Ὁ ἐθναπόστολος τῆς Κρήτης
ΤΟΥ Γ. ΒΑΛΕΤΑ
Μιὰ ἀπ’ τὶς μεγάλες μορφὲς τῆς Κρητικῆς Ἱστορίας κατὰ τὰ μετεπαναστατικὰ χρόνια εἶναι καὶ ὁ Παρθένιος Περίδης, ποὺ τὰ ἔργα του, τὴ ζωή του, τὴν ἀκαταδάμαστη δράση του πῆρε μὲ ἀντικείμενο ξεχωριστῆς μεγάλης πραγματείας ὁ ἐπίτιμος γυμνασιάρχης, παλαιὸς καλὸς φίλος καὶ συνεργάτης μου στὴ Μυτιλήνη, κ. Λυκοῦργος Βιδαλάκης.
Ὁ κ. Βιδαλάκης, ἂν καὶ ἔχει εἰδικότητα φυσικοῦ, στὴν ὁποία διακρίθηκε, παρουσιάζει καὶ ἐξαιρετικὲς ἱκανότητες ἱστορικοῦ. Στὴν διεξοδικὴ πραγματεία του συγκεντρώνει πληροφορίες, εἰδήσεις, ἱστορικὸ ὑλικὸ ἀπὸ ποικίλες, σπάνιες, δυσεύρετες καὶ λησμονημένες πηγές, μαρτυρίες καὶ στοιχεῖα, καὶ μ’ αὐτὰ ἀναστηλώνει, θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε, τὴν μεγάλη ἐθναποστολικὴ μορφὴ τοῦ Παρθενίου Περίδη, ποὺ κατὰ τὴν αἰωνόβια του ζωὴ (γεννήθηκε στὰ 1810 καὶ πέθανε στὰ 1903), ντυμένος μὲ τὸ τιμημένο ράσο τοῦ ἀρχιμανδρίτη, ἔπαιξε σημαντικώτατο ρόλο καὶ πρωτοστάτησε στοὺς ἀκατάπαυστους καὶ φλογεροὺς ἀγῶνες τοῦ Κρητικοῦ Λαοῦ γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία του.
Ὁ Παρθένιος Περίδης ἀναδείχτηκε πραγματικὰ μιὰ ἀπ’ τὶς πιὸ ἐπιβλητικὲς ἡγετικὲς μορφὲς τῆς ἀγωνιζόμενης Κρήτης. Ἀπ’ τὴ φλόγα του τὴν ἀγωνιστικὴ εἶναι ἐμπνευσμένοι πολλοὶ Κρητικοί, ἀνάμεσα σ’ αὐτοὺς ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ποὺ πῆρε μέρος στὴν παγκρητικὴ κηδεία τοῦ Περίδη στὸν Κίσσαμο καὶ τὸν νεκρολόγησε μ’ ἕνα μνημειώδη λόγο του.
Ὁ Παρθένιος Περίδης πῆρε μέρος σ’ ὅλες τὶς Κρητικὲς Ἐπαναστάσεις. Ἡ προσφορά του, ἡ ἐπίδρασή του, τὸ παράδειγμά του δημιούργησαν παράδοση. Ἀναδείχθηκε γιὰ ἕνα διάστημα καὶ πρόεδρος τῆς Κρητικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. «Προσπάθησα, τονίζει στὸν ἐπίλογο τῆς μελέτης του ὁ κ. Βιδαλάκης, μὲ βάση τὰ ἱστορικὰ δεδομένα ποὺ μπόρεσα νὰ συμβουλευθῶ, νὰ παρουσιάσω περιληπτικὰ τὸν Παρθένιο Περίδη. Ὑπάρχουν ἀκόμη πολλὰ στοιχεῖα ἀνεξερεύνητα γύρω ἀπὸ τὸν Παρθένιο καὶ θὰ χρειαστοῦν πολλὲς προσπάθειες ἀπὸ πολλοὺς ἐρευνητὲς γιὰ ν’ ἀποκαλυφθῇ ὁλοκληρωμένη ἡ προσωπικότητα τοῦ Ἐθναποστόλου, τοῦ Πρωτοπόρου, τοῦ Πρωταγωνιστὴ καὶ τοῦ Μεγάλου Δασκάλου τῆς νεώτερης Κρήτης. Ἡ Ρογδιά, τὸν Ἰναχωρίου, πρέπει νὰ εἶναι ὑπερήφανη ποὺ τὸν γέννησε».
Ἑβδομήντα χρόνια ὁ Περίδης ἔδρασε, ἀγωνιζόταν ἀδιάκοπα γιὰ τὴν ἐλευθερία τῆς Κρήτης. Τρία χρόνια ἔμεινε στὰ δεσμά, καταδικάστηκε σὲ θάνατο, ρίχτηκε στὶς φυλακὲς ὡς κατάδικος καὶ τριάντα περίπου ὡς ἐξόριστος. Τὸ ὄνομά του ἔχει συνδεθῆ μὲ ὅλα τὰ ἱστορικὰ γεγονότα τῆς Κρήτης τοῦ περασμένου αἰῶνα. Ὁ συγγραφέας πολὺ σωστὰ τὸν ἀποκαλεῖ «ἀκλόνητο, γρανιτένιο Κρητικὸ βράχο». Μεγαλειώδη τὰ λόγια του, τὰ ἔργα του, ἡ ἁγνὴ ψυχή του, ἡ ἀνώτερη ἠθική του. Καρποφόρα ἡ δράση του. Ἀπίστευτη ὁλόκληρη ἡ ζωή του».
Δυστυχῶς τέτοιες τεράστιες μορφὲς τῆς ἐθνικῆς μας ἱστορίας παραμένουν ἄγνωστες στὸ πανελλήνιο, ἀλλὰ καὶ στὴν Κρήτη. Ἀκόμα δὲν εἶναι ὅσο καὶ ὅπως θὰ ἔπρεπε γνωστές, ὥστε νὰ ἐμπνεύσουν τοὺς νεωτέρους σὲ ἔργα αὐτοθυσίας καὶ ἡρωϊσμοῦ. Ὀλίγοι ἀγωνιστὲς ἀναδείχθηκαν ἰσάξιοι ἢ ἀνώτεροι ἀπ’ τὸν Περίδη. Ἡ μελέτη του ἔργου του ἀποτελεῖ πηγὴ διδαγμάτων ἀνεκτιμήτων.
Ὁ συγγραφέας τῆς πολύτιμης αὐτῆς πραγματείας, ποὺ εἶναι γραμμένη σὲ μιὰ ζωντανή, σχεδὸν ὑποδειγματικὴ δημοτική, προσφέρει μιὰ ἐξαιρετικὴ ὑπηρεσία στὴν ἑλληνική, καὶ ἰδίως στὴ νεώτερη Κρητικὴ ἱστορία, φωτίζοντας τὸ ἔργο καὶ τὴ ζωὴ τοῦ μεγάλου ἀγωνιστῆ τῆς ἐλευθερίας Παρθενίου Περίδη. Τὸ παράδειγμά του πρέπει νὰ τὸ συνεχίσουν καὶ ἄλλοι ἐκπαιδευτικοί.
Γ. ΒΑΛΕΤΑΣ
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ 7/7/1970

Αφήστε μια απάντηση