Πνίγεσαι. Ανοίγεις την πόρτα. Αέρας βρώμικος και μολυσμένος. Ιώδιο και αίμα. «Ως εδώ, λοιπόν,
έφτασε η οσμή;» αναρωτιέσαι. Κάθεσαι στο νοικιασμένο σου μπαλκόνι, απέναντι από τη θάλασσα. Θέα
με ενοίκιο. Βράζεις. Πίνεις γουλιές – γουλιές το τσάι της Σαχάρας, που πίνουν οι Βεδουίνοι για να μη
ζεσταίνονται. Δε βλέπεις τη διαφορά. Πνίγεσαι σαν να μην τραβάς αέρα. Κλείνεις τα μάτια. Χοντρές
σταγόνες ιδρώτα κυλούν στο πρόσωπό σου. Ακούς τον ήχο της εφημερίδας καθώς γυρίζει σελίδα απ’ τον
αέρα για να διαβάσουν τ’ αστέρια. Νύχτα θεοσκότεινη, την εποχή που ‘χε μέρες να βγει η Πανσέληνος απ’
την κόγχη της.
Με κλειστά μάτια ταξιδεύεις. Κι ονειρεύεσαι. Καταργείς τα σύνορα και με μια δρασκελιά πετάγεσαι
στην Τουρκία και τη Βοσνία. Στην Πρίστινα και τη Βάρνα. Στα καφενεία χριστιανοί και μουσουλμάνοι
ρουφούν τον καφέ τους. Τζαμί κι εκκλησιά δίπλα-δίπλα. Ραμαζάνι και σταυροκοπήματα. Του ιμάμη η
μακρόσυρτη προσευχή, των καθολικών η εκκλησιαστική μουσική, ο εσπερινός της καμπάνας. Κοσοβάροι
Αλβανοί και Σέρβοι μαζί. Έλληνες και Τούρκοι στα ίδια νερά κολυμπούν. Η Μαρία κι η Σεϊλά ετοιμάζουν
τα προικιά των παιδιών τους που θα συμπεθερέψουν. Περπατάς στη βαλκανική γειτονιά κι ακούς
εκατοντάδες διαλέκτους. Πλουραλισμός χωρίς ασυνεννοησία. Δημοκρατία και πολυχρωμία. Εδώ
συνυπάρχουν τσιγγάνικα βιολιά και παραπονιάρικα αγάπης τραγούδια. Ριζίτικα και αμανέδες. Κλαρίνο
και ούτι. Εδώ λυπούνται, κλαίνε, πονάνε. Τραγουδούν, πίνουν, χορεύουν, μεθούν. Εδώ συμβιώνουν χωρίς
ακρότητες. Στο βαλκανικό σου όνειρο. Στο νοικιασμένο σου μπαλκόνι.
Ξυπνάς απ’ τ’ αγιάζι που φέρνει η θάλασσα. Η εφημερίδα έχει γυρίσει κι άλλη σελίδα. Τ’ αστέρια
συνεχίζουν να διαβάζουν. Η Ελένη στο CD. Μουσική απ’ την ταινία του Κισλόφσκι BLUE. Η τηλεόραση
κλειστή. Δε θες άλλες σκηνές βίας κι αίματος. Το βαλκανικό σου όνειρο μόνο σκέφτεσαι να κρατήσεις
ζωντανό. Ρουφάς αέρα ξανά. Ιώδιο θαλασσινό. Χαμογελάς. Το βαλκανικό όνειρο, σου ‘φτιαξε τη διάθεση.
Βάζεις τη μουσική δυνατά. Θες ν’ ακουστεί παντού. Η πόλη μπροστά σου, τσιμεντωμένη. Ακίνητη. Θες
να χορέψει η πόλη. Να βγάλει τα μουντά. Να φορέσει τη χαρά. Να μεθύσει η πολυεθνική βαλκανική σου
πόλη. Στη μεγάλη πλατεία να στηθεί το γλέντι. Να χορέψουν οι Βαλκάνιοι. Ν’ απορούν οι Ευρωπαίοι κι
οι Αμερικανοί τουρίστες. Να αναβοσβήνουν τα φλας των έκπληκτων Γιαπωνέζων. Να κρατήσει το
πανηγύρι ως το πρωί. Εδώ στην ξεχασμένη Ανατολή.
Αφήνεις το νοικιασμένο σου μπαλκόνι. Θα πας να διαλαλήσεις το όνειρό σου. Να το διηγηθώ παντού.
Να πιεις ένα ούζο στην υγεία των Βαλκανίων.
8.30. Στη μεγάλη πλατεία το σκηνικό αλλαγμένο. Γιγαντοοθόνες στα ουζερί κι ανούσιες συζητήσεις.
Ρουφάς το ούζο αργά με το βλέμμα προς την πλευρά της θάλασσας. Με γυρισμένη πλάτη στον τελικό του
Κυπέλλου Ελλάδος. Πιτσιρικάδες με πράσινα και κόκκινα κασκόλ φωνάζουν. Η διπλανή παρέα αγωνιά.
Θα χάσει ο Παναθηναϊκός για τρίτη συνεχόμενη χρονιά το τρόπαιο ή ο θρύλος θα κάνει το νταμπλ για
πρώτη φορά μετά το ’81. Το βαλκανικό σου τ’ όνειρο αρχίζει να ξεθωριάζει. Σε ποιον να μιλήσεις; Δε θα
σ’ ακούσει κανείς.
Ξαφνικά οι ελπίδες σου αναπτερώνονται. Ένας γνωστός έρχεται και σε χαιρετά. Κάθεται δίπλα σου για
ένα ούζο. «Να σε ποιον θα διηγηθώ το βαλκανικό μου όνειρο», σκέφτεσαι. Τον ρωτάς πώς πέρασε τις
γιορτές του Πάσχα. Κι αρχίζει να σου εξηγεί πώς γλίτωσε στο παραπέντε τη φυλακή. Να σου διηγείται
για ένα γλέντι Τουρκόγυφτων, όπως είπε, στη Νεάπολη Θεσσαλονίκης. Που επειδή πάντρευαν τα παιδιά
τους χόρευαν και γλεντούσαν. Κι άκουγαν και τουρκικά τραγούδια. Κι αυτό ενόχλησε το γνωστό σου και
τους φίλους του, πρώην καταδρομείς του ελληνικού στρατού. Κι έτσι με τσαμπουκά κι απειλές
σταμάτησαν και διέλυσαν το γλέντι, «των γύφτων που υποστηρίζουν του κοσοβάρους κι όχι τους
Σέρβους».
Το βαλκανικό σου τ’ όνειρο πάγωσε. Κάτι πήγες να ψελλίσεις για μειονότητες. Δε σ’ άκουσε. «Φεύγω
γιατί άρχισε ο αγώνας», σου είπε κι έμεινες με το ποτήρι το ούζο και τα χλωρά κουκιά. Και με τ’ όνειρο…
κουρέλι.
Σηκώθηκες να φύγεις την ώρα που δόθηκε ένα πέναλτι. Κάποιοι ούρλιαζαν και μούγκριζαν την οθόνη.
Κι εσύ με βήματα βαριά, κουβαλώντας το κουρεμένο σου όνειρο γύρισες σπίτι. Στο νοικιασμένο σου
μπαλκόνι η εφημερίδα ήταν στην αθλητική σελίδα. Τ’ αστέρια συνέχιζαν να διαβάζουν. Έκλεισες τα
μάτια κι είδες το κενό. Κι ένα απολωλός σκοτάδι. Σαν τ’ άνοιξες οι οπαδοί του Ολυμπιακού πανηγύριζαν
την κατάκτηση του Κυπέλλου. Στο νοικιασμένο σου μπαλκόνι η νύχτα μύριζε αίμα και ούζο μαζί. Κι
αηδία. Το βαλκανικό σου όνειρο ήταν για λίγες ώρες νοικιασμένο κι αυτό.

ΠΗΓΗ: ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
14 ΜΑΪΟΥ 1999

The post Νοίκιασες ένα όνειρο appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Του ΟΔΥΣΣΕΑ ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗ
Καθηγητή της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας

Φωνές διαμαρτυρίας υψώνονται για ό,τι συμβαίνει σήμερα στη γειτονική χώρα, φωνές που ακούγονται έντονα
εδώ και αλλού πολύ ή λίγο, με κάθε τρόπο και μέσο. Μπορεί οι διαμαρτυρίες να μη συγκινούν τους υπεύθυνους για
την τραγωδία του άμαχου πληθυσμού, αλλά δείχνουν ότι παρά τα λάθη και τα κρίματα της άλλης πλευράς, οι απλοί
πολίτες θέλουν να αντισταθούν στην αλαζονική συμπεριφορά εκείνων που για έναν ιερό, υποτίθεται, σκοπό,
λειτουργούν έξω από τα όρια κάθε νομιμότητας. Έστω και αργά συνειδητοποιούμε ότι πρέπει επιτέλους να
ενδιαφερθούμε σοβαρά για ό,τι γίνεται σήμερα στους λαούς της γης, σε όλους ανεξαιρέτως τους λαούς.
Η σημερινή επίθεση ενάντια σε μια μικρή χώρα δεν πρέπει να μας ξενίζει. Ο Θουκυδίδης εξιστορεί (V 85-113)
πώς οι Αθηναίοι δημοκράτες και ανθρωπιστές συμπεριφέρθηκαν με τον πιο απάνθρωπο αυταρχισμό στη Μήλο, η
οποία αν και ολιγοδύναμη αντιτάχθηκε σθεναρά στις επεκτατικές τους βλέψεις. Οι κάτοικοι της Μήλου πίστεψαν
στο δίκαιο αγώνα τους και πολέμησαν αλλά νικήθηκαν από τους αντιπάλους τους που είχαν τη δύναμη να
επιβάλλουν το δίκαιο του ισχυρού. Ο μεγάλος ιστορικός παρουσιάζει τους Αθηναίους να επιδεικνύουν κυνισμό και
περιφρόνηση προς τον μικρό αντίπαλο. Ακολούθησαν σφαγές, λεηλασίες, υποδούλωση, προσφυγιά. Το λυπηρό για
την εποχή μας είναι ότι δεν διδάχτηκε τίποτα από τον Θουκυδίδη, ούτε όμως και από τον Ευριπίδη που
συγκλονισμένος αποδοκίμασε στις «Τρωάδες» του τις φρικαλεότητες του πολέμου (προσφιλή αναγνώσματα και οι
δύο συγγραφείς σε αμερικανικά και ευρωπαϊκά πανεπιστήμια). Γράφοντας την ιστορία του Πελοποννησιακού
πολέμου («κτήμα ες αεί», Ι 20) ο Θουκυδίδης προέβλεψε σωστά ότι «… και των μελλόντων ποτέ αύθις κατά το
ανθρώπινον τοιούτων και παραπλησίων…» και «γιγνόμενα μεν και αεί εσόμενα έως αν η αυτή φύσις ανθρώπων η»
(Ι, 224).
Αφού λοιπόν η «φύση» του ανθρώπου δεν άλλαξε, παρ’ όλο που οικογένεια, σχολείο και εκκλησία
προσπάθησαν να τη βελτιώσουν, αφού οι διεθνείς οργανισμοί «κωφεύουν», η λεγόμενη πολιτική λύση θα έρθει (αν
έρθει) αργά για όσους έχασαν τη ζωή τους, και οι μέχρι τώρα «διαμαρτυρίες» δεν φέρουν τα επιθυμητά
αποτελέσματα, είναι φυσικό να προβληματιζόμαστε. Είναι διάχυτο, και δικαιολογημένο, το λαϊκό αίσθημα ότι οι
υπεύθυνοι πρέπει να τιμωρηθούν. Η σκέψη να μποϊκοτάρει κανείς τα καταναλωτικά αγαθά των εμπλεκομένων
χωρών, ηχεί μάλλον απλοϊκή. Είναι βέβαια κοινό μυστικό πως αν υπάρχει ένα πράγμα που «σέβονται» οι ισχυροί
της γης, αυτό είναι το συμφέρον τους, το συμφέρον εκείνο που τους επιτρέπει να πλουτίζουν, να ευημερούν και να
οπλίζονται για να εξασφαλίζουν αγορές, απρόσκοπτη διακίνηση και ευρεία κατανάλωση των προϊόντων της
παραγωγής τους. Από τα προϊόντα της βιομηχανίας τους αντλούν δύναμη, όπως ο μυθικός Ανταίος αντλούσε από
την επαφή του με τη γη (ο Ηρακλής πάλαιψε με τον γίγαντα και τον νίκησε μόνο όταν κατάλαβε με ποιό τρόπο
έπρεπε να παλαίψει). Δεν ισχύει πια το «ανάγκα και θεοί πείθονται» αλλά το «συμφέροντι και ισχυροί πείθονται».
Όμως, αυτοί που στηρίζουν την ισχύ των όπλων, διαθέτουν σίγουρα και τα μέσα να προστατέψουν τη διακίνηση
και κατανάλωση των αγαθών τους. Πρέπει να είναι έτοιμοι οι καταναλωτές να «θυσιάσουν» κάτι από την καλοζωία
τους και οι εισαγωγείς των προϊόντων να κάνουν κάποιες «αβαρίες» για να αποδώσει το μέτρο αυτό, πράγμα
δύσκολο. Πρέπει να θεωρείται λοιπόν βέβαιο, ότι και το μέτρο αυτό δεν θα αποδώσει, δεν θα εξαναγκάσει δηλαδή
τις εμπλεκόμενες χώρες να αναδιπλωθούν.
Εθνικά δεν μας συμφέρει να αδιαφορούμε για ό,τι συμβαίνει γύρω μας ή να περιορίζομε το ενδιαφέρον μας
στην ενημέρωση που παρέχουν τα μίντια. Είναι και θέμα εθνικής επιβίωσης. Ας μην ολιγωρούμε λοιπόν όσο η
δημοκρατία κατοχυρώνει ακόμη βασικά δικαιώματά μας, και λέω ακόμη γιατί αν η δημοκρατία δεν έχει πεθάνει, η
υγεία της είναι σοβαρά κλονισμένη. Επιβάλλεται να εξευρεθούν καινούριοι μηχανισμοί αποτελεσματικού ελέγχου
της κρατικής εξουσίας, αν οι υπάρχοντες έχουν παρακαμφθεί ή υπολειτουργούν. Ως απλοί πολίτες που πληρώναμε
βαρύ τίμημα κάθε φορά, πρέπει να «ξυπνήσομε» επιτέλους, να επαγρυπνούμε και να περιφρουρούμε οι ίδιοι τα
δικαιώματά μας, τα οποία αν δεν απεμπολούμε σήμερα, τα θυσιάζομε στο βωμό των κάθε είδους σκοπιμοτήτων. Αν
αδιαφορήσουμε σαν άλλοι «Ουκαλέγοντες», θα υποστούμε και χειρότερα ως λαός και τότε θα είμαστε ασφαλώς
άξιοι της μοίρας μας. Θα τελειώσει κάποτε κι αυτός ο «τοπικός» πόλεμος. Τι θα πράξομε μέχρι να ξεσπάσει ο
επόμενος, που μπορεί να μας αγγίξει αν και το απευχόμαστε; Υπάρχει η σωστή αντίληψη ότι πρέπει να θωρακίσομε
τη χώρα μας οικονομικά, αν τα καταφέρομε τελικά, γιατί δεν είναι η πρώτη φορά που το επιχειρούμε.
Δεν αρκεί όμως μια ισχυρά οικονομία για να μας σώσει από την επιθετικότητα και τη βάναυση συμπεριφορά
των ισχυρών. Ας κάνομε λίγο την αυτοκριτική μας. Όλοι σχεδόν καταδικάζομε σήμερα την επιθετικότητα της
υπερδύναμης και των συνεργών της και αγνοούμε ή θέλουμε να αγνοούμε ότι η επιθετικότητα αυτή δεν είναι
τίποτα περισσότερο από μια προέκταση ορισμένων από τις ανθρώπινες συμπεριφορές σε ατομικό επίπεδο.
Συμβαίνει συχνά, οι άνθρωποι στην προσωπική και επαγγελματική ζωή τους να απειλούν και να αδικούν εκείνο
(γείτονα, ξένο, ανταγωνιστή κ.λ.π.) που θεωρούν εμπόδιο στην επίτευξη θεμιτών ή αθέμιτων στόχων. Ο φόβος της
τιμωρίας και των αντιποίνων λειτουργεί ενίοτε αποτρεπτικά, αλλά όταν εκλείψει ή ξεπεραστεί, οι ηθικές αξίες
δοκιμάζονται κι αποδεικνύονται ανίσχυρες να κρατήσουν τον άνθρωπο μακριά από τη βία και την αδικία.

