίζουν και
βοηθούν τον Οκτάβιο.
Όταν τέλος για καλή τύχη των Λαππαίων επικρατεί ο Οκταβιανός, αυτός
ευγνώμονας δια τη βοήθεια και συμπαράσταση των «Ανακηρύσσει ελευθέρα την πόλιν των
Λαππαίων». Ακόμα βοηθεί και ενισχύει αυτούς ηθικά και υλικά και ξανακτίζουν την
ερειπωμένη πόλη τους. Έτσι η Λάππα ξαναζή προοδεύει και ακμάζει ελεύθερη. Απόδειξη
αυτών είναι τα πολυτελή οικονομήματα ιδιωτικά ή δημόσια, οι τάφοι, τα λουτρά, τα
αγγεία, τα αγάλματα κλπ. που ευρέθηκαν και χρονολογούνται σαν δημιουργήματα της
εποχής αυτής.
Ο Νικόλαος Σταυράκης εις τους Στατιστικούς του πίνακες (Αθήνα 1890 σελ. 53)
αναφέρει, ότι η Λάππα ήτο μία από τις πέντε μεγαλύτερες και σημαντικότερες πόλεις της
Αρχαίας Κρήτης. Ήταν δέγει κτισμένη στο μέρος που είναι το σημερινό χωριό Αργυρούπολη
της επαρχίας Ρεθύμνης.
Ο πληθυσμός της Λάππας υπολογίζεται από αρχαιολόγους γύρω στους 10.000 –
12.000 κατοίκους.
Οι κτήσεις της επεκτείνονται εις τις τέσσερις γύρω απ’ αυτή Επαρχίες: Αποκορώνου
– Αγίου Βασιλείου – Ρεθύμνης – Σφακίων.
Πιστεύεται ότι είχε επίνειον από Βορρά την Υδραμίαν (σημερινό χωριό Δράμια) η
οποία την εξυπηρετούσε εμπορικά δια της θάλασσας. Είχε φαίνεται, μεγάλη πολιτική,
πολιτιστική και οικονομική ισχύ, διότι σε εμφύλιους πολέμους συγχρόνων της Πόλεως,
έπαιζε συχνά διαιτητικό ρόλο.
Μεγάλη ήταν κι η ακμή της στη ρωμαϊκή περίοδο, όπως αποδεικνύουν δύο κυρίως
σπουδαία λείψανα που βρέθηκαν (βλ. ΔΕΦΝΕΡ: Οδοιπορικαί εντυπώσεις).
1 Οι Θέρμες (λουτρά) και 2) το Υδραγωγείο, που η δεξαμενή του διατηρείται ακόμη
σε καλή κατάσταση.
Οι θέρμες στην αρχαία εποχή ήταν θερμά λουτρά. Οι Βυζαντινοί τις τελειοποίησαν
σε συγκρότημα κτιρίων αρχιτεκτονικής κατασκευής, το οποίον είχε εκτός των λουτρών και
βιβλιοθήκη, γυμναστήριο, αίθουσα αναμονής κλπ.
Οι Θέρμες της Λάππας ήταν μια μεγάλη κυκλική αίθουσα, με δωμάτια γύρω – γύρω
για τους λουομένους.
Διέθεταν θερμό, χλιαρό και ψυχρό νερό. Ακόμη είχαν Παλαίστρα (Γυμναστήριο)
Αποδυτήρια, αίθουσα αναμονής κλπ.
Η δεξαμενή του Υδραγωγείου που τροφοδοτούσε την Πόλη (Τις Θέρμες κλπ) με
νερό ήταν σε ψηλό μέρος Ν.Α. της σημερινής Αργυρούπολης.
Έχει μήκος 25 μέτρα, πλάτος 6 και ύψος 7 μέτρα.
Το νερό φερόταν στη δεξαμενή με κτιστούς και πήλινους σωλήνες, από πηγές, που
υπάρχουν ακόμη, της τοποθεσίας ΚΑΣΤΑΝΕΣ ή από το ΠΛΑΤΑΝΙ ΑΡΟΛΙΘΙΟΥ, προς τα Ν. Δ.
(περίπου 4-5 χιλιόμετρα).
Με την ίδια δεξαμενή σήμερα γίνονται μελέτες να υδρευθή κι αρδευθή τελειότερα
η Αργυρούπολη.
