του Βασίλη Αποστολάκη
Η Αρχαία Ελεύθερνα (πρ.Πρινές) βρίσκεται στη δυτική πλευρά της πρ.επαρχίας
Μυλοποτάμου, επάνω σε ένα λόφο κατάφυτο από δένδρα και σε υψόμετρο 420 μέτρα
από τη θάλασσα.
Απέχει από την πόλη του Ρεθύμνου, νοτιοανατολικά, 28 χιλιόμετρα (Βιράν Επισκοπή –
Ρούπες- Ελεύθερνα -Αρχαία Ελεύθερνα) και 32 χιλιόμετρα (Αλεξάνδρου – Μαργαρίτες –
Κυνηγιανά – Αρχαία Ελεύθερνα). Από την Ιερά Μονή Αρκαδίου απέχει, ανατολικά, περίπου,
10 χιλιόμετρα, 5 χιλιόμετρα από Μαργαρίτες νοτιοδυτικά, 12 χιλιόμετρα από το Πέραμα
και 19 χιλιόμετρα από το Πάνορμο. Νότια συνορεύει με την πρ. επαρχία Αμαρίου (Τοπικές
Κοινότητες Βισταγής και Καλογέρου).
Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 119 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται με τη
γεωργία, την κτηνοτροφία και τη μελισσοκομία.
Ο Πρινές μετονομάστηκε σε Αρχαία Ελεύθερνα με το Π.Δ. 178/28-5-1987, για το λόγο ότι
το επίκεντρο της αρχαίας πόλης Ελεύθερνας βρίσκεται εντός των ορίων της τοπικής
Κοινότητας Πρινέ ( τώρα Αρχαία Ελεύθερνα), η δε Ακρόπολη και τα υδραγωγεία της πόλης
βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής από το χωριό.
Η Πολιτεία έχει εκδώσει αποφάσεις για την αρχαία πόλη Ελεύθερνα, στις οποίες
μνημονεύεται ο Πρινές και τις παραθέτουμε:
- 15904/24-11-1962 Απόφαση Υπουργού Προεδρίας Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 473 τΒ/17-12-
1962) “Περί κηρύξεως αρχαιολογικών χώρων”. Χαρακτηρίζονται ως αρχαιολογικοί
χώροι, κατά περιφερείας οι κάτωθι ….Νομός Ρεθύμνης.” Η Ελληνική Ακρόπολις της
Ελευθερίας, μετά των λειψάνων των τειχών και αι δεξαμεναί, παρά τον Πρινέ
Μυλοποτάμου.” - 3888/21-2-1967 Απόφαση Υπουργού Προεδρίας Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 168 τΒ/9-3-
1967) ” Περί χαρακτηρισμού αρχαιολογικών χώρων ” …. . Αποφασίζομεν, όπως
χαρακτηρισθούν ως αρχαιολογικοί χώροι οι κάτωθι…. Νομός Ρεθύμνης “Περιοχή
“Κατσιβέλου” ευρισκομένη παρά την βορειοανατολικήν κλιτήν του λόφου Αγίας
Άννης, προς βοράν του χωρίου Πρινές Μυλοποτάμου , ένθα τοποθετείται η Αρχαία
Ελεύθερνα. “ - 36852 / 2942/ 12-10-1973 Απόφαση Υπουργού Πολιτισμού- Επιστημών (ΦΕΚ
1242/τΒ/16-10-1973) ” Περί χαρακτηρισμού περιοχών Νομών Χανίων και Ρεθύμνης
ως αρχαιολογικών χώρων, ιστορικών τόπων και τόπων ιδιαιτέρου φυσικού
κάλλους”…. Χαρακτηρίζομεν ως αρχαιολογικούς χώρους και τόπους ιστορικούς και
ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, χρήζοντας ειδικής Κρατικής προστασίας, τας κάτωθι
περιοχάς των Νομών Χανίων και Ρεθύμνης …. Νομός Ρεθύμνης ….10) Περιοχή
Πρινέ Μυλοποτάμου Ρεθύμνης.”
Η Εφορία Αρχαιοτήτων Δυτικής Κρήτης με το 1740/7-11-1966 έγγραφό της, προς τη
Νομαρχία Ρεθύμνης, αναφέρει : ” Η Αρχαία Ελεύθερνα κείται πλησίον του χωρίου Πρινές
και ευρίσκεται εντός των ορίων της Κοινότητος του χωρίου Πρινέ”.
Για τη θέση του χωριού, έχουν γράψει πολλοί καταξιωμένοι και αξιόπιστοι συγγραφείς.
Ενδεικτικά αναφέρουμε τα παρακάτω:
” …. όχι μακράν του Τριπόδου προς δυσμάς κείται ο Πρινές, εις απόστασιν 3 ωρών
εκ του Καστελίου ( σημερινού Πανόρμου), κώμη με 35 οικίας επί υψώματος ένθα
κατάκεινται πολλά ερείπια της Αρχαίας Ελευθέρνης (Σάτρα), πατρίδος του Αμήτορος…”
(Εμμανουήλ Λαμπρινάκης .”Γεωγραφία της Κρήτης”. Εν Ρεθύμνη τη 15 η Ιουλίου 1890)
“…. Ο λόφος της Αρχαίας Ελεύθερνας ορθώνεται σε ύψος 380 μέτρων πάνω από
τη θάλασσα. Νοτιότερα από το στενό αυχένα του, που προστατεύεται ακόμη σήμερα
από τον αναστηλωμένο μεσαιωνικό Πύργο, βρίσκεται το χωριό Αρχαία Ελεύθερνα (πρ.
Πρινές), ομορφοχώρι, ριζίτικο, αφού στο δρόμο προς το σπαθί η ΒΔ κορυφογραμμή για
τον Ψηλορείτη, δεν συναντά κανείς άλλο χωριό από τούτο. Ο κεντρικός πυρήνας
κατοίκησης του χώρου και μάλιστα διαχρονικά, τόσο στα προϊστορικά χρόνια, όσο και
κατά την πρώτη περίοδο του Ελληνικού πολιτισμού, δηλαδή στη διάρκεια της
γεωμετρικής και αρχαϊκής περιόδου, τοποθετείται στο λόφο του Πρινέ.”
( Νικόλαος Χρ. Σταμπολίδης. “Ελεύθερνα: Πόλη -Ακρόπολη- Νεκρόπολη”. Αθήνα .2004)
“…. Ανατολικά του χωριού Ελεύθερνα βρίσκεται ο Πρινές ( σήμερα Αρχαία
Ελεύθερνα), μέσα σ’ ένα ελαιώνα, που πλαισιώνεται από αμπέλια, πρίνους, αστύρακες
και κυπαρίσσια. Σ΄αυτό το περιβάλλον βόρεια του χωριού, πάνω σ’ ένα λόφο, με
υψόμετρο 380 μέτρων, είχε κτιστεί μία από τις σπουδαιότερες πόλεις της Αρχαίας
Κρήτης, η Αρχαία Ελεύθερνα, με ορατά “σήματα” μόνο τον Πύργο και τις μεγάλες
λαξευτές δεξαμενές…”
( Μιχάλης Τρούλης. “Νομαρχία Ρεθύμνου: Ο Τόπος- Η Ιστορία- Ο Θεσμός”. Ρέθυμνο.
2010)
Τα λείψανα των τειχών και οι δεξαμενές, που αναφέρονται παραπάνω, προκαλούν
σήμερα το θαυμασμό των επισκεπτών.