Η απάντηση στο πρόβλημα της βίας είναι η σωστή παιδεία. Υπογραμμίζω τη λέξη σωστή, γιατί ξεφύγαμε
πολύ από την πορεία που χάραξε ο δάσκαλος του «ευ ζην». Ο Σωκράτης αντέταξε τις ηθικές αξίες στα κηρύγματα
των σοφιστών για το νόμο του ισχυρού, κηρύγματα που υιοθέτησαν οι ιμπεριαλιστές και οι κάθε είδους
τυραννίσκοι από τον πέμπτο αιώνα π.Χ. Δεν δώσαμε και δεν δίνουμε την πρέπουσα σημασία στην καλλιέργεια του
ωραίου και του καλού που φέρει μέσα του ο άνθρωπος. Αυτό είναι το μέγα σφάλμα της παιδείας σε όλα τα επίπεδα,
διεθνώς. Ο Σοφοκλής υμνεί τον άνθρωπο ως το υπέρτατο ον της δημιουργίας, υμνεί τις ικανότητες και τα
επιτεύγματά του, παρατηρεί όμως παράλληλα ότι ο άνθρωπος μπορεί από τη φύση του να κάνει το κακό εξίσου
εύκολα με το καλό («Αντιγόνη», στ. 332 κ.ε.). Αφού λοιπόν ενυπάρχουν μέσα μας το τιτανικό (κακό) και το
διονυσιακό (καλό) στοιχείο, η παιδεία πρέπει τουλάχιστον να στοχεύει σε μια εξισορρόπηση των στοιχείων αυτών,
διαφορετικά, με διαπιστωμένη τη ροπή του ανθρώπου προς το κακό, δεν υπάρχει ελπίδα για την ανθρωπότητα. Στο
ερώτημα τι είναι ο άνθρωπος, δόθηκαν πολλές απαντήσεις, πολλοί έσκυψαν πάνω στο πρόβλημα και περισσότερο
ο μεγάλος Αθηναίος φιλόσοφος, που πίστευε ότι ο άνθρωπος έχει απεριόριστες δυνατότητες ψυχικής και
πνευματικής ανάπλασης και άρα βελτίωσης της ζωής του. Αρκεί να ακολουθήσει το σωστό δρόμο, που δεν είναι
άλλος από την αυτογνωσία. Επειδή όμως ο δρόμος της αρετής παρέμεινε σαν ή και τον διάβηκαν. Έτσι
διαπιστώνουμε σήμερα, ύστερα από δύο και πλέον χιλιετίες, ότι εξακολουθεί, δυστυχώς, να ισχύει το «lupus est
homo homini» των Ρωμαίων («ο άνθρωπος είναι λύκος για τον συνάνθρωπό του»). Αν δεν αλλάξει η θηριώδης
(τιτανική) φύση του ανθρώπου, με καλύτερη και ουσιαστικότερη παιδεία, είναι μάταιο να περιμένει κανείς ότι θα
σταματήσουν η επιθετικότητα και ο πόλεμος. Γι’ αυτό ο Γκαίτε είπε το περίφημο: «Φως, περισσότερο φως».
ΠΗΓΗ: ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
14 ΜΑΪΟΥ 1999

The post Προβληματισμοί appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Υπό της κ. ΦΑΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΟΓΙΑΤΖΑΚΗ

Εκτός του ιστορικού και αρχαιολογικού της πλούτου η Κρήτη φημίζεται και για τον βοτανικό της πλούτο.

Από τα 6.000 είδη φυτών που έχουν μέχρι σήμερα καταγραφή στην Ελλάδα, περισσότερα των 2.000 έχει η Κρήτη. Ο αριθμός αυτός γίνεται εκπληκτικός εάν συγκριθή με την χλωρίδα της Μ. Βρεττανίας που περιλαμβάνει λιγότερα από 1.400 είδη σε μια έκταση 35 φορές μεγαλύτερα της Κρήτης.

Εις την έκδοσι του Βοτανικού Μουσείου από τα 110 εικονογραφημένα φυτά, περί τα 15 είναι κρητικά. Μεταξύ αυτών είναι και η ΣΥΦΑΝΤΡΑ ΚΡΕΣΙΟΛ του εξωφύλλου που θεωρείται το ωραιώτερο λουλούδι εις το Φαράγγι της Σαμαριάς.

Εις την εισαγωγή του βιβλίου ο Κ. Γουλιμής γράφει για την Κρήτη και τα εξής:

Το μεγάλο ενδιαφέρον της κρητικής χλωρίδος συνίσταται εις τον ασυνήθιστα υψηλό αριθμό των ενδημικών φυτών, πολλά των οποίων είναι σπανίας ομορφιάς. Δύο από τα βουνά της Κρήτης έχουν ειδικώς μεγάλη φήμη για τα ενδημικά φυτά τους: τα Λευκά Όρη στην Δυτική Κρήτη και το όρος Καβούσι στην Ανατολική Κρήτη.

Στα βαθιά στενά φαράγγια της Κρήτης (Σαμαριάς και Ιμβριώτικο) ανάμεσα στους απόμερους βράχους φυτρώνουν ωρισμένα φυτά που υπήρχαν και στην αρχαιότητα.

Και ο Κ. Γουλιμής περιγράφει λεπτομερώς όλα τα φυτά που ο ίδιος συνέλεξε στα μέρη αυτά.

Η επίδρασις του φυτικού αυτού πλούτου της Κρήτης υπήρξε μεγάλη στον άνθρωπο και οι μορφές των φυτών φάνηκαν στα πρώτα βήματα της κρητικής τέχνης και επηρέασαν την κρητική ζωγραφική, κεραμική και χαρακτική.

Ο καθηγητής Σπ. Μαρινάτος στο βιβλίο του «Κρήτη και Μυκηναϊκή Ελλάς» αναφέρει ότι «ναι μεν οι Αιγυπτιολόγοι υποστηρίζουν ότι οι Αιγύπτιοι επενόησαν διά την τέχνη το άνθος ως καλλιτεχνική μορφή αλλά καθώς θα λάβωμεν αφορμήν να παρατηρήσωμεν, οι κρήτες δεν υστέρησαν. Η κρητική τέχνη της χρυσής περιόδου δύναται να χαρακτηρισθή ως η αποθέωσις του ανθίμου κόσμου όχι ολιγώτερον από την Αιγυπτιακή».

Σαν μοτίβα φυτικά τόσο στις τοιχογραφίες όσο και στα αγγεία εχρησιμοποιήθη σαν το κρίνο, η ίρις, ο κρόκος, το παγκράτιο, το άγριο ρόδο, η ανεμώνη, ο κισσός, η μύρτος, η κάλαμος, η πόα, το δίκταμο, ο μύκων, ο στάχυς κ.α.

Ένα αργυρό κύπελλο από τους τάφους των Μυκηνών φέρει την παράστασι ενός ανθοδοχείου με δίκταμο, το περίφημο αρωματικό και ιαματικό βότανο της Κρήτης.

«Το δε δίκταμνον ίδιον Κρήτης θαυμαστόν δε τη δυνάμει… σπάνιο δε εστί», γράφει ο Θεόφραστος ο πατέρας της βοτανικής.

Ο καθηγητής της φαρμακογνωσίας Π. Κρητικός σε ειδική μελέτη του για τον πάπυρο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το απεικονιζόμενο φυτό στις τοιχογραφίες της Κνωσού δεν είναι Αιγυπτιακής προελεύσεως πάπυρος, αλλά ο Ελληνικός δίανθος, το άγριο γαρύφαλλο, το ιερό λουλούδι του Δία του πατέρα του Μίνωα.

Ο Πρόεδρος του Βοτανικού Μουσείου κ. Άγγελος Γουλανδρής, κατόπιν των πορισμάτων πολυετών μελετών διασήμων βοτανολόγων όπως του Αυστριακού Κ. Ρένχινγκερ, του Ελβετού Β. Γκρόυτερ, του Σουηδού Ρούνεμαρκ και άλλων περί της σημασίας και της σπουδαιότητος της κρητικής χλωρίδος, απεφάσισε συντόμως να ιδρύση παράρτημα του Μουσείου στην Κρήτη.

Το Βοτανικό Μουσείο Γουλανδρή παρουσιάζει τις ημέρες αυτές την πρώτη του έκδοση στο Ελληνικό και διεθνές κοινό. Πρόκειται για έναν πολυτελέστατο τόμο με 110 θαυμάσιες απεικονίσεις ελληνικών φυτών της κ. Νίκης Γουλανδρή. Έτσι, μετά την τελευταία εικονογραφημένη έκδοση την ΦΛΟΡΑ ΚΡΕΚΑ του Σίμπθορη (1804-1840), εκδίδεται σήμερα από το Βοτανικό Μουσείο Γουλανδρή το «ΓΟΥΑΛΝΤ ΦΛΑΟΥΕΡΣ ΟΦ ΓΚΡΙΣ». Το κείμενο του βιβλίου έχει γραφή στα αγγλικά από τον Κωνστ. Γουλιμή, ο οποίος, αν και νομικός, υπήρξε ένας μεγάλος ερασιτέχνης ερευνητής της ελληνικής χλωρίδος. Συνεργάσθηκε επί χρόνια με την κ. Νίκη Γουλανδρή, η οποία εζωγράφισε πολλά από τα φυτά που εκείνος συνέλεγε στις βοτανικές περιοδείες του.

Την επιμέλεια του κειμένου και την προσαρμογή του στις τελευταίες εξελίξεις της βοτανικής λόγω του θανάτου του Κ. Γουλιμή, ανέλαβε ο δόκτωρ Ο.Τ. Στερν, του Βρεττανικού Μουσείου. Την εισαγωγή του βιβλίου γράφει ο σερ Τζώρτζ Ταίηλορ, διευθυντής του Βασιλικού Βοτανικού Κήπου του Κιου Γκάρντενς του μεγαλυτέρου βοτανικού κέντρου του κόσμου.

Εκτός όμως το κείμενο και τις εικονογραφήσεις, η έκτακτη αυτή έκδοση αποτελεί κι ένα σταθμό  στην ιστορία του βιβλίου στη χώρα μας. Η φωτογραφική αναπαραγωγή, η στοιχειοθεσία, η εκτύπωση και η βιβλιοδεσία έγιναν στο τυπογραφείο Ι. Μακρή και είναι εφάμιλλες των καλυτέρων ευρωπαϊκών εκδόσεων.

