- Ένα αξιοθέατο μνημείο είκοσι αιώνων
Στη σημερινή Αργυρούπολη υπάρχουν λαξευτοί, θαλαμωτοί τάφοι Ρωμαϊκής εποχής, μνημεία
είκοσι αιώνων.
Το 1415 ο Ιταλός Buondelmondi, σε επίσκεψή του στο χώρο που βρίσκονται οι περισσότεροι
τάφοι, στις 5 Παρθένες, αναφέρεται σ’ αυτούς έστω και με γενικότητες.
Το 1630 και ο Francesco Basilicata, σε μια έκθεσή του γράφει για τους τάφους των 5
Παρθένων: «Οι γούρνες (τάφοι) παρ’ όλο που βρίσκονται σε ξηρό τόπο, έχουν νερό που
ανάλογα με την ευλάβεια των επισκεπτών, το νερό ξεχειλίζει από τις γούρνες, ή χάνεται». Ο
Basilicata πίστευε ότι οι πέντε τάφοι ήταν των Παρθένων και γέμιζαν με αγίασμα. Επειδή, όπως
θα δούμε στη συνέχεα, νερό άφθονο υπήρχε και στους υπόλοιπους τάφους, κατασκεύαζαν
αγωγούς απομάκρυνσής τους από τους τάφους.
Την 19-2-1834 ο Άγγλος αφηγητής Πάσλεϋ επισκέφθηκε την πόλη (αρχαία Λάππα –
Αργυρούπολη) και στο βιβλίο του: «Ταξίδια στην Κρήτη», φεύγοντας για το χωριό Άγιος
Κωνσταντίνος γράφει: «Αφήσαμε την πόλη και κατηφορίσαμε για αρκετή ώρα και είδαμε
αριστερά μας μερικούς τάφους και φθάσαμε στην εκκλησία των αγίων Πέντε Παρθένων». Εκατό
βήματα παρακάτω, στα δεξιά μας, υπάρχει μια πλούσια πηγή» (σ.σ. βλέπε περιγραφή: Πάσλεϋ).
Ο Πάσλεϋ ακολούθησε το λιθόστρωτο δρόμο που αναφέρω στη συνέχεια, για το χωριό Αγ.
Κωνσταντίνο και η πηγή που αναφέρει είναι ο ποταμός Πετρές.
Το 1918 ο περιηγητής Μιχ. Δέφνερ, στις «Οδοιπορικές του εντυπώσεις από τη Δυτική Κρήτη»,
γράφει: «Στην κοιλάδα στη δεξιά μεριά του χωριού (Αργυρούπολη) στο Ρούμα, όπου η
τοποθεσία λέγεται Λαμανιανά, δεξιά και αριστερά της κοίτης υπάρχουν αρκετοί τάφοι
ξεκουφωμένοι μέσα στους βράχους». - Ανάδειξη των τάφων
Πέρασαν εκατοντάδες χρόνια για να αναδειχθούν αυτά τα μνημεία και η ανάδειξή τους, αν και
δεν είναι η καλύτερη, ωστόσο όμως η αρχαιολόγος κυρία Ειρ. Γαβριλάκη, το 1977 έκανε μια
πρώτη προσπάθεια, βάσει ενός προγράμματος, καθαρίζοντας μερικούς και δημοσιεύοντας στο
«Κρητικό Πανόραμα» ένα σχόλιο σχετικό με τα χαρακτηριστικά τους, αλλά η κατάσταση
παρέμεινε έτσι μέχρι σήμερα.
Σήμερα που οι δεκάδες, ως επί το πλείστον, ξένοι τουρίστες αρχίζουν να επισκέπτονται τους
χώρους των τάφων για να θαυμάσουν την αρχιτεκτονική τους, αν και η πρόσβαση από τον κύριο
λιθόστρωτο δρόμο που βρίσκεται στην είσοδο της Αργυρούπολης από Ρέθυμνο αριστερά από
το εκκλησάκι της Αγ. Μαρίνας, δεν είναι και τόσο προσβάσιμη. Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι
δεν υπάρχει ούτε μια καθοδηγητική πινακίδα που να μπορούν να ακολουθούν οι επισκέπτες για
να οδηγηθούν στο χώρο που βρίσκονται οι περισσότεροι τάφοι. Υπάρχει όμως και μια πιο
εύκολη πρόσβαση με αυτοκίνητο ένα χιλιόμετρο πριν την Αργυρούπολη από το δρόμο που
οδηγεί στο χωριό Κάτω Πόρος που συναντάμε λιθόστρωτο δρόμο, αριστερά με τα πόδια στα
300 μέτρα ευρίσκονται οι πέντε Παρθένες. - Τοπογραφική έκταση της Νεκρόπολης
Η τοπογραφική θέση της Νεκρόπολης εκτείνεται από το νοτιοανατολικό άκρο του χωριού με
κατεύθυνση βορειοανατολική και σε μήκος 800-1000 μέτρων. Ακολουθεί την κοιλάδα ενός
ξεροπόταμου που αρχίζει, από αριστερά του από τις τοποθεσίες: Γέρο Σπήλιαρο, Ψιλάκι,
Λαμανιανά, Δρακοντόπουλο, Ποταμίδα, πρόποδες του λόφου Πλακαλώνια, που βρίσκεται και το
εκκλησάκι των πέντε Παρθένων,φθάνοντας μετά από λίγα μέτρα στην πηγή
του ποταμού Πετρέ και τελειώνει σε μερικά δεκάμετρα, πάντα προς βόρεια κατεύθυνση.
