Του χωρίου Μέρωνος – Αμαρίου
Μετά πολλής συγκινήσεως και αγάπης προς τα πάτρια αναφέρομαι εν ολίγοις εις το εν επικεφαλίδι γεγονός, το οποίον αν και έχει μείνει ασχολίαστον από την ιστορίαν, ακριβώς επί ένα αιώνα, ως μη ώφειλε, εν τούτοις όμως η σιωπή αύτη δεν σημαίνει ότι, το γεγονός αυτό στερείται και της αξίας του, αφού υπάρχουν άνθρωποι και το διηγούνται αλλά και συγκινούνται βαθύτατα εξ αυτού.
Το γεγονός δε αυτό και άλλα παρόμοια, μικροτέρας ή μεγαλυτέρας εκτάσεως, έχουσι γράψει την ένδοξον τοπικήν και Εθνικήν ιστορίαν μας, δια την οποίαν καυχόμεθα και εκ της οποίας πρέπει να διδασκώμεθα.
Αλλ’ ας γνωρίσωμεν σαφέστερον το γεγονός αυτό, πίσω από το οποίον κρύπτεται «η θυσία του Μέρωνος», και περί του οποίου ας σημειωθή εκ προοιμίου ότι, ομιλεί ακροθιγώς και ο Στυλιανός Καλλονάς εις το Βιβλίον του «Η ΚΡΗΤΗ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ» (σελίς 192): Μετά την ολοκαύτωσιν της Ι. Μονής Αρκαδίου (8/11/1866) μέρος Τουρκικού στρατού παρέμεινεν εν τη περιοχή εκείνη, προς πρόληψιν ενδεχομένων νέων εξεγέρσεων. Η παραμονή όμως του Τουρκικού στρατού εν Ι. Μ. Αρκαδίου διεκόπη κατά τας αρχάς του έτους 1867, λόγω δράσεως ανταρτικών ομάδων εν τη επαρχία Αγ. Βασιλείου, προς καταστολήν των οποίων διετάχθη η υπό τον Ρεσίτ Πασά Τουρκική στρατιωτική δύναμις, ίνα αναλάβη την εξόντωσίν αυτών.
Πράγματι δε περί τα τέλη Ιανουαρίου 1867 ο Τουρκικός στρατός ανεχώρησεν εξ Αρκαδίου, και των λοιπών περιοχών της επαρχίας Μυλοποτάμου, με προορισμόν την επαρχίαν Αγ. Βασιλείου. Ως πρώτος σταθμός του δε κατά την πολεμικήν εκείνην επιχείρησιν εχρησίμευσαν τα χωρία Μέρωνας και Γερακάρι, εξ ων ο Μέρωνας επροτιμήθη από τον Ρεσίτ Πασά, ίνα εγκαταστήση εκεί το στρατηγείον του.
Εκ της θέσεως αυτής ο Ρεσίτ Πασάς απέστειλεν ομάδας ανιχνευτών προς εξερεύνησιν της περιοχής από των άνωθεν του Μέρωνος, υψωμάτων μέχρι της «Δους» τον κάμπον, εκείθεν του οποίου, δια της διαβάσεως «Τράχηλας», διαπερνά τις εις την επαρχίαν Αγ. Βασιλείου, της οποίας πρώτος και σπουδαίος Ελληνοεθνικοθρησκευτικοστρατηγικός χώρος ετύγχανε τότε η εις τας νοτίος προσβάσεις του όρους «Κέντρος» κειμένη Ιερά Μονή του Αγίου Πνεύματος, ήτις προσέφερε πολλάς και ποικίλας υπηρεσίας υπέρ του Έθνους και της Εκκλησίας, αλλά και του απελευθερωτικού κατά των Τούρκων αγώνος, ιδία καθ’ όλον τον 19ον αιώνα, υποστάσα κατά καιρούς δηλώσεις και εξανδραποδισμούς, αλλά μη δηλιάσασα ποτέ!
Καθ’ ον χρόνον, δε διέμενεν ο Ρεσίτ Πασάς εις Μέρωνα, εξ ου διηύθυνε τον αγώνα άγνωστον εις εμέ δια ποίαν αιτίαν συνέλαβε και εφόνευσε, εν μια νυκτί, ήτοι την νύκτα της 1ης προς την 2αν Φεβρουαρίου 1867 περίπου (10) δέκα άτομα, άπαντας κατοίκους Μέρωνος. Αν και παραμένει άγνωστος η αιτία του μαρτυρίου των δέκα εκείνων χριστιανών, εν τούτοις ευκόλως δύναται να συναχθή το συμπέρασμα ότι αφορμή της εκτελέσεως αυτών θα υπήρξεν η ενεργός συμμετοχή των εις την επανάστασιν και η τυχόν πρόληψις αναλήψεως υπ’ αυτών νέας δράσεως εις βάρος των Τουρκικών στρατευμάτων.
Η θυσία αύτη των ολίγων εις αριθμόν Μερωνιανών ουδόλως υστερεί άλλων θυσιών, τέκνων της φυλής μας, εις εθνικόν μεγαλείον και υπερηφάνειαν, απορώ δε πως το χωρίον Μέρωνας, το οποίον έχει αναδείξει πλείστους όσους μορφωμένους, αλλά και θερμούς πατριώτας, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και ο Ιερεύς Κων. Χαραλαμπάκης, δεν ηθέλησαν να προβάλουν και αξιοποιήσουν το γεγονός αυτό, το οποίον πολλά Εθνικά αγαθά θα ηδύνατο να προσκομίση αυτοίς, αλλά και τοις επιγιγνομένοις.
Όπως κι αν έχη όμως το πράγμα η ουσία είναι ότι, εν Μέρωνι κατά την 2αν Φεβρουαρίου 1867 εθυσιάσθησαν 10 άνθρωποι, υπέρ των Εθνικών και Θρησκευτικών ιδεωδών του γένους ημών, δια να ακριβολογήσωμεν δε δια τα αυτά ιδανικά, δια τα οποία εθυσιάσθηκαν και οι υπερασπισταί του Αρκαδίου, και δεν θα πρέπη αι μέλλουσαι γενεαί να λησμονήσουν τόσον εύκολα ένα τόσο σπουδαίον γεγονός.
Τι δέον γενέσθαι; Η θυσία του Μέρωνος της 2ας Φεβρουαρίου 1867 ορθόν, λογικόν, Ελληνοπρεπές και Εθνικώς ωφέλιμον είναι να προσεχθή τόσον από την Πολιτείαν, όσον και από την Εκκλησίαν. Προτοστατούσης δε της Κοινότητος Μέρωνος, κατ’ έτος της 2αν Φεβρουαρίου, καθ’ ην συμπίπτει και η εορτή της Υπαπαντής του Σωτήρος, να οργανούται τοπική έστω εορτή, εις ην να καλούνται άπασαι αι Εκκλησιαστικαί, Στρατιωτικαί, Πολιτικαί, Δικαστικαί κ.α. Αρχαί του Νομού Ρεθύμνης, εκ παραλλήλου δε οι Ιερείς οι Πρόεδροι, ως και ο λαός των πέριξ χωρίων, καθ’ ην θα λαμβάνη χώραν Επιμνημόσυνος δέησις και σχετική ομιλία. Ούτω θα τιμώνται, ως αρμόζει αυτοίς, οι ήρωες Μερωνιανοί της 2ας Φεβρουαρίου 1867, η πράξις δε αύτη θα περιποιή τιμήν και εις τους σημερινούς κατοίκους του χωρίου Μέρωνας. Τοιαύτα γεγονότα, δυνάμενα να προκαλέσουν εις τον λαόν μας Εθνικοθρησκευτικά συναισθήματα, εύλογον είναι όχι μόνον να μη λησμονούνται, αλλά και να εξαίρωνται κατά τον καλλίτερον δυνατόν τρόπον.
Ν. ΚΟΥΤΣΑΥΤΑΚΗΣ
Ιερεύς