Η Αρχαία Ελεύθερνα υπήρξε μία από τις σπουδαιότερες πόλεις της Κεντρικής Κρήτης,
διατηρήθηκε για τρεις χιλιετίες, περίπου, ήκμασε κατά την Αρχαϊκή, Ελληνιστική και
Ελληνορωμαϊκή Περίοδο, έγινε για κάποιο διάστημα ρυθμιστής των διακρατικών σχέσεων
στην κυρίως Ελλάδα και στην ανατολική Μεσόγειο, ανέδειξε σπουδαίους φιλοσόφους,
ποιητές και καλλιτέχνες και προέβαλε σθεναρή αντίσταση στις Ρωμαϊκές Λεγεώνες, αλλά
καταλήφθηκε το 67π.Χ. από το Ρωμαίο Στρατηγό Μέτελλο.
Η πόλη γίνεται έδρα Επισκόπου από τους πρώτους Χριστιανικούς χρόνους. Από την
περιοχή καταγόταν ο Αγαθόπους, ένας από τους Αγίους Δέκα, προστάτες της Κρήτης, οι
οποίοι εμαρτύρησαν το 250μ.Χ. στο σημερινό χωριό Άγιοι Δέκα της Μεσσαράς Ηρακλείου.
Στην Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνας, το 451μ.Χ., παίρνει μέρος ο Επίσκοπος
Ελευθέρνης Ευφρατάς και στη Σύνοδο της Νίκαιας το 787μ.Χ., ως Επίσκοπος Ελευθέρνης,
αναφέρεται ο Επιφάνιος.
Το χωριό πήρε αρχικά το όνομα Πρινές, προφανώς, από τους τεράστιους αυτοφυείς
πρίνους, που δεσπόζουν στην περιοχή και δημιουργούν μία ειδυλλιακή και ξεχωριστή
εικόνα.
Ο Βρετανός αρχαιοδίφης Spratt γράφει στο βιβλίο του “Ταξίδια και Έρευνες στην Κρήτη
του 1850″ (Μετάφραση Μαρία Ψιλάκη) : “…. φτάσαμε στα ερείπια της Ελεύθερνας και
ανεβήκαμε σε μια στενή κορυφογραμμή, πάνω στην οποία βρίσκεται το χωριό Πρινές,
με μεγάλα δένδρα πρίνων, τα οποία, χωρίς αμφιβολία, έδωσαν το όνομα στο χωριό”.
Η αρχική θέση του χωριού τοποθετείται στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Πόλης
Ελεύθερνας στο λόφο “Πυργί” και ιδρύθηκε στα τέλη του 16ου αιώνα ( 1580-1600). Στη
σημερινή του θέση εμφανίζεται γύρω στα 1700.
Επί Κρητικής πολιτείας, το χωριό υπάγεται στο Δήμο Ελευθερναίων (Μαργαριτών), με έδρα
τις Μαργαρίτες, όπου χρημάτισε Δήμαρχος ο επιφανής Πρινιανός Κωνσταντίνος Γεωργίου
Γερακάρης, που σκοτώθηκε αργότερα, 28-11-1912, ως εθελοντής, στο Δρίσκο Ηπείρου.
Το 1925, ο Πρινές ορίζεται, από την Πολιτεία, έδρα Κοινότητας, που περιλαμβάνει και
τους συνοικισμούς : Ελεύθερνα (πρ. Αναχουρδομέτοχα) , Κυνηγιανά, Άνω Τριπόδος, Κάτω
Τριπόδος, Βεργιανά, Σταυρωμένος, Πλευριανά, Λαγκά (Διάταγμα της 26-1-1925 ΦΕΚ
27τ.Α/1925).
Με την πάροδο του χρόνου, η Ελεύθερνα αναγνωρίζεται ως Κοινότητα και οι λοιποί
συνοικισμοί προσαρτώνται στην Κοινότητα Μαργαριτών.
Από 1-1-1999, η Αρχαία Ελεύθερνα εντάσσεται στο Δήμο Αρκαδίου και από 1-1-2011 είναι
Τοπική Κοινότητα του Δήμου Ρεθύμνης (Δημοτική Ενότητα Αρκαδίου).
Πολιούχος Άγιος είναι ο Προφήτης Ηλίας ( 20 Ιουλίου), όπου γίνεται σπουδαίο Πανηγύρι.
Η Ενορία Προφήτου Ηλιού Αρχαίας Ελεύθερνας ανήκει στην Ιερά Μητρόπολη Ρεθύμνης
και Αυλοποτάμου(Γ΄ Αρχιερατική Περιφέρεια), η οποία Ενορία περιλαμβάνει και τον
οικισμό Κυνηγιανά. Εκτός οικισμού υπάρχουν τρείς ιεροί Ναοί: Η Μεταμόρφωσις του
Σωτήρος Χριστού και ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, δίκλιτος Ναός στο Κοιμητήριο του
χωριού.
Ο Ναός αυτός έχει χαρακτηρισθεί αρχαίο μνημείο, αξιόλογο παράδειγμα της
αρχιτεκτονικής παράδοσης, που διαμορφώθηκε στην Κρήτη κατά τη Μεσοβυζαντινή
Περίοδο. Στον τρούλο διατηρείται ακέραιη η μορφή του Παντοκράτορα, η οποία
τοποθετείται χρονικά στις αρχές του 13ου αιώνα, όπως και ο Ναός. (Απόφαση ΥΠΠΟ Φ
47/80890/4272/11-4-2008).
Η Αγία Άννα στο λόφο “Πυργί” και ο Άγιος
Γεώργιος στους πρόποδες του Ψηλορείτη,
θέση “Αραβάνες”.
Το χωριό συμμετέχει σε όλους τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες.
Κρητική Επανάσταση (1866-1869): Αρχηγός των Καλογήρων της Ιεράς Μονής
Αρκαδίου, ο Μοναχός Γεδεών Δημητρίου Σταυρακάκης, ο οποίος σκοτώνεται 9
Νοεμβρίου 1866, κατά το Ολοκαύτωμα του Μοναστηριού. Μετά το ολοκαύτωμα του
Αρκαδίου οι Τούρκοι, για να εκδικηθούν τον Πρινέ, επειδή και Πρινιανοί συμμετείχαν
έντονα στην επανάσταση, προσπαθούν να εισβάλουν στο χωριό, αλλά αποκρούονται από
οπλοφόρους κατοίκους.
Επανάσταση 1897:Αρχηγός των Καλογήρων της Μονής Αρκαδίου ο Μοναχός
Δαμιανός Εμμανουήλ Αποστολάκης και Αρχηγός Δυτικού Μυλοποτάμου ο Κωνσταντίνος
Γεωργίου Γερακάρης, όπου τον πλαισιώνουν αρκετοί Πρινιανοί.
Επανάσταση Θερίσου ( 10-3-1905): Ο Νικόλαος Εμμανουήλ Αποστολάκης ή
“Τσαούσης” ηγείται ομάδας Επαναστατών και οι Ρώσοι γκρεμίζουν το σπίτι του.
Κρητική Πολιτεία – Ένωση της Κρήτης με τη Μάνα Ελλάδα: Στο πλευρό του
Εθνάρχη Ελευθερίου Κυριάκου Βενιζέλου , ο εφέτης Εμμανουήλ Γεωργίου
Ζαχαράκης, ο Εμμανουήλ Γεωργίου Αποστολάκης, ο προαναφερθείς Νικόλαος
Εμμανουήλ Αποστολάκης, ο Γεώργιος Σταύρου Σταυρακάκης, ως και σύσσωμο το χωριό.