Φέρεται ως βέβαιον, ότι κατά την Ρωμαϊκή και Ενετικήν περίοδον, ίσως και
παλαιότερα υπήρχε στη Λάππα Νομισματοκοπείο διότι στη περιοχή Ελληνικά (Τοπωνύμιο)
βρέθηκαν εξαρτήματα μηχανημάτων Νομισματοκοπείου.
Επίσης στη θέση Παυλής (Τοπωνύμιο) προ ετών 1885 βρέθηκε σωρός ολόκληρος
από χάλκινα Ρωμαϊκά νομίσματα, (γύρω στα χίλια κομμάτια) τα οποία μεταφέρθηκαν στο
Ρέθυμνον και δόθηκαν σε διάφορα μουσεία.
Επίσης ο Δέφνερ ανεκάλυψε Ξύλινο ελαιοπιεστήριο, αρχαίας τεχνικής κατασκευής,
που όμοιο του σώζεται σε τοιχογραφία της Αρχαίας Πομπηίας (1 ον αιώνα π.Χ.).
Κατά τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους η Λάππα είναι σημαντική πόλη.
Δια τούτο ακριβώς γίνεται έδρα του 7 ου Επισκοπικού Θρόνου.
Ο Επίσκοπος της φέρεται να λαμβάνη μέρος στις Οικουμενικές Συνόδους.
Λίγο βραδύτερο, κατά τον 7 ον -9 ον μ.Χ. αιώνα η Λάππα σιωπάται, δεν αναφέρεται
πουθενά, εξαφανίζεται.
Οι αρχαιολόγοι και ιστορικοί διαφωνούν ως προς την αφάνεια της.
Άλλοι υποστηρίζουν, ότι καταστράφηκε από φοβερό σεισμό. Άλλοι ότι
ελεηλατήθηκε και κάηκε από τους Σαρακηνούς.
Άλλοι τέλος, ότι νεκρώθηκε από τη θανατηφόρο νόσο Πανώλη όπως και πολλές
άλλες πόλεις.
Κατά την απελευθέρωση της Κρήτης από το Νικηφόρο Φωκά (961 μ.Χ.), η Λάππα
εξακολουθεί να είναι στην αφάνεια η ερημωμένη και ασήμαντη πόλη.
Απόδειξη τούτου είναι ότι η έδρα του Επισκοπικού Θρόνου μεταφέρεται στο
Καλαμώνα δηλαδή στο σημερινό χωριό Επισκοπή -πέντε περίπου χιλιόμετρα μακριά, προς
Βορρά.
Αργότερα όμως η πόλη αρχίζει ν’ ανεγείρεται και πάλι με τα οικοδομικά υλικά
(λίθους κλπ.) της Αρχαίας και Βυζαντινής Λάππας και πάνω στα ερείπια της. Μάλιστα
φέρεται να κτίζεται με γοργό ρυθμό, με πραγματικό οικοδομικό οργασμό από πολλούς
τεχνίτες, εργάτες και πολλά μεταφορικά ζώα (γαϊδουράκια). Γι’ αυτό κατά την περίοδο
αυτή ευτράπελα και ειρωνικά, της δίνεται κακόηχο όνομα το οποίο επαναλαμβάνεται επί
Τουρκοκρατίας πιο έντονα (Γαϊδουρούπολη) για τα πολλά σαγματοποιεία της.
Επανεμφανίζεται πάλι με καινούργια ζωή, μορφή και δομή αλλά σαν Κωμόπολη
πλέον.
Σ’ αυτή έρχονται και κατοικούν αργότερα πολλές οικογένειες από τους 12
Βυζαντινούς Οίκους της Κωνσταντινουπόλεως τις οποίες έστειλε ο Νικηφόρος Φωκάς, μετά
τη δίωξη των Σαρακηνών από την Κρήτη, δια να τονωθή και αυξηθή ο πληθυσμός της
Κρήτης που τόσο επικίνδυνα είχε μειωθεί. Επίσης έστειλε και πολλούς ιεροκήρυκες και
κληρικούς να επαναφέρουν στο χριστιανισμό όσους είχαν αλλαξοπιστήσει.
Αυτό αποδεικνύει, σχετικά με τη Λάππα τόσο από τα σωζόμενα ακόμη Τοπωνύμια,
των Βυζαντινών οικογενειών, όσον και από την ιστορία.
Τα τοπωνύμια τα οποία έχουν ακόμη σήμερα το όνομα των Βυζαντινών Οικογενειών
είναι «Στους Χορτάτζη» «στου Βλαστού», «στο Δρακοντόπουλο ή Αρχοντόπουλο» κλπ.
Κατά την περίοδον της ενετοκρατίας, αναφέρεται στο άρθρον 3 της Συνθήκης του
Καλλέργη, το έτος 1299 μ.Χ. με το όνομα «ΠΟΛΙΣ».
Επίσης και κατά την επανάσταση του 1364 μ.Χ. λένε οι ιστορικοί ότι ο Ιωάννης
Καλλέργης κατέλαβε και ωχύρωσε «Την πόλη και τον Καλαμώνα» δηλ. την Αργυρούπολη
και την Επισκοπή.
Κατά τους χρόνους αυτούς της Ενετοκρατίας κατοικήθηκε, φαίνεται από
Φεουδάρχες. Χαρακτηριστικά είναι τα λείψανα, που υπάρχουν της περιόδου αυτής: Τοίχοι
ενετικοί, υδραγωγείο, ερείπια και αγγεία.
Ακόμη ενδεικτικό είναι και ένα λατινικό γνωμικό που διατηρείται σε υπέρθυον
οικίας “OMNIA MUNDI FNMUW ET UMBRA” (Τα πάντα του κόσμου καπνός και σκιά).
Τώρα από που προήλθε το σημερινό όνομα Αργυρούπολη.
Α)Το όνομα Αργυρούπολη κατά μία παράδοση δόθηκε το 1822 από τον
Αφεντούλιεφ ή Αφεντούλη διότι κατά την Ελληνιστικήν περίοδον και μέχρι της
Ενετοκρατίας σχεδόν, υπήρχε σ’ αυτή νομισματοκοπείον αργυρών νομισμάτων ως και
μεταλλεία αργυρούχα. Πράγματι και σήμερα υπάρχει τοπωνύμιο «Ασημόχωμα».
Β)Κατά άλλη παράδοση το όνομα προέρχεται από τη σπουδαία και επιφανή
βυζαντινή οικογένεια που εγκατεστήθηκε σ’ αυτή, των Αργυροπουλών ή Αγιοστεφανιτών,
μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς, όπως προείπαμε, από το
Νικηφόρο Φωκά που την κατείχαν 138 χρόνια (823-961 μ.Χ.).
Επί Τουρκοκρατίας η Αργυρούπολη υπήρξε το ορμητήριο των Τούρκων, λόγω της
στρατηγικής της θέσεως, στο μέσον των Νομών Χανίων – Ρεθύμνης και στο μέσον 3 ων
Επαρχιών των Νομών αυτών: Σφακίων -Αποκορώνου – Αγίου Βασιλείου – Ρεθύμνης.
Οι ιστορικοί αναφέρουν ότι αρχηγοί των επαρχιών: Ρεθύμνης – Αποκορώνου –
Αγίου Βασιλείου και Σφακίων είχαν συστήσει πολλές φορές στρατόπεδο στην
Αργυρούπολη.
Επίσης αναφέρεται, ότι τρεις φορές αποκηρύχθηκε εδώ ο Σουλτάνος σε
επαναστατικές συνελεύσεις και τρεις φορές εξεδόθηκαν ψηφίσματα για την ένωση της
Κρήτης με τη μητέρα Ελλάδα.
Κατά την επανάσταση του 1821 (16 Ιουνίου), Αργυροπουλίτες και άλλοι κρητικοί
χωρικοί με αρχηγούς τον ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΝ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗΝ και τον Γεώργιον Δεληγιαννάκη
κτυπούν τους Τούρκους εις την Αργυρούπολη και μετά βώρον μάχην τους διασκορπούν και
τους καταδιώκουν στα γύρω χωριά. Στη μάχη αυτή σκοτώνονται πολλοί Τούρκοι και
περιέρχονται στους επαναστάτες πολλά τουρκικά λάφυρα.
Το 1822 η Αργυρούπολη γίνεται για λίγο διάστημα έδρα της επαναστατικής
Κυβερνήσεως της Κρήτης υπό τον Μιχαήλ Αφεντούλη ή Αφεντουλιέφ, ο οποίος υπογράφει
και ως Μιχαήλ Κομνηνός Αφεντουλιέφ. (Κατά το διάστημα αυτό λέγεται δόθηκε το όνομα
Αργυρούπολη).
