Του Στέργιου Σπανάκη και της ομάδας ΚΡΗΤΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Ο μεγαλύτερος από τους τρεις οικισμούς της κοινότητας Αγίου Μάμαντος, με λιγότερους από 200 κατοίκους, είναι κτισμένος στους βόρειους πρόποδες του Ψηλορείτη, σε υψομ. 440μ. Το όνομα του χωριού προέρχεται από το επίθετο Αβδελάς. Ίσως όμως και να προέρχεται από τη λέξη βδέλλα – αβδέλλα.
Στις 5 Ιανουαρίου του 1826, Κρητικοί επαναστάτες επιτέθηκαν, εδώ, εναντίον 300 Τούρκων και σκότωσαν τους αρχηγούς τους, Πεντεβή και Δερβίση. Επικεφαλής των Ελλήνων ήταν ο Σταυράλης Νιώτης και Αν. Παλμέτης.
Αβδελλάς, ο. Οικισμός της κοινότ. Αγ. Μάμα επαρχ. Μυλοποτάμου, ν. Ρεθύμνου, κάτ. (1981) 187, υψ. 440μ. Απέχει από το Ρέθυμνο 35χλμ. Διακλάδωση προς νότο στο 24 χλμ. (Πέραμα) του παλιού δρόμου Ρεθύμνου-Ηρακλείου.
Αναφέρεται στην επαρχία Μυλοποτάμου το 1577 από το Fr. Barozzi, (fo27v) Avdhela, από τον Καστροφύλακα (Κ175) Avdela με 91 κάτ. το 1583, από το Βασιλικάτα (Μνημεία Κρητ. Ιστορ. τόμ. V, σ. 131) Avdela με 9 χαράτσα. (Ν. Σταυρινίδη, Μεταφράσεις τουρκικών εγγράφων κ.λπ. τόμ. Β΄, σ. 129). Στην απογραφή του 1881 αναφέρεται Αβδελλάς στο δήμο Αβδανιτών με 127 Χριστ. κάτ., το 1900 στον ίδιο δήμο με 162 κάτ. το 1928 αναφέρεται στην κοινότητα Κεραμωτών με 155 κάτ., το 1940 στην κοινότητα Αγ. Μάμα με 213 κάτ. το 1951 έχει 212 κάτ. το 1961, κάτ. 207, και το 1971 κάτ. 208. Το όνομα πιθανώς οφείλεται στο επώνυμο του πρώτου οικιστή Αβδελλά, επώνυμο που αναφέρεται σε κτητορική επιγραφή στην Εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, στο χωριό Σελί επαρχ. Ρεθύμνου (Gerola, Monumenti Veneti ecc. Vol. IV, σ. 477).
ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΚΡΗΤΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ (ΤΟΠΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ)