Του Στέργιου Σπανάκη και της ομάδας ΚΡΗΤΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ 

Χωριό και κοινότητα της επαρχίας Μυλοποτάμου. Απέχει 52χμ. από το Ρέθυμνο, σε υψόμ. 640μ. στις βόρειες πλαγιές του Ψηλορείτη και έχει, σύμφωνα με τη στατιστική του έτους 1977, 1.450 κατοίκους.

Για την προέλευση του ονόματος του χωριού δεν έχουμε ακριβείς πληροφορίες. Λέγεται πάντως πως όταν ήλθε ο Νικηφόρος Φωκάς με το στράτευμά του, κάποιοι στρατιώτες οι οποίοι φορούσαν διακριτικές ζώνες εγκαταστάθηκαν στο χωριό. Ίσως λοιπόν απ’ αυτούς να πήρε το χωριό το όνομά του. Λέγεται επίσης πως η παλιότερη ονομασία του χωριού ήταν Ζου-Λά κο ς ή Ζώη Λάκκος ή Λάκκος του Δία (Ζευς + λάκκος). Το Ζου-λάκκος σημαίνει μάλλον οροπέδιο του ζώου.

Η κύρια απασχόληση των κατοίκων είναι η κτηνοτροφία -παράγουν φημισμένα κτηνοτροφικά προϊόντα- και η γεωργία με ελαιοκαλλιέργεια και αμπελοκαλλιέργεια.

Η συμμετοχή των χωριανών σ’ όλους τους απελευθερωτικούς αγώνες στάθηκε μεγάλη και σπουδαία. Από την πρώτη ήδη επανάσταση του γένους, το 1821, οι Ζωνιανοί πήραν τα όπλα εναντίον των Τούρκων. Ο Ζωνιανός Μιχάλης Μαυρογιάννης ή Μελιτάκας έφερε στην Κρήτη τη φλόγα της επανάστασης, αφού προηγουμένως είχε φθάσει μέχρι την Κωνσταντινούπολη και είχε συναντηθεί με μέλη της Φιλικής Εταιρείας που του είπαν πως άρχισαν την επανάσταση.

Η πρώτη μάχη που έδωσε ο Μαυρογιάννης ήταν στο Μύρωνα Ηρακλείου. Κατόπιν, έγινε αρχηγός, όχι μόνο της επαρχίας Μυλοποτάμου, αλλά ολόκληρου του νομού. Σε μια μάχη, στο χωριό Μπράχιμο, πληγώθηκε και πέθανε του Άγιου Μάμα. Το 1866, στην επανάσταση του Αρκαδίου δεκαεπτά Ζωνιανοί, μαζί με άλλους Κρητικούς, βρέθηκαν κλεισμένοι στο κελάρι της μεγάλης τραπεζαρίας της μονής, συνολικά τριάντα επτά άτομα. Οι Τούρκοι ήδη είχαν μπει στη μονή και είχαν κατασφάξει όλους όσους βρίσκονταν μέσα. Μόνο οι 37 αυτοί Κρητικοί είχαν μείνει τελευταίοι, γι’ αυτό και αποφάσισαν να κλειστούν στο κελάρι για να μην πέσουν στα χέρια των Τούρκων. Οι Τούρκοι όμως μόλις κατάλαβαν ότι οι έγκλειστοι δε θα προέβαλαν καμιάν αντίσταση, τους έβγαλαν με δόλο έξω από το κελάρι και τους κατέσφαξαν, έναν έναν κόβοντας τα κεφάλια τους επάνω στο τραπέζι.

Στην ίδια επανάσταση του 1866, οι Ζωνιανοί μετά από μια μάχη στη Μονή Χαλέπας, πάνω από το Γενί Γκαβέ, κατέλαβαν ένα πυροβόλο, το οποίο με πολύ κόπο ανέβασαν στο βουνό και το έκρυψαν. Την επομένη οι Τούρκοι περικύκλωσαν το χωριό των Ζωνιανών και προσπαθούσαν με κάθε μέσο να μάθουν που είχαν κρύψει το πυροβόλο. Οι Ζωνιανοί παρά τις πιέσεις δεν ενέδωσαν μόνο ένας ήταν έτοιμος να το μαρτυρήσει, όμως, όταν τον προειδοποίησαν ότι όποιος μαρτυρήσει το μυστικό θα εκτελεστεί αμέσως, τον απέτρεψαν από την προδοσία.

Οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να φύγουν άπρακτοί. Έτσι το πυροβόλο διασώθηκε και τοποθετήθηκε μέσα στην εκκλησία του χωριού σαν ιερό κειμήλιο των αγώνων τους. Το πυροβόλο όμως αυτό δεν έμελλε να μείνει για πολύ στα χέρια τους. Με την απελευθέρωση της Κρήτης και με την έλευση του αρμοστή Κρήτης πρίγκιπα Γεωργίου, οι κάτοικοι θέλησαν να τον υποδεχτούν με κανονιοβολισμούς. Μόλις ο Γεώργιος άκουσε τους κανονιοβολισμούς απόρησε πως βρέθηκε το πυροβόλο στα χέρια τους και επειδή η εφαρμογή της συνθήκης ειρήνης προέβλεπε τον αφοπλισμό των κατοίκων, ο πρίγκιπας έμαθε την ιστορία του πυροβόλου και διέταξε τη μεταφορά του στο Ρέθυμνο, όπου σήμερα βρίσκεται στο Πολεμικό Μουσείο Ρεθύμνου.

Στον αγώνα του 1912-22, δεκατρείς Ζωνιανοί έχασαν τη ζωή τους για το μεγάλο όνειρο της πατρίδας τους.

Τέλος, στον πόλεμο του 1940, δεκαεπτά Ζωνιανοί δίνουν και αυτοί τη ζωή τους για να μην πέσει η Κρήτη στα χέρια των Γερμανών. Και μετέπειτα στην Εθνική Αντίσταση κατά των Γερμανών κατακτητών έδειξαν τη γενναιότητά τους, με αρχηγό τον παπά-Γιάννη Ζερβό, προσφέροντας καταφύγιο στους συμμάχους αξιωματικούς και οπλίτες.

Στα Ζωνιανά υπάρχει και το σπήλαιο Τρύπα του Σεντόνη. Την ονομασία του οφείλει στο βυζαντινό εκκλησάκι Άγιο Αντώνιο, Sain-Antonio. Έχει βάθος 400μ. και είναι φημισμένο για τις πολλές αίθουσές του και για τον περίφημο διάκοσμό του από σταλαγμίτες και σταλακτίτες.

Ο Άγιος Γεώργιος αποτελεί τον ενοριακό ναό του χωριού. Τώρα όμως κτίζεται ένας άλλος μεγαλύτερος ενοριακός ναός, του Τιμίου Σταυρού. Υπάρχει και το ξωκλήσι του Τιμίου Σταυρού στα βορειοανατολικά του χωριού.

Στο χωριό τη Μεγάλη Βδομάδα οι κάτοικοι, κυρίως τα παιδιά, μαζεύουν κλαδιά και κάνουν ένα μεγάλο σωρό, ύψους τεσσάρων μέτρων, οφανό όπως τον λένε οι κάτοικοι. Στην κορυφή του τοποθετούν ένα ομοίωμα του Ιούδα και το Μεγάλο Σάββατο με το άκουσμα του «δεύτε λάβετε φως» καίνε τον Ιούδα.

Επίσης αφορμή για μεγάλο πανηγύρι δίνει και το κούρεμα των προβάτων.

Ζωνιανά Μυλοποτάμου

του Λευτέρη Κρυοβρυσανάκη

Βρίσκονται στις βόρειες ρίζες του Ψηλορείτη σε υψόμετρο 630 μ. και απέχουν 45 χλμ. από το Ρέθυμνο και 43 χλμ. από το Ηράκλειο.
Αποτελούν Δημοτική Ενότητα Δήμου Μυλοποτάμου με 1.117 κατοίκους το 2011, ενώ το 2001 Δ.Δ. Ζωνιανών Δήμου Κουλούκωνα με 1.578 κατοίκους.

Εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι το 2015 ήταν 1.008 και ψήφισαν 683.

Ίδρυση -Ονομασία-Ιστορία

Σύμφωνα με μια παράδοση το χωριό ιδρύθηκε από ένα βοσκό τον Ζα, που έβοσκε τα αιγοπρόβατά του στην περιοχή. Έχανε όμως τακτικά μια αίγα του και δεν μπορούσε να δει που πάει. Την παρακολούθησε και ανακάλυψε ότι πήγαινε σε μια πηγή μέσα σε ένα δάσος και έπινε νερό.

Τότε αποφάσισε να εγκατασταθεί μόνιμα στο μέρος εκείνο, όπου υπήρχε το νερό και το ονόμασε «Λάκκος του Ζου».

Μάλιστα την αίγα ο Ζας την έλεγε Αμάλθη και έτσι ονομαζόταν η πηγή «Της Αμάλθης το νερό» όπως λέγεται και σήμερα.

Σύμφωνα όμως με νεότερα στοιχεία από ένα βιβλίο, το χωριό έχει σχέση με το Δία. Η ονομασία «Ζου το Λάκκο» θα πει ο τάφος (λάκκος) του Δία (Ζας όπως λεγόταν) πιστεύοντας ότι τάφηκε εκεί.

Η πρώτη ονομασία από το 1180 π.Χ., όπου αναφέρεται ως Ζω με συμμετοχή ανδρών υπό τον Ιδομενέα στον Τρωικό πόλεμο.
Το όνομα Ζω, οφείλεται στον Δία (Ζα), που φώναζε από τον τάφο του «ζω, εδώ είμαι».

Μάλιστα οι βοσκοί σε κλεψιές τότε ορκίζονταν: « Νη ζα… φάσκω σου και κατέχέ το, δε σου φταίω έργω βουλή μου», δηλαδή «Μα το Δία σου λέω και να το κατέχεις δε φταίω, δεν ξέρω γι’ αυτό που με ρωτάς, έργα ή λόγια». Αργότερα βέβαια πρόσθεσαν στο Δία τον Αϊ Γιώργη.

Το 1583 αναφέρεται σε ενετική απογραφή ως Ζω, το 1671 Λάκκο του Ζου με 57 κατοίκους.

Το 1900 ως Ζου το Λάκκο με 509 κατοίκους αλλά και Ζουλιανά (ανήκαν στο Δήμο Ανωγείων). Για πρώτη φορά μετά το 1920 στο αρχικό Ζω, έβαλαν την κατάληξη -νιανά, έτσι έγινε Ζωνιανά.

Το 1928 αποτελούν έδρα Κοινότητας, έχοντας το 1940 τους 789 κατοίκους και το 1991 φτάνουν τους 1.281.

Το 1998 εντάχθηκαν στο Δήμο Ανωγείων, όμως μετά από αντιδράσεις στο Δήμο Κουλούκωνα. Το 2006 έγιναν ανεξάρτητη Κοινότητα και τέλος από το 2011 στο Δήμο Μυλοποτάμου.

Συμμετοχή των Ζωνιανών σε όλους τους Αγώνες

Στα Ζωνιανά δεν κατοίκησαν ποτέ κατακτητές Σαρακηνοί, Ενετοί και Τούρκοι, έτσι ο πληθυσμός τους είναι αμιγώς ελληνικός, όμως δεν απουσιάζουν ποτέ από κανένα προσκλητήριο της πατρίδας.

Από το 1770 περιθάλπουν καταδιωκόμενους Σφακιανούς και παίρνουν μέρος στους αγώνες. Μάλιστα ένας από τους καταδιωκόμενους ήρθε στο χωριό με το παρατσούκλι «Παρασύρης».

Το 1821 ο Ζωνιανός Μιχάλης Μαυρογιάννης ή Μελίτακας οπλαρχηγός του Μυλοποτάμου πολεμά εναντίον των Τούρκων σ’ ολόκληρη την Κρήτη. Όταν καταπνίγηκε η επανάσταση πηγαίνει στην Πελοπόννησο με δική του ομάδα από Ζωνιανούς και πολεμά εναντίον του Ιμπραήμ. Σκοτώνονται όλοι εκτός από τον ίδιο τον Μελίτακα. Επιστρέφει στα Ζωνιανά αλλά μη αντέχοντας τα παράπονα και τις κατάρες των συγγενών των σκοτωμένων μετακομίζει στ’ Αργουλιό. Συνεχίζει να πολεμά τους Τούρκους, τραυματίζεται σε μια μάχη στο Μπραχίμο και πεθαίνει από το τραύμα αργότερα.

18 έπεσαν στο Αρκάδι

Το 1866 είκοσι Ζωνιανοί, με τον Παρασυρογιώργη, αφήνουν την ασφάλεια που τους παρείχαν τα βουνά και πηγαίνουν στο Αρκάδι, με την ομάδα του Κούβου και οι 18 σκοτώνονται.

Στις 8 Μαΐου 1867, οι Ζωνιανοί μαζί με τους άλλους Μυλοποταμίτες χτυπούν τον Ομέρ Πασά στην Πέρα Χαλέπα. Οι Τούρκοι υποχωρούν άτακτα και οι Ζωνιανοί αρπάζουν το άλογο μαζί με το κανόνι, το πηγαίνουν στα Ζωνιανά και το κρύβουν. Σήμερα το κανόνι αυτό βρίσκεται στο Ναυτικό Μουσείο Χανίων.

Το ολοκαύτωμα του 1867

Την επόμενη 9 Μαΐου 1867 πολυάριθμος Τουρκικός στρατός κάμπτει την αντίσταση των Ζωνιανών και μπαίνει στο χωριό. Ανακρίνει τους γέρους και τους αρρώστους που δεν μπόρεσαν να φύγουν για να βρει το κανόνι. Αφού κανείς δεν ομολόγησε τους σφάζει όλους και καίει το χωριό. Μαζί καίγεται και το δάσος του φαραγγιού.

Τοπική γιορτή η 9η Μαΐου

Από το 2008 καθιερώθηκε επίσημα ως δημόσια εορτή τοπικής σημασίας.

Το Νοέμβριο του 1867 ο Κουμαντάρ Ρεντίς Πασάς προσπαθεί να χτίσει Πύργο στο Καυκαλούδι (Αμυγδαλοκέφαλο) όπως σε όλα τα χωριά. Δεν τα καταφέρνει γιατί οι Ζωνιανοί δεν τον αφήνουν ήσυχο. Μέρα νύχτα του κάνουν κλεφτοπόλεμο και αποδεκατίζουν τους στρατιώτες και τους χτίστες του. Καίει ξανά ό,τι είχαν προφτάσει να ξαναχτίσουν οι Ζωνιανοί και φεύγει. Δηλαδή οι Ζωνιανοί κάηκαν δυο φορές σε έξι μήνες (Μάη και Νοέμβρη). Σύμφωνα με ένα τραγούδι της εποχής εκείνης είχε καεί το χωριό και άλλη μια φορά: «Τρίτη φορά που το χωριό το καίτε μπρε μπουρμάδες μα και τρακόσες να καεί δεν προσκυνούμε αγάδες».

Το 1898 οι Ζωνιανοί πρόσφεραν στον πρίγκιπα Γεώργιο που πέρασε από την περιοχή ως δώρο το κανόνι.

Τα χρόνια περνούσαν. Οι Ζωνιανοί δεν έπαψαν να πολεμούν τους Τούρκους. Πηγαίνουν στο Γάζι και στο Σερβιλή και μαζί με άλλους Μυλοποταμίτες και Μαλεβιζιώτες κλείνουν τους Τούρκους στο Ηράκλειο.

Ο Μιχάλης Κάββαλος ή Καπράκης μέσα σε «χαλάζι σφαιρών» κατάφερε να πάρει τη σημαία και βραβεύτηκε από την Κρητική Πολιτεία σαν σωτήρας της.

Στους Βαλκανικούς Πολέμους σκοτώθηκαν 12 Ζωνιανοί.

Άλλοι 19 πεσόντες το 1940-44

Κατά τον Αλβανικό πόλεμο και τη Μάχη της Κρήτης θυσιάστηκαν 19 Ζωνιανοί και τέλος χάθηκαν ακόμη άδικα άλλοι 4 κατά τον Εμφύλιο.

«Σύναξη πάλι εκάμανε οι Ζωνιανοί στον Άδη.
Τους κάλεσαν οι 17 που πέσανε στ’ Αρκάδι…»

Εκκλησίες -Ιερείς

Αγ. Γεώργιος (δίκλιτη Αγ. Χαράλαμπος), Κεντρική ενοριακή του 1800.
Ανάστασης (τρίκλιτη Αγ. Παντελεήμονας-Αγ. Ιωάννης ο θεολόγος).
Κοίμηση Θεοτόκου, δίπλα στο γήπεδο.
Τίμιος Σταυρός, νέα εκκλησία στην είσοδο του χωριού.
Αγ. Κωνσταντίνου και Ελένης, εξωκλήσι.
Αγ. Γεώργιος, ξωκλήσι πάνω στο βουνό.
ΙΕΡΕΙΣ: Γιώργης και Κωστής Παρασύρης, Ζαχαρίας Ζαχαράκης, Βασίλης Νικηφόρος (1889-1910), Ματθαίος Τσαγκαράκης (1910-1920), Γιάννης Ζερβός (1921-1966) Θανάσης Ζερβός (1966-2002), Ματθαίος Ζερβός (2002- σήμερα.

Σχολείο -Δάσκαλοι

Το Σχολείο ιδρύθηκε το 1899, ενώ από το 1882 οι μαθητές πήγαιναν στο σχολείο Αξού.

Το 1901 χτίστηκε το πρώτο κτίριο και το νεότερο το 1933.

Ανάμεσα στους δασκάλους που υπηρέτησαν ήταν και οι: Χατζιδάκης Γιάννης (από Απεσωκάρι, γαμπρός στο χωριό το 1950), Παρασύρης Δημήτρης απότο 1961 μέχρι το 1992, εκτός το ’74-’79), Ζερβός Σοφοκλής, Παρασύρη Κρήτη, Δρακούλης Γιώργης κ.ά.
Το 1976 το σχολείο είχε τους περισσότερους μαθητές που έφταναν τους 200.

Ακολούθησαν διευθυντές οι: Δακανάλης Χαράλαμπος (1992-1999) Τσαουσίδης Ιωάννης (2000-2003), Πλουμής Κωνσταντίνος (2003-2006), Τρουλλινός Γιώργης (2006-2009), Σαββίδου Μαρία (2009-10) Σκαπέτης Αντώνης (2010-14), Παχούμη Παγώνα (2014-).

Εξαθέσιο τα τελευταία χρόνια

Το 2014-2015 φοιτούν 106 μαθητές (όλοι από τα Ζωνιανά) με τους παρακάτω δασκάλους: Παχούμη Παγώνα (διευθύντρια) Αλεξόπουλο Κ., Βλάσση Μ., Κόδρα Αικ., Καζαντζίνου Παυλίνα, Καραμουσλής Γ., Λασπάς Θωμάς, Λευκόπουλος Κ., Ντάλης Απ., Φώτου Ευ., Χρήστου Μαρία και η μοναδική κρητικιά Σαμιωτάκη Δέσποινα.

Λειτουργεί επίσης και διθέσιο Νηπιαγωγείο με 35 νήπια και διθέσιος Παιδικός Σταθμός.

Επιστήμονες

Πάνω από 200 είναι οι Ζωνιανοί πτυχιούχοι, ανάμεσα σ’ αυτούς είναι:

Μηχανικοί -Αρχιτέκτονες (15)

Παρασύρης (Αναστάσης, Μιρέλα, Ελένη, Δημήτρης, Κωστής, Μαρίζα, Γιώργης, Αντώνης, Γρηγορία), Μαυρογιάννης Αντώνης, Παπαδάκης (Ιωάννης, Γιώργης), Δρακούλης Μανόλης, Νικηφόρου Ελένη.