Από τη δεξιά κοίτη, αρχίζει η Νεκρόπολη απέναντι από το Γέρο Σπήλιαρο – πρόποδες του
λόφου Καλαμαρά (Αγία Ελεούσα) – Λαμανιανά – πρόποδες του λοφίσκου Πρινομούρι (απέναντι
των 5 Παρθένων) – Ποταμίδα και ενώνεται η κοίτη αυτή με τη δεξιά, στην πηγή του Πετρέ.
Όταν γράφουμε ότι η Νεκρόπολη ακολουθεί την κοίτη του ξεροπόταμου, εννοείται ότι
ευρίσκεται και χαμηλότερα και ψηλότερα. Πολλοί τάφοι ευρίσκονται στην περιοχή της Αγίας
Ελεούσας και σ’ ένα – δύο βρέθηκαν κτερίσματα, όπως λύχνοι και χρυσά κοσμήματα, σε
φύλλο δένδρου (ελιάς).
Ακολουθώντας το δρόμο προς το Γέρο Σπήλιαρο για Αγία Ελεούσα, αμέσως μετά τη διάβαση
του ξεροπόταμου, αριστερά μας υπάρχουν 2 τάφοι 4Χ3μ. περίπου ο καθ’ ένας, με δάπεδο
επίπεδο, γεγονός που μαρτυρά ότι χρησίμευαν αργότερα και ως κατοικίες. Οι δύο αυτοί λαξευτοί
τάφοι στο βράχο, χρησίμευσαν και ως καταφύγιο και διαμονή οικογενειών κατά την εισβολή των
Γερμανών στην Κρήτη τους πρώτους μήνες, λόγω του φόβου των βομβαρδισμών από τα
«στούκας».
Συνεχίζοντας κατά μήκος της κοίτης, προς βορρά, συναντούμε σποραδικά παρόμοιους
τάφους που πληθαίνουν όσο πλησιάζουμε στην περιοχή των πέντε Παρθένων.
Από το λιθόστρωτο δρόμο από την Αγ. Μαρίνα για τις πέντε Παρθένες συναντούμε μέσα σ’
αυτόν μερικούς τάφους, περίπου 70, και μπαίνοντας στο προαύλιο της εκκλησίας βλέπουμε στη
σειρά μέχρι την εκκλησία πολλούς, οι οποίοι συνεχίζονται και πάλι στη σειρά, μετά την εκκλησία
και σε μήκος 50 μέτρων, με σπουδαία κατασκευή, όπως διαπιστώνει κανείς και θαυμάζει την
αρχιτεκτονική τους τέχνη και εύκολα βγάζει πολλά συμπεράσματα και δεν χρειάζεται να είναι
ειδικός.
Συνεχίζοντας τον παραπάνω λιθόστρωτο δρόμο μετά το προαύλιο της εκκλησίας,
παρατηρούμε ότι υπάρχουν και άλλοι τάφοι στο αριστερό του μέρος και σε λίγα μέτρα παρακάτω
υπάρχουν 3-4 με άριστο σύστημα απορροής των υδάτων. Διακρίνονται σωλήνες και «φρεάτια»
που προκαλούν το θαυμασμό του επισκέπτη. Αυτοί οι τάφοι ευρίσκονται ακριβώς στο ύψος της
πηγής του Πετρέ.
- Περιγραφή των τάφων
Μετά το μικρό «οδοιπορικό» αρχίζουμε να περιγράψουμε τους τάφους, οι περισσότεροι των
οποίων είναι οικογενειακοί, θαλαμωτοί, λαξευμένοι σε μαλακό μαργαϊκό ασβεστόλιθο. Έχουν
σχήμα τετράγωνο ή παραλληλόγραμμο. Διαθέτουν προθάλαμο σε χαμηλότερο ύψος το ταφικού
θαλάμου. Στα τοιχώματα πολλών υπάρχουν σκαλισμένα στο βράχο τετράγωνα, ή τριγωνικά, ή
τοξοειδή «ντουλαπάκια», τα οποία μαρτυρούν ότι για να γίνουν, τα εργαλεία κατασκευής τους
ήταν σκληρά και αιχμηρά.