Όπως αναπτύσσεται στο κείμενο του βιβλίου, η Ελλάδα έχει μια ιδιαίτερα πλούσια χλωρίδα σε αναλογία με την έκτασή της. Μόνο μέχρι σήμερα έχουν καταγραφή περισσότερα από έξη χιλιάδες ιθαγενή φυτά. Το πόσο μεγάλος είναι ο αριθμός αυτός, αποδεικνύεται αν συγκριθή με την χλωρίδα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Έτσι, η Γαλλία, με έκταση τέσσερις φορές μεγαλύτερη από την Ελλάδα, έχει περί τα 4.220 είδη φυτών, η Αγγλία με έκταση περίπου διπλασία από την Ελλάδα, έχει 2.113 φυτά και η Γερμανία με την Αυστρία λιγώτερα από 3.500, ενώ είναι πέντε φορές μεγαλύτερες σε έκταση από την Ελλάδα.

Στον πρόλογό του, ο πρόεδρος του Βοτανικού Μουσείου κ. Άγγελος Γουλανδρής, γράφει ότι, μεταξύ των σκοπών του Μουσείου είναι να παρουσιάση μια σειρά επιστημονικών και εικονογραφημένων εκδόσεων για την ελληνική χλωρίδα. Έτσι, ελπίζει ότι θα μελετηθή και θα απεικονισθή όσο γίνεται πληρέστερα, η χλωρίδα μας και θα δημιουργήση ευρύτερο ενδιαφέρον.

Πολλοί λόγοι έχουν συντελέσει στην ανάπτυξη της βοτανικής ζωγραφικής: λόγοι επιστημονικοί η επιθυμία να απεικονισθή η χλωρίδα ευρωπαϊκών χωρών, να γίνη γνωστή η χλωρίδα μακρινών χωρών, τέλος, η αισθητική απόλαυση.

Ο βοτανικός ζωγράφος αποδίδει με ακρίβεια την εξωτερική και εσωτερική μορφολογία του φυτού. Όπως παρατηρή ο Μπλάντ στο βιβλίο του «ΒΟΤΑΝΙΚΑΛ ΙΛΛΟΥΣΤΡΑΣΙΟΝ», η εργασία του βοτανικού ζωγράφου είναι πολύ δύσκολη. Βρίσκεται στο δίλημμα: Υπηρετεί την τέχνη ή την επιστήμη; Ένας άλλος ζωγράφος επιτυγχάνει τον σκοπό του όταν δώση την εντύπωση των 100 πετάλων ενός τριαντάφυλλου, ο βοτανικός όμως ζωγράφος, όχι. Θα πρέπει να είναι σε θέση να μετρήση τα πέταλα και να εννοήση την μορφολογία του φυτού. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπηρετεί και την τέχνη και την επιστήμη. Οι μεγαλύτεροι ζωγράφοι λουλουδιών υπήρξαν εκείνοι που βρήκαν την ομορφιά μέσα στην αλήθεια. Εκείνοι που αντελήφθησαν τα φυτά επιστημονικά αλλά και τα απεικόνισαν με χέρι καλλιτέχνη. Ο μεγάλος βοτανικός ζωγράφος πρέπει να έχη αγάπη για τα φυτά και να τα γνωρίζη. Είναι σημαντικό ότι, στα σχέδια του τόμου αυτού, η κυρία Νίκη Γουλανδρή επέτυχε τον συνδυασμό της καλλιτεχνικής απεικονίσεως και της επιστημονικής ακρίβειας στις λεπτομέρειες.

Τα έργα της είναι δουλεμένα με ακουαρέλα και αξιοποιεί με μεγάλη ευαισθησία τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνική της υδατογραφίας, επιτυγχάνοντας άλλοτε τις διαφάνειες των πετάλων ή τις ελαφρές πτυχώσεις που προκαλεί και το ελάχιστο φύσημα του αέρα και άλλοτε τις πολυσύνθετες διακλαδώσεις νεύρων των φύλλων. Σε πολλά από τα έργα της, όπως στο γένος ΟΦΡΥΣ, οι απεικονίσεις της πραγματοποιούν ζωγραφικά επιτεύγματα εξόχου τέχνης.

Στην αρχαία Ελλάδα και πάλι θα βρούμε τις αρχές της βοτανικής επιστήμης και της βοτανικής ζωγραφικής. Η επιστήμη αυτή που είχε αρχικά αναπτυχθή από ενδιαφέρον για τις ιατρικές ιδιότητες των φυτών, πήρε το όνομά της από τα άγια φυτά της Ελλάδος «βότανα». Πρώτος φυσιοδίφης της αρχαιότητας υπήρξε ο Αριστοτέλης, το βοτανικό του όμως έργο «περί φυτών» δεν έχει διασωθή. Ο μαθητής του Θεόφραστος (371-285 π.Χ.), θεωρείται ο πατέρας της βοτανικής. Αυτός πρώτος ασχολήθηκε με την συστηματική βοτανική και έδωσε τους πρώτους μορφολογικούς ορισμούς. Τα δύο έργα του «περί φυτών ιστορίας» και «περί φυτών αιτίαι» αντιπροσωπεύουν την επιστημονική βοτανική στην περίοδο της κλασικής αρχαιότητας.

Οι αρχαίοι Έλληνες στις τοιχογραφίες και τα αγγεία τους απεικόνισαν άνθη με πολλές λεπτομέρειες.

Κατά τον 1^ον μ. Χ. αιώνα έζησε ο Έλλην Διοσκορίδης ο οποίος εις το έργο του «περί ύλης ιατρικής» περιέγραψε περί τα 600 φυτά. Το έργο αυτό υπήρξε από ιατρικής πλευράς, πηγή επί πολλούς αιώνες. Η Ρωμαϊκή εποχή με εξαίρεση την μεγάλη φυσική ιστορία του Πλινίου, (23-79 μ. Χ.) έργο κατώτερο από εκείνο του Θεοφράστου, δεν έχει να επιδείξη παρά μόνο έργα πρακτικής δενδροκομίας και γεωργίας.

Το αρχαιότερο σωζόμενο έργο βοτανικής ζωγραφικής είναι ένα αντίγραφο μιας πραγματείας του Διοσκορίδη με εικονογραφήσεις φυτών, απαραμίλλου τέχνης, ο ΚΟΝΤΕΞ ΒΙΝΤΟΜΠΟΝΕΝΣΙΣ (512 μ.  Χ).

Το έργο αυτό από απόψεως βοτανικής ζωγραφικής παρέμεινε ασυναγώνιστο επί 1.000 σχεδόν έτη. Μετά την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως, ο κώδιξ περιήλθε στην κατοχή των Τούρκων οι οποίοι στα ελληνικά ονόματα των φυτών προσέθεσαν αραβικά και τουρκικά. Αργότερα, τον 16^ον αιώνα τα ονόματα εγράφησαν και στα εβραϊκά από τον Εβραίο ιατρό Αμόν του Σουλεϊμάν Β΄. Το έτος 1569 ο κώδιξ επωλήθη στον αυτοκράτορα Μαξιμιλιανό Β΄ αντί 100 χρυσών δουκάτων και έκτοτε βρίσκεται στη Βιέννη.

Έως τον 16^ο αιώνα, οι γνώσεις μας για τα φυτά, πλην αυτών των ελαχίστων έργων, προέρχονται από πραγματείες που εγράφησαν για ιατρικούς ή γεωργικούς σκοπούς. Αν και ακόμη μέχρι τον 17^ο αιώνα και την Αναγέννηση η βοτανική συγχέεται με την χρησιμότητα των φυτών στην ιατρική, την κηπουρική, την γεωργία, ακόμη και με την τέχνη, είχε αρχίσει εν τούτοις να ανατέλλη σαφώς ως επιστήμη μέσα από τις προλήψεις του Μεσαίωνα για την χρήση των βοτάνων στην θεραπεία και την μαγεία.

Λέγεται ότι η πρώτη έδρα βοτανικής σε Πανεπιστήμιο καθιερώθηκε το 1533 στην Πάδοβα της Ιταλίας. Κατά την περίοδο αυτή παρουσιάζεται μεγάλη εξέλιξη στην βοτανική ζωγραφική. Ο ενθουσιασμός και το πάθος, ιδίως κατά τον 17^ο αιώνα για τα άνθη καθ’ εαυτά, έφερε σε φως τις μεγαλύτερες σχολές ζωγραφικής λουλουδιών στην ιστορία της τέχνης.

Κορυφαίοι ζωγράφοι όπως ο Λεονάρντο Ντα Βίτσι και ο Ντύρερ ασχολήθηκαν με απεικονίσεις φυτών και τα έργα τους θεωρούνται αριστουργήματα βοτανικής ζωγραφικής. Από το τέλος του 16^ου και καθ’ όλον τον 17^ο αιώνα εμφανίζονται τα λεγόμενα ΦΛΟΡΙΛΕΓΚΙΑ, συλλογές εικονογραφημένων λουλουδιών. Η συνεχής εξέλιξη στις μεθόδους εκτυπώσεως είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση ωραιοτάτων εικονογραφημένων βιβλίων και τα άνθη υπήρξαν από τα πλέον αγαπητά θέματα.

Από τους μεγαλύτερους βοτανικούς ζωγράφους της εποχής θεωρείται ο Γάλλος Κλώντ Ωμπριέ (1665-1742).  Αυτός συνώδευσε τον Γάλλο βοτανικό Ζοζ. Πιττόν Τουρνεφόρ στην περιοδεία του στην Ανατολή και εικονογράφησε το έργο του «Στοιχεία Βοτανικής» (1694). Στο έργο του αυτό ο Τουρνεφόρ δημοσιεύει τις ανά το Αιγαίο και την Ανατολή έρευνές του κατά την νέα τους ταξινόμηση.

Η ανακάλυψη του μικροσκοπίου και η μελέτη της ανατομίας των φυτών επροκάλεσε την έκδοση βιβλίων με θέμα την μορφολογία τους.

Ο επιφανέστερος όλων των βοτανικών Σουηδός καθηγητής Κάρολος Λινναίος (1700-1778) καθιέρωσε σύστημα ταξινομήσεως των φυτών το οποίον έτυχε γενικής αναγνωρίσεως και χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για πρακτικούς σκοπούς.

Ο Λινναίος καθιέρωσε το διπλό όνομα στα φυτά ώστε το μεν πρώτο να υποδηλοί το γένος στο οποίον ανήκουν, το δε δεύτερο να είναι ένα επίθετο που να εκφράζη κατά το δυνατόν επακριβώς τον ειδικό χαρακτήρα του φυτού. Π.χ. ΓΚΕΡΑΝΙΟΥΜ ΜΑΚΡΟΧΙΖΟΥΜ του γένους ΓΚΕΡΑΧΙΑΣΙΑ με ειδικό (ΜΕΚΡΟΡΧΙΖΟΥΜ). Έτσι έγινε δυνατή η συνεννόηση μεταξύ των επιστημόνων όλων των εθνικοτήτων.

Ο 18^ος αιών υπήρξε εποχή προστασίας της τέχνης, της μουσικής, των γραμμάτων και των επιστημών. Οι μεγάλοι εξερευνητές συνέλεγαν στα ταξίδια τους δείγματα του ζωικού και φυτικού βασιλείου των μακρυνών χωρών. Πολλοί από αυτούς είχαν στη συνοδεία τους ζωγράφους που απεικόνιζαν αμέσως τα συλλεγόμενα δείγματα. Κατά την περίοδο αυτή όπως και κατά τον 19^ο αιώνα εξεδόθησαν σημαντικά έργα, εικονογραφημένα, για την χλωρίδα ευρωπαϊκών χωρών μεταξύ των οποίων και η ΦΛΟΡΑ ΓΚΡΕΚΑ του Σίμπθορπ (δωδεκάτομο έργο που εξεδίδετο από το 1804 έως το 1840 και που δεν κυκλοφόρησε παρά σε ελάχιστα αντίτυπα).

Το 1784 ο Τζων Σίμπθορπ καθηγητής της Οξφόρδης, έφθασε στη Βιέννη για να μελετήση τον ΚΟΝΤΕΞ  ΒΙΝΤΟΜΠΟΝΙΝΣΙΣ προτού επιχειρήση την βοτανική περιοδεία του στην Ανατολή. Εκεί προσέλαβε ως βοτανικό ζωγράφο τον Ερδινάνδο Μπάουερ ο οποίος τον ακολούθησε στο πρώτο ταξίδι του ανά την Ελλάδα, Μ. Ασία, Κων/πολη, Κύπρο κλπ. και φιλοτέχνησε τις απεικονίσεις των φυτών για το μεγάλο έργο του Σίμπθορπ και του συνεργάτου του βοτανικού Σμιθ. Υπό το όνομα «ΓΚΡΕΚΑ» καλύπτεται ο χώρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι Αυστριακοί Φερδινάνδος Μπάουερ και ο αδελφός του Φράντς θεωρούνται εκ των μεγαλυτέρων βοτανικών ζωγράφων. Επίσης μεγάλος βοτανικός  ζωγράφος του 18^ου αιώνος θεωρείται ο Γκέοργκ Ντιονίζιους Ερέτ (1708-1770) από τη Χαϊδελβέργη, φίλος του Λινναίου.