Δάσκαλοι (11)

Δρακούλης Γιώργης, Ελένη, Ζερβός Σοφοκλής, Σοφία, Μαρία, Νικηφόρου Αντωνία, Παρασύρης Δημήτρης, Κρήτη, Εμμανουήλ, Πλουμής Κωνσταντίνος, Σφακιανάκης Χαράλαμπος.

Οι 30 γιατροί και φαρμακοποιοί

Δρακούλης Μιχαήλ, Μαργαρώ, Ζερβός Ιωάννης, Μαίρη, Ιφιγένεια, Ειρήνη, Μαγδαληνή, Φαιναρέτη, Κάββαλος Γιώργης, Δημήτρης, Στεφανής, Ελένη, Νικηφόρος Μιχαήλ, Αντώνης, Παπαδάκη Δέσποινα, Σωτηρία, Παρασύρης Πάρης, Γιώργης, Πελαγία, Αργυρή, Κατερίνα, Άννα, Ειρήνη, Βασίλης, Ιωάννης, Γιώργης, Φραγκιάς, Πέτρος, Ανδρονίκη, Μαρία, Σφακιανάκη Γιαννούλα.

Δικηγόροι (7)

Ζερβού Φαιναρέτη, Κάββαλος Βενιζέλος, Δόξα, Κλίνης Εμμανουήλ, Όλγα, Παρασύρη Παναγιώτα, Σφακιανάκης Χαράλαμπος.

Καθηγητές (15)

Δρακούλη Άσπα, Κατίνα, Ζερβού Γρηγορία, Κάββαλος Εμμανουήλ, Κλίνης Ιωάννης, Στέλλα, Όλγα, Ιωάννα, Αργυρώ, Νικηφόρος Δημήτρης, Δήμητρα, Παρασύρης Ιωάννης, Κωνσταντίνος Νικόλαος, Εμμανουήλ (Πανε. Στοκχόλμης) κ.ά.

Πολιτιστικά

Πόλος έλξης αρκετών επισκεπτών είναι το σπήλαιο Σφεντόνη, καθώς και το Μουσείο Κέρινων ομοιωμάτων του Διονύση Ποταμιανού. Υπάρχουν 87 ομοιώματα φυσικού μεγέθους που αναπαριστούν κυρίως κρητικά ιστορικά πρόσωπα (Βενιζέλος, Καζαντζάκης, Θεοτοκόπουλος, Κορνάρος κ.ά.).

Από το 2008 ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού έχει καθιερώσει την ετήσια γιορτή βοσκού και τυριού, που συγκεντρώνει αρκετό κόσμο.

Καλλιτεχνικά πρόσωπα από τα Ζωνιανά είναι η Μαρία Παρασύρη (Πειραϊκός Σύνδεσμος), Παναγιώτης και Γιάννης Κλίνης (Σχολής Καλών Τεχνών) ο άριστος γλύπτης και επίκουρος καθηγητής Πολυτεχνείου Έκτορας Παπαδάκης, αλλά και ο ζωγράφος Γιάννης Β. Παρασύρης.

Ακόμη στη λαϊκή ποίηση τον Αναστοδημήτρη με το γνωστό: «Χίτλερ να μην το καυχηθείς» τον Καββαλομύρο, Βαγγέλη Δρακούλη και Ν. Μαυράκη κ.ά. Τέλος στον πολύτιμο συγγραφέα και λαογράφο Δημήτρη Παρασύρη και Αντώνη Παπαδάκη με πολλά μυθιστορήματα όπως: «Προξενιό της Ζαχαρένιας», «Έρωτας στο Σπήλαιο» κ.ά.

Ο κατάλογος συμπληρώνεται με πολλούς ακόμη τεχνίτες.

Αθλητισμός

Το καμάρι του χωριού είναι η ποδοσφαιρική ομάδα Ερμής, που ιδρύθηκε το 1962, έχει δικό της γήπεδο από το 1996 ενώ πριν λίγα χρόνια απέκτησε συνθετικό τάπητα.

Έχει κατακτήσει τους παρακάτω τίτλους:

Γ’ Τοπικού (2): 1965, 2002
Β’ Τοπικού (4): 1967, 1986, 1995, 2008
Α’ Τοπικού (2): 2012, 2015.

Στο Α’ Τοπικό έχει αγωνιστεί 16 χρονιές.

Κυπελλούχος ΕΠΣΡ (1) 2013 Ζωνιανά-Λιβάδια 1-0

Σούπερ Καπ (1) 2013 Ζωνιανά-Ψηλορείτης 2-1

Το 2012-2013 αγωνίστηκε για πρώτη φορά στο Περιφερειακό Κρήτης, καταλαμβάνοντας την 4η θέση, επί 10 ομάδων
Ιστορική χρονιά το 2013-2014 όπου αγωνίστηκε στη Γ’ Εθνική, πραγματοποιώντας εντυπωσιακή πορεία. Κατέλαβε την 9η θέση 38 βαθμούς (νίκες 10, ισοπαλίες 8, ήττες 10) 34-32 γκολ με πρώτο σκόρερ το Στ. Κοζανίδη 9 γκολ.

Την 1η θέση πήρε η ΑΕΚ με 72 βαθμούς, ενώ ο Ερμής υποβιβάστηκε σε ισοβαθμία στο τοπικό, όμως κέρδισε τις εντυπώσεις. Πρόεδρος τα τελευταία χρόνια ο Γιάννης Κάββαλος.

Το 1996 πρώτος σκόρερ Α’ Τοπικού ήταν ο Γ. Κάββαλος ή Ντάρλας με 21 γκολ και το 2015 οΑν. Στρατήγης με 28 γκολ.
Στη φώτο το 2002-2003 (όλοι Ζωνιανοί).

ΟΡΘΙΟΙ: Φραγκιάς Παρασύρης (πρόεδρος) Β. Κάββαλος, Β. Δρακούλης, Μαν. Ζερβός, Χ. Κάββαλος, Δ. Παρασύρης, Αντ. Παρασύρης, Ι. Κάββαλος, Ι. Κλίνης, Γ. Δρακούλης (παράγ.)

ΚΑΤΩ: Ν. Δρακούλης, Γ. Κάββαλος, Β. Κλίνης, Β. Κάββαλος, Γ. Ζερβός, Στ. Παπαδάκης, Σ. Κλίνης, Μιχ. Παρασύρης.

Σπήλαιο Σφεντόνη

Στην είσοδο του χωριού βρίσκεται το ονομαστό σπήλαιο «Σφεντόνη», ένα από τα ομορφότερα της χώρας μας με πλούσιο σταλαγμιτικό διάκοσμο, με έκταση 3.000 τ.μ.

Στα 270 μ. της διαδρομής, με την είσοδο 1μ. ύψους και τους 14 θαλάμους, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει πώς η φύση με πολλή υπομονή αυτοσχεδιάζει και δημιουργεί με σταγόνες νερού κι άλατα, ένα αισθητικό υπερθέαμα.

Ογκώδεις κολώνες δημιουργούν δαιδαλώδη διαμερίσματα μέσα στο σπήλαιο. Αναρίθμητοι σταλακτίτες και σταλαγμίτες, ποικιλόμορφοι και πολύχρωμοι, διακοσμούν τις αίθουσες του σπηλαίου. Σε πολλά σημεία υπάρχουν λιθωματικές λεκάνες νερού και «μαργαριτάρια σπηλαίων».

Στο σπήλαιο ζουν πολλές νυκτερίδες.

Παλιά ήταν κρησφύγετο και μέσα σ’ αυτό ήταν ένας Σφακιανός φυγόδικος ο Σφεντόνης, που σκότωσε ένα νεαρό βοσκό γιατί φοβήθηκε μην τον μαρτυρήσει, έτσι το σπήλαιο πήρε τ’ όνομα του φυγόδικου Σφεντόνη.

Υπάρχουν πολλοί θρύλοι για το σπήλαιο με μια νεράιδα που ζούσε εκεί, για τριαμάτηδες, ενώ πριν από χρόνια βρέθηκε σκελετός, ίσως της μικρής βοσκοπούλας καλυμμένης από ασβεστολιθικό υλικό για αιώνες εκεί μέσα.

Το σπήλαιο δέχεται καθημερινά αρκετούς επισκέπτες, ενώ στην περιοχή υπάρχουν ακόμη αρκετά: Ψηφωτόσπηλιος, Σφακιανού, των 5 κοπελιών που κάηκαν το 1867 κ.ά.

Τα 16 επίθετα

Αγγουρίδης, Δρακούλης, Ζαχαράκης, Ζαχαριουδάκης, Ζερβός, Κάββαλος, Κλίνης, Μαυράκης, Μαυρογιάννης, Νικηφόρος, Παπαδάκης, Παρασύρης, Πλουμής, Σφακιανάκης, Σφακιανός, Χατζιδάκης.

Όσο για τα ονόματα που κυριαρχούν είναι τα περισσότερα αρχαία και ιστορικά (Σοφοκλής, Νικηφόρος, Λυκούργος, Νίκη, Δόξα, Κρήτη, Αρετή κ.ά.)
ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΚΡΥΟΒΡΥΣΑΝΑΚΗΣ
Πηγές: Παρασύρη Δημ. «Νη Ζα» 2007.

Κρυοβρυσανάκης Λευτέρης «Ρεθεμνιώτικο Ποδόσφαιρο» 1999
Τρούλη Μιχ. «Ταξιδεύοντας στο Ρέθυμνο» 2011
Πληροφορίες και στοιχεία από Λαδιά Εύα, Παχούμη Παγώνα και παπα-Ματθαίο Ζερβό.
Για συμπληρωματικά στοιχεία στο τηλ: 28310 55383 ή 6934178701.