Ηπειρωτικός αγώνας: Πρινιανοί εθελοντές, με προεξάρχοντα τον Κωνσταντίνο
Γεωργίου Γερακάρη , ο οποίος σκοτώνεται, μαχόμενος, ως εθελοντής, εναντίον των
Τούρκων, 28 Νοεμβρίου 1912 στο Δρίσκο της Ηπείρου(είναι το ίδιο πρόσωπο, που
συναντήσαμε, παραπάνω, ως Δήμαρχο Ελευθερναίων και Αρχηγό Δυτικού Μυλοποτάμου).
Αποκαλυπτήρια της προτομής του Κωνσταντίνου Γερακάρη έγιναν 26 Αυγούστου 2018 σε
χώρο, απέναντι από το σπίτι που γεννήθηκε.
Μικρασιατική Εκστρατεία: Επιστήθιος φίλος, επιτελής και συμπολεμιστής του
Νικολάου Πλαστήρα, του θρυλικού Μαύρου Καβαλάρη, του τίμιου εκείνου Αξιωματικού
και Πολιτικού, ο γενναίος Αξιωματικός Γεώργιος Χριστοδούλου Ζαχαράκης, στη μνήμη
του οποίου υπάρχει κρήνη στην πλατεία του χωριού.
Συμμετοχή Πρινιανών στην παραπάνω εκστρατεία, με νεκρούς και τραυματίες.
Έπος του ’40 (Βόρεια Ήπειρος): Πρινιανοί στην πρώτη γραμμή (44ο Σύνταγμα
Πεζικού) ένας νεκρός και αρκετοί τραυματίες.
Απρίλιος 1941( Οχυρά Μακεδονίας): Διακρίνεται ο παράτολμος Αξιωματικός
Εμμανουήλ Εμμανουήλ Ζαχαράκης, ο οποίος στη συνέχεια μεταβαίνει στη Μέση Ανατολή,
εντάσσεται στον Ιερό Λόχο και συμμετέχει στον Απελευθερωτικό Αγώνα.
Μάχη της Κρήτης. Μάιος 1941: Εθελοντική συμμετοχή Πρινιανών έντονη.
Νεκροί και τραυματίες. Στο σημείο αυτό, αξίζει να αναφερθούν τα παρακάτω:
Τρίτη, 20 Μαΐου 1941. Εισβολή των Γερμανών Αλεξιπτωτιστών στην Κρήτη. Από το
Πέραμα, η Επιτροπή Αμύνης στέλνει προς τις Κοινότητες του Μυλοποτάμου τηλεγράφημα
και καλεί για αντίσταση κατά των εισβολέων. Το τηλεγράφημα λήφθηκε στο τηλεφωνείο
του Πρινέ την 20.15 ώρα της Τρίτης 20-5-1941. Όσοι βρέθηκαν στο χωριό (οι νέοι είχαν
επιστρατευτεί), αναχώρησαν, εθελοντικά, το απόγευμα της Τρίτης(20-5-1941), περίπου 5 η
ώρα, για την περιοχή του “Λατζιμά”, όπου είχαν πέσει οι Γερμανοί Αλεξιπτωτιστές, πριν
ληφθεί το τηλεγράφημα, που καλούσε σε αντίσταση. Αυτό το έπραξαν γαλουχημένοι από
τις παραδόσεις του χωριού και από εσωτερική παρόρμηση προς την πατρίδα και τη
χιλιάκριβη τη λευτεριά.
Τούτο είναι άξιο ιδιαίτερης μνείας, γιατί δείχνει τη φιλοπατρία και την ανδρεία των
προγόνων μας, προκαλώντας, σε μας τους νεότερους, ρίγη συγκίνησης.
Ενδεικτική η μαρτυρία του Νικολάου Μίνωος Αποστολάκη, πρ. Προέδρου της Κοινότητας
Αρχαίας Ελεύθερνας (Πρινέ). Μόλις, που είχε συμπληρώσει τότε τα δεκατρία χρόνια του
και θυμάται: “….Οι χωριανοί μας πήραν τότε ό,τι όπλο είχε ο καθένας και έγιναν μία
ομάδα και φύγανε για το Λατζιμά. Ήταν απόγευμα , της Τρίτης 20 Μαΐου 1941,περίπου
πέντε η ώρα. Ένας θείος μου, ο Μανώλης Χριστόδουλου Ζαχαράκης (σκοτώθηκε στο
Λατζιμά)φίλησε το γιο του, που ήταν (6) μηνών και θα έχω πάντα στο μυαλό μου αυτή τη
συγκινητική και ανθρώπινη στιγμή….”
Τηλεγράφημα
“Εκ Περάματος:Αριθ.28.Λεξ.106.20.5.41,ώρα 20.00. Μετεβιβάσθη ώρα 20.10,Ελήφθη ώρα
20.15.Αριθ. 3 υπερεπείγον.
Προς :Προέδρους Κοινοτήτων Επαρχίας Μυλοποτάμου.
Ειδοποιήσατε τους, εις την περιφέρειάν σας, ευρισκομένους στρατιωτικούς, ως και πάντας
τους δυναμένους να φέρωσιν όπλα και κατέχοντας τοιαύτα, όπως παρουσιασθώσιν μέχρι
10ης πρωϊνής της αύριον (21-5-41) ,με επικεφαλής τον Πρόεδρο της Κοινότητος εις την
υποδιοίκησιν Χωροφυλακής Περάματος, μετά του οπλισμού των, προκειμένου να
οργανώσωμεν ομάδας αμύνης κατά του εισβολέως, συντάσσοντες και καταστάσεις
ονομαστικάς STOP. Επίσης να συστηθή εις τους κατέχοντας όπλα Γερμανικά, όπως τα
φέρωσιν μεθ’ εαυτών STOP. Ελπίζομεν, ότι εις τας κρισίμους στιγμάς της κινδυνευούσης
Πατρίδος μας, θα φανήτε αντάξιοι απόγονοι των Κρητών Ηρώων προγόνων μας.
Η Επιτροπή Αμύνης: Λοχαγός Χαλκιαδάκης,Ανθυπολοχαγός Μαρούλης,Ανθυπολοχαγός
Λαδιανός, ,Μοίραρχος Παπαδογιάννης ,Ανθυπομοίραρχος Παναγιωτάκος.
Ακριβές αντίγραφον εκ του, εις το αρχείον της Κοινότητος, ευρισκομένου επισήμου
τηλεγραφήματος. Εν Πρινέ τη 20η Μαΐου 1952
Ο Πρόεδρος της Κοινότητος Γεώργιος Μάρκου Αποστολάκης”
Εθνική Αντίσταση 1941-1944:Καθολική συμμετοχή του χωριού στον αγώνα.
Αρχικά, από 1ης Ιουνίου 1941, το χωριό περιθάλπει Βρετανούς και τους προωθεί σε
ασφαλή μέρη. Απέναντι από τον οικισμό, σ’ ένα ύψωμα, που είναι δασώδες, κρύβονται για
πολλές ημέρες Βρετανοί, τους φιλοξενούν οι Πρινιανοί, μέχρι που τους φυγαδεύουν προς
Αμάρι και Άγιο Βασίλειο για τη Μέση Ανατολή. Από τότε η τοποθεσία αυτή αποκαλείται
“Στων Εγγλέζω το κεφάλι”.