Το 1867 (6 Ιανουαρίου) οι Τούρκοι στη προσπάθεια των να καταστείλουν την
επανάσταση των Κρητικών καταλαμβάνουν και την Αργυρούπολη.
Η βαρβαρότητα των τούρκων μετά την κατάληψη είναι απερίγραπτη.
Σε λίγο όμως πιεζόμενοι οι Τούρκοι από τους γύρω του χωριού, επαναστάτες και
αισθάνοντες ανασφαλείς την εγκαταλείπουν.
Τον Απρίλιο του 1868 περίπου Τουρκικός στρατός, με διαταγή του Ομέρ Πασά,
ξεκινά από το Ρέθυμνο, φθάνει στα πέριξ της Αργυρουπόλεως χωριά, τα καταλαμβάνει και
την 19 ην Απριλίου προχωρεί δι’ Αργυρούπολη. Σκοπός των είναι να κόψουν τις διαβάσεις
προς την περιοχή των Σφακίων, όπου η επανάσταση γίνεται επικίνδυνη για τους Τούρκους.
Στην Αργυρούπολη όμως πέφτουν σε ενέδρα επαναστατών και σχεδόν διαλύονται.
Αμέσως όμως τρέχει σε βοήθεια ο στρατηγός τούρκος – κροατικής καταγωγής – Ομέρ
Πασάς που είχε και το γενικό πρόσταγμα φθάνοντας δια μέσου των χωρίων Πάτημα και
Κουρνά από τα Χανιά.
Κατόπιν πολυώρου σκληρής μάχης καταλαμβάνει την Αργυρούπολη.
Την χρησιμοποιούν τώρα ως ορμητήριον προς καταστολή της επαναστάσεως των
γύρω επαρχιών και ιδία των Σφακίων.
Κατά την διανομή των στην Αργυρούπολη οι αγριότητες και οι βαρβαρότητες τους
είναι ανείπωτες.
Ανοίγουν τους τάφους του Νεκροταφείου του Αγίου Γεωργίου και πετούν τα οστά
έξω. Περιφράζουν μερικούς από τους τάφους και τους χρησιμοποιούν ως αφοδευτήρια…
Το 1869 οι Τούρκοι, λόγω της στρατηγικής θέσεως της Αργυρουπόλεως οικοδομούν
μεγαλοπρεπές Διοικητήριο και Πύργον…
Το 1878 όμως οι επαναστάτες Κρήτες και Αργυροπολίτες εκδίδουν ψήφισμα
«καταργήσεως της κυριαρχίας του Σουλτάνου στην Κρήτη και ενώσεως αυτής με την
μητέρα Ελλάδα».
Τα ευρεθέντα και υπάρχοντα μέχρι σήμερα κτίσματα και ερείπια δεν έχουν την όψη
και δομή Αρχαίας πόλεως, αλλά μάλλον Ρωμαϊκής.
Αυτό είναι ευκολοξήγητο, γιατί η Λάππα, όπως και πολλές άλλες πόλεις της Κρήτης
αφού εκ διαφόρων αιτιών καταστράφηκαν και ερειπώθηκαν ξανακτίζονται με τα
οικοδομικά υλικά της παλαιάς πόλης.
Έτσι τα αρχαία ερείπια καλύπτονται και μένουν εξόφθαλμα τα νέα.
Στο χώρο της Αρχαίας Λάππας (Αργυρούπολη) έχουν βρεθή κατά καιρούς
αγάλματα, πολλά, όπως της Θεάς Ήρας, του Αεού Πάνα, που έπειτα από πολλές
περιπέτειες αρχαιοκαπηλίας ευρίσκεται τώρα στο Μουσείο Ηρακλείου, της Θεάς
Αφροδίτης, που ευρίσκεται στο μουσείο Ρεθύμνης.
Επίσης βρέθηκε προτομή του Θεού Σεράπιδος (Αιγύπτου), του Διονύσου κλπ.
Επίσης ευρέθηκαν νομίσματα αρχαία που έχουν από την πλευρά το κεφάλι του
Απόλλωνα ή του Ποσειδώνα ή της Άρτεμης και από την άλλη τη λέξη «ΛΑΠΠΑΙΩΝ».
