Στα δύσκολα χρόνια της μετακατοχικής και μέχρι, σχεδόν, τη μεταπολίτευση, περιόδου, το να
«φλερτάρει» ένα παιδί με τις σπουδές, έστω κι αν ήταν καλός μαθητής στο δημοτικό, έμοιαζε
σχεδόν ουτοπικό. Αυτό ίσχυε, κυρίως, για τα ορεινά και ημιορεινά αλλά και γενικότερα
απομακρυσμένα χωριά του Νομού μας. Όχι μόνον η φτώχεια και η στέρηση μα και το όλο κλίμα,
μέσα στο οποίο αναθρέφονταν τα παιδιά, συνήθως, δεν τους επέτρεπαν να ονειρεύονται και
πολλά πράγματα στη ζωή τους. Η πλήρης, σχεδόν, απομόνωση από τα μικρά και μεγάλα αστικά
κέντρα, είχε σαν συνέπεια να μην γνωρίζουν σχεδόν καθόλου, τι πραγματικά ίσχυε στον
υπόλοιπο κόσμο. Και πώς να γνωρίζουν όταν π.χ. για πρώτη φορά και μάλιστα για λίγες μόνον
ώρες επισκέπτονταν την πρωτεύουσα του Νομού, τη Χώρα, όπως λέγαμε, μόλις στην ηλικία των
οκτώ ετών ή και παραπάνω. Έτσι, σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, οι φιλοδοξίες τους, όπως και
οι φιλοδοξίες των γονιών τους, περιορίζονταν στις πολλές ελιές και τα πολλά πρόβατα, τα
αμπέλια και τα κηπευτικά, άντε και σε μια θέση χωροφύλακα, αγροφύλακα, ιερέα ή γραμματέα
χωριού. Αυτά, υπόσχονταν κι οι γονείς τους, όταν ήθελαν να βγάλουν από τη σκέψη τους κάθε
ιδέα για μόρφωση, κάτι που οι δικοί μου, τουλάχιστον, γονείς, για κακή τους τύχη δεν κατάφεραν
να πετύχουν. Όχι βέβαια πως δεν ήθελαν να σπουδάσουμε. Ίσα – ίσα. Όμως η φτώχεια και η
κακή εμπειρία που είχε αποκομίσει η μακαρίτισσα η μητέρα μου, από την περίπτωση του
μεγάλου της αδελφού, ο οποίος είχε σπουδάσει στην Αθήνα και ολάκερη η οικογένεια (γονείς και
επτά ακόμη παιδιά) αγωνίστηκαν σκληρά και για πολλά χρόνια για να τα βγάλουν πέρα με τις
σπουδές του, την είχε κατατρομάξει. Αυτός άλλωστε ήταν κι ο λόγος που στον έτερο αδελφό της,
τον Γιώργη Τυράκη, ήρωα αργότερα της Εθνικής Αντίστασης και απαγωγέα του Γερμανού
Στρατηγού Κράιπε, δεν είχε επιτραπεί να σπουδάσει, κάτι που μέχρι τέλους της ζωής του το είχε
παράπονο. Για την ίδια βέβαια μητέρα μου και τις πέντε αδελφές της, ούτε συζήτηση.
Προηγούνταν, όπως είναι γνωστό, τα αρσενικά κι αφού από τα δύο όλα κι όλα της οικογένειας
μόνον το πρώτο είχε σπουδάσει, δεν γινόταν συζήτηση για τα θηλυκά. Μόνον η τελευταία, η
Ευαγγελία, κατάφερε να βγάλει το Γυμνάσιο, όμως εκεί τη σταμάτησε ο πατέρας της, παρ’ ότι
είχε πετύχει στην Παιδαγωγική Ακαδημία της Ρόδου.