Γράφουν, για την αντιστασιακή δράση του Πρινέ και για τους Πρινιανούς: Γεώργιος
Αγγελιδάκης.(” Αναμνήσεις”. Ρέθυμνο. 2005), Δημήτριος Κίππης (“Από τον Ψηλορείτη στη
σκιά του Ολύμπου”. Αθήνα. 1981),Αλέκος Μαθιουδάκης (“Αραβάνες”. Αθήνα. 1984),
Νίκος Περακάκης (“Στην κόλαση της Χούντας ο Κρητικός γράφει…”. Αθήνα.1975),Μιχάλης
Χριστοφοράκης ( “Εθνική Αντίσταση και Δημοκρατικοί Αγώνες στην Κρήτη”.Αθήνα. 1984).
Επίσης έχουν χαρακτηρίσει τον Πρινέ ως “αποκούμπι” των ανταρτών οι: Γεώργιος Κλάδος
πρ. Δήμαρχος Ανωγείων και Ελπιδοφόρος Δημητρίου Μανωλεσάκης. Όλοι οι παραπάνω,
έχουν καταξιωθεί, στη συνείδηση του Λαού, ως κορυφαίοι Αντιστασιακοί της περιόδου
εκείνης.
Σε όλη τη διάρκεια της μαύρης κατοχής(1941-1944), ο Πρινές, με τη διαγωγή του, δείχνει
ότι διακατέχεται από ανώτερα αισθήματα ανθρωπιάς και ανώτερα ιδανικά. Δεν ασχολείται
με μικρότητες, και με ευτελείς πράξεις, που αποβαίνουν σε βάρος καταφρονεμένων και
αδυνάτων συντοπιτών μας(κλοπές κ.λ.π.), αλλά ασχολείται, όσο μπορεί πιο έντονα ,με την
ιερή υπόθεση της Εθνικής Αντίστασης.
Συνολικά, σε όλους τους Εθνικοαπελευθερωτικούς Αγώνες, δεκαέξι (16 Πρινιανοί)θα
πέσουν στα πεδία των μαχών και η ευγνωμοσύνη των απανταχού της γης Πρινιανών θα
ανεγείρει ΗΡΩΟΝ (16 Αυγούστου 1986), όπου κάθε Αύγουστο τελείται μνημόσυνο, με
συμμετοχή πλήθους κόσμου. Στο ΗΡΩΟΝ είναι χαραγμένα τα παρακάτω ονόματα, “Εις
μνημόσυνον αιώνιον”
ΓΕΔΕΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ: Μοναχός ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΥ 8-11-1866
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ ΑΓΓΕΛΙΑΝΑ 15-6-1868
ΚΩΝ/ΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΓΕΡΑΚΑΡΗΣ ΔΡΙΣΚΟΣ ΗΠΕΙΡΟΥ 28-11-1912
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ 18-8-1921
ΣΤΑΥΡΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ 20-8-1921
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ 16-2-1941
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ 20-5-1941
ΚΩΝ/ΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ 20-5-1941
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ ΛΑΤΖΙΜΑΣ 21-5-1941
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΕΤΡΟΥ ΔΡΟΣΑΚΗΣ ΛΑΤΖΙΜΑΣ 21-5-1941
ΚΩΝ/ΝΟΣ ΜΑΡΚΟΥ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ ΑΣΤΕΡΙ ΡΕΘΥΜΝΗΣ 1-6-1941
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΔΡΟΣΑΚΗΣ ΜΙΣΣΙΡΙΑ ΡΕΘΥΜΝΗΣ 12-6-1941
ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ ΑΘΗΝΑ 28-7-1942
ΣΤΑΥΡΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΓΚΑΛΟΣ ΛΑΤΖΙΜΑΣ 11-9-1943
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΓΕΡΑΚΑΡΗΣ ΑΘΗΝΑ 5-1-1945
ΑΝΔΡΕΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ ΜΟΥΡΙΕΣ ΚΙΛΚΙΣ 14-12-1946
Από τα τέλη του 19ου αιώνα, μέχρι και σήμερα το χωριό αναδεικνύει σπουδαίες και
ισχυρές προσωπικότητες στο δημόσιο βίο. Ενδεικτικά αναφέρονται:
Ο επιθεωρητής Δημοτικών Σχολείων και στενός συνεργάτης του Γεωργίου
Παπανδρέου, στη Χίο, Γιάννης Εμμανουήλ Σταυρακάκης συγγραφέας, λόγιος και σοφός.
Ο Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου ( 1936-1968) Αθανάσιος (Νικόλαος)
Γεωργίου Αποστολάκης (1892-1981), ο ιεράρχης με την ευπρέπεια, την πραότητα , την
ιεροπρέπεια και την καλοσύνη. 26 Αυγούστου 2013 έγιναν τα αποκαλυπτήρια της
προτομής του στο χωριό και συγκεκριμένα στην πλατεία Προφήτη Ηλία, προ του Ιερού
Ναού Προφήτης Ηλίας.
Ο Εμμανουήλ Γεωργίου Ζαχαράκης, δικηγόρος, εφέτης, βουλευτής (προανα-
φέρθηκε στην Κρητική Πολιτεία).
Ο Μίνως Κωνσταντίνου Γερακάρης, εκ των ιδρυτών της Αγροτικής Τράπεζας της
Ελλάδος.
Ο Γεώργιος Εμμανουήλ Αποστολάκης αναπλ. Γεν.Δ/ντής ΔΕΗ και Γεν. Δ/ντής
ΕΥΔΑΠ.
Επίσης πολλοί άλλοι, Κληρικοί, Εκπαιδευτικοί, Διπλωμάτες, Αξιωματικοί και λοιπά ανώτερα
στελέχη του κρατικού μηχανισμού, που υπηρέτησαν και υπηρετούν, με σεβασμό το Λαό
και σημάδεψαν, στο πέρασμά τους, την πορεία του τόπου.
Στην Ιερά Μονή Αρκαδίου έχουν χρηματίσει δύο Πρινιανοί Ηγούμενοι, οι Ιερομόναχοι:
Τίτος Σταύρου Σταυρακάκης και Αμβρόσιος Κωνσταντίνου Ζαχαράκης, Υφηγούμενος δε ο
Μοναχός Δαμιανός Εμμανουήλ Αποστολάκης(τον συναντήσαμε παραπάνω, ως Αρχηγό
των Καλογήρων της Μονής Αρκαδίου το 1897)
Στην Ιερά Μονή Ασωμάτων έχει χρηματίσει Ηγούμενος ο Ιερομόναχος και σπουδαίος
Αγιογράφος Γαβριήλ Εμμανουήλ Πάγκαλος, από μητέρα Πρινιανή.
Στους σύγχρονους καιρούς, δύο προσωπικότητες κοσμούν το χωριό. Ο Χρήστος Γεωργίου
Ζαχαράκης πρέσβης ε.τ – πρ.Ευρωβουλευτής και η Μιλένα Γεωργίου Αποστολάκη πρ.
Βουλευτής – Υπουργός.
Οικογένειες του Χωριού: Αγκουριδάκης, Αποστολάκης, Αργυρούδης, Γερακάρης,
Δημητριάδης, Δροσάκης, Ζαχαράκης, Ζαχαριουδάκης, Θάνου,
Λούχτενμποργκ, Μακρυδάκης, Μαρκάκης, Πάγκαλος, Παραγιουδάκης,
Παρασύρης, Πλέτσης, Σταυρακάκης, Στριλιγκάς.