Τα Ζωνιανά όπως τα έζησα

 Από Εύα Λαδιά

Όταν είσαι ξένος σ’ ένα τόπο και απέχεις από τοπικιστικές εμμονές αλλιώς αξιολογείς κάθε γωνιά του. Στις δικές μου αναζητήσεις στη Ρεθεμνιώτικη επικράτεια, είναι η ιστορία που με κανοναρχεί. Κι όταν τα γεγονότα και οι μορφές έχουν κάτι να πουν ξεθωριάζουν σημεία μελανά που πλήττουν τον συγκεκριμένο τόπο.

Όταν σε μια εκδήλωση με ενθουσίασε ο χορός ενός παλικαριού και είχα την ευκαιρία να μιλήσω μαζί του ήταν φυσικό να τον ρωτήσω από πού κατάγεται. Πρόσεξα ότι προσπάθησε να υπεκφύγει και από περιέργεια επέμεινα. Άκουσα ένα ξέπνοο «Ζωνιανά» αλλά δεν ξαφνιάστηκα. Ήταν φυσικό να αντιδρά έτσι ένας άνθρωπος που κάποια γεγονότα έκαναν την περιοχή του «δακτυλοδεικτούμενη». Και δυο περιστατικά που έχουν περάσει και στη Βικιπαίδεια ακόμα εξακολουθούν να στιγματίζουν μια περιοχή που ήταν και παραμένει η ανατολή του ήλιου μιας παραδοσιακής Κρήτης.

Η πρώτη μου επίσκεψη με δημοσιογραφική αποστολή στα Ζωνιανά ήταν τον Ιούλιο του 2007 με αφορμή το προνόμιο να αποτελούν τη μοναδική κοινότητα του νομού. Κάτι που κατακτήθηκε με αγώνες. Κι είναι γνωστό πόσο ψηλά στόχευαν και στοχεύουν πάντα οι Ζωνιανοί γι’ αυτό και επάξια κατέχουν υψηλές θέσεις από τις οποίες φροντίζουν να ωφελούν και το χωριό τους.

Άλλοι πάλι σταδιοδρόμησαν στη θάλασσα, όπως ο τότε πρόεδρος που συνάντησα ο κ. Κώστας Παρασύρης (Λάζος). Κι όλα αυτά, εμπειρία, γνώση, φαντασία και έμπνευση γίνονται έργο και δημιουργία για το χωριό.

Από τον Κοινοτάρχη μέχρι τους λοιπούς παράγοντες του χωριού κι από τις γυναίκες μέχρι το μικρότερο παιδί, όλοι μου έδωσαν διδάγματα αφοσίωσης στις παραδόσεις οριοθετώντας με τη συμπεριφορά τους την έννοια του φιλότιμου, της μπέσας, του ηρωισμού, της φιλοξενίας και της ανθρωπιάς. Αρκεί να φερθείς και συ ανάλογα.

Από τις σημαντικές γνωριμίες μου κι αυτή με τον δάσκαλο κ. Δημήτρη Παρασύρη που έχει ασχοληθεί εκτός των άλλων και με τις ρίζες της οικογένειάς του. Εκείνος και μερικοί άλλοι από το χωριό μέσα από πολιτιστικές δραστηριότητες κατάφεραν να κάνουν τα Ζωνιανά κύτταρο πολιτισμού για ένα μεγάλο διάστημα και η ομάδα αυτή των φιλοπρόοδων ανθρώπων είχε καταφέρει να αναδείξει τα Ζωνιανά σε κάθε τομέα ευγενούς δράσης.

Ο κ. Παρασύρης πάντα μου επιφυλάσσει εκπλήξεις. Και μια από αυτές ήταν τότε που τον συνάντησα η ιστοσελίδα που φιλοξενεί τις εμπεριστατωμένες του εργασίες του για το χωριό.

Μέσα από την πέννα του σπουδαίου αυτού ανθρώπου, που με τιμά με τη φιλία του, γνώρισα το χωριό του. Κι είχε τόσα να αναφέρει σχετικά: «Το χωριό Ζωνιανά, γράφει, είναι ένα ορεινό χωριό της επαρχίας Μυλοποτάμου του νομού Ρεθύμνου της Κρήτης. Είναι χτισμένο στους βόρειους πρόποδες του Ψηλορείτη σε υψόμετρο περίπου 640 μέτρων. Είναι ένα χωριό 1500 κατοίκων περίπου, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Η ιστορία του χωριού χάνεται στα βάθη των αιώνων αφού η ίδρυση και το όνομά του σχετίζονται με το Δία σύμφωνα με τον θρύλο και ταυτίζεται με την ιστορία της Αξού αφού η περιφέρειά του ήταν μέρος του βασιλείου της όπως και η περιοχή των Ανωγείων.

Σαν ξεχωριστός οικισμός αναφέρεται από το Barozzi το 1577 με το όνομα So. Από τότε αρχίζει η χωριστή ιστορία του χωριού για την οποία όμως δεν έχομε γραπτά ντοκουμέντα μέχρι το 1821. Το πρόσφατο όμως παρελθόν και το παρόν των Ζωνιανών φωτογραφίζουν και το απώτερο παρελθόν. Σίγουρο είναι ότι δεν το κατοίκησαν ποτέ κατακτητές Σαρακηνοί, Ενετοί, ή Τούρκοι, ότι ο πληθυσμός του ήταν πάντοτε αμιγώς Ελληνικός και ότι δεν απουσίασε από κανένα προσκλητήριο της πατρίδας.

Αναλυτικά στην επανάσταση του 1770 συμμετέχουν όπως μπορούν και περιθάλπτουν καταδιωγμένους Σφακιανούς.

1821. Ο Ζωνιανός Μ. Μαυρογιάννης ή Μελίτακας οπλαρχηγός του Μυλοποτάμου πολεμά εναντίον των Τούρκων σ’ ολόκληρη την Κρήτη. Όταν καταπνίγηκε η επανάσταση πηγαίνει στην Πελοπόννησο με δική του ομάδα από Ζωνιανούς και πολεμά εναντίον του Ιμπραήμ. Σκοτώνονται όλοι (άγνωστο πόσοι) εκτός από τον Μελίτακα. Επιστρέφει στα Ζωνιανά αλλά μη αντέχοντας τα παράπονα και τις κατάρες των συγγενών των σκοτωμένων μετακομίζει στ’ Αργουλιό. Συνεχίζει να πολεμά τους Τούρκους, τραυματίζεται σε μια μάχη στο Μπραχίμο και πεθαίνει από το τραύμα αργότερα.

1866. Είκοσι Ζωνιανοί, με τον Παρασυρογιώργη, αφήνουν την ασφάλεια που τους παρείχαν τα βουνά και πηγαίνουν στο Αρκάδι. Οι 17 σκοτώνονται εκεί.

Ακριβώς έξι μήνες μετά, στις 8 Μαΐου 1867, οι Ζωνιανοί μαζί με τους άλλους Μυλοποταμίτες χτυπούν τον Ομέρ Πασά στην Πέρα Χαλέπα. Οι Τούρκοι υποχωρούν άτακτα και οι Ζωνιανοί κυριεύουν ένα φορητό κανόνι, το πηγαίνουν στα Ζωνιανά και το κρύβουν (Σήμερα το κανόνι αυτό  βρίσκεται στο Ναυτικό Μουσείο Χανίων). Την επόμενη 9 Μαΐου πολυάριθμος Τούρκικος στρατός κάμπτει την αντίσταση των Ζωνιανών και μπαίνει στο χωριό. Ανακρίνει τους γέρους και τους αρρώστους που δεν μπόρεσαν να φύγουν για να βρει το κανόνι. Αφού κανείς δεν ομολόγησε τους σφάζει όλους και καίει το χωριό. Μαζί καίγεται και το δάσος του φαραγγιού.

Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους ο Κουμαντάρ Ρεντίς Πασάς προσπαθεί να χτίσει Πύργο στο Καυκαλούδι (Αμυγδαλοκέφαλο) όπως σε όλα τα χωριά. Δεν τα καταφέρνει γιατί οι Ζωνιανοί δεν τον αφήνουν ήσυχο. Μέρα νύχτα του κάνουν κλεφτοπόλεμο και αποδεκατίζουν τους στρατιώτες και χτίστες του. Καίει ξανά ότι είχαν προφτάσει να ξαναχτίσουν οι Ζωνιανοί και φεύγει. Δηλαδή οι Ζωνιανοί κάηκαν δυο φορές σε έξι μήνες (Μάη και Νοέμβρη). Σύμφωνα με ένα τραγούδι της εποχής εκείνης είχε καεί το χωριό και άλλη μια φορά: «Τρίτη φορά που το χωριό το καιτε μπρε μπουρμάδες μα και τρακόσες να καεί δεν προσκυνούμε αγάδες».

Τα χρόνια περνούσαν. Οι Ζωνιανοί δεν έπαψαν να πολεμούν τους Τούρκους. Πηγαίνουν στο Γάζι και στο Σερβιλή και μαζί με άλλους Μυλοποταμίτες και Μαλεβυζώτες κλείνουν τους Τούρκους στο Ηράκλειο. Υπάρχει ακόμα στο Γάζι τοποθεσία «Μηχανές» που πήρε το όνομα από τα λαγούμια που άνοιγαν και ανατίναζαν οι Ζωνιανοί όταν πλησίαζαν οι Τούρκοι.

Σε μια μάχη που οι επαναστάτες υποχώρησαν άτακτα άφησαν τη σημαία. Ο Ζωνιανός Μιχ. Κάββαλος ή Καπράκης γυρίζει πίσω και μέσα από χαλάζι σφαιρών την παίρνει και φεύγει. Βραβεύτηκε γι’ αυτό από την Κρητική πολιτεία σαν σωτήρας της σημαίας. Εκεί σκοτώθηκε ο Μιχ. Νικηφόρος.