Μέσα σ’ αυτό το έντονα αρνητικό και αποτρεπτικό για τις σπουδές κλίμα, ένα φωτισμένο
μυαλό του χωριού μας, αυτό του δάσκαλου Ιπποκράτη Νικ. Αντωνάκη, συζύγου της θείας μου
Ευαγγελίας, σε πολλές περιπτώσεις κατάφερε να σπάσει το φράγμα των δισταγμών και του
φόβου και να στείλει πολλούς μαθητές του στη μόρφωση. Μεταξύ αυτών και εμάς τα τρία
αδέλφια, που και τα τρία το θέλαμε, σκοντάφταμε όμως στους δισταγμούς των γονιών μας.
Θυμάμαι ακόμη την επί τούτου επίσκεψη του δασκάλου στο σπίτι μα και την πολύωρη συζήτηση
που είχε με τους γονείς μας, με στόχο να τους πείσει, όχι πως έπρεπε (αυτό το ήξεραν), μα πως
μπορούσαν να τα καταφέρουν και με τους τρεις μας, έστω κι αν χρειάζονταν να βοηθήσει κι
εκείνος. Ήταν τότε που είχε βγάλει το δημοτικό η πρώτη, από τους τρεις μας, η Μαρία
(συνταξιούχος δασκάλα σήμερα στο Ρέθυμνο) και οι γονείς μας δεν ήθελαν να πάει στο
Γυμνάσιο, αφού σωστά διέβλεπαν πως το ίδιο θα ζητούσαμε, και εμείς οι άλλοι δύο, τα
αρσενικά, εγώ κι ο Σπύρος. Κι αυτό τους φαινόταν αδύνατον. Όμως ο θείος μας τελικά τους
έπεισε. Έλεγε και ξανάλεγε πως μια τέτοια μαθήτρια, η καλύτερη που είχε περάσει μέχρι τότε
από τα χέρια του, δεν μπορούσε να μείνει αμόρφωτη και πως αν έμενε, τότε σ’ όλη τους τη ζωή
θα τους το «χτυπούσε». Ήταν αυτό που πλήγωνε βαθιά τη μητέρα μας, αφού κι εκείνη σ’ όλη
της τη ζωή είχε το ίδιο παράπονο: πως δεν την άφησαν έστω και λίγο «να προχωρήσει στα
γράμματα».
Όσοι έζησαν εκείνες τις εποχές και βίωσαν παρόμοιες καταστάσεις, αντιλαμβάνονται
ασφαλώς το μέγεθος της υπέρβασης, την οποία πέτυχαν τότε και ο δάσκαλος Ιπποκράτης και οι
γονείς μας, που τελικά ανέλαβαν το μεγάλο ρίσκο. Ένας φωτισμένος δάσκαλος της εποχής, όχι
μόνο με τις γνώσεις που μετέδιδε στους μαθητές του και την αυστηρή τακτική που ακολουθούσε,
μα και με τις αποτελεσματικές παρεμβάσεις του, κατάφερνε να ανατρέπει αποφάσεις και να
δημιουργεί μέλλον για τα παιδιά.
Όμως, ο Ιπποκράτης Αντωνάκης, σαρανταήμερο μνημόσυνο του οποίου τελείται την Κυριακή
30 Μαΐου 2010 στο χωριό μας, τον Φουρφουρά, υπήρξε και ένας μεγάλος αγωνιστής της
Εθνικής μας Αντίστασης. Ανήκε στην ομάδα φύλαξης του ασυρμάτου της δυτικής πλευράς του
Ψηλορείτη. Ουσιαστικά η ζωή του βρίσκονταν σε διαρκή κίνδυνο, όμως κάποιες φορές, τη
γλύτωσε την τελευταία στιγμή. Γι’ αυτή του την ιδιότητα δε είμαι βέβαια ο πιο κατάλληλος για να
γράψω. Άλλοι μπορούν ασφαλώς να το κάμουν καλύτερα από μένα. Εγώ αρκούμαι να ευχηθώ
να μείνει η μνήμη του αιωνία και να είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει, στο Φουρφουρά.
ΓΙΩΡΓΗΣ ΛΕΚΚΑΣ (ΜΑΗΣ ΤΟΥ 2010)
ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ (ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2010)