Ακόμα ευρέθηκαν νομίσματα του 430 π.Χ. με κεφάλι γυναίκας ή ταύρου με ένα
κέρατο εστραμμένο προς τα κάτω.
Άφθονα είναι και τα ευρεθέντα και ευρισκόμενα ρωμαϊκά νομίσματα με κεφάλια
Ρωμαίων αυτοκρατόρων και υπάτων.
Επίσης έχουν ευρεθή αρχαία και ρωμαϊκά αγγεία αλλά και ψηφίσματα με την
επιγραφή «Έδοξε Λαππαίων ή Λαππαίων πόλις» ή «Έδοξε τη πόλει Λαππαίων». Αλλά και
τάφοι και τείχη ελληνιστικών χρόνων ευρέθηκαν επί της Ανατολικής πλευράς του λόφου.
Πιθανολογείται μάλιστα ότι προς τα ανατολικά του λόφου της Λάππας
«Αργυρουπόλεως» λόγω των πολλών σπηλαίων που υπάρχουν και σήμερα, εκατοικείτο το
μέρος αυτό κατά τη Νεολιθική εποχή, όπου εζούσαν οι άνθρωποι απλοϊκά οικογενειακώς
μέσα σε σπήλαια.
Εδώ στο χώρο της Αρχαίας Λάππας, στη σημερινή Αργυρούπολη, το έμπειρο
ιστορικό μάτι διακρίνει εύκολα την ιστορική μας συνέχεια.
Προϊστορικά και κλασικά δείγματα. Ρωμαϊκά μνημεία και ερείπια.
Βυζαντινά απομεινάρια και διαβατήρια. Φραγκικά κτίσματα και δομές. Τουρκικά
ονόματα και λείψανα.
Θα αναφέρωμε μερικές γνήσιες κρητικές λέξεις, που καταχωρούνται στο λεξικό του
Ησυχίου (5 ον μ.Χ. αιώνα) και που προφέρονται ακόμα το ίδιο από αγράμματους χωρικούς
της περιοχής της Λάππας και άλλων ασφαλώς περιοχών της Κρήτης δια να φανή η ιστορική
μας συνέχει και εδώ:
1 αβρονές (βλαστάρι, Εκ του αβρός – τρυφερός). 2. Άθος (στάκτη. Εκ του αίθω –
λάμπω) 3. Ασπάλαθος (αγκαθωτός θάμνος). 4. Αχλάδα (Εκ παραφθοράς της κρητικής
λέξεως αχράδα – αγριαπιδιά). 5. Ασφαράγγι (βλαστάρι). 6. Βλίτα. 7. Σταφυλινάκοι (είδος
χόρτου). 8. Δαβλός (εκ του κρητ. Δαβελός 9. Δώμα 10. Ερίκη (θάμνος). 11 ήρρα (εκ του
Κρητ. έρρα-ζιζάνια. 12 ζεύλα 13. Ζάλη, 14. Ζαβός (κουτός). 15 θρινάκι, 16. Θύμος (θυμάρι)
17 θιός (θεός) 18 Καυκαλίδες (χόρτο) 19 λάπαθα (χόρτο) 20 μυρτιά 21 αστύρακος (θάμνος)
22 σηρίδες (χόρτα) 23 Λαλίκια 24 χαράκι κλπ.
Σήμερα στη δροσόλουστη Αργυρούπολη υπάρχει ο ίδιος ποταμός Μεσάπιος. Μόνο
το όνομα του έχει αλλάξει. Λέγεται Μουσέλλας ή Αγία δύναμη.
Τα λάλα κρυστάλλινα νερά του φιλούν τις ρίζες θεόρατων πλατάνων, που στα νερά
του καθρεπτίζονται τα μεγάλα ροζιασμένα κλαδιά τους.
Κάτω από τους θόλους των φυλλωμάτων τους, το τοπίο του Μεσαπίου, με τις
πολλές πηγές του, τις πρασινάδες τους πτερωτούς ενοίκους, τις περιπλοκάδες και τους
κισσούς, γίνεται ειδυλλιακό, εξωτικό, παραδεισιακό.
Αρκετοί τουρίστες ξένοι και εκδρομείς ντόπιοι, χαίρονται και θαυμάζουν το τοπίο,
με το φιλτραρισμένο αέρα, τις δροσιές και ομορφιές του αρχαίου Μεσαπίου.