Βαλκανικοί πόλεμοι: 13 Ζωνιανοί δίνουν τη ζωή τους.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου (Β. Ήπειρος – Μάχη της Κρήτης – κατοχή) 19 Ζωνιανοί θυσιάζονται για την πατρίδα.

Τέλος στον εμφύλιο 4 ακόμη χάνουν τη ζωή τους. Ίσως ήταν οι μόνες ζωές που χάθηκαν άδικα όμως υπάκουσαν στο κάλεσμα της συντεταγμένης πολιτείας. Οι Ζωνιανοί πάντα πολεμούσαν όλοι από το ίδιο μετερίζι.

Αυτή εν συντομία είναι η χωρίς προδότες και δοσίλογους και γενικά χωρίς μαύρες σελίδες ιστορία των Ζωνιανών που τη συνοψίζει το:

«Σύναξη πάλι εκάμανε οι Ζωνιανοί στον Άδη.

Τους κάλεσαν οι 17 που πέσανε στ’ Αρκάδι

Καλούν και τσ’ άλλους Ζωνιανούς από τη Θεσσαλία

Θράκη Μωριά και Ρούμελη και τη Μακεδονία

Ήπειρο Κρήτη και νησιά και τη Μ. Ασία

όσους για την πατρίδα μας γενήκανε θυσία.

Γιατί στην επικράτεια δεν είναι ούτε στρέμμα

που να μην το ποτίσανε οι Ζωνιανοί με αίμα.

Για να μπορούμε σήμερο ελεύθερα να ζούμε

κι αιώνια τη μνήμη τους ως πρέπει να τιμούμε».

Ο τάφος του Δία

Για αυτόν πολλά έχουν γραφτεί. Ο πατέρας των θεών και ανθρώπων που γεννήθηκε στην Κρήτη πέθανε και τάφηκε κατά τους Κρητικούς στο ίδιο μέρος. Που είναι όμως ο τάφος του; Άλλοι τον ψάχνουν στο Γιούχτα, άλλοι στα Λασιθιώτικα βουνά και άλλοι στον Ψηλορείτη. Ο Καλλίνικος κατ’ άλλους ο Επιμενίδης, κατηγορεί τους Κρητικούς σαν ψεύτες γιατί λέει δείχνουν τον τάφο του Δία, ενώ αυτός δεν πέθανε ποτέ αφού είναι αθάνατος. Όπως άκουσα από γέρους που έζησαν στο τέλος του 1800 μέχρι το 1950 – 60 αρκετοί Έλληνες αλλά προπαντός ξένοι επισκέπτες του χωριού ρωτούσαν που είναι του ΖΟΥ, του ΠΟΥΛΟΥ, και η ΜΑΚΑΡΙΑ. Ας αρχίσουμε από του ΖΟΥ. Στη ΝΑ πλευρά του λόφου Κεφάλα, απέναντι από τα Νικηφοριανά ή Μετόχι, και 100 μέτρα δυτικά του νερού τσ’ Αμάλθης, είναι ένα σπήλαιο που η οροφή του έχει πέσει, ίσως από κάποιο σεισμό* και στον οποίο λέει ο θρύλος είναι θαμμένος ένας παλιός βασιλιάς και έχει πολύ χρυσάφι (Ο Ζευς κατά το Διόδωρο ήταν ο πρώτος Βασιλιάς της Κρήτης). Το σπήλαιο αυτό λέγεται σπήλαιο του ΖΟΥ (Δία).  Νομιμοποιούνται λοιπόν οι Ζουλιανοί – Ζουλακκιανοί – Ζωνιανοί, μέχρι να γίνει συστηματική έρευνα, να ισχυρίζονται ότι έχουν στο έδαφός τους τον τάφο του Δία και να λένε τη μαντινάδα:

«Του Δία είν’ τα Ζωνιανά τόπος αγαπημένος

γι’ αυτό ακόμα βρίσκεται στα σπλάχνα του θαμμένος».

Ο κ. Παρασύρης έχει ασχοληθεί και με τα τοπωνύμια για τα οποία αποσπασματικά σας δίνουμε μια εικόνα λόγω του μεγάλου ενδιαφέροντός τους.

Η Μακαριά

500 μέτρα πάνω από το τελευταίο σπίτι στα Αγγουριδιανά υπάρχει μια τοποθεσία που λέγεται Μακαριά. Ο θρύλος λέει πως εκεί ήταν μια αρχαία πόλη η Μακαρία και δεν το λέει μόνο ο θρύλος αλλά και τα πατητήρια, πάνω από δέκα, μισογκρεμισμένα βέβαια, με τα δοχεία τους, χτισμένα με αστρακάσβεστο δηλαδή λάσπη από τριμμένο κεραμίδι και ασβέστη. Υπάρχει ακόμα μια πέτρα διαστάσεων 1,5 x 0,50 μ. με σκαλισμένο ένα κύκλο και στις άκρες δύο παραλληλόγραμμες τρύπες 0,10 x 0,20 μ. που μάλλον σαν πιεστήριο εχρησίμευε. Σε πολλά σημεία σώζονται τοίχοι άλλοι έμπηλοι και άλλοι όχι, χτισμένοι με ακατέργαστες πέτρες, πράμα που σημαίνει ότι είναι πολύ παλιοί. Στην «Ιστορία της Κρήτης»  Β. Ψιλάκη 1^ος Τ. σελ. 56 υποσ. 1 αναφέρεται: Ο Χόγαρθ λέγει ότι τα «ιδιωτικά οικήματα της εποχής εκείνης (προ 2000 π.Χ.) ήσαν ταπεινά χτισμένα με ακατέργαστους λίθους και πηλόν και χρησμένα εσωτερικώς με κονίαμα». Υπάρχουν ακόμα και τάφοι αλλά δεν ξέρω ποιας εποχής, μάλλον όχι παλιοί.

Η πατουχιά του Διογενή

Πριν φτάσομε στη Μακαριά από τον παλιό δρόμο, στη θέση Γάγλες σε μια πλάκα επάνω φαίνεται ένα αποτύπωμα ποδιού και το λένε «Η πατουχιά του Διογενή – Διγενή». Όταν ρωτούσα το Φραγκοστελή (Στυλ. Παρασύρη) να μου πει γιατί το λένε πατουχιά του Διγενή και αυτός μου εξηγούσε, όπως θα δούμε παρακάτω, παρατήρησα ότι έλεγε όχι Διγενή αλλά Διογενή και εγώ χαμογελούσα ειρωνικά γιατί, μαθητής του γυμνασίου τότε, νόμιζα ότι το έλεγε λάθος. Πενήντα χρόνια αργότερα διαβάζοντας κάποιο βιβλίο είδα ότι οι Ιδαίοι Δάκτυλοι και οι Κουρήτες ονομαζόταν «Δ – ι – ο – γενείς» δηλαδή έγιναν από τον Δία, από το γένος του Δία, κάτι τέτοιο. Τότε θυμήθηκα το μπάρμπα μου το Φραγκοστελή και σκέφτηκα ότι μάλλον αυτός θα έπρεπε να χαμογελάσει ειρωνικά για ‘μένα. Γιατί ο Διγενής όπως ξέρουμε ήταν ο Ακρίτας δηλαδή ο φρουρός των άκρων (συνόρων) που κυνηγούσε τους Απελάτες στα σύνορα της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Εδώ στην Κρήτη τον ρόλο του Διγενή τον είχαν αιώνες πριν ο Τάλως οι Ιδαίοι Δάκτυλοι και οι Κουρήτες, που λεγόταν Διογενείς. Στην πλάκα αυτή λέει ο θρύλος πάτησε ο Διογενής ή Διγενής πέταξε το ραβδί του και έκοψε μια από τις δυο υψηλότερες κορυφές του Κουλούκωνα (Ταλαία όρη) και γι αυτό δεν είναι μυτερή και λέγεται Κουτσοτρούλης (χωρίς τρούλα – Κορυφή).

Το Νησί

Με αυτό το όνομα αναφέρεται μια αρχαία πόλη. Δίπλα στο Γαράζο υπάρχει μια τοποθεσία με αυτό το όνομα ακατοίκητη σήμερα αλλά στην «Τοπογραφία της Κρήτης» του Νικοστρ. Καλομενόπουλου το 1894 φέρεται να έχει έξι Ελληνικές Οικογένειες. Γι’ αυτό έχει γράψει και η κ. Αργίνη Φραγκούλη και διατυπώνει την άποψη, με επιφυλάξεις, ότι ίσως σ’ αυτή τη θέση να υπήρξε μια από τις αρχαίες πόλεις Λάσος, Πανονία ή Δίον. Στα Χανιά επίσης υπήρχε χωριό με αυτό το όνομα. Αλλά και σε απόσταση περίπου 5 – 6 χιλιομέτρων από τα Ζωνιανά προς τον Ψηλορείτη υπάρχει τοποθεσία «Νησί» όνομα και πράμα που λένε γιατί από ανατολή και βορά ήταν η αποξηραμένη σήμερα Ρούσσα – λίμνη από τη δύση ο ποταμός Οάξης και από το νότο ένας μικρός παραπόταμός του. Σ’ αυτόν τον παραπόταμο στη θέση Μάχα, ψηλά στη μέση του δέτη υπάρχει υπόλοιπο τοίχου που δεν εξηγείται ούτε πως ούτε γιατί χτίστηκε. Στην ίδια περιοχή έχει βρεθεί και λίθινο κοπτικό εργαλείο σαν τσεκούρι. Ο τόπος πάνω στο Νησί έχει αρκετά μικρά κομμάτια από πήλινα αγγεία. Σήμερα είναι μιτατοκάθισμα των «Μπουχουρήδων».

Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι  – Τοποθεσία Πούλου

Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι σύμφωνα με τη μυθολογία ήσαν οι γίγαντες που γεννήθηκαν στην Ίδη εξ ου και Ιδαίοι, που είχαν αποστολή να προστατεύουν τον Δία όταν αυτός ήταν μικρός. Για τους θρύλους που αναφέρονται στα Ζωνιανά ο κ. Παρασύρης γράφει: «Όταν κοιλοπονούσε η Ρέα το Δία, για να μη φωνάξει και την ακούσει ο Κρόνος, έμπηξε τα δάκτυλά της στη Γη. Από κάθε δάκτυλό της, που φυσικά άφησε το αποτύπωμά του, ξεπήδησε ένας γίγαντας δηλαδή δέκα συνολικά που ονομάστηκαν Ιδαίοι διότι γεννήθηκαν στην Ίδη και Δάκτυλοι, από τα δάκτυλα της Ρέας. Αυτοί ανέλαβαν τη φύλαξη του Δία. Ένας άλλος θρύλος αναφέρει ότι μια νύμφη που λεγόταν Αγχιάλη έπιασε με τα δάκτυλα της Οαξία Γη και από αυτή ξεφύτρωσαν οι δέκα άνδρες που ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι. Τι είναι όμως η Οαξία Γη; Όπως είναι γνωστό, τα Ζωνιανά τα διασχίζει ο ποταμός Μυλοπόταμος από τον οποίο πήρε το όνομα και η επαρχία. Αυτός στην αρχαιότητα λεγόταν Οάξης (το αναφέρει ο Βιργίλιος, βλέπε και εγκυκλ. ΗΛΙΟΣ). Ξεκινά από τον Ψηλορείτη, περνά από τα Ζωνιανά, Δισκούρι, δίπλα από το Γαράζο, Μουρτζανά, Πέραμα και χύνεται στο στόμιο μεταξύ Πανόρμου και Σκαλέτας. Σήμερα λέγεται Γεροπόταμος. Γη λοιπόν του Οάξη έπιασε η Αγχιάλη και κοντά στην Ίδη δηλαδή στα Ζωνιανά. Αλλά κι αν υποτεθεί ότι, όταν λέμε Οαξία Γη, εννοούμε τη Γη της αρχαίας Οάξου (Αξού) δεν αλλάζει τίποτε γιατί στην αρχαιότητα όλη η περιφέρεια των Ζωνιανών και Ανωγείων ανήκαν στο βασίλειο της Οαξού (Αξού). Άρα Οαξία ήταν και η Γη των Ζωνιανών. Γεννάται τώρα ένα άλλο ερωτηματικό. Που έμπηξε τα δάκτυλα της η Ρέα και ποια είναι τα αποτυπώματα των χεριών της; Το ένα χέρι είναι σίγουρα στου Πούλου. Είναι το μέρος που τελειώνει ο Οάξης (Θέση Μεσορούκουνο) και αρχίζουν πέντε ρυάκια να ανηφορίζουν προς τον Ψηλορείτη που αν τα δεις από ψηλά νομίζεις πως είναι μια γιγαντιαία ανοιχτή παλάμη χεριού, που σα να μουντζώνει, να δίνει πούλο όπως λέμε στην Κρήτη (γι αυτό λέγεται Πούλου). Αυτά τα ρυάκια – αποτυπώματα δακτύλων – είναι του Νησιού, του Καβδελιό, τα Ζουριδόσπηλια, του Πελεκατού και του Λαγκοπεράματος. Συνοψίζοντας όσα είπαμε παραπάνω έχουμε: Ιδαίοι το μέρος είναι στην Ίδη, Δάκτυλοι τα ρυάκια είναι σαν δάκτυλα ανοιχτά – Πούλος, Ο ποταμός λέγεται Οάξης – Οαξία Γη άρα: Εκεί πρέπει οι αρχαίοι να τοποθετούν το ένα χέρι της Ρέας…». Αυτά και πολλά άλλα αναφέρει ο κ. Παρασύρης για το χωριό του καλύπτοντας κάθε πτυχή της ιστορίας του.

Εκτός από τις πληροφορίες αυτές είχα εντυπωσιαστεί ιδιαίτερα και με τα μοιρολόγια των Ζωνιανών. Ετοίμαζα μάλιστα και συνεργείο για ηχογράφηση. Μας πρόλαβαν τα γεγονότα του 2007 που είχαν ανακόψει κάθε διάθεση για προβολή της περιοχής που σήμερα με το σπήλαιο, την έκθεση κέρινων ομοιωμάτων και τη μεγάλη τουριστική κίνηση που σημειώνει, ανθεί και λουλουδίζει ρίχνοντας μαύρη πέτρα πίσω από τα γεγονότα που την εξέθεσαν.

Μνήμες γενναιοψυχίας και ανθρωπιάς

Στο μιτάτο του Παρασύρη στα Ζωνιανά ένα μνημείο θυμίζει τις ηρωικές πράξεις της οικογένειας

Αναρίθμητοι οι επιστήμονες με καταγωγή από την περιοχή

Μπορεί κάποια περιστατικά να είχαν εκθέσει τα Ζωνιανά πανελλαδικά, μπορεί να μην έχει εκλείψει το γεμάτο σημασία μειδίαμα στην άλλη Ελλάδα όταν γίνει αναφορά στο ιστορικό χωριό, αλλά ακόμα και στην κορύφωση εκείνων των καταστάσεων που οδήγησαν και σε τραγωδία, δεν μπορούσε να σωπάσει η ιστορία υπερασπιζόμενη αυτούς τους πολλούς που δεν είχαν καμιά σχέση με τα γεγονότα αλλά στιγματίστηκαν σε άδικες γενικεύσεις.

Μπορούσε να μη θυμηθεί η ιστορική μνήμη ότι στα Ζωνιανά δεν κατοίκησαν ποτέ κατακτητές.

Αν και πέρασαν Σαρακηνοί, Ενετοί και Τούρκοι, από το χωριό ο πληθυσμός έμεινε αμιγώς ελληνικός και κανένας Ζωνιανός δεν απουσίασε από το προσκλητήριο της πατρίδας.

Οι πόρτες του χωριού μάλιστα ήταν ανέκαθεν ανοικτές για κάθε κυνηγημένο. Που άραγε βρήκαν φιλοξενία τόσοι Σφακιανοί που κυρίως μετά το 1770 είχαν ξεχυθεί στο νησί για να σωθούν από το ανηλεές κυνηγητό του εχθρού.

«Παρασύρης», αναφέρει ο Λευτέρης Κρυοβρυσανάκης, ήταν ο Σφακιανός που καταδιωκόμενος βρέθηκε στο χωριό και ρίζωσε.

Κι ήρθε μετά ο θρύλος ο  περίφημος Ζωνιανός Μιχάλης Μαυρογιάννης ή Μελίτακας, να γράψει τις δικές του σελίδες δόξας απ άκρη σ’ άκρη του νησιού στην επανάσταση του 1821. Όταν καταπνίγηκε η επανάσταση πηγαίνει στην Πελοπόννησο με δική του ομάδα από Ζωνιανούς και πολεμά εναντίον του Ιμπραήμ. Σκοτώνονται όλοι εκτός από τον ίδιο τον Μελίτακα. Επιστρέφει στα Ζωνιανά αλλά μη αντέχοντας τα παράπονα και τις κατάρες των συγγενών των σκοτωμένων μετακομίζει στ’ Αργουλιό. Συνεχίζει να πολεμά τους Τούρκους, τραυματίζεται σε μια μάχη στο Μπραχίμο και πεθαίνει από το τραύμα αργότερα.

«Σύναξη πάλι εκάμανε οι Ζωνιανοί στον Άδη…»

Κι έρχεται ο ξεσηκωμός του 1866 Από τους πρώτους είκοσι Ζωνιανοί, με τον Παρασυρογιώργη, αφήνουν την ασφάλεια που τους παρείχαν τα βουνά και πηγαίνουν στο Αρκάδι, με την ομάδα του Κούβου Σκοτώθηκαν και οι 18.

Έναν λιγότερο μας δίνει η λαϊκή μούσα που υμνεί τη Ζωνιανή αντίσταση όποτε πατούσε εχθρός τα άγια αυτά χώματα:

«Σύναξη πάλι εκάμανε οι Ζωνιανοί στον Άδη.

Τους κάλεσαν οι 17 που πέσανε στ’ Αρκάδι…».

Στις 8 Μαΐου 1867, οι Ζωνιανοί μαζί με τους άλλους Μυλοποταμίτες χτυπούν τον Ομέρ Πασά στην Πέρα Χαλέπα. Οι Τούρκοι υποχωρούν άτακτα και οι Ζωνιανοί αρπάζουν το άλογο μαζί με το κανόνι, το πηγαίνουν στα Ζωνιανά και το κρύβουν. Σήμερα το κανόνι αυτό βρίσκεται στο Ναυτικό Μουσείο Χανίων.

Την επόμενη 9 Μαΐου 1867 πολυάριθμος Τουρκικός στρατός κάμπτει την αντίσταση των Ζωνιανών και μπαίνει στο χωριό. Ανακρίνει τους γέρους και τους αρρώστους που δεν μπόρεσαν να φύγουν για να βρει το κανόνι. Αφού κανείς δεν ομολόγησε τους σφάζει όλους και καίει το χωριό. Μαζί καίγεται και το δάσος του φαραγγιού.

Τον Νοέμβριο του 1867 ο Κουμαντάρ Ρεντίς Πασάς προσπαθεί να χτίσει Πύργο στο Καυκαλούδι (Αμυγδαλοκέφαλο) όπως σε όλα τα χωριά. Δεν τα καταφέρνει γιατί οι Ζωνιανοί δεν τον αφήνουν ήσυχο. Μέρα νύχτα του κάνουν κλεφτοπόλεμο και αποδεκατίζουν τους στρατιώτες και τους χτίστες του. Καίει ξανά ό,τι είχαν προφτάσει να ξαναχτίσουν οι Ζωνιανοί και φεύγει. Δηλαδή οι Ζωνιανοί κάηκαν δυο φορές σε έξι μήνες (Μάη και Νοέμβρη). Σύμφωνα με ένα τραγούδι της εποχής εκείνης είχε καεί το χωριό και άλλη μια φορά.