Οι περισσότεροι τάφοι, προπαντός αυτοί που βρίσκονται στην περιοχή των 5 Παρθένων,
φέρουν κι αυτοί αγωγούς απομάκρυνσης των υδάτων από το εσωτερικό τους προς την έξοδο, η
οποία βλέπει πάντοτε προς την κοίτη.
Πολλοί τάφοι στο εσωτερικό τους φέρουν στα τοιχώματά τους λεπτές πέτρινες πλάκες, άλλοι
είναι μικρότεροι και άλλοι μεγαλύτεροι. Μάλιστα υπάρχουν τάφοι που είναι μόλις ενός μέτρου.
Μερικές από τις εισόδους τους έκλειναν με μεγάλες πλάκες και σε λίγους υπάρχουν στη
είσοδό τους, δεξιά και αριστερά παραστάδες για να μικραίνει η είσοδός τους.
Κατά τον καθαρισμό είκοσι περίπου τάφων, διαπιστώθηκε ότι διαθέτουν ταφικό θάλαμο και
προθάλαμο ένα ή περισσότερους, που είναι διευθετημένοι κατά άξονα. Άλλοι είναι τετράγωνοι
και άλλοι παραλληλόγραμμοι. Σ’ ένα τάφο η είσοδος σχημάτιζε παραστάσεις και έκλεινε με μια
μονολιθική πλάκα.
Στο εσωτερικό των θαλάμων λαξεύονταν, ή κτίζονταν με πλάκες, οι ταφικές θήκες.
Οι τάφοι της Νεκρόπολης της αρχαίας Λάππας χρονολογούνται από τον 1
ο π.Χ. έως τον 2
ο
μ.Χ. αιώνα, δηλαδή Ρωμαϊκής εποχής.
- Κτερίσματα
Από τα κτερίσματα που βρέθηκαν σ’ όσους δεν ήταν συλημένοι βγάζουμε περίπου το
συμπέρασμα για τα ταφικά έθιμα της εποχής τους. Μεταξύ των ευρημάτων αυτών διακρίνουμε
θυμιατήρια διαφόρων σχημάτων και μεγεθών, λύχνους Κρητικής τέχνης, γυάλινα αγγεία,
δακτυλίδια και καθρέπτες από χαλκό και λίγα χρυσά κοσμήματα σε σχήμα φύλλων δέντρων.
Τα παραπάνω κτερίσματα μάλλον φυλάσσονται στο Μουσείο Ρεθύμνου. - Συμπεράσματα
Η ανάδειξη των μνημείων αυτών όταν γίνει, που αριθμούν εκατοντάδες, θα δώσει
περισσότερα στοιχεία για τα ταφικά έθιμα. Θα μελετηθούν καλύτερα οι κοινωνίες τάξεις και
κοινωνίες. Θα δώσει στοιχεία για την πρόοδο των εργαλείων και του τρόπου κατασκευής των
πήλινων αγγείων, του γυαλιού, του χαλκού, του χρυσού. Αυτά όμως προϋποθέτουν νέους
εντοπισμούς, νέους καθαρισμούς, περισσότερο ενδιαφέρον από τους τοπικούς παράγοντες,
ευκολότερη πρόσβαση.
Με τις παραπάνω επισημάνσεις, η Νεκρόπολη της αρχαίας Λάππας θα εξελιχθεί σε τόπο
προορισμού εκατοντάδων επισκεπτών, γιατί αυτοί οι τάφοι – μνημεία, δεν υστερούν σε τίποτα
από εκείνους των ξένων χωρών, και θα αποτελέσουν έναν ακόμα λόγο της αύξησης των
τουριστών εσωτερικού και εξωτερικού στην Αργυρούπολη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την
οικονομική στήριξή της, την προβολή της και θα συνδυαστεί με τις άλλες χιλιάδες επισκέψεις
ξένων και Ελλήνων που πηγαίνουν στον όμορφο αυτό οικισμό για άλλα αξιοθέατα και θα
αυξηθεί η τουριστική προβολή που δεν βρίσκεται σε καλό επίπεδο.
ΠΗΓΗ: ΒΙΒΛΙΟ «Η ΑΡΧΑΙΑ ΛΑΠΠΑ»_ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΡ. ΚΑΣΩΤΑΚΗΣ