Του Ανδρέα Σταυρουλάκη
ΔΥΟ ΜΟΝΑΔΕΣ, ανάμεσα στις εκατοντάδες των δασκάλων, που σύχναζαν κατά την
περίοδο της Κατοχής (1941-1944) στα κέντρα της «Ομόνοιας» Αθηνών ήσαν ο Αλέκος κι ο
Ασημάκης. Αμφότεροι Κρητικοί. Είχαν την ίδια ηλικία και περίπου, ίσα χρόνια υπηρεσίας.
Διάφεραν στον χαρακτήρα και την ψυχοσύνθεση -Ο Αλέκος πάντα φιλομειδής,
χαρούμενος, ευπροσήγορος, ομιλητικός, αισιόδοξος, ευθαρσής, ανυπόκριτος, ειλικρινής
γεμάτος κοράγιο για τη ζωή και την κατάσταση. Ο Ασημάκης, θλιμμένος, γκρινιάρης,
κατηφής, φαρμακωμένος, αμίλητος, απαισιόδοξος, ψοφοδεής, κρυψίνους, κτικιάρης,
απογοητευμένος.
Καθήμενοι καθ’ ομάδες επλαισίωναν τα τραπέζια των καφενείων, συζητούσαν για
τις κινήσεις και τα κατακτητικά σχέδια του εχθρού, διετύπωναν προβλέψεις για την
εξέλιξη, προέλεγαν προγνωστικά και προεκινδύνευαν προφητείες.
Αμίλητος άκουε ο Ασημάκης. Ούτε τις ευνοϊκές προοπτικές σχολίαζε, ούτε τους
κακούς οιωνούς καταριότανε. Παρακολουθούσε χωρίς να εξωτερικεύη τους φόβους ή τις
ελπίδες του.
Όταν ο Αλέκος έρριψε την ιδέα να παρουσιασθή επιτροπή στον αρμόδιο υπουργό
προς επίδοση υπομνήματος για τα εκκρεμούντα αιτήματα των Κρητικών ο Ασημάκης
μίλησε αναθαρρημένος:
-Ορθή η πρόταση του Αλέκου, είπε. Να συγκροτηθή η Επιτροπή, η οποία να συντάξη
το υπόμνημα και να παρουσιασθή την ερχόμενη Παρασκευή, προς υποβολή κι ενέργειά
του…
Ο Αλέκος, την επομένη έθεσε υπ’ όψει του Ομίλου των Κρητικών σχέδιο
Υπομνήματος, που είχε συντάξει κατ’ ιδίαν, ο ίδιος. Ήτο πλήρες κι επεκροτήθη απ’ όλους.
Συγκροτήθηκε τριμελής Επιτροπή της οποίας πρόεδρος ωρίσθη ο Αλέκος κατά πρόταση του
Ασημάκη. Συμμετείχε κι ο ίδιος ως μέλος.
Δύο, εκ των πολλών αιτημάτων, ήσαν η χορήγηση μισθού στις εν Κρήτη οικογένειες
των δημοσίων υπαλλήλων και δασκάλων συνεπώς, των οποίων την κάθοδο απαγόρευαν οι
Γερμανοί κι η απόσπαση των δασκάλων εις σχολεία επαρχιών εκτός Αθηνών. Το τελευταίο
απόβλεπε κυρίως, εις το να δοθή ευκαιρία απομακρύνσεως από την Αθήνα και τον Πειραιά
όπου η ζωή είχε αποβή προβληματική, οι θάνατοι αύξαιναν κατά γεωμετρική πρόοδο
καθημερινώς, οι νεκροί περισυνελλέγονταν με τα αυτοκίνητα απορριμμάτων των Δήμων
και ενταφιάζονταν ομαδικά εις κοινούς τάφους… Ήτο άδηλο ποιοι τελικά θα ανθέξωμε και
θα επιβιώσωμε στην αληθινή αυτή ΚΟΛΑΣΗ.
Ο Αλέκος καθώρισε ημέρα εισόδου στο υπουργείο κι έδωσαν ραντεβού όπου θα
συναντώνταν για την ενέργεια του Υπομνήματος. Συνεπείς όλοι προσήλθαν την τακτή
ημέρα και ώρα. Εισήλθαν στο υπουργείο Παιδείας και πήραν θέση στην σχοιναφυή ουρά
που ανάμεναν την είσοδό τους. Ήλθε η σειρά μας έπειτ’ από 1.30 ώρα. Ο Αλέκος ανάπτυξε
τα αιτήματα κι εν συνεχεία επέδωσε το Υπόμνημα στον υπουργό, νομίζω Λογοθετόπουλο,
όστις άκουσε με προσοχή, σκέφτηκε λίγο και είπε, να περάσουν την επόμενη Δευτέρα να
δώση απάντηση αφού συνεννοηθή τον υπουργό Οικονομικών. (Η είσοδος στο υπουργείο
επετρέπετο 11-14 ώρα εκάστην Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή).
Παρουσιάσθηκε την Δευτέρα η Επιτροπή κι έλαβε την ευχάριστη πληροφορία ότι
εγένοντο ευμενώς δεκτά αμφότερα τα αιτήματα εκλήθη δε ενώπιόν του ο Διευθυντής
Δημοτικής Εκπαιδεύσεως Παναγιώτης Ζερβός και διετάχθη από τον υπουργό να
τακτοποιήση τις αποσπάσεις των Κρητών άνευ αναβολής κατά την επιθυμία ενός εκάστου.