Μα οι Ζωνιανοί έχουν έτοιμη την ηρωική τους απάντηση: «Τρίτη φορά που το χωριό το καίτε μπρε μπουρμάδες μα και τρακόσες να καεί δεν προσκυνούμε αγάδες».

Το 1898 οι Ζωνιανοί πρόσφεραν στον πρίγκιπα Γεώργιο που πέρασε από την περιοχή ως δώρο το κανόνι.

Τα χρόνια περνούσαν. Οι Ζωνιανοί δεν έπαψαν να πολεμούν τους Τούρκους. Πηγαίνουν στο Γάζι και στο Σερβιλή και μαζί με άλλους Μυλοποταμίτες και Μαλεβιζιώτες κλείνουν τους Τούρκους στο Ηράκλειο.

Ο Μιχάλης Κάββαλος ή Καπράκης μέσα σε «χαλάζι σφαιρών» κατάφερε να πάρει τη σημαία και βραβεύτηκε από την Κρητική Πολιτεία σαν σωτήρας της.

Στους Βαλκανικούς Πολέμους σκοτώθηκαν 12 Ζωνιανοί.

Άλλοι 19 πεσόντες το 1940-44.

Κατά τον Αλβανικό πόλεμο και τη Μάχη της Κρήτης θυσιάστηκαν 19 Ζωνιανοί και τέλος χάθηκαν ακόμη άδικα άλλοι 4 κατά τον Εμφύλιο.

Εκτός από τη φιλοξενία δυο ακόμα στοιχεία μου έκαναν εντύπωση από την περιοχή. Η διαρκής αύξηση του πληθυσμού και ο αριθμός των επιστημόνων. Αναρίθμητοι είναι οι Ζωνιανοί πτυχιούχοι πρωτοφανές για ένα χωριό Οικογένειες Αγγουρίδη, Δρακούλη, Ζαχαράκη, Ζαχαριουδάκη, Ζερβού, Κάββαλου, Κλίνη, Μαυράκη, Μαυρογιάννη, Νικηφόρου, Παπαδάκη, Παρασύρη, Πλουμή, Σφακιανάκη, Σφακιανού, Χατζιδάκη έχουν δώσει στην κοινωνία πολλά μέλη τους που κοσμούν την πνευματική, εκπαιδευτική, αναπτυξιακή, επιστημονική κοινότητα.

Σύμφωνα με τον Λευτέρη Κρυοβρυσανάκη η έφεση των Ζωνιανών για τα γράμματα φαίνεται και από τα ονόματα που κυριαρχούν τα περισσότερα αρχαία και ιστορικά (Σοφοκλής, Νικηφόρος, Λυκούργος, Νίκη, Δόξα, Κρήτη, Αρετή κ.ά.)

Σημαντική μορφή ο Δημήτρης Παρασύρης

Ξεχωριστός πάντα ο δάσκαλος Δημήτρης Παρασύρης. Είναι αυτός που μας εντυπωσίασε με το πληρέστατο οικογενειακό του δέντρο – καρπό πολύχρονης και κοπιαστικής έρευνα, αλλά και την ιστορική καταγραφή του χωριού του. Η γνωριμία με τον κ. Δημήτρη Παρασύρη έγινε μέσω του καλού φίλου κ. Βασίλη Αποστολάκη.

Δάσκαλος ο ίδιος, από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με το πολιτιστικό κίνημα, έχει να δώσει αναρίθμητα παραδείγματα για τις ευεργετικές επιρροές, των πολιτιστικών δραστηριοτήτων, στον τρόπο ζωής μιας μικρής κοινωνίας.

Τα βιβλία του είναι η πορεία των Ζωνιανών στο διάβα των αιώνων, οι άνθρωποί του, που έγραψαν λαμπρές σελίδες στην ιστορία, η σημερινή κοινωνία, τα λαογραφικά στοιχεία της περιοχής και ό,τι συνθέτει γενικά την ταυτότητά της.

Έτσι μάθαμε και μεις για τα Ζωνιανά, περισσότερα από όσα μας έδωσαν μέχρι σήμερα σκόρπιες πηγές, ποτισμένα αυτή τη φορά από το πάθος ενός ανθρώπου, ενός δασκάλου για την ιστορική αλήθεια.

Μας είχε πει για τη μνημειώδη του αυτή εργασία: «Όταν άρχισα να συλλέγω τα στοιχεία που υπάρχουν σ’ αυτό το βιβλίο, το έκανα για να ικανοποιήσω μια εσωτερική μου ανάγκη.

Ήθελα να μάθω ποια είναι η ιστορία του χωριού που γεννήθηκα και ζω. Πότε ιδρύθηκε και ποιο ρόλο έπαιξε στη γενικότερη ιστορία του τόπου….

……Κατά τη διάρκεια των ερευνών μου, όταν ανακοίνωσα στους συγχωριανούς μου στοιχεία που παρέπεμπαν στη Μινωική εποχή, εκτός από πλήρη άγνοια που διαπίστωσα, αντιμετώπιζα και ειρωνικά χαμόγελα, αμφιβολίες, δυσπιστίες ακόμα και για «παραχάραξη» της ιστορίας άκουσα υπαινιγμούς.

Γι’ αυτό θεώρησα ότι θα ήταν πολύ εγωιστικό όλα αυτά να τα κρατήσω για τον εαυτό μου και αποφάσισα να τα δημοσιεύσω. Για ν’ αποφύγω δε τον χαρακτηρισμό του «παραχαράκτη» για κάθε ιστορικό στοιχείο αναφέρω και την πηγή του για να μπορεί καθένας να το ελέγξει.

Διαβάζοντάς το λοιπόν ο Ζωνιανός αλλά και κάθε άλλος θα γνωρίσει κατά το δυνατόν την πραγματική ιστορία τόπου και θα τον αγαπήσει όπως κι εγώ γιατί κατά τον Παλαμά «Όσο γνωρίζεις πιο καλά τόσο αγαπάς πιο πλέρια». Αυτός είναι ένας λόγος.

Ένας άλλος λόγος είναι όσα τερατώδη και ανυπόστατα κυκλοφορούν σε βάρος του χωριού γενικά. Υπάρχει τέτοια παραπληροφόρηση και κατασυκοφάντηση που η λέξη «Ζωνιανός» έγινε συνώνυμο με το «άθλιος, θρασύδειλος, εγκληματίας» (υπουργικά λόγια) και βάλε κι εσύ όποιο άλλο «κοσμητικό» επίθετο θέλεις.

Ενδεικτικά αναφέρω περιστατικά που ο ίδιος άκουσα και είδα και όχι τα «ανέκδοτα» και τις διάφορες φήμες που θίγουν ακόμη τη θρησκευτική και εθνική υπόσταση του και που ακόμη και σαν ανέκδοτα είναι αίσχος να λέγονται: όπως π.χ.:

α) Ότι ο Θεός έπρεπε να κάμει το σεισμό της Πάρνηθας στα Ζωνιανά να βουλήσουν να ξεμαγαρίσει το Ρέθεμνος.

β) Ότι θα έπρεπε η κυβέρνηση να στείλει αεροπλάνα να ψεκάσουν το χωριό με βενζίνη και να του βάλουν φωθιά να το σβήσει από τον χάρτη.

γ) Ότι όλοι οι Ζωνιανοί οπλοφορούν και τον επισκέπτη που δεν γνωρίζουν τον ληστεύουν, τον δέρνουν και βιάζουν τις γυναίκες. Αυτό το τελευταίο το άκουσα τρεις φορές από διαφορετικά άτομα σε διαφορετικά μέρη…».

Είναι γεγονός ότι μετά από κάθε κεφάλαιο του βιβλίου αυτού αισθάνεσαι πλουσιότερος σε γνώση. Ο όρκος του Δία και το Νερό της Αμάλθης είναι από τα κεφάλαια που κεντρίζουν το ενδιαφέρον. Γι’ αυτό ο συγγραφέας δεξιοτεχνικά παραθέτει και μαντινάδες ανάλογα με την περίπτωση όπως τις διέσωσε η προφορική παράδοση. Έτσι μέσα από το απόσταγμα αυτό της σοφίας του λαού αντιλαμβανόμαστε πως έχει δεχθεί τους θρύλους που έφθασαν στις μέρες του με τις αναπόφευκτες επιρροές.

Ο Δημήτρης Παρασύρης με ένα σημαντικό λεξιλόγιο που παραθέτει τεκμηριώνει όλες αυτές τις αναφορές στο μακρινό παρελθόν των Ζωνιανών.

Πρόκειται για λέξεις αρχαίες που χρησιμοποιούνται σήμερα στα Ζωνιανά. (Οφτό, πινάκι, μανίζω, αρνός, ανημένω κ.ά).

Κι έρχεται μετά η ιστορία να καταθέσει τις δικές της μαρτυρίες που παραμερίζουν τους θεούς του μύθου και δίνουν θέση στους ήρωες της πραγματικότητας.

Μέσα από τις σελίδες παρελαύνουν τα γεγονότα που αναφέρουν ολοκαυτώματα και σφαγές. Ήταν το τίμημα πάντα για τον ηρωισμό των κατοίκων που δεν απουσίασαν από κανένα εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.

Από τα πιο αξιοπρόσεκτα κεφάλαια είναι τα μοιρολόγια.

Όπως αναφέρει εδώ ο συγγραφέας, τα Ζωνιανά στον τομέα αυτό έχουν να παρουσιάσουν μοιρολόγια σε λυρικό εντακασύλλαβο ομοικατάληκτο στίχο. Κάτι τόσο μοναδικό.

Χαρακτηριστικό το μοιρολόι της Παρασυρογιώργαινας, για τον γιο της, που είναι πράγματι συγκλονιστικό.

