Του Στέργιου Σπανάκη και της ομάδας ΚΡΗΤΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Μικρό χωριουδάκι, γραφικό και ωραίο, κτισμένο σε πλαγιά, σε υψομ. 280 μ., μέσα σε ελιές, πορτοκαλιές και αγριόδεντρα. Ανήκει στην κοινότητα Κεραμέ Αγίου Βασιλείου. Έχει μόνο 45 κατοίκους.
Η παράδοση λέει πως το χωριό πριν πάρει το σημερινό του όνομα πολιορκήθηκε από τους κουρσάρους, που γκρέμισαν και το παλιό τοιχογραφημένο ξωκλήσι της Αγίας Κυριακής, μαζί με όλα τα σπίτια του χωριού και όσους από τους κατοίκους δεν έσφαξαν, τους πήραν σκλάβους. Οι ελάχιστοι που γλίτωσαν εγκατέλειψαν το χωριό, από τότε λεγόταν Λ ί γ η ρ ε ς, και για να αποφύγουν άλλες επιδρομές πειρατών έκτισαν τον καινούριο οικισμό μακριά από τις ακτές, εγκαταλείποντας τον παλιό. Οι κάτοικοί του εγκατέλειψαν και τους αλευρόμυλους. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν πηγές που με το νερό τους κινούσαν τους αλευρόμυλους.
Το χωριό, σύμφωνα πάντα με την παράδοση, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν κτήμα ενός τούρκου αγά με λεπτό κορμί. Ήταν δηλ. κτήμα του Αγά του Λιανού. Άλλη εκδοχή για την προέλευση της ονομασίας του είναι ότι όποιος πήγαινε στο μέρος εκείνο ηρεμούσε, αγαλλιούσε η ψυχή του, λόγω της φυσικής ηρεμίας του τοπίου.
Οι Αγαλιανώτες, που δεν είχαν εκκλησία στο χωριό τους, είπαν το παράπονό τους στον τότε δεσπότη και αργότερα μητροπολίτη της Κρήτης Ευμένιο Ξηροδοίκη, που ήρθε στο χωριό και διάλεξε μάλιστα και το οικόπεδο όπου θα κτιζόταν η εκκλησία. Ο Γιάννης Σηφομιχελάκης και η οικογένεια των Σηφογιωργάκηδων παραχώρησαν πρόθυμα το οικόπεδό τους.
Το πρόβλημα, όμως, ήταν πως διαφωνούσαν στο όνομα που θα έπαιρνε η εκκλησία. Ένας από τους κατοίκους, ο Μιχαλιός Πετυχάκης, – που έφυγε από το χωριό πριν κλείσει τα δέκα του χρόνια και γύρισε γέρος – ήθελε η εκκλησία να πάρει το όνομα του Αγίου Σπυρίδωνα. Ο δεσπότης έγραψε τα ονόματα των Αγίων που προτείνονταν σε κλήρους και τους έβαλε στο καλυμμαύκι του παπά-Μανώλη από το Βάτο. Όταν πλησίασαν στο Μιχαλιό, εκείνος έκανε τρεις φορές το σταυρό του και είπε: «Άγιε μου Σπυρίδωνα απού ‘σαι απ’ τσι Κορφούς βοήθησέ μας όλους, μεγάλους και μικρούς». Τράβηξε τον κλήρο και έδειξε το όνομα του Αγίου Σπυρίδωνα πάνω σ’ αυτόν. Έτσι αποφασίστηκε απ’ όλους να δοθεί στην εκκλησία αυτό το όνομα. Αυτά λέγεται ότι έγιναν στα 1893.
Άλλες εκκλησίες του χωριού είναι ο Άγιος Αντώνιος, βυζαντινή αγιογραφημένη. Κατά τα ¾ είναι κτισμένη μέσα σε βράχο και στο βάθος του ιερού, επάνω στο βράχο, υπάρχει αγιογραφημένος ο Μυστικός Δείπνος. Η Αγία Κυριακή, βυζαντινή αγιογραφημένη, που ανακαινίσθηκε πριν 50 χρόνια. Η εκκλησία αυτή βρέθηκε δυο μέτρα κάτω από τη γη, όταν κάποιος έσκαβε τα θεμέλια του σπιτιού του.
Αγαλιανός, ο. Οικισμός της κοινοτ. Κεραμέ, επαρχ. Αγίου Βασιλείου, ν. Ρεθύμνου, κάτ. (1981) 18, υψ. 280μ. Βρίσκεται λίγο νοτιότερα του Κεραμέ, που απέχει από το Ρέθυμνο 47 χλμ. Διακλάδωση δεξιά στο 36,5 χλμ. της αρτηρίας προς Αγ. Γαλήνη.
Αγγελιανά, τα. Χωριό και κοινότ. της επαρχίας Μυλοποτάμου, ν. Ρεθύμνου, κάτ. (1981) 569, υψ. 90μ.. Απέχει από το Ρέθυμνο 23,5 χλμ. Διακλάδωση αριστερά στο 22 χλμ. του παλαιού δρόμου Ρεθύμνου-Ηρακλείου. Αποτελείται από τους συνοικισμούς ΜετόχιατουΚάμπου και Σκλοπιανά ή Σκλιπιδιανά. Στην κοινότητα υπάγεται και ο οικισμός Χανοθιανά, κάτι. 20, υψ. 80 και ΧάνιΑλεξάνδρου, κάτ. 64, υψ. 63μ. Δεν αναφέρεται σε καμμιά βενετσάνικη απογραφή ενώ αναφέρεται στην τουρκική του 1671 με 29 χαράτσα. (Ν. Σταυρινίδη, Μεταφράσεις Β΄, σ. 131). Συνεπώς υπήρχε και κατά τη Βενετοκρατία. Το 1881 αναφέρεται στη δήμο Μελιδονίου με 182 Χριστιαν. και 15 Τούρκ. κάτ. Το 1900 αναφέρεται στον ίδιο δήμο με 195 κάτ. Στην απογραφή του 1928 αποτελεί δική του κοινότητα με 216 κάτ., το 1940 με 303, το 1951 με 251, το 1961 με 694 και το 1971 με 578.