Λειτουργούν δύο Πολιτιστικοί Σύλλογοι: Ο Σύλλογος Πρινιανών ” Ο Προφήτης Ηλίας”
(1981) με έδρα την Αθήνα (ιδρυτής και επί σειρά ετών Πρόεδρος ο Νικόλαος Μιχαήλ
Αποστολάκης “Μιχαλονικολής” + 30-4-1991) και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αρχαίας
Ελεύθερνας “Η Αρχαία Ελεύθερνα” (1986) με έδρα το χωριό (ιδρυτής ο Γεώργιος
Νικολάου Ζαχαράκης “Τσιγαράς” + 11-5-1989).
Οι δύο Σύλλογοι συνεργάζονται πολύ στενά και πολύ αρμονικά μεταξύ τους, με την Τοπική
Κοινότητα και το Δήμο, ως και με το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο, για την προβολή και την
ανάπτυξη του χωριού. Η ενότητα και η ομοψυχία είναι θεσμός αναλλοίωτος για το χωριό.
Αγροτικός Συνεταιρισμός είχε ιδρυθεί από τη δεκαετία του 1950.
Στο χωριό υπάρχουν δύο καφενεία, μία ταβέρνα, δύο καταστήματα ειδών λαϊκής τέχνης
και τοπικών προϊόντων, ενοικιαζόμενες βίλες ως και δωμάτια.
Ο χώρος δασικής αναψυχής “Δάμακας” στη βόρεια παρυφή του χωριού , Πάρκο:
Γιάννης Κωνσταντίνου Ζαχαριουδάκης, (είναι ο δωρητής του κτήματος),κατάφυτος από
δένδρα, προσφέρεται ως ιδανικός τόπος για εκδρομές και εκδηλώσεις.
Δάμακας
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έντονη κινητικότητα και επισκεψιμότητα, εξαιτίας των
ανασκαφών στην Αρχαία Πόλη ( άρχισαν 8-9-1985), με σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα,
τα οποία εκτίθενται στο Μουσείο Αρχαιολογικού Χώρου Ελεύθερνας, που εγκαινιάσθηκε
19 Ιουνίου 2016 και απέχει (2) χιλιόμετρα, περίπου, από το χωριό.
Μουσείο Αρχαίας Ελεύθερνας
Η Αρχαία Ελεύθερνα(πρ. Πρινές), υποδέχεται, πάντοτε καλοσυνάτα και αρχοντικά, κάθε
επισκέπτη, γιατί θεωρεί ότι η έλευση κάθε προσώπου αποτελεί μεγάλη τιμή για το χωριό.
Οι επισκέπτες βρίσκονται σε μια φιλική και ζεστή ατμόσφαιρα, με την ανεπιτήδευτη
συμπεριφορά των κατοίκων, που αντιλαμβάνονται τι σημαίνει αυτός ο θεσμός για τον
τόπο τους και τον υπερασπίζονται με τα εφόδια που διαθέτουν: Αρχοντιά, Ευγένεια,
Καλοσύνη, Φιλοξενία.
Οι διαμένοντες σ΄ένα τόσο μαγευτικό τοπίο, αναγνωρίζοντας τη στοργή της Πολιτείας για
το χωριό και έχοντας πάντα, κατά νου, τη σοφή λαϊκή ρήση ” Η καθαριότητα είναι μισή
αρχοντιά “, προσπαθούν, όσο μπορούν, να διατηρούν το χωριό καθαρό και γι’ αυτό η
Νομαρχία Ρεθύμνης (σ. Αντιπεριφέρεια Ρεθύμνης) και η Πανελλήνια Πολιτιστική Ένωση
Μυλοποταμιτών (πρ. ΠΟ.ΚΙ.ΜΥ) το έχουν κατατάξει στα καθαρότερα χωριά του Νομού
Ρεθύμνης.
Μάιος 2022
Οδοιπορικό μνήμης στον Πρινέ Μυλοποτάμου
ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΑΝ ΜΟΡΦΕΣ ΟΠΩΣ Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΕΡΑΚΑΡΗΣ ΚΑΙ Ο ΘΡΥΛΙΚΟΣ «ΤΣΑΟΥΣΗΣ»
Από Εύα Λαδιά
To ιστορικό σπίτι του Τσαούση που ήταν το καταφύγιο κάθε αντάρτη (φωτο Γιώργου Αργυρούδη)
Κάθε αντάρτης μπορούσε να κοιμηθεί ξέγνοιαστος στο ιστορικό αυτό χωριό
Μετά τον Πρινέ Ρεθύμνης ας γνωρίσουμε καλύτερα τον Πρινέ Μυλοποτάμου και τις προσωπικότητες που έχει αναδείξει.
Πρόκειται για τη σημερινή Αρχαία Ελεύθερνα, για την οποία έχουμε κάνει αρκετές και απόλυτα τεκμηριωμένες αναφορές, με οδηγό πάντα και πολύτιμο σύμβουλο τον κ. Βασίλη Αποστολάκη ανώτατο αξιωματικό ε.α της ΕΛΑΣ.
Δεν θα σταθούμε σε επαναλήψεις γύρω από την ιστορία του χωριού, όταν έχουν ασχοληθεί με αυτό ο περίφημος Σέργιος Σπανάκης, η ερευνητική ομάδα του «Κρήτη Αφιέρωμα» και ο εκλεκτός εκπαιδευτικός και συγγραφέας Λευτέρης Κρυοβρυσανάκης.
Αυτοί μας έδωσαν μνημειώδεις εργασίες που δεν είχαν ποτέ άλλοτε ανάγκη προσθήκης στοιχείων αφού διακρίνονται για την πληρότητά τους.
Από τις παλαιότερες οικογένειες του χωριού είναι οι Ζαχαράκηδες, οι Αποστολάκηδες, οι Σταυρακάκηδες, οι Γερακάρηδες και οι Δροσάκηδες.
Οι προσωπικότητες που θα αναφέρουμε στην συνέχεια δεν έμειναν στην ιστορία λόγω αρχαιότητας στην περιοχή, αλλά μετά από μια δημιουργική πορεία και ένα αφάνταστο ηρωισμό που διακρίνει τους Κρητικούς ανά τους αιώνες.
Κωνσταντίνος Γερακάρης
Κι ας ξεκινήσουμε το οδοιπορικό μας από τον Κωνσταντίνο Γερακάρη το όνομα του οποίου έχει δοθεί σε μια από τις κεντρικότερες οδούς της πόλης μας.
Ο Κωνσταντίνος Γερακάρης, απόγονος των Κουφάκηδων, γεννήθηκε στον Πρινέ Μυλοποτάμου στις 5 Μαρτίου 1859 και σκοτώθηκε στη μάχη του Δρίσκου στις 28 Νοεμβρίου 1912.
Η φύση εκτός από γενναιότητα τον είχε προικίσει και με μια επιβλητική εμφάνιση. Ήταν ψηλός, λεβεντόκορμος, με βλέμμα γεμάτο ειλικρίνεια και θεληματικότητα που κάποτε έπαιρνε μια χροιά αυστηρότητας όταν οι συνθήκες το απαιτούσαν. Ντυνόταν απλά, αλλά με ευπρέπεια, πάντα και ήταν όλα αυτά μαζί με τους λεπτούς του τρόπους, που τον επέβαλαν όπου κι αν βρισκόταν. Κέρδιζε τους ανθρώπους με την πρώτη ματιά.