«Ποια αμαρτία έχω καμωμένη

και μ’ έχει ετσά η μοίρα δικασμένη

και κάθε τόσο πέμπει μου το χάρο

και δεν μπορώ αναντράνιση να πάρω

Ήντα κατάρα είναι τούτη Θέ μου

πως θάφτει η μάνα το παιδί τζη πε μου.

Πέτρες και χώμα πες μου πως θα πιάσω

το σπλάχνο μου η ίδια να σκεπάσω…».

Η φιλοξενία που φθάνει στην αυτοθυσία

Κάνοντας την αναφορά μου στην παροιμιώδη φιλοξενία των Ζωνιανών δεν χρειάζεται πιο αντιπροσωπευτικό παράδειγμα να παραθέσω από μια αφήγηση του Μιχάλη Πρινάρη.

Όταν ο ίδιος με τον 10χρονο Γιάννη Λαμπρινό γλίτωσαν λόγω ηλικίας από τη θανατερή σύναξη στον Γουρνόλακο τον Σεπτέμβρη του ’43 και πήραν τον δρόμο της επιστροφής πέρασαν από τα Ζωνιανά. Στο πρώτο σπίτι αριστερά του χωριού μπήκαν μέσα. Ήταν σε άθλια κατάσταση από την αγωνία και τη δοκιμασία που πέρασαν. Εκείνη την ώρα η μάνα του σπιτιού έβαζε στα παιδιά της να φάνε πατάτες τηγανητές.

Βλέποντας όμως τα ξένα παιδιά, αφού τα καλοδέχτηκε τους έβαλε μπροστά τους το φαγητό που προόριζε για τα δικά της παιδιά. Εκείνα όμως αρνήθηκαν καθώς δεν κατέβαινε μπουκιά μετά από όσα έζησαν. Μόνο διψούσαν. Και η Ζωνιανή έσπευσε να τους σβήσει τη δίψα με σταφύλια.

Άνθρωποι που τιμούν τη «μπέσα»

Είπαμε και για την περίφημη «μπέσα» των Ζωνιανών Κανένας μελετητής δεν βρήκε πουθενά πράξη μπαμπεσιάς. Αντίθετα σε κάθε περίοδο κατοχής, πήγαιναν στην άκρη τα προσωπικά κάθε οικογένειας. Όλοι σαν μια γροθιά αντιμετώπιζαν τον εχθρό.

Από τις μορφές που με εντυπωσίασαν ιδιαίτερα και η θρυλική Πελαγία Παρασύρη που ακουγόταν ως Αναστοδημήτραινα. Με τη φρονιμάδα της γνήσιας Κρητικιάς φρόντιζε το σπίτι της αλλά και η αγωνίστρια μέσα της ξυπνούσε σε όλη τη διάρκεια που ο λαός μας πάλευε να σπάσει τα ναζιστικά δεσμά και να αντικρίσει λεύτερο τον ουρανό.

Όπως προαναφέραμε στα γεγονότα του Γουρνόλακου όταν μαθεύτηκε στα γύρω χωριά η εκτέλεση των πατριωτών που είχαν συλληφθεί στην απαγορευμένη όπως είχε κηρυχθεί η περιοχή κινάνε στις 5 Σεπτεμβρίου 1943, ο παπά Ανδρέας Βαρδιάμπασης από τα Λιβάδια, ο δάσκαλος από τον Αβδελλά, Νικόλαος Δετοράκης με καταγωγή από την Κριτσά, μαζί με συγγενείς και φίλους των εκτελεσθέντων από τον Άγιο Μάμα και τον Αβδελλά, για να θάψουν τους νεκρούς. Οι Γερμανοί έχουν φύγει για να βρουν βενζίνη και να επιστρέψουν να κάψουν τους εκτελεσθέντες, μια και αυτή ήταν η εντολή που είχαν πάρει: Να σκοτώνουν και να καίνε.

Όταν Γερμανοί στρατιώτες από το Γαράζο φορτωμένοι μπιτόνια με βενζίνη περνούν από τα Ζωνιανά, κατευθυνόμενοι στον Γουρνόλακκο, τους αντιλαμβάνεται ο γενναίος ιερέας Γιάννης Ζερβός και καταβάλει κάθε προσπάθεια να τους καθυστερήσει, βασισμένος στην τοπική φιλοξενία κι ας έβραζε μέσα του από οργή στη θέα τους. Προσπαθούσε να τους κρατήσει όσο υπολόγιζε πως θα κρατούσε η ταφή.

Κι όσο αυτοί τρώνε και πίνουν, με τη συνεχή παραίνεση του ιερέα, βρίσκει χρόνο η Πελαγία Παρασύρη να τρέξει στο βουνό και με τα γνωστό σύνθημα «Οι τράγοι ανεβαίνουν στα όρη». ενημερώνει τους αντάρτες για τον ερχομό των Γερμανών.

Για να καταλάβουμε τη λεβεντιά αυτής της γυναίκας αρκεί να μεταφέρουμε το εξής περιστατικό.

Όπως τρέχει πέφτει πάνω σε ένα συγχωριανό της που δεν είχε ποτέ συγχωρήσει επειδή τραυμάτισε ένα γιο της. Όσοι ξέρουν από την ψυχολογία των κατοίκων ορεινών χωριών καταλαβαίνουν τι ήταν το συναπάντημα αυτό για την Πελαγία. Κι όμως ξεχνώντας τα πάντα τον πλησιάζει και τον προτρέπει να εξαφανιστεί για να μην τον δουν οι Γερμανοί. Εκείνος όμως δεν της έδινε σημασία. Άναψε και κόρωσε η Αναστοδημήτραινα. «Φύγε μωρέ σκύλε, ούρλιαξε, γιατί θα σε σκοτώσουν». Κι εκείνος κατάλαβε επιτέλους πως τα πράγματα δεν ήταν απλά και η Πελαγία δεν έκανε χωρατά τέτοιες ώρες. Έτσι έτρεξε να κρυφτεί και σώθηκε.

Αυτό έχει διασωθεί σε ένα εξαιρετικό ποίημα του Αναστοδημήτρη που με τον Καββαλομύρο, τον Βαγγέλη Δρακούλη και τον Ν. Μαυράκη κατέχουν μια σημαντική θέση στη λαϊκή μούσα.  Εξαιρετικός είναι και ο Αντώνης Παπαδάκης με πολλά μυθιστορήματα όπως: «Προξενιό της Ζαχαρένιας», «Έρωτας στο Σπήλαιο» κ.ά.

Χαράλαμπος Σφακιανάκης

Ο αγαπητός Μπάμπης είναι ένα ακόμα από τα σημαντικότερα πρόσωπα των Ζωνιανών, που έζησα και θαύμασα το έργο τους και την κοινωνική τους προσφορά.

Μετά τις σπουδές του και τον διορισμό του στον ΟΤΕ τον κέρδισε ο συνδικαλισμός αλλά κατά τρόπο που να δίνει μαθήματα συνδικαλιστικής συνείδησηςν

Η ηγεσία του στο Εργατικό Κέντρο Ρεθύμνου συνδυάζεται με πλήθος γόνιμης δράσης όπως οι κατοικίες στο Πέραμα.

Πόσα και πόσα δεν μοιραστήκαμε με τον ίδιο και τη γραμματέα του Εργατικού Κέντρου Γιάννα Κεφαλογιάννη. Καινοτόμες δράσεις όπως το Παιδικό Πολιτιστικό Κέντρο κ.τ.ά.

Ακόμα και τώρα που θα μπορούσε να ξεκουραστεί θα τον βρεις στις επάλξεις. Αφιερώνει τον χρόνο του σε καθημερινή βάση στο Ειδικό Γραφείο Ασφαλιστικών και Συνταξιοδοτικών Θεμάτων που στελεχώνεται από έμπειρους συνδικαλιστές (με ένα συνδικαλιστή νομικό – ο Μπάμπης Σφακιανάκης είναι δικηγόρος), οι οποίοι ως άριστοι γνώστες της ασφαλιστικής και συνταξιοδοτικής Νομοθεσίας, αναλαμβάνουν:

1. Την καταμέτρηση των ενσήμων και γενικά τον συνολικό χρόνο ασφάλισης όταν υπάρχει ασφάλιση σε διαφορετικά Ασφαλιστικά Ταμεία (διαδοχική ασφάλιση).

2. Τον έλεγχο για το πότε θεμελιώνεται το συνταξιοδοτικό δικαίωμα του καθενός για όλες τις κατηγορίες των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα.

3. Τη βοήθεια και καθοδήγηση για τη συγκέντρωση όλων των απαιτούμενων στοιχείων και δικαιολογητικών που χρειάζονται για τη συνταξιοδότηση.

4. Την Ηλεκτρονική υποβολή των αιτήσεων τόσο της κύριας όσο και της επικουρικής σύνταξης, για όλες τις περιπτώσεις (γήρατος, αναπηρίας και χηρείας).

5. Την βοήθεια και ενημέρωση των συνταξιούχων για θέματα των κύριων και επικουρικών συντάξεων κ.λπ.

Όλα τα παραπάνω εννοείται ότι παρέχονται χωρίς καμιά οικονομική επιβάρυνση, στην προσπάθειά τους να βοηθήσουμε όλους τους ενδιαφερόμενους, οι οποίοι ενημερώνονται εγγράφως, έγκαιρα, αξιόπιστα και τεκμηριωμένα για τα θέματα που τους αφορούν.

Ψυχή αυτής της πρωτοβουλίας που ανέλαβε το Εργατικό Κέντρο Ρεθύμνου και η Ένωση Συνταξιούχων ΙΚΑ Ν. Ρεθύμνου είναι ο Μπάμπης Σφακιανάκης που μαζί με τον Νίκο Νημά και άλλους βετεράνους του συνδικαλισμού επιτελούν θεάρεστο έργο. Και είναι άξιοι κάθε επαίνου γι’ αυτό.