Ο παριστάμενος Π. Ζερβός εκάλεσε την Επιτροπή εις το Γραφείο του προς συνεννόηση.
Εκεί, μετά συζήτηση, υπόδειξε να ειδοποιηθούν οι ενδιαφερόμενοι Κρήτες να
προσκομίσωσι αιτήσεις εις τις οποίες να καθορίζεται ο τόπος που επιθυμεί έκαστος και να
τις υποβάλουν την προσεχή Τετάρτη. Απ’ εκεί κι έπειτα άρχισε δραματική περιπέτεια μέχρι
να ευδοκήση ο μακαρίτης τώρα Ζερβός να υπογράψη τις αποσπάσεις. Νομίζω έγραψα
σχετικώς στις δημοσιευθείσες προ έτους κατοχικές αναμνήσεις. Επαναλαμβάνω ωστόσο
ότι αφού εβασανίσθη η Επιτροπή επί εικοσαήμερο παραπεμπόμενη από Δευτέρας εις
Τετάρτη από Τετάρτης εις Παρασκευή εδέησε να τρίξη τα δόντια του ο Αλέκος και να
απειλήση με εκπαραθύρωση το Ζερβό, εάν δεν ετοιμασθούν εντός μιας ώρας οι
αποσπάσεις. Είχε εξαντληθή κάθε όριο υπομονής. Είχαν αντιληφθή ότι εμπαίζεται η
Επιτροπή και ότι ουδείς ενδιαφέρεται περί του θέματος μετά την εκάστοτε αποχώρησή της
εκ του Γραφείου. Ο Αλέκος είχε ανάψει ενώπιον της ουράς των ζητούντων ακρόαση.
Επετέθη μετά δριμύτητος. Διεσκόρπισε τα αντικείμενα του Γραφείου με κτύπημα της
πυγμής και ετοιμαζότανε να αρπάση τον Ζερβό προς εκπαραθύρωση. Εκείνος όμως
έσπευσε κι εδήλωσε: Παιδί μου, έχετε δίκαιο. Τακτοποιούνται εντός μισής ώρας. Και
ετακτοποιήθησαν βέβαια αμέσως, την έλαβαν στο χέρι κι ανεχώρησαν. Σημειώνω με την
ευκαιρία ότι ο αείμνηστος Γεν. Επιθεωρητής Βασίλειος Θεοφανόπουλος που υπήρξε
αυτόπτης μάρτυς της δραματικής αυτής σκηνής έσπευσε και ασπάσθηκε τον Αλέκο (τον
είχε δάσκαλο στο Ρέθυμνο) για την ορθή, την ανδρική, γενναία στάση του. Σημασία όμως
έχει το άλλο. Ότι κι ο Ασημάκης, ο δειλός και ψοφοδεής έχαιρε κι αισθανότανε
ικανοποίηση για τη νίκη του Αλέκου τότε. Το ελησμόνησε παρά ταύτα μόλις προήχθη εις
Επιθεωρητή μετά την απελευθέρωση εκ της Γερμανικής Κατοχής το 1945. Δεν θυμούμαι
ποιο έτος. Όταν όμως, για πρώτη φορά, μετά την επιθεωρητικοποίησή του συναντήθηκαν
στο Παγκρήτιο Παιδαγωγικό Συνέδριο των Χανίων ο Ασημάκης, μόλις κατώρθωσε να δώση
το χέρι του στο Αλέκο, που του έτεινε με χαρά το ιδικό του. Περίπου προσποιόταν πως, δεν
τον είδε ποτέ… ουτε τον ήξαιρε. Ο Αλέκος, δεν ήτο σε θέση να ερμηνεύση αυτή την ψυχρή
κι απρόσιτη στάση. Δεν γνώριζε ότι ο Ασημάκης επρόκειτο να μετατεθή στη Β΄ Περιφέρεια
Ρεθύμνου. Βραδύτερο που το έμαθε έννοιωσε, γιατί ήθελε να τον κρατήση ο Ασημάκης σε
απόσταση και να μη επιτρέψη την ανάπτυξη οικειότητος μεταξύ τους… Στους φίλους ο
Αλέκος, ωστόσο, διατύπωνε την απορία του: «Πως τάχα συμβιβάζεται να χάνη κανένας την
«ανθρωπιά» του με την απόκτηση κάποιου τίτλου, αξιώματος ή προαγωγής!!».
Φυσικά με την προαγωγή του έγινε προϊστάμενος δασκάλων μα δεν έγινε
αυτομάτως ούτε σοφώτερος ούτε ευφυέστερος απ’ ότι ήταν… Φοβόταν όμως από πριν τον
Αλέκο. Τον εγνώρισε όταν έδωσε κι εκέρδισε τη μάχη στο υπουργείο. Κι αντί να χαίρεται,
τρέμει γιατί θα τον έχη στην Περιφέρεια του. Είναι λοιπόν επιφυλακτικός. Νομίζει ότι έτσι
θα κόψη του Αλέκου τα φτερά… Είναι στρατηγική που θα ακολουθήση για να μην του πάρη
τον «αέρα». Με προκαταλήψεις λοιπόν ήλθε στο Ρέθυμνο. Ατυχώς γι’ αυτόν. Έσφαλε και
ζημιώθηκε ως θα εξιστορηθή στα επόμενα.
Α.Σ.Σ
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1972