Ο πατέρας του είχε καταφέρει να τον στείλει μόνο ένα χρόνο στο σχολείο που βρισκόταν στις Μαργαρίτες, μια ώρα δρόμο από τον Πρινέ. Όταν πια μη έχοντας πόρους υποχρεώθηκε να τον σταματήσει από το σχολείο, ο Κωνσταντίνος συνέχισε μόνος του να μελετά.
Έφθασε μάλιστα σ’ ένα σημείο να εκφράζεται όσο λίγοι στην εποχή του και με την έμφυτη ευφράδεια που διέθετε κατακτούσε τον ακροατή του κι έπειθε για τις απόψεις του. Στο γράψιμο μάλιστα είχε αποκτήσει ένα δικό του στυλ, επηρεασμένος από τον Αδαμάντιο Κοραή, του οποίου τα άπαντα δεν αποχωριζόταν ποτέ.
Η δίψα του για μάθηση τον έφερε κοντά σε μεγάλες προσωπικότητες του καιρού του όπως ο Εμμανουήλ Ροΐδης, από τον οποίο δανειζόταν και τα βιβλία που ήθελε.
Οι πρώτες ασχολίες
Όταν έφθασε σε ηλικία να αναζητήσει τα προς το ζην, όποτε βέβαια οι επαναστάσεις το επέτρεπαν, γιατί δεν έμεινε ποτέ αμέτοχος, στράφηκε στο εμπόριο και στις μεταφορές με ιστιοφόρα πλοία.
Συνεργαζόμενος με άλλους έκανε εμπόριο προϊόντων (πορτοκάλια, κάστανα) σε λιμάνια της παλιάς Ελλάδας και της Τουρκίας νοικιάζοντας πλοίο. Αργότερα απέκτησε μερίδιο σε ιστιοφόρο. Είχε όμως μεγάλη επίδοση στη ναυτοσύνη και στο εμπόριο κι αργότερα κατάφερε να αποκτήσει επίσημο δίπλωμα πλοιάρχου.
Στο πλαίσιο αυτών των συνεταιρισμών γνωρίστηκε στα 20 χρόνια του με την οικογένεια του Αντώνη Κουντουράκη από την Κίσσαμο. Ήταν τόση η εκτίμηση που ένοιωσε η οικογένεια αυτή για τον νεαρό συνέταιρό της που έγινε γαμπρός τους. Παντρεύτηκε τη μικρότερη θυγατέρα του Κουντουράκη τη Μαρία με την οποία απέκτησε έντεκα παιδιά. Να σημειωθεί ότι στον γάμο παρέστησαν όλοι οι παράγοντες και προύχοντες της Κεντρικής και Δυτικής Κρήτης. Δείγμα της κοινωνικής καταξίωσης και των δυο πλευρών.
Μέχρι που ήρθε η επανάσταση του 1878. Αμέσως μετά ο Γερακάρης εξορίστηκε από τους Τούρκους κι αναγκάστηκε να καταφύγει στην Αθήνα, όπου άνοιξε ένα μικρό εμπορικό κατάστημα για να εξασφαλίζει τον επιούσιο. Δυο χρόνια αργότερα η ανώμαλη κατάσταση τον υποχρέωσε να επιστρέψει στην Κρήτη, αλλά και πάλι δεν έμεινε πολύ. Αυτή τη φορά τον υποχρέωσε να ξενιτευτεί η νοοτροπία της κακώς εννοούμενης «καπετανιάς» που για μερικούς αποτελούσε «επάγγελμα». Ο Γερακάρης που απεχθανόταν τους αργόσχολους, για να μη γίνει περισσότερο δυσάρεστος, πήρε ξανά των ομματιών του και στην Αθήνα, όπου κατέφυγε και πάλι, άνοιξε στην οδό Σταδίου ένα καπνοπωλείο, για να εξασφαλίζει το ψωμί της οικογένειάς του. Αυτό το μαγαζάκι όμως έγινε σύντομα ένα από τα σπουδαιότερα πατριωτικά κέντρα των Κρητών αλλά και των φίλων της Κρήτης.
Εκεί εύρισκαν καταφύγιο όλοι οι εξόριστοι και κυνηγημένοι Κρητικοί ή νέοι που ήρθαν στην Αθήνα να σπουδάσουν. Ο Γερακάρης βοηθούσε με κάθε τρόπο.
Αποκορύφωμα του πατριωτισμού που διέκρινε τον Γερακάρη ήταν η πώληση του μικρού μαγαζιού του που ήταν η μόνη πηγή επιβίωσής του για να διατεθούν τα χρήματα στην επανάσταση του 1897 που μόλις είχε ξεσπάσει.
Και στην απόφασή του αυτή δεν έφερε καμιά αντίρρηση η σύζυγός του κι ας ήταν το καπνοπωλείο ένα μικρό υπόλειμμα από τη μεγάλη της προίκα.
Η γενναιότητα του Γερακάρη στις μάχες τον είχε καταξιώσει στην εκτίμηση των άλλων οπλαρχηγών. Θαύμαζαν κυρίως τον τρόπο του να επιβάλλεται στους άνδρες του έτσι που να δίνουν την εντύπωση τακτικού και οργανωμένου στρατού.
Στην πολύνεκρη μάχη της 5ης Μαρτίου 1897 στον Πλατανιά Ρεθύμνου, ο Γερακάρης συνέτριψε το τουρκικό στράτευμα αν και κινδύνευσε να κυκλωθεί. Κι έτσι συνέχισε τους αγώνες του, μέχρι που ήρθε η ώρα της δικαίωσης για την Κρήτη.
Μετά την αυτονόμηση η πρώτη Κρητική Κυβέρνηση εμπιστεύθηκε στον Κωνσταντίνο Γερακάρη την διεύθυνση εκ περιτροπής των υποκαταστημάτων του Κοινωφελούς Ταμείου Κρήτης, στο Ρέθυμνο, στο Ηράκλειο και στο Βάμο για μια δεκαετία.
Άξιος στην ειρήνη και στον πόλεμο
Όσο άξιος ήταν στον πόλεμο ο Κωνσταντίνος Γερακάρης άλλο τόσο πολύτιμος ήταν και σε καιρούς ειρήνης.
Η έκρηξη του πολέμου το 1912 δεν μπορούσε να τον αφήσει αμέτοχο. Σπεύδει να στείλει εθελοντές δύο από τα παιδιά του που μπορούσαν να κρατήσουν όπλα και σύντομα ακολουθεί και ο ίδιος αφού συνεννοήθηκε με τον Ρώμα με τον οποίο τον συνέδεε θερμή φιλία.
Κατατάσσεται λοιπόν στο Σώμα των Ελλήνων Ερυθροχιτώνων ως ανθυπολοχαγός (αργότερα προήχθη στο πεδίο της μάχης σε υπολοχαγό) και ξεκινά να «παίξει ακόμα μερικές τουφεκιές κατά των Τούρκων» όπως έλεγε ο ίδιος.
Μετά από κόπους αβάσταχτους, και πολεμικές περιπέτειες απερίγραπτες με άτακτους Τούρκους και τακτικό στρατό καταλαμβάνεται με αποφασιστική έφοδο ο Δρίσκος.
Το ηρωικό του τέλος
Ο παλαίμαχος αγωνιστής μόλις αντίκρισε τα Ιωάννινα είπε την ιστορική φράση: «Τι θαύμα είναι τα Γιάννενα. Αξίζει να σκοτωθεί κανείς για να τα πάρει».
Στις 28 Νοεμβρίου 1912, η στρατιά του Τζαβήτ Πασά ενισχυόμενη από τα πυροβολεία της Καστοριάς και του Μπιζανίου επιχειρεί γενική επίθεση κατά του Δρίσκου. Κι εκεί που σαν λιοντάρι μαχόταν ο ατρόμητος Πρινιανός αγωνιστής δέχτηκε μια εχθρική σφαίρα στο μέτωπο κι έπεσε νεκρός.
Έτσι δικαίωσε αυτό που είχε γράψει σε ένα λεύκωμα Κρητών το 1900 «Η ελευθερία είναι υπερτέρα της ζωής κατά την αξίαν».
Ευτυχώς που οι ομοχώριοί του, που έχουν επανειλημμένα αποδείξει την έμπρακτη ευγνωμοσύνη στους ήρωες προγόνους τους, έχουν τοποθετήσει προτομή του Κωνσταντίνου Γερακάρη στο χωριό απέναντι από το σπίτι του.
Στο σπίτι του «Τσαούση»
Μπαίνοντας στον φιλόξενο Πρινέ Μυλοποτάμου, που θαρρείς ότι και οι πέτρες σε καλωσορίζουν, ακριβώς αριστερά, συναντάς ένα σπίτι που ελάχιστοι γνωρίζουν πόσο σημαντική είναι η ιστορία του.
Μια πινακίδα σε προϊδεάζει αναφέροντας ότι το σπίτι καταστράφηκε από τους Ρώσους, λόγω συμμετοχής του ιδιοκτήτη στην επανάσταση του Θερίσου. Στον ίδιο χώρο όμως γράφτηκαν και αργότερα σελίδες δόξας. Ποιος ήταν όμως η ηρωικός αυτός Πρινιανός που έμεινε στην ιστορία;
Ο Νικόλαος Αποστολάκης, γεννήθηκε στον Πρινέ Μυλοποτάμου το 1860. Ήταν παιδί πολυμελούς οικογένειας, αλλά ξεχώριζε από μικρός για τα ιδιαίτερα στοιχεία του χαρακτήρα του. Είχε τόλμη, θάρρος, δύναμη και μια αίσθηση δικαίου που σου προκαλούσε το δέος και τον σεβασμό.
Οι συνθήκες της εποχής τον κράτησαν μακριά από το σχολείο. Ήταν αναλφάβητος, αλλά διέθετε κοφτερό μυαλό και ευθύτατη κρίση. Θεία δώρα μιας γενναιόδωρης φύσης, που φάνηκαν πολυτιμότερα αργότερα. Μπορεί να βοήθησε σ’ αυτό και η εποχή του που μύριζε έντονα μπαρούτι από τις επαναστάσεις και οι άνθρωποι έπρεπε να είναι διπλά προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν τον εχθρό.
Σημασία έχει ότι ο Νικόλαος, αισθανόταν την ανάγκη να βρίσκεται κοντά σε κάθε επιχείρηση ενάντια στον δυνάστη.
Κόντευε τα 20 χρόνια του, όταν άρχισε να κτίζει το σπίτι του, γιατί εκείνα τα χρόνια ήταν απαραίτητη προϋπόθεση να έχει ο νέος μια στέγη έτοιμη για να παντρευτεί. Και γύρω στο 1880 παντρεύτηκε.
Η προσωπική του γνωριμία του με τον Βενιζέλο, δεν ξέρουμε πότε έγινε. Το μόνο που υποθέτουμε είναι ότι θα ήταν πριν από το 1900, γιατί με την ανατολή του νέου χρόνου, ο Αποστολάκης έχει δώσει χέρι για κουμπαριά με τον Εθνάρχη, να βαφτίσει τον γιο του. Οι τόσες υποχρεώσεις όμως του Βενιζέλου δεν του επιτρέπουν να είναι συνεπής και στέλνει στη θέση του τον πρώτο ανιψιό του Γεώργιο Στεφανάκη να βαφτίσει το παιδί.
Ο Στεφανάκης τώρα, δάσκαλος κι επιθεωρητής Δημοτικής Εκπαίδευσης, φανατικός αρχαιολάτρης έδωσε στο αγοράκι το όνομα Μίνωας.
Από κει και πέρα γίνεται πιο στενή η φιλία του Νικολάου με τον Βενιζέλο. Όταν αναλαμβάνει ο Εθνάρχης, Γραμματέας Δικαιοσύνης, διευθυντής του γραφείου του είναι ο Μανόλης Αποστολάκης, πρώτος ανιψιός του ήρωα (και για την ιστορία παππούς της πρώην υπουργού Μιλένας Αποστολάκη).
Όταν ξεκίνησε η διαφωνία του Βενιζέλου με τον πρίγκιπα, για το θέμα της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, ο μεγάλος πολιτικός άρχισε τις επαφές με τους ανθρώπους του για να βγούνε στο βουνό. Η έκρηξη της επανάστασης βρήκε τον Νικόλαο σε αποστολή να παραδώσει για λογαριασμό του Βενιζέλου υλικό στην Τύλισσο σε κάποιο Μπακατούρη. Αμέσως μετά με τον Κυριάκο Μπιράκη βουλευτή της Κρητικής Πολιτείας φεύγει για το Αρκάδι. Εκεί γίνεται ενημέρωση για τις εξελίξεις και το σκοπό να προχωρήσουν όλοι πλάι στον Εθνάρχη, με τον ίδιο στόχο. Να δουν την πολυπόθητη Ένωση.
Γίνεται λειτουργία και δέηση για την επιτυχία του αγώνα και αμέσως μετά αναχωρούν όλοι για τον μεγάλο προορισμό τους με τον ενθουσιασμό πανηγυριωτών. Ήταν τόση η αγάπη και η αφοσίωση στον Εθνάρχη.
Το τίμημα όμως ήταν βαρύ.
Ο «τσαούσης» συνελήφθη και οι Ρώσοι πήγαν και χάλασαν το σπίτι αρχίζοντας από την οροφή.
Η τιμωρία ήταν σκληρή αν φανταστεί κανένας ότι έμεναν στον δρόμο τόσα μικρά παιδιά.
Προσπάθεια δωροδοκίας
Πλησίαζαν τοπικές εκλογές όταν ο Αποστολάκης έλαβε μήνυμα από σπουδαίο παράγοντα του Ρεθύμνου και φίλο του να τον επισκεφθεί. Εκείνος πήγε από περιέργεια. Οι άνθρωποι εκείνης της εποχής, πρέπει να σημειώσουμε, ότι ήξεραν με μοναδικό τρόπο να διαχωρίζουν την πολιτική από τη φιλία. Αυτός που κάλεσε τον «Τσαούση» ήταν στο, ακριβώς, αντίθετο πολιτικό στρατόπεδο, αλλά αυτό δεν εμπόδιζε τη φιλική σχέση των δύο ανδρών.
Μόλις ο παράγοντας Π.Ζ., είδε τον Αποστολάκη, τον καλοδέχτηκε και αμέσως χωρίς περιστροφές του είπε:
«Άκουσε. Θα βγάλεις τον… δήμαρχο και εγώ θα σου κτίσω αμέσως το σπίτι σου από τα θεμέλια».
Μόνο που άκουσε το όνομα γνωστού αντιβενιζελικού ο «Τσαούσης» πετάχτηκε πάνω.
«Και την προσφορά σου δεν δέχομαι του είπε, χωρίς δεύτερη σκέψη και θα βγάλω βενιζελικό δήμαρχο». Το είπε και τo ‘κανε. Έκανε νικηφόρο προεκλογικό αγώνα υπέρ κάποιου Χαλκιαδάκη από τις Μαργαρίτες. Μια ακόμα απόδειξη του κύρους του τόσο στο χωριό όσο και στην ευρύτερη περιοχή.
Η συγκίνηση του εθνάρχη
Σε μια επέτειο του Αρκαδίου, ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήρθε να τιμήσει τον εορτασμό με την επίσημη ιδιότητά του πλέον. Από τους τόσους που έσπευσαν να τον καλωσορίσουν ήταν και ο Αποστολάκης. Και συνέβη κάτι ιδιαίτερα σημαντικό και τιμητικό για τον ήρωα του σημερινού μας αφιερώματος.
Προσφώνησε κι αυτόν στην ομιλία του ο Βενιζέλος, αναφέροντας «φίλε πιστέ που ποτέ δεν μου ζήτησες τίποτα» εννοώντας ότι ποτέ ο περήφανος αυτός άνθρωπος δεν ζήτησε ανταλλάγματα για τις θυσίες του.
Για την ιστορία να προσθέσουμε ότι την ίδια περίοδο οι Ρώσοι εκδικήθηκαν κι έναν Μπιράκη, καταστρέφοντας την αποθήκη του σε κτήμα που είχε μεταξύ Μελιδονίου και Εξάντη, επειδή κι αυτός συμμετείχε στην επανάσταση του Θερίσου.
Ο Αποστολάκης, συνέχισε τη ζωή του με το ίδιο πείσμα για την ακεραιότητα της Κρήτης και την αφοσίωση στον Βενιζέλο ακλόνητη.
Όποιος ερχόταν στο χωριό αναζητούσε τον Νικολή «Τσαούση». Παντού έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης.
Ο εγγονός του Νικόλαος Αποστολάκης, θυμάται επί δικτατορίας Μεταξά (μικρό παιδί ήταν τότε) ότι έφθασε στο σπίτι τους ένας φουστανελάς. Και μόλις βρέθηκε μπροστά στον παππού έσκυψε ευλαβικά και του φίλησε το χέρι. Είχε τόσο επιβλητικό παρουσιαστικό ο γέρο «Τσαούσης».
Ο σπουδαίος αυτός άνθρωπος, στάθηκε πάντα κόντρα στο κατεστημένο που πρόδιδε τα δημοκρατικά ιδεώδη. Ακόμα και σε μεγάλη ηλικία, δεν «μαλάκωσε».
Μόλις έπεσαν οι αλεξιπτωτιστές, πήγε ο Μίνωας να ζητήσει την ευχή του. Εκείνος σαν αληθινός Κρητικός τον ευλόγησε και του είπε με έντονη συναισθηματική φόρτιση:
«Άμε παιδί μου στην ευχή μου και να γιαείρεις μωρέ…».
Τα τελευταία λόγια σχεδόν τα κραύγασε για να κρύψει τη συγκίνησή του. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Μίνωας ήταν ο μοναδικός γιος που μπορούσε να στηρίξει τον γέρο πατέρα και την οικογένεια.
Ήταν πατριώτης μέχρι το τέλος ο σπουδαίος αυτός άνθρωπος.
Μια παρόμοια συγκινητική στιγμή έζησαν πατέρας και γιος δυο χρόνια αργότερα.
Ο Νικόλαος Αποστολάκης ήταν άρρωστος βαριά στο κρεβάτι. Δεν μιλούσε καθόλου. Δεν κινιόταν. Από ένστικτο περισσότερο ο γιος του, αν και επικηρυγμένος από τους Γερμανούς, για την αντιστασιακή του δράση, πήγε να τον δει.
Εκείνος, ενώ ήταν εντελώς ακίνητος μέχρι τότε και μόνο το ανασήκωμα της γενειάδας γύρω από το στόμα του, θύμιζε ότι ανάπνεε, σήκωσε το χέρι κάνοντας ένα αδιόρατο νεύμα να πλησιάσει. Κι όταν εκείνος πήγε κοντά σήκωσε τα χέρια τα έβαλε πάνω στο κεφάλι του παιδιού του σαν να του έδινε διπλή ευχή και μόνο τα μάτια του έτρεχαν ασταμάτητα. Χωρίς λυγμό…
Έτσι πέθανε, με αξιοπρέπεια σε μια κρίση της αρρώστιας του από γαστρορραγία όπως αποφάνθηκε ο γιατρός.
Στο σπίτι αυτό που ξανάκτισε μονάχος του ο «Τσαούσης» και μετά τον θάνατό του το 1943, ήταν ανοικτό σε κάθε κυνηγημένο. Εκεί εύρισκαν οι αντάρτες καταφύγιο και μάλιστα χωρίς να ειδοποιήσουν κανένα. Το κλειδί περίμενε πάντα κάθε απρόσκλητο επισκέπτη δίπλα στην πόρτα. Από τον βηματισμό μονάχα καταλάβαινε η νοικοκυρά ότι κάποιοι είχαν μείνει στο σπίτι τη νύχτα και το μόνο που έκανε ήταν να ετοιμάσει από το «βρισκούμενο» για να τους περιποιηθεί. Από τους πιο τακτικούς επισκέπτες, λόγω συνεχών επικίνδυνων αποστολών, ο γιατρός Γιώργης Αγγελιδάκης, που όλη η περιοχή τιμά ιδιαίτερα και για την αντιστασιακή του δράση. Ο Αγγελιδάκης ήταν από τους πιο στενούς φίλους του Μίνωα. Ήταν επίσης ο Μαθιουδάκης, ο Ξεξάκης, ο Ζουρίδης ο Μάρκος, ο Αεράκης, ο Κλιάνης (κουμπάρος) γραμματέας του ΕΑΜ στο Ρέθυμνο και πολλοί άλλοι. Οι ανάγκες των ανταρτών που είχαν καταφύγει στις Αραβάνες για ανεφοδιασμό τους έφερνε συνέχεια εκεί. Και ποτέ η πόρτα δεν ήταν κλειστή. Αυτό βέβαια συνέβαινε σε όλο το χωριό, γιατί κάθε αντάρτης στον Πρινέ ένοιωθε απόλυτα προστατευμένος. Κι ας ήταν και δυο τρεις εθνικιστές στο χωριό. Κανένας δεν πρόδιδε ούτε και τα χρόνια τα πέτρινα, στην έξαρση του εμφυλίου.
Αυτό το σπίτι με την τεράστια ιστορία περιμένει να το προσέξετε φθάνοντας στην Αρχαία Ελεύθερνα. Θα σας θυμίσει ταραγμένες εποχές και θα γίνει αφορμή αναφοράς στο ήθος και την αξιοπρέπεια του ήρωα που το έκτισε. Του περίφημου Νικολάου Αποστολάκη που έβαζε το χρέος και το φιλότιμο πάνω και από την άνεση των παιδιών του. Αρκεί να περπατούν πάντα με το κεφάλι ψηλά. Κι αυτοί και τα παιδόγγονά τους. Μια παράδοση που συνεχίζουν επάξια και οι απόγονοι…