Ο πιο γνωστός όμως ανά τον κόσμο ζωγράφος λουλουδιών είναι ο βελγικής καταγωγής Πιερ – Ζοζέφ Ρεντουτέ (1759-1840). Υπό την προστασία της Ιωσηφίνας Βοναπάρτη εικονογράφησε ωραιότατα και σπάνια άνθη τα οποία εκείνη καλλιεργούσε στον θαυμάσιο κήπο της στη Μαλμαιζόν δαπανώντας τεράστια ποσά για την καλλιέργειά τους και την έκδοση εικονογραφημένων βιβλίων που τα απαθανάτισαν εις την αιωνιότητα.

Κατά τον 19^ο αιώνα αναπτύσσονται τα μεγάλα βοτανικά κέντρα -μουσεία και κήποι- και οι βοτανικοί ζωγράφοι αρχίζουν να ασχολούνται συστηματικώτερα με τις εκδόσεις.

Στον 20^ο αιώνα, οι βοτανικοί ζωγράφοι, που είναι πολύ λίγοι, ασχολούνταν ή με εθνικές χλωρίδες -όπως η Στέλλα Ρος Κραίγκ στα «Σχεδιάσματα βρεττανικών φυτών», η Μάργκαρετ Στόουν στην ενδημική χλωρίδα της Τασμανίας, οι Έρνεστ Χούμπερ, Ρουθ Κόππελ και Κάτυ Τορν στον ΦΛΟΡΑ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΑ – ή με απεικονίσεις σε μονογραφίες- όπως του γένους ΚΡΟΚΟΥ από τον Άγγλο Μω, του γέννους ΠΑΟΝΙΑ από την Αγγλίδα Λίλιαν Σνέλλινγκ, του γένους ΟΦΡΟΥΣ από τον Ελβετό Νέλσον κλπ. – ή δημοσιεύουν έργα τους στα μεγάλα βοτανικά περιοδικά όπως το ΚΟΥΡΤΙΣ ΒΟΤΑΝΙΚΑΛ ΜΑΓΚΑΖΙΝ που εκδίδεται από το 1787. Σήμερα, στο Πίττσμπουργκ των Η.Π.Α. στην διάσημη ιδιωτική βιβλιοθήκη Χάντ, εκτίθενται από τον Οκτώβριο για πρώτη φορά έργα βοτανικής ζωγραφικής συγχρόνων ζωγράφων. Η Ελλάς εκπροσωπείται με τα έργα της κ. Νίκης Γουλανδρή ΣΙΜΠΧΑΝΤΡΑ ΚΡΕΤΙΚΑ και ΑΡΙΣΤΟΛΟΧΙΑ ΡΟΤΟΥΝΤΑ.

Από τα ελάχιστα εικονογραφημένα βιβλία για την ελληνική χλωρίδα είναι το βιβλίο του ΣΙΡΛΕΫ «ΓΟΥΙΛΝΤ ΦΛΑΟΥΡΣ ΟΦ ΑΤΤΙΚΑ» (1938) εικονογραφημένο από τον ΕΒΕΡΕΤ που περιλαμβάνει μια μικρή επιλογή φυτών της Αττικής.

Μεταπολεμικώς εξεδόθησαν μικρά τεύχη με φωτογραφίες ελληνικών φυτών όπως της Φιλοδασικής «Αγριολούλουδα της ελληνικής γης», του Α. ΧΟΥΞΤΕΥ «ΦΛΑΟΥΕΡΣ ΙΝ ΓΚΡΙΙΚ» κ. άλλα.

Εκτός από τις καθαρά βοτανικές πληροφορίες, τα κείμενα του βιβλίου μας δίνουν και άλλες ιστορικού, λαογραφικού και γενικότερου ενδιαφέροντος.

Το όνομα Αριστολόχια προέρχεται από το Άριστος λόχος και οφείλεται στο ότι σε μερικά είδη του γένους αυτού απεδίδοντο ιδιότητες που διευκόλυναν τον τοκετό. Το λουλούδι της Αριστολόχιας, όπως κάμπτεται, μοιάζει με μορφή εμβρύου πριν ακριβώς από τον τοκετό. Σύμφωνα λοιπόν με μια παλαιά θεωρία ότι τα φυτά έφεραν κατά κάποιο τρόπο την χρήση τους  χαραγμένη επάνω τους, εχρησιμοποιείτο το φυτό σε τέτοιες περιπτώσεις.

Ο ΔΙΑΝΘΟΥΣ ΓΚΡΕΤΙΚΟΥΣ, σύμφωνα με τις τελευταίες έρευνες του καθηγητού Κρή στις τοιχογραφίες της Κνωσού και μάλιστα στην αίθουσα του θρόνου του Μίνωος. Έως πρόσφατα επιστεύετο ότι το φυτό αυτό ήταν αιγυπτιακής επιδράσεως πάπυρος, τώρα όμως βεβαιούται και από τις ανασκαφές της Ζάκρου, όπου βρέθηκε το φυτό αυτό ζωγραφισμένο με κόκκινα άνθη, ότι είναι ο ελληνικώτατος δίανθος. Απεικονίζεται στην κατ’ εξοχήν ιερή αίθουσα του θρόνου του Μίνωος αφού ήταν το αγαπημένο λουλούδι του πατέρα του, Δία.

Η ονομασία ΟΡΝΙΘΟΓΚΑΛΟΥΜ σημαίνει το γάλα του πουλιού (ορνιθόγαλο) εδόθη στο φυτό λόγω του διαυγούς λευκού χρώματος των λουλουδιών του, και εχρησιμοποιείτο σαν  μια έκφραση που εσήμαινε κάτι πολύ εύγευστο ή πολίτιμο. Ακόμη χρησιμοποιούμε την έκφραση «του πουλιού το γάλα» με παραπλήσιο νόημα.

Τα λουλούδια του γένους ΟΡΦΡΥΣ, μοιάζουν σε σχήμα και μέγεθος με έντομα. Παρετηρήθη ότι τα άνθη αυτά εκλύουν ορισμένα έντομα τα οποία εκλαμβάνουν τα λουλούδια για θηλυκά έντομα. Έτσι την γύρη που κολλά στα πόδια τους και τα φτερά τους την μεταφέρουν από λουλούδι  σε λουλούδι, γονιμοποιώντας τα.

Από τα φύλλα του ΚΙΣΤΟΥΣ ΙΝΚΑΝΟΥΣ βγαίνει το λάβδανο. Ο Τουρνεφόρ περιγράφει πως συνελέγετο από τους χωρικούς της Κρήτης με ένα εργαλείο σαν χτένα. Στην εποχή του Διοσκορίδη «όπως μνημονεύεται  στο έργο τους ΜΑΤΕΡΙΑ ΜΕΝΤΙΚΑ το λάβδανο συνελέγετο από τα γένεια και το τρίχωμα των αιγών γιατί εκολλούσε εκεί κατά την βοσκή των ζώων ανάμεσα στα φυτά.

Το ΕΡΛΟΜΠΙΟΥΜ ΑΝΓΚΟΥΣΤΙΦΟΛΙΟΥΜ φυτρώνει εκεί όπου η φύση έχει υποστή καταστροφές από ανθρώπινο χέρι. Σαν να θέλη με τα ωραία του άνθη να κλείση τις πληγές που άνοιξε στη φύση η ανθρώπινη κακομεταχείριση. Έτσι παρετηρήθη ότι κατά τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου στα ερείπια εφύτρωσαν όλο άνθη του ΕΠΙΛΟΜΠΙΟΥΜ.

Την ΚΕΝΤΑΥΡΕΑ ΕΜΠΕΝΟΙΝΤΕΣ ανεκάλυψε στην Εύβοια ο Άγγλος φιλόσοφος και οικονομολόγος Τζων Στιούαρτ Μίλλ, φανατικός ερασιτέχνης βοτανικός, σε μία του επίσκεψη στην Ελλάδα το 1862.

Σχετικά με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι συλλέκτες φυτών πληροφορούμεθα πως τον Μάρτιο του 1915 ο Γάλλος βοτανικός Μισέλ Γκαντοζέ βρήκε και συνέλεξε την ΚΑΜΠΑΝΟΥΛΛΑ  ΣΑΞΑΤΙΛΙΣ. Περιγράφει σ’ ένα άρθρο του τις προσπάθειες που έκανε στους απόκρημνους βράχους της χερσονήσου «Ακρωτήρι», της Κρήτης, χρησιμοποιώντας  ανεμόσκαλες και σχοινιά τα οποία έφερε από το πλησιέστερο χωριό σε απόσταση 3 ωρών. Τελικώς η Καμπανούλα συνελέγη χάρις σ’ ένα νέο Κρητικό που κινδύνεψε να χάση και την ζωή του.

Εξ αιτίας του μεγάλου αριθμού των ενδημικών φυτών και της σπανιότητος των ελληνικών ειδών, αναμένεται ότι η Ελλάδα θα είναι για πολλά χρόνια πηγή βοτανικών ανακαλύψεων.

Η σημασία των ανακαλύψεων αυτών μπορεί να αποβή τεραστία αν σκεφθή κανείς πόσο η φαρμακογνωσία και η ιατρική βασίζονται στις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών. Η Ελλάς μπορεί να επιφυλάσση μια νέα μεγάλη έκπληξη.

Το βιβλίο αυτό που με την τελειότητα της εμφανίσεώς του αποτελεί ένα δείγμα υπευθύνου και σοβαράς εργασίας, ας θεωρηθή ένα μήνυμα του ιδρυτού και προέδρου του Μουσείου, μήνυμα αγάπης και πίστεως προς την Ελλάδα και τις δυνατότητές της.

ΦΑΛΥ Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΑΚΗ

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1969

The post ΤΑ ΑΓΡΙΟΛΟΥΛΟΥΔΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Από τη Σκάλα ανάγεται μπροστά μας το φαντασμαγορικόν τοπίον του λεκανοπεδίου της πίσω Γιαλιάς σε σχήμα επίμηκες τύπου φαγιάντζας με τις δεσπόζουσες κορυφές των γρόθε βουνών. Με εστραμμένον το βλέμμα προς το ποροφάραγκο, αγναντεύομε δεξιά το υψούμενον Βουνό «Κεφάλι», ακριβώς πίσω του και προς Ανατολάς ευρίσκεται στις πλαγιές του το χωριό Φραττύ, η γενέτειρα του Οσίου Νικολάου, του Κουρταλιώτη. Η πλευρά αυτή καταλήγει εις τον γέρο Ποταμό, του Αγίου Βασιλείου, ο Σπιλιανός, από τους περισσοτέρους ονομαζόμενος, ούτος οδεύει παραλλήλως του Μέγα ποταμού του και Κουρταλιώτη ονομαζομένου, και  χύνεται δια στενού, και αποτόμου, αγρίου φάραγκος του Φραθιανού μόλις κατά τόπους προσεγγύζοντας τας εξ ίσου, αγρίας ως αναγράφομεν πλαγιάς του και «Κολητό» ονομαζομένου, και εκβάλλει δια της σχηματιζομένης λίμνης εις το Λιβυκόν πέλαγος αφού ενωθή σε μικρή απόστασι από της Θαλάσσης εν τη λίμνη, με τον Μ. ποταμόν.

Βλέποντες από της Σκάλας προς το πέλαγος έχομεν δεξιά μας το όρος Κουρούπας. Απέναντί μας είναι η δαντελωτή οροσειρά, της Νοτίας πλευράς της λεκάνης, με τον Τίμιον Σταυρόν και του Μόδι ολίγον δυτικώτερον και έναντι του χωρίου Μύρθιου. Όπισθεν του Μόδι επί της παραλίας όπου καταλήγουν οι παρυφές του ευρίσκονται οι αλυκές που άλλοτε επρομήθευον, στη γύρω περιοχή το αλάτι του, ενοικιαζόμενες υπό του Κράτους. Σήμερον εγκατελείφθη η εκμετάλλευσίς των ως ασύμφορος (μπροστά στο άλας Κάλας) βλέπετε, το αλάτι των εγχωρίων αλυκών, περιφρονείται και από τους περιοίκους ακόμη. Εξέλιξιν έχομεν… διάβολε!!! Και όταν αποφεύγωμεν την συλλογήν του ελαιολάδου, τι να ειπούμε για το φτωχό αλάτι;;;

Το Μόδι είναι χωματοβούνι και αποτελεί εκτεταμένο χειμαδιό. Σ’ αυτό οι ποιμένες της περιοχής αφίνουν και βόσκουν ελεύθερα τα ερίφια μέχρις ότου καταστούν, κατάλληλα προς πώλησιν (σφαγήν ή αναπαραγωγήν).

Από της ιδίας θέσεως Σκάλα δεξιά του παρατηρούντος κείται ο Ασώματος, μέσω του οποίου διέρχεται ο αυτοκινητόδρομος προς Μαργιού, Μύρθιον, Λευκόγεια, Γιαννιού, Πρέβελη.

Όλα τα ως άνω χωρία εξυπηρετούνται θαυμάσια, δια του δρόμου και του φράγματος, Κουρταλιώτη, και πολύς κόσμος.

Δίκαιον είναι εις το σημείον τούτο να γίνη μνεία ότι, μέχρι το 1965 είχεν αρχίσει η κατασκευή του ως άνω δρόμου, με μικράν κρατικήν αρωγήν. Αξιόλογος υπήρξεν η συμβολή της Μονής Πρέβελη. Με τον τότε ηγούμενον αυτής κ.κ. Διονύσιον, Σταφυλάκην και το σεβαστόν προσωπικόν της Μονής όστις ενίσχυσεν την προσπάθειαν των περιοίκων, δια κακού συσσιτίου και άλλα είδη και την προσωπικήν εργασίαν, αυτών.

Εις την προώθησιν του έργου συνέβαλεν αποτελεσματικώς η Στρατιωτική ΜΟΜΑ (από του 1965 και εντεύθεν) δια των Μηχανημάτων, και των στρατιωτών μας.

Αξιόλογος υπήρξεν τόσον δια την έναρξιν όσον και δια την συνέχισιν, του μεγάλου τεραστίου έργου, η ενεργός άοκνος και πολυσχιδής ενεργητικότης του αειμνήστου Επισκόπου Λάμπης και Σφακίων Ισιδώρου.

Πολύτιμος υπήρξε ως τόσο και η γενναία προσφορά εις εργασίας καθ’ όλην την μεσολαβούσαν περίοδον των κατοίκων ολοκλήρου της Γιαλιάς.

Όλων τούτων των ως άνω παραγόντων η συμβολή υπήρξεν η συνισταμένη δύναμις του όσον ούπω αποπερατουμένου, θαυμαστού έργου, προοριζομένου να μεταβάλη την περιοχήν εις Δεύτερη Μεσσαράν, μια αληθή «Γην της επαγγελίας».

ΣΗΜ.: Δια της αξιοποιήσεως ταύτης, ου μόνον η ιδιωτική οικονομία της περιοχής θα προαχθή καθισταμένη πλουτοφόρος πηγή, αλλά και η Εθνική οικονομία τα μέγιστα θα ενισχυθή.

Και εις το αρωγόν Κράτος, και όλους τους άλλους παράγοντας εκτελέσεως του δρόμου και του Φράγματος, Κουρταλιώτη, αξίζει «ΔΙΚΑΙΟΣ ΕΠΑΙΝΟΣ».

Ι.Π.

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1969

The post Ο ΔΡΟΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΦΡΑΜΑ ΚΟΥΡΤΑΛΙΩΤΗ appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Μικρόν παιδί «αντράκι βέβαια», διήρχετο με τον πατέρα του, από γιδόστρατο, μεγάλη λεωφόρον την ονομάζομεν, από το λαγουδόστρατο, εκείν της φάραγγος, με αγέρα που έπαιρνε τα χαλίκια, και λέγω μια προσευχή που ήτο και παράκλησις στο Θεό. «Θεέ μου, αξίωσέ με να μεγαλώσω να δύναμι μια μέρα να βοηθήσω να γίνη ένας δρόμος πλατύτερος, να απαλλαγή ο κόσμος από το επικίνδυνο τούτο πέρασμα» και ήτο επικίνδυνον, επαναλαμβάνομεν, διότι με τον πάρα μικρόν αέρα που δεν εξέλειπε ποτέ, τα χαλίκια, κατρακυλούσαν στο βάθος της Φάραγγος, του ποταμού, και σήμερον την εικόνα την βλέπομεν, στην έναντι περίπου ορθίαν πλευράν την αριστεράν της Φάραγγος, αναπαυτικώτατα, καθισμένοι επ’ αυτοκινήτου ταξιδεύοντες, διερχόμενοι από την μέχρι της χθες ατραπούς μόνον για άγρια ζώα.

Όμως απ’ εκείνην την ατραπόν διήρχοντο και ζώα και άνθρωποι, φορτωμένα, και χωρίς θύματα, αποδίδοντες, οι άνθρωποι της περιφερείας την απαλλαγήν αυτών εις την βοήθειαν του Θεού δια της μεσητείας του Οσίου Νικολάου, και της Αγίας Κυριακής, όπου και τα ναϊδρια αυτών εις τα δύο άκρα της φάραγγος και εις την δεξιάν πλευράν:

ΣΗΜ.: «Περί Δοξαρές, εις Κοξαρέ». Θα υπήρξε εποχή που θα διεσκέδαζεν ο κόσμος, και ποιος είδε ποια παρέα θα λυρομπατούριξεν, πόσες μέρες ο κύριος είδε: ετοιμαζόμενοι, όμως να φύγουν κάποιος της παρέας είπεν, παίξε μωρέ ακόμη μια δοξαρέ, και έμεινεν το χωριό Δοξαρέ ήτις μετετράπη συν τω χρόνω εις Κοξαρέ.

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ 1969

The post Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΚΟΥΡΤΑΛΙΩΤΗ appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

ΔΥΟ ΜΟΝΑΔΕΣ, ανάμεσα στις εκατοντάδες των δασκάλων, που σύχναζαν κατά την

περίοδο της Κατοχής (1941-1944) στα κέντρα της «Ομόνοιας» Αθηνών ήσαν ο Αλέκος κι ο

Ασημάκης. Αμφότεροι Κρητικοί. Είχαν την ίδια ηλικία και περίπου, ίσα χρόνια υπηρεσίας.

Διάφεραν στον χαρακτήρα και την ψυχοσύνθεση -Ο Αλέκος πάντα φιλομειδής,

χαρούμενος, ευπροσήγορος, ομιλητικός, αισιόδοξος, ευθαρσής, ανυπόκριτος, ειλικρινής

γεμάτος κοράγιο για τη ζωή και την κατάσταση. Ο Ασημάκης, θλιμμένος, γκρινιάρης,

κατηφής, φαρμακωμένος, αμίλητος, απαισιόδοξος, ψοφοδεής, κρυψίνους, κτικιάρης,

απογοητευμένος.

Καθήμενοι καθ’ ομάδες επλαισίωναν τα τραπέζια των καφενείων, συζητούσαν για

τις κινήσεις και τα κατακτητικά σχέδια του εχθρού, διετύπωναν προβλέψεις για την

εξέλιξη, προέλεγαν προγνωστικά και προεκινδύνευαν προφητείες.

Αμίλητος άκουε ο Ασημάκης. Ούτε τις ευνοϊκές προοπτικές σχολίαζε, ούτε τους

κακούς οιωνούς καταριότανε. Παρακολουθούσε χωρίς να εξωτερικεύη τους φόβους ή τις

ελπίδες του.

Όταν ο Αλέκος έρριψε την ιδέα να παρουσιασθή επιτροπή στον αρμόδιο υπουργό

προς επίδοση υπομνήματος για τα εκκρεμούντα αιτήματα των Κρητικών ο Ασημάκης

μίλησε αναθαρρημένος:

-Ορθή η πρόταση του Αλέκου, είπε. Να συγκροτηθή η Επιτροπή, η οποία να συντάξη

το υπόμνημα και να παρουσιασθή την ερχόμενη Παρασκευή, προς υποβολή κι ενέργειά

του…

Ο Αλέκος, την επομένη έθεσε υπ’ όψει του Ομίλου των Κρητικών σχέδιο

Υπομνήματος, που είχε συντάξει κατ’ ιδίαν, ο ίδιος. Ήτο πλήρες κι επεκροτήθη απ’ όλους.

Συγκροτήθηκε τριμελής Επιτροπή της οποίας πρόεδρος ωρίσθη ο Αλέκος κατά πρόταση του

Ασημάκη. Συμμετείχε κι ο ίδιος ως μέλος.

Δύο, εκ των πολλών αιτημάτων, ήσαν η χορήγηση μισθού στις εν Κρήτη οικογένειες

των δημοσίων υπαλλήλων και δασκάλων συνεπώς, των οποίων την κάθοδο απαγόρευαν οι

Γερμανοί κι η απόσπαση των δασκάλων εις σχολεία επαρχιών εκτός Αθηνών. Το τελευταίο

απόβλεπε κυρίως, εις το να δοθή ευκαιρία απομακρύνσεως από την Αθήνα και τον Πειραιά

όπου η ζωή είχε αποβή προβληματική, οι θάνατοι αύξαιναν κατά γεωμετρική πρόοδο

καθημερινώς, οι νεκροί περισυνελλέγονταν με τα αυτοκίνητα απορριμμάτων των Δήμων

και ενταφιάζονταν ομαδικά εις κοινούς τάφους… Ήτο άδηλο ποιοι τελικά θα ανθέξωμε και

θα επιβιώσωμε στην αληθινή αυτή ΚΟΛΑΣΗ.

Ο Αλέκος καθώρισε ημέρα εισόδου στο υπουργείο κι έδωσαν ραντεβού όπου θα

συναντώνταν για την ενέργεια του Υπομνήματος. Συνεπείς όλοι προσήλθαν την τακτή

ημέρα και ώρα. Εισήλθαν στο υπουργείο Παιδείας και πήραν θέση στην σχοιναφυή ουρά

που ανάμεναν την είσοδό τους. Ήλθε η σειρά μας έπειτ’ από 1.30 ώρα. Ο Αλέκος ανάπτυξε

τα αιτήματα κι εν συνεχεία επέδωσε το Υπόμνημα στον υπουργό, νομίζω Λογοθετόπουλο,

όστις άκουσε με προσοχή, σκέφτηκε λίγο και είπε, να περάσουν την επόμενη Δευτέρα να

δώση απάντηση αφού συνεννοηθή τον υπουργό Οικονομικών. (Η είσοδος στο υπουργείο

επετρέπετο 11-14 ώρα εκάστην Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή).

Παρουσιάσθηκε την Δευτέρα η Επιτροπή κι έλαβε την ευχάριστη πληροφορία ότι

εγένοντο ευμενώς δεκτά αμφότερα τα αιτήματα εκλήθη δε ενώπιόν του ο Διευθυντής

Δημοτικής Εκπαιδεύσεως Παναγιώτης Ζερβός και διετάχθη από τον υπουργό να

τακτοποιήση τις αποσπάσεις των Κρητών άνευ αναβολής κατά την επιθυμία ενός εκάστου.

Ο παριστάμενος Π. Ζερβός εκάλεσε την Επιτροπή εις το Γραφείο του προς συνεννόηση.

Εκεί, μετά συζήτηση, υπόδειξε να ειδοποιηθούν οι ενδιαφερόμενοι Κρήτες να

προσκομίσωσι αιτήσεις εις τις οποίες να καθορίζεται ο τόπος που επιθυμεί έκαστος και να

τις υποβάλουν την προσεχή Τετάρτη. Απ’ εκεί κι έπειτα άρχισε δραματική περιπέτεια μέχρι

να ευδοκήση ο μακαρίτης τώρα Ζερβός να υπογράψη τις αποσπάσεις. Νομίζω έγραψα

σχετικώς στις δημοσιευθείσες προ έτους κατοχικές αναμνήσεις. Επαναλαμβάνω ωστόσο

ότι αφού εβασανίσθη η Επιτροπή επί εικοσαήμερο παραπεμπόμενη από Δευτέρας εις

Τετάρτη από Τετάρτης εις Παρασκευή εδέησε να τρίξη τα δόντια του ο Αλέκος και να

απειλήση με εκπαραθύρωση το Ζερβό, εάν δεν ετοιμασθούν εντός μιας ώρας οι

αποσπάσεις. Είχε εξαντληθή κάθε όριο υπομονής. Είχαν αντιληφθή ότι εμπαίζεται η

Επιτροπή και ότι ουδείς ενδιαφέρεται περί του θέματος μετά την εκάστοτε αποχώρησή της

εκ του Γραφείου. Ο Αλέκος είχε ανάψει ενώπιον της ουράς των ζητούντων ακρόαση.

Επετέθη μετά δριμύτητος. Διεσκόρπισε τα αντικείμενα του Γραφείου με κτύπημα της

πυγμής και ετοιμαζότανε να αρπάση τον Ζερβό προς εκπαραθύρωση. Εκείνος όμως

έσπευσε κι εδήλωσε: Παιδί μου, έχετε δίκαιο. Τακτοποιούνται εντός μισής ώρας. Και

ετακτοποιήθησαν βέβαια αμέσως, την έλαβαν στο χέρι κι ανεχώρησαν. Σημειώνω με την

ευκαιρία ότι ο αείμνηστος Γεν. Επιθεωρητής Βασίλειος Θεοφανόπουλος που υπήρξε

αυτόπτης μάρτυς της δραματικής αυτής σκηνής έσπευσε και ασπάσθηκε τον Αλέκο (τον

είχε δάσκαλο στο Ρέθυμνο) για την ορθή, την ανδρική, γενναία στάση του. Σημασία όμως

έχει το άλλο. Ότι κι ο Ασημάκης, ο δειλός και ψοφοδεής έχαιρε κι αισθανότανε

ικανοποίηση για τη νίκη του Αλέκου τότε. Το ελησμόνησε παρά ταύτα μόλις προήχθη εις

Επιθεωρητή μετά την απελευθέρωση εκ της Γερμανικής Κατοχής το 1945. Δεν θυμούμαι

ποιο έτος. Όταν όμως, για πρώτη φορά, μετά την επιθεωρητικοποίησή του συναντήθηκαν

στο Παγκρήτιο Παιδαγωγικό Συνέδριο των Χανίων ο Ασημάκης, μόλις κατώρθωσε να δώση

το χέρι του στο Αλέκο, που του έτεινε με χαρά το ιδικό του. Περίπου προσποιόταν πως, δεν

τον είδε ποτέ… ουτε τον ήξαιρε. Ο Αλέκος, δεν ήτο σε θέση να ερμηνεύση αυτή την ψυχρή

κι απρόσιτη στάση. Δεν γνώριζε ότι ο Ασημάκης επρόκειτο να μετατεθή στη Β΄ Περιφέρεια

Ρεθύμνου. Βραδύτερο που το έμαθε έννοιωσε, γιατί ήθελε να τον κρατήση ο Ασημάκης σε

απόσταση και να μη επιτρέψη την ανάπτυξη οικειότητος μεταξύ τους… Στους φίλους ο

Αλέκος, ωστόσο, διατύπωνε την απορία του: «Πως τάχα συμβιβάζεται να χάνη κανένας την

«ανθρωπιά» του με την απόκτηση κάποιου τίτλου, αξιώματος ή προαγωγής!!».

Φυσικά με την προαγωγή του έγινε προϊστάμενος δασκάλων μα δεν έγινε

αυτομάτως ούτε σοφώτερος ούτε ευφυέστερος απ’ ότι ήταν… Φοβόταν όμως από πριν τον

Αλέκο. Τον εγνώρισε όταν έδωσε κι εκέρδισε τη μάχη στο υπουργείο. Κι αντί να χαίρεται,

τρέμει γιατί θα τον έχη στην Περιφέρεια του. Είναι λοιπόν επιφυλακτικός. Νομίζει ότι έτσι

θα κόψη του Αλέκου τα φτερά… Είναι στρατηγική που θα ακολουθήση για να μην του πάρη

τον «αέρα». Με προκαταλήψεις λοιπόν ήλθε στο Ρέθυμνο. Ατυχώς γι’ αυτόν. Έσφαλε και

ζημιώθηκε ως θα εξιστορηθή στα επόμενα.

Α.Σ.Σ

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1972

The post Οι τέως φίλοι appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Η αμέλεια της πτυχιούχου δασκάλας, που επαναλαμβάνω, δεν είχε όρια,

επεσημάνθη φυσικά από την Επιθεώρηση. Το γραφείο του Επιθεωρητή κατακλυζόταν από

αναφορές των ομοχωρίων της, που διεμαρτύρονταν και ζητούσαν να απαλλαγούν από την

παρουσία της. Ο Επιθεωρητής, δεν αδράνησε. Επεσκέφθη το σχολείο της κατ’ επανάληψη.

Διεπίστωσε την τρομερή πτώση της προόδου των μαθητών της. Αγνοούσαν ακόμη, και τα

στοιχειωδέστερα. Νουθέτησε λοιπόν, συμβούλεψε, έκανε υποδείξεις ο Επιθεωρητής. Κι

είναι αυτονόητο πως ελάμβανε κάθε φορά υπόσχεση περί βελτιώσεως της καταστάσεως,

εκ μέρους της δασκάλας, που δεν παράλειψε πολλάκις ν’ αποδώση τη διαπιστωθείσα

παιδευτική καθίζηση στην έλλειψη παραδουλεύτρας…

-Μού ‘φυγε η υπηρεσία, κ. Επιθεωρητά, εδώ κι ένα μήνα. Τι να κάνω, λοιπόν! Έξι

παιδιά έχω! Να τα εγκαταλείψω άπλυτα και νηστικά; Μόνη μου κάνω τις μπουγάδες,

μαγειρεύω και θηλάζω…

-Κυρία μου – όπως τα έλεγε ο Επιθεωρητής Χ. – τι χρωστάει το Κράτος και κατά ποία

λογική θα παραμείνουν τα παιδιά του σχολείου σας τυφλά; Οφείλετε να παραιτηθήτε…

-«Το λέω στον άνδρα μου… Να αποσυρθώ μερικά χρόνια να επιμεληθώ την

ανατροφή των παιδιών μας και να επανέλθω… Δυστυχώς, δεν συμφωνεί…».

Η δασκάλα -ας σημειωθή- ήτο παντρεμμένη ένα εξυπνότατο κτηματία του χωριού,

που την είχε παντρευθή για το μισθό της κι όχι, για την καλλονή ή την προίκα της, που δεν

είχε. Μοναδική της περιουσία ήτο η θέση… Η παραίτησή της θάχε σαν συνέπεια το

κλείσιμο του θυριδίου, πράγμα ανεπιθύμητο για τον «σύζυγο διδασκαλίσσης».

Ο Επιθεωρητής βρέθηκε μπροστά σε πελώριο δίλημμα. Από το ένα αυτί του

μιλούσε το υπηρεσιακό καθήκον. Από το άλλο ο ανθρωπισμός. Σφόδρα τον επηρέασαν η

μισή ντουζίνα των παιδιών. Κι έπειτα από πολλή, ώριμη σκέψη αρκέσθηκε σε μια απλή

επιεική τιμωρία «για πλημμελή λειτουργία του σχολείου».

Δεν την μετακίνησε λοιπόν. Οι χωριανοί που το έμαθαν, αναστατώθηκαν. Μη

γνωρίζοντες σε ποιο ωφειλόταν η προστασία της δασκάλας την απόδωσαν στην επέμβαση

κομματικών παραγόντων. Ένας απ’ αυτούς που μου εκμυστηρευότανε συχνά τους καϋμούς

και τα παράπονά του για την κατάντια του σχολείου των μου είπε χαρακτηριστικά:

-«Τα κατάφερε δυστυχώς ο Λουπάκης. Κίνησε γη και ουρανό ως φαίνεται. Πέσανε

οι κομματάρχες στ’ αυτιά του Επιθεωρητή κι έτσι θα την έχωμε και φέτος. Πάει τέλειωσε!

Τα παιδιά μας είναι καταδικασμένα να μείνουν στραβά. Όλοι οι χωριανοί που έχουν τρόπο

μεταγράφουν τα παιδιά τους σ’ άλλα σχολεία. Κι εγώ τα πήγα στο σχολείο του χωριού

Κάπα».

-Ε, για πρώτη φορά την γλύτωσε. Πιθανόν να βελτιωθή και να εργάζεται στο μέλλον,

παρατήρησα, για να μαλακώσω το θυμό του… εν γνώσει μου πως δεν θ’ άλλαζε τίποτε.

Ασυμβίβαστο είναι να ανταπεξέλθη μια γυναίκα, μητέρα 6 ανήλικων παιδιών, και στο σπίτι,

και στο σχολείο. Μοιραία κι αναπότρεπτα θα χώλαιναν αμφότερα. Και το σπίτι -η

οικογένεια- η ανατροφή των παιδιών θα υστερούσε κι η λειτουργία του σχολείου θα ήταν

πλημμελής, ελαττωματική, σκιώδης, ανύπαρκτη. Άλλοτε, πρόσθεσα, δεν θα παραβλέψη ο

Επιθεωρητής. Δεν θα την καλύψη…

Κι επειδή οφείλομε να λέμε την αλήθεια κι όταν ακόμη είναι πικρή, πελώριο ήταν το

δίκηο των χωριανών. Βουνό υπήρξε η υπομονή των. Τόσα χρόνια την ανέχτηκαν

αδιαμαρτύρητα. Μέχρι που έφτασε το μαχαίρι στο κόκκαλο. Που έγινε φαμελίτρα. Που δεν

μπορούσε όσο κι αν το επιθυμούσε να είναι ευσυνείδητη. Δεν είχε χρόνο ούτε διάθεση

ούτε δύναμη να δουλεύη «δυσίν Κυρίοις». Σχολείο και Οικογένεια. Δεν είναι ανεξάντλητη η

ανθρώπινη αντοχή. Κάμπτεται κάποτε. Εκάμφθη και της δασκάλας. Τότε οι χωριανοί

παραμέρισαν το χατήρι, άφησαν «τη ντροπή στο γύρο» κι άρχισαν τις καταγγελίες. Είναι

αποφασισμένοι να επιμείνουν. Απαράδεκτη κάθε υποχώρηση. Αγανάκτηση, πικρία και

μένος τους γεμίζει η πληροφορία της εκ μέρους του Επιθεωρητή επιεικεία. Η οργή των

αυξάνει. Συσκέπτονται περί του πρακτέου και παίρνουν απόφαση συνεχίσεως

εντονώτερου αγώνα προς μετάθεσή της. Δύο μέτρα έθεσαν εις εφαρμογή: α) Μετέγραψαν

το 1/3 των παιδιών των εις έτερα σχολεία γειτονικά και μη β) Απηύθυναν εντονώτατη

καταγγελία απ’ ευθείας στον Υπουργό. Διετάχθη ο Γενικός επιθεωρητής να επιληφθή της

περιπτώσεως…

Ο Επιθεωρητής Χ. τώρα, δεν μπορεί να την καλύψη. Την απόσπασε αμέσως σ’ άλλο

σχολείο δυο μήνες, πριν λήξη το σχολικό έτος. Ταυτόχρονα πρότεινε, και το Υπηρεσιακό

Συμβούλιο την μετάθεσε οριστικά. Στο νέο σχολείο κατάβαλε στην αρχή κάποια

προσπάθεια. Έπειτ’ από λίγο όμως συνεχίσθη η ρουτίνα. «Όποιος κοπελλομάθη δεν

γεροντοξεχνά». Κάθε τόσο έπαιρνε ένα μαθητή της αγωγιάτη, καβαλλούσε ένα γαϊδαράκο

κι επισκεπτότανε την οικογένεια… Περιήλθε εις γνώση του Επιθεωρητή. Μετά διετία

πρότεινε την μετάθεσή της σ’ άλλο σχολείο…

-«Αυτό είναι το ενδεδειγμένο μέτρο στην προκειμένη περίπτωση, παρατήρησα όταν

μου την διηγήθηκε. Να κατανέμεται το κακό. Να διασκορπίζεται η βλάβη. Αν παραμείνη σ’

ένα και το αυτό σχολείο θα το αχρηστεύση. Δυο χρόνια ωστόσο, δεν προφτάνουν να το

εξουθενώσουν όσον και αν αδιαφορή και αδρανή η δασκάλα. Αφήσετε ότι εξ ανάγκης πια,

«για το μάτι» κάτι φτιάχνει κάθε φορά που πρωτοαναλαμβάνει υπηρεσία».

Ο Επιθεωρητής ακολούθησε την σύστασή μου. Του λοιπού την μετάθετε ανά διετία.

Την ακολούθησαν κι οι διάδοχοί του. έτσι παράμεινε μέχρι τέλους στην Υπηρεσία.

Παραιτήθηκε αφού συμπλήρωσε πλήρη 35ετία. Τότε που είχαν πια μεγαλώσει τα παιδιά

της.

Αλλά το θέμα δεν μπορεί να κλείση χωρίς να γίνη μνεία των αντιδράσεων του

Λουπάκη, του συζύγου της. Στη θέση του άλλος θα την συμπονούσε. Θα την σχόλαζε. Θα

την απάλλασσε από τη δίνη των περιπετειών της. Δεν το έπραξε ατυχώς!! Προτίμησε να

μισήται και περιφρονήται η γυναίκα του από τους γονείς. Να «ποτίζεται», να

«ευτελίζεται», να πετροβολάται από τους μαθητές. Να παρατηρείται, επιτιμάται και

προπηλακίζεται από την Υπηρεσία της. Αρκεί να μη χάση τα «αργύρια». Ζηλωτής του

χρήματος ήτο. Του αιώνιου παρά! Δεν σταύρωσε λοιπόν τα χέρια. Μετήλθε όλα τα μέσα.

Ευθέα και πλάγια. Θεμιτά και αθέμιτα. Άρχισε με τις ικεσίες και παρακλήσεις προς τον

Επιθεωρητή. Δεν πέτυχε… Δοκίμασε το «λάδωμα». Κατήλθε στο Ρέθυμνο κι έστειλε στο

σπίτι του Επιθεωρητή Χ. ένα δοχείο λάδι 50 οκάδων, μ’ ένα αχθοφόρο στον οποίο είχε ειπή

ψευδώς, ότι το έχει παραγγείλει ο Επιθεωρητής. Έτσι λοιπόν το είπε στην κυρία, όταν της

το παράδωσε. Εκείνη το άφησε στο χωλ. Το βρήκε ο Επιθεωρητής το μεσημέρι που

επέστρεψε εκ του γραφείου.

-Ποιος έφερε το δοχείο; Ρώτησε.

-Ο Λουπάκης… είναι αυτό, που του παραγγείλατε. Λάδι φαγητού εξαιρετικό, είπε

ευχαριστημένη η κυρία.

-Έτσι σας είπε ο ίδιος;

-Όχι. Ο αχθοφόρος…

-Ψέμματα είπε. Να μην χρησιμοποιηθή. Πρόκειται περί δωροδοκίας. Πλανάται ο

Λουπάκης αν νομίζη πως θα συγκαλύψω περαιτέρω τη γυναίκα του… Όταν θα έλθη να

παραλάβη το δοχείο θα του ειπής εκ μέρους μου, να το πάρη οπίσω. Είναι απαράδεκτο.

Κι έτσι έγινε την επομένη. Η κυρία είπε στον Λουπάκη όπως της παρηγγέλθη. «Δεν

δέχεται δώρα ο Επιθεωρητής. Παρακαλεί να το πάρετε, χωρίς άλλο, πίσω».

-Μα, κυρία, δική μας παραγωγή. Δεν στοιχίζει τίιποτε. Είναι καθαρό, εύγεστο. Μη

με περιφρονήσετε… επέμενε ο Λουπάκης. Ο Επιθεωρητής όμως που άκουσε τη στιχομυθία

-ήτο μέσα κατά σύμπτωση- επενέβη:

-«Αν δεν το πάρης πίσω αμέσως θα σε στείλω στον Εισαγγελέα! Δεν εξαγοράζομαι.

Πως με περάσατε;».

Είναι προς τιμήν του Επιθεωρητή. Ο Λουπάκης, υπάκουσε. Παράλαβε το λάδι κι

απήλθε. Δεν τελεσφόρησε η δωροδοκία. Απόπειρα έμεινε. Και τα πλάγια μέσα που

κατάφυγε έπειτα -ζήτησε τη συνδρομή πολιτικών παραγόντων, βουλευτών, Νομαρχών,

Υπουργών- ουδέν απόδωσαν. Ευτυχώς για τους άμοιρους μαθητές. Η μετάθεση κατέστη

αμετάτρεπτη. Δεν συνεκαλύφθη η ασυνειδησία και παρανομία. Ήτο τόσο εξώφθαλμη.

Τουλάχιστο τούτη τη φορά έστω και αργά, επεβλήθη το δίκηο.

Α.Σ.Σ.

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1972

The post ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΩΡΟΔΟΚΙΑΣ appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Διάλεξα το όνομα «Γιαννιός» σαν λακωνικώτερο, να κατονομάζω μ’ αυτό όλους τους «γραμματοδιδασκάλους» της κατηγορίας του οι οποίοι μου έχουν δώσει υλικά στη σειρά των σημειωμάτων που άρχισα.

Δεν πρόκειται λοιπόν περί συγκεκριμένου, ωρισμένου προσώπου. Οι αναγνώστες μου ας

μη βασανίζωνται ν’ ανακαλύψουν στον ήρωά μου κάποιο γνωστό που βρισκεται στα

περιγραφόμενα χνάρια. Ας του μοιάζει! Δεν είναι εκείνος! Στο όνομα «Γιαννιός»

περιλαμβάνονται όλοι αυτής της μορφώσεως, άσχετα αν κάθε περίπτωση ανήκει σ’ άλλον

δάσκαλο.

Ο Γιαννιός είχε τη συνήθεια να μην προσέρχεται στο σχολείο πριν πιη λίγα

ποτηράκια κρασιού ή ρακής. Έκανε λοιπόν μερικούς «αγιασμούς» ως αποκαλούσαν οι

χωριανοί τις απρόσκλητες επισκέψεις του στα γειτονικά σπίτια, αποκτούσε αρκετό κέφι κι

ερχόταν έπειτα στο σχολείο μισομεθυσμένος. Τις περισσότερες όμως φορές αν εύρισκε

κάποιο σύντροφο γινόταν στουπί και λησμονούσε την αποστολή του. Ή δεν πατούσε

καθόλου πόδι στο σχολείο ή ερχόταν κατά την ώρα του διαλείμματος, ενώ στο σχολείο

γινόταν πανζουρλισμός από τις φωνές, τα σφυρίγματα και τους πήδους των ελεύθερων ,

άνευ δασκάλου μαθητών. Άλλους εύρισκε στην αυλή σπεύδοντες να εισέλθουν στην

αίθουσα κατά την εμφάνισή του κι άλλους, μέσα στην αίθουσα, που την είχαν κυριολεκτικά

αναστατωμένη και έπλεε σε σύννεφα σκόνης.

«Τι είναι μωρέ κερατάδες τραβάγια;» ήτο η πρώτη παρατήρηση που απηύθυνε

στους μαθητές, που έσπευδαν να επανεύρουν λαχανιασμένοι και κατέρυθροι τις θέσεις

των, ενώ εκείνος κατευθυνόταν στην έδρα και έπεφτε ακαριαίως στο κάθισμα. Αναγκαίως

παράλειπαν την πρωινή προσευχή. Καλούσε για ανάγνωση τη Ε΄ Στ΄ τάξη. Βγαίνοντας οι

μαθητές έπαιρναν θέσεις γύρω στην έδρα σχηματίζοντας ημικύκλιο. Διάβαζε ο πρώτος

αφού έδιδε το παράγγελμα ο Δάσκαλος. Πριν τελειώση όμως αυτός, ο δάσκαλος είχε κλίνει

το κεφάλι προς την έδρα και το ακουμπούσε στα χέρια του βαλμένα σταυροειδώς. Τον

έπαιρνε ύπνος βαρύς. Δεν είχε αντοχή να κρατηθή μέχρι να αναγνώση όλη η τάξη.

Κοιμόταν, ενώ οι μαθητές γελούσαν ή τον ειρωνευόταν κάμνοντας μορφασμούς μεταξύ

τους, κάθιζαν στα θρανία ή συνέχιζαν τα παλαίματα ή σχόλαζαν εγκαταλείποντες τον το

μεσημέρι, κοιμώμενο στη τάξη.

Το σχόλασμα εφάρμοζαν τελευταία αμέσως, μόλις τον έπαιρνε ο ύπνος. Κάποιος

έξυπνος χωριανός τους το υπόδειξε. Έτσι ο δάσκαλος ξυπνούσε κάποια ώρα, βρίσκοντας

την τάξη κενή. Τότε, σχόλαζε κι αυτός ή συνέχιζε τον ύπνο αναλόγως της αντοχής που είχε

από τη μέθη. Αν τύχαινε να ξυπνήση γρήγορα, να βρη τους μαθητές ακόμη γύρω τους

έλεγε: «Διάβαζε ποιος διαβάζει»; Οι μαθητές απαντούσαν; Αποδιαβάσαμε. «Ε, τότε

καθίσετε κάτω. Θα ‘χετε ένα φύλλο παρακάτω» έλεγε ο Δάσκαλος. Και η μάθηση ήτο

ιδεώδης. Οι μαθητές ήξεραν περισσότερα απ’ αυτόν.

Οι πιο αλάθητοι κριτές για κάθε Δάσκαλο είναι οι μαθητές του. Βρίσκονται

αμεσώτερα μαζί του, παρακολουθούν κάθε του ενέργεια, κάθε του κίνηση, κάθε του λόγο

και σχηματίζουν ανάλογες εντυπώσεις. Αν ο δάσκαλος είναι ευσυνείδητός εργατικός,

ενθουσιώδης, φέρεται ευγενικά προς αυτούς και ακόμη με στοργή και αγάπη κερδίζει,

χωρίς πολύ κόπο την εμπιστοσύνη των, την λατρεία των, τον σεβασμό και την εκτίμησή

των. Προσέχουν να μην τον στενοχωρήσουν, να μην τον ενοχλήσουν. Δείχνουν, όση

επιμέλεια μπορούν και είναι προσεκτικοί, φρόνιμοι, ευπειθείς, πειθαρχικοί ευγενείς.

Αν τουναντίον, ο δάσκαλος είναι ασυνείδητος, οκνηρός, αδιάφορος, αν φέρεται

βάναυσα σκληρά, χωρίς στοργή, και ενδιαφέρον για την πρόοδο και τη μάθηση, χάνει την

εμπιστοσύνη, τον σεβασμό και την αγάπη των μαθητών και ακόμη γίνεται στόχος

επικρίσεων, επιθέσεων, λοιδωριών, αντιποίνων χλευασμών, και άλλων πράξεων ανοικείων.

Οι μαθητές προς αντιμετώπιση δασκάλου αμελούς, αδιάφορου και επιζήμιου ως

προς πνευματική ανάπτυξη και μορφωτική κατάρτισή των, συνασπίζονται κατ’ αυτού,

αντιδρούν εναντίον του ωργανωμένα και προβαίνουν εις ομαδικές πράξεις προσβλητικές

μη παραλείποντες πάσαν ενέργεια σκοπό έχουσαν τη μείωση του γοήτρου, την υποτίμηση

της Δασκαλικής αξιοπρεπείας και την δυσφήμησή του. Προς τιμωρία του τέτοιου

δασκάλου, δεν ορρωδούν προ ουδενός εμποδίου. Συσκέπτονται μεθ’ εκάστην ανάρμοστη

συμπεριφορά οι μεγάλοι μαθητές και ευρίσκουν από κοινού το είδος της ποινής που θα

επιβάλλουν στο δάσκαλο για να τον εκδικηθούν.

Κατά τον ίδιο τρόπο αντιδρούσαν οι μαθητές της περιόδου που αναφερόμαστε.

Τότε που υπηρετούσαν οι παληοί δασκάλοι. Εκείνοι που επεδίδονταν στο κρασί και τη

ρακή, παρά στην υπηρεσία του σχολείου. Ίσως φανή σήμερο απίστευτο ή παράδοξο.

Πιθανόν να σκέπτωνται τινές ότι οι μαθητές των Δημοτ. Σχολείων πριν 40 χρόνια ήσαν

συνεσταλμένοι, ντροπαλοί, πειθήνιοι απονήρευτοι.

Και βέβαια ήσαν και έμεναν τέτοιοι προς δασκάλους καλούς, επιμελείς,

ευσυνείδητους. Όταν όμως οι Δασκάλοι ήσαν αδιάφοροι, κορόιδευαν εαυτούς, την

υπηρεσία, τους γονείς και τους μαθητές, ήσαν ασυνείδητοι, οι μαθητές αναγκάζονταν να

μεταβάλλουν στάση έναντι των. Έπαιρναν μέτρα άμυνας. Τους φέρονταν ανάλογα. Τους

«πότιζαν» κατά χαρακτηριστική έκφραση κείνου του καιρού.

Που σημαίνει αντίποινα: Τους τιμωρούσαν ως θα ιδούμε στο επόμενο

ΤΑ ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ

ΙΔΕΩΔΗΣ τύπος παληού δασκάλου ο Γιαννιός. Ελάχιστες ήταν οι γραμματικές

γνώσεις. Ένας άνθρωπος ανεξέλικτος, χωρικός, απλός, μέτριας νοημοσύνης. Στην εκτέλεση

της υπηρεσίας του αδιάφορος. Δεν τον ενέπνεε ο ζήλος προς το λειτούργημα που του είχε

εξ «ανάγκης» αναθέσει η Πολιτεία. Δεν αισθανότανε αγάπη προς το παιδί. Δεν τον

θέρμαινε καμμιά φλόγα προωθήσεως της μαθήσεως και ανόδου της πνευματικής στάθμης

του Ελληνόπουλου. Να γιατί, δεν προσπαθούσε. Δεν επεμελείτο. Αν ωστόσο, ύπαρχαν οι

ως άνω προϋποθέσεις, θα ύπαρχαν και τα κίνητρα, προς αυτομόρφωση και αυτόματα θα

απέβαινε χρήσιμος φωτίζοντας και μορφώνοντας τα καημένα Ελληνόπουλα. Δεν

βελτιώθηκε λοιπόν. Όπως άρχισε έτσι και τερμάτισε τη δασκαλική του καρριέρα.

ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ δεν τον χώνευαν. Τον αντιπαθούσαν γιατί αντί να των ανοίγη τα μάτια

τα τύφλωνε πνευματικά. Κάποτε αποφάσισαν και τον τιμώρησαν για την αδιαφορία που

έδειχνε για την πρόοδο και μάθησή των. Θα ιστορήσω την τιμωρία με τα ίδια λόγια που

κάποιος πονηρός μαθητής του το 1934, μου την διηγήθηκε:

-«Μια μέρα σκεφθήκαμε να τον ποτίσωμε (δηλαδή να τον τιμωρήσωμε. Πότισμα

λέγαμε την τιμωρία) γιατί μας άφησε νήστεις όλο το μεσημέρι της προηγουμένης στο

σχολείο, επειδή διαμαρτυρηθήκαμε πως άργησε νάλθη, γιατί ρακηδόπινε στο ρακηδιό του

Μελιτζάνη κι έτσι χάσαμε το μάθημα. Βρήκαμε λοιπόν τρεις μεγάλες βελόνες και τις

τοποθετήσαμε στο κάθισμά του έτσι, που να τον αγγυλώσουν αισθητά μόλις καθίση. Το

κάμαμε χωρίς αναβολή. Την επομένη καθώς ερχόταν γελούσαμε μυστικά με την καρδιά

μας για ό,τι θα πάθαινε σε λίγο. Ανυπομονούσαμε η εκδηκήτρια ομάδα. Οι άλλοι μαθητές,

δεν γνώριζαν τίποτε. Επί τέλους κάθισε! Αλλά στη στιγμή πετάχθηκε όρθιος τρίβωντας και

με τα δυό του χέρια τον πισινό του. Είχε τσιτωθή δυνατά. Από τους μορφασμούς του

προσώπου φαινόταν πως υπόφερε και επονούσε. Εμείς παρακολουθούσαμε με σφιγμένη

αναπνοή. Ερεύνησε και πήρε τις βελόνες στο χέρι. Κρατώντας τις στο ένα και τρίβοντας τον

πισινό με το άλλο άρχισε το συνηθισμένο εξάψαλμο.

-«Βρε να χαθήτε γαϊδούρια, γουρσουζόσποροι. Ποιος παληάνθρωπος τόκαμε αυτό;

Ποιος έβαλε τις βελόνες στην καρέκλα;»

Όλοι παρακολουθούσαμε βουβοί. Κανένας δεν μίλησε. Τίποτα δεν ανακάλυψε και

την γλυτώσαμε.

Μια άλλη μέρα αποφασίσαμε να τον ξαναποτίσωμε. Ξαίραμε πως τα στιβάνια του

είχαν μπρόκες. Και λέμε: Να τον κάμωμε να γλυστρήση. Βρήκαμε λοιπόν ρόβι και το

σκορπίσαμε στην έδρα. Γλύστρησε πολλές φορές. Το πατούσε κι έτριζε. Το κάθισμά του

εκινείτο. Θύμωσε πάλι. Μα οι δράστες έμειναν άγνωστοι.

Μια άλλη μέρα μας έστειλε στο νερό. Εμείς του σπάσαμε τη στάμνα για να τον

ποτίσωμε. Έτσι κάναμε πάντοτε οσάκις μας έδινε αφορμή. Κάτι βρίσκαμε και τον ποτίζαμε

προς εκδίκηση.

ΜΙΑ ΔΑΣΚΑΛΑ που απεχώρησε εσχάτως από την υπηρεσία πτυχιούχος, αρκετά

καταρτισμένη επαγγελματικά, αφού παντρεύθηκε προ δεκαπενταετίας περίπου,

υποχρεώθηκε από τις οικογενειακές της μέριμνες να αμελήση το σχολείο της. Αφοσιώθηκε

στο νοικοκυριό της και αδιαφόρησε για το υπηρεσιακό της καθήκον. Διανυκτέρευε στο

χωριό του συζύγου και μετέβαινε κάθε πρωί στο σχολείο γειτονικού της χωριού μη

απέχοντος πλέον του τετάρτου της ώρας. Οι μαθητές της δεν έμεναν καθόλου

ικανοποιημένοι από την εργασία της. Δυσφορούσαν μαζί με τους γονείς των που έφεραν

βαρέως την αμέλεια και απροθυμία της δασκάλας των. Προσερχόταν πολύ καθυστερημένα

το πρωί και απερχόταν ενωρίς πολύ το απόγευμα. Ειργαζόταν ως τρεις ώρες ημερησίως,

όλες όλες.

Σκέφτηκαν λοιπόν να την εκδικηθούν. Να την τιμωρήσουν. Και να πως καθώς μου

διηγήθηκε μαθητής της ενώ ακόμη φοιτούσε στο σχολείο αλλά σε άλλο δάσκαλο γιατί η

δασκάλα εν τω μεταξύ είχε μετατεθή.

-«Δεν έφτανε -μου είπε- πως αργούσε να έλθη και έφευγε ενωρίς αλλά και το

μεσημέρι πήγαινε για να θηλάση το μωρό της και επέστρεφε την ώρα που σχόλαζαν τα

άλλα σχολεία. Εμείς μανίζαμε. Σκεφθήκαμε να την τιμωρήσωμε. Και διαλέξαμε «το

κουλούρι με σύρμα». Βρήκαμε σύρμα και της στέσαμε θηλειά καθώς τη στένουν στους

λαγούς οι κυνηγοί, το πρωί αφού μπήκαν όλοι οι μαθητές στην αίθουσα. Ακριβώς στην

είσοδο σε στενό διάδρομο. Κατά το διάλειμμα παρατηρήσαμε τη δασκάλα από το

παράθυρο που ερχόταν με τη τσάντα στο χέρι. Περιμέναμε με καρδιοκτύπι. Άραγε

συλλογούμασταν θα πετύχη η παγίδα; Ευτυχώς πέτυχε. Η δασκάλα πιάσθηκε από το ένα

πόδι και τινάχθηκε ένα μέτρο μακρυά λιπόθυμη. «Παναγία μου, φώναξε» σαν συνήλθε.

-Βρε, κι αν σκοτωνόταν τι θα γινώμαστε; Του παρατήρησα.

-Αι, μου απάντησε, την τσόχα θα χάναμε, ξεκαρδιζόμενος στα γέλια.

ΤΕΤΟΙΑ κρούσματα και άλλα παρόμοια παρατηρούνταν συχνά παλαιότερα σε πολλά

σχολεία που οι δασκάλοι από γηρατειά, από αγραμματωσύνη ή από ασυνειδησία και

κλασσική οκνηρία εργάζονταν χωρίς απόδοση, αποκαλυπτόμενοι ανίδεοι, γυμνοί από

γνώσεις, αστοιχείωτοι. Αυτοί για να καλύπτουν τη γυμνότητά των μετείρχονταν βάναυσα

μέσα, σκαιή συμπεριφορά, ξύλο, ύβρεις και μύρια άλλα βασανιστήρια: ορθοστασία,

γονάτισμα στις πυρήνες, φάλαγγα, δέσιμο με σχοινί οπισθάγγωνα κλπ. Μεταξύ των

δασκάλων και των μεγάλων μαθητών – ήσαν τότε οι πλείστοι έφηβοι – λάβαιναν χώρα

συχνές συγκρούσεις, μαλλώματα, τσακωμοί. Πολλές φορές έστηναν ενέδρα στο δάσκαλο

και του επετίθενταν οργανωμένα δια λιθοβολισμού. Έσπασαν πολλάκις δασκαλικά

κεφάλια. Πετροβόλησαν τζάμια του σχολείου. Αμόλυσαν πέτρες κατά της στέγης του

σχολείου κατά την ώρα μαθήματος. Και όλα αυτά προς εκδήλωση διαμαρτυρίας. Για

εκδίκηση όχι πια κακή συμπεριφορά, αλλά το πλείστο, για την απροθυμία που έδειχναν οι

δασκάλοι προς κατάρτιση και πνευματική των καλλιέργεια.

ΣΗΜΕΡΑ βέβαια όλα αυτά ανήκουν στο παρελθόν. Είναι όνειρα. Οι σημερινοί

δασκάλοι διαπνεόμενοι από ένθεο ζήλο και άκρατο ενθουσιασμό, γεμάτοι στοργή και

αγάπη προς το παιδί, πλήρως καταρτισμένοι επιστημονικά, άρτιοι επαγγελματικά και

ικανώτατοι αναμορφωτές είναι αφοσιωμένοι με ψυχή και σώμα στην λειτουργία του

σχολείου και δικαίως έχουν επισύρει την εμπιστοσύνη και την λατρεία των παιδιών, της

εκτίμηση της Κοινωνίας και την προσοχή της Πολιτείας.

Α.Σ.Σ.

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1972

The post Η άμυνα των μαθητών… appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Του Ανδρέα Σταυρουλάκη

ΔΕΝ ΞΑΙΡΩ πως βρέθηκε στα χέρια μου το φύλλο 10-8-1970 της εφημερίδος «Ορθόδοξος Τύπος». Εξασέλιδη μεγάλου σχήματος. Την περιεργάσθηκα εκ περιεργείας. Και ως, με λύπη μου, διαπίστωσα ασχολείται κυρίως με την κεφαλή της Ορθοδοξίας, τον Παναγιώτατο Πατριάρχη μας κ. Αθηναγόρα, και τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Μακαριώτατον κ. Ιερώνυμον. Διαφωνεί μαζί των η ίδια εφημερίδα και οι συνεργάτες της το πλείστον θεολόγοι – καθηγητές Πανεπιστημίου. Εις δημοσιευόμενα άρθρα των και σε ιδικά της σχόλια εκτίθενται οι σφοδρές αντιθέσεις των προς τις δύο αναφερθείσες Υπεύθυνες, Μεγάλες Μορφές της Χριστιανωσύνης.

Με προσοχή τα διάβασα. Και ομολογώ ότι εδυσφόρησα σαν άνθρωπος, σαν μονάδα του Λαού. Σκανδαλίσθηκα σαν χριστιανός. Δεν είμαι ειδικός ούτε έχω επιδοθή εις την Θεολογία πέραν των όσων πρέπει να κατέχω σαν μέτρια εγκυκλοπαιδική μόρφωση. Δικαιολογημένο είναι το δέος που αισθάνομαι ασχολούμενος, με τις παραπάνω διαφωνίες, αντιθέσεις και έριδες που το ολιγώτερο σκανδαλίζουν τον χριστιανικό κόσμο: Αυτούς τους απλούς ανθρώπους που θρησκεύονται γιατί το πιστεύουν και λατρεύουν το Θεό με ευσέβεια, και ειλικρίνεια χωρίς επιτήδευση και υποκρισία.

Δεν θα αναφερθώ σε χωρία των Γραφών όπως πράττουν εκείνοι για να εδραιώσουν τις απόψεις των.

Ίσως τους δικαιώνει το καθ’ αυτό «γράμμα», αυτό το γράμμα που όμως, αδικεί κατάφωρα την ουσία. Διαφορετικά σκεπτόμαστε οι πολλοί: Το Χριστιανικό Ποίμνιο. Στους κόλπους του ποιμένονται χριστιανοί του 20^ου αιώνα κι όχι οι χριστιανοί των πρώτων χριστιανικών χρόνων. Ο σύγχρονος χριστιανός θρησκεύεται, πιστεύει στο Θεό και λατρεύει το Χριστό σαν ενανθρωπήσαντα ΜΕΣΙΑ. Ο χριστιανικός κόσμος, που δεν είναι θεολόγοι καθηγητές Πανεπιστημίων ή Ανώτεροι Κληρικοί αδιαφορεί δι’ όσα οι ως άνω τεκταίνονται προς δημιουργία τεχνητού θορύβου γύρω από τις προσπάθειες του Πατριάρχου και του Αρχιεπισκόπου μας προς αναδημιουργία και εκσυγχρονισμό της Εκκλησίας και του Κλήρου.

Παρήγορο είναι πως νέα πνοή έχει εμφυσηθή τον τελευταίο καιρό στον εκκλησιαστικό χώρο και άνεμος ανακαινίσεως έχει πνεύσει, πράγμα οφειλόμενο στις σεπτές αυτές Εκκλησιαστικές Κορυφές και στο νέο αίμα που έχει ρεύσει στις τάξεις του ΚΛΗΡΟΥ. Ας μη το αποκρύψωμε πως η αδιαφορία περί τη Θρησκεία κι η αποχή από τον Εκκλησιασμό πριν από την τελευταία δεκαετία ωφειλότανε στις πεπαλαιωμένες αντιλήψεις του γηρασμένου τότε Κλήρου και στη σωρεία των σκανδάλων που καθημερινά αποκαλύπτονταν δημιουργούντα πνιγηρή ατμόσφαιρα, και δυσπιστία.

Σήμερα ευτυχώς έχουν ουριοδρομήσει χάρη στην Άξια Εκκλησιαστική Ηγεσία. Την διακρίνουν ευρύτητα σκέψεως, ευθυκρισία, ορθολογισμός, ρεαλισμός. Έχει αφετηρία το χθες. Εξετάζει με γυμνό μάτι το ΣΗΜΕΡΑ, τη σημερινή πραγματικότητα. Και προετοιμάζει με ανανεωμένη πρόοδο το μέλλον.

Πριν 1900 χρόνια οι χριστιανοί ήσαν κατηχούμενοι. Σήμερα είναι όλοι, λίγο πολύ, κατηχητές!! Αδικούμε τη νοημοσύνη του σημερινού ανθρώπου – χριστιανού αν πιστεύουμε πως ακολουθεί τυφλά και ενστερνίζεται τις δοκησισοφίες των Μεγαλόσχημων Τιτλούχων που σκαλίζουν, ανιχνεύουν, τυρβάζουν περί πολλά μέχρις ότου ανακαλύψουν «κάτι» στο οποίο να θεμελιώσουν τις αντιρρήσεις, διαφωνίες και αντιδράσεις των κατά των ανακαινιστικών τάσεων της Ηγεσίας.

Διαφωνούν προς τον Οικουμενισμό. Διαφωνούν προς την Ένωση των Εκκλησιών που ευρίσκεται προς το τέλος της χάρη στη συνεννόηση Πατριάρχου και Πάπα. Διαφωνούν προς την αλλαγή του σχήματος των Κληρικών. Προς την κατάργηση του ράσου. Προς την κατάργηση της αγαμίας. Διαφωνούν προς οιανδήποτε αφαίρεση ή προσθήκη εις τα ήδη καθιερωμένα. Είναι τυφλά προσκεκολλημένοι στη Καθεστηκυία Τάξη.

Γραπτή και άγραφη. Ομνύουν στην ΠΑΡΑΔΟΣΗ. Ουδεμία συγχωρούν ή ανέχονται αβαρία. Απαράβατος Νόμος το «όπως τα βρήκαμε θα τα κάνωμε, των παππούδων μας».

Πάντα τα αφορώντα στη Θρησκεία, Εκκλησία, Τελετουργική και Λατρεία τα μη μνημονευόμενα στην Αγία Γραφή αποτελούν θεσπίσματα των κατά καιρούς Συνόδων, δυνάμενα καθ’ ημάς να τροποποιούνται υπό νεωτέρων Συνόδων σύμφωνα προς το σημερινό παγκόσμιο ΚΛΙΜΑ.

Δεν κρίνομε τους σημερινούς Επισκόπους υποδεεστέρους εκείνων που συνέταξαν τους σήμερο ισχύοντες κανόνες.

Άλλος ο λόγος αν ούτοι διστάζουν, ή φοβούνται και δεν τολμούν να θίξουν τα κακώς κείμενα και  να μεταβάλλουν προς το ποθητόν την χρονία αποτελμάτωση.

Χριστιανοί είναι πάντες: Ορθόδοξοι, Καθολικοί, Διαμαρτυρόμενοι. Πάντες πιστεύουν στο Χριστό. Υπάρχουν ασήμαντες διαφορές στις λεπτομέρειες. Αλλά κατά τι ζημιώνει τούτο την πίστη προς το Χριστό που είναι η σημαίνουσα και ουσιαστικώτερη; Ο Θεός είναι πανταχού παρών. Λατρεύεται στους ναούς, στους αγρούς, στις οικίες. Θέμα εσωτερικό η θρησκευτικότητα. Προ παντός συνειδήσεως. Όταν τοποθετούμε φράγματα ή δεσμεύομε την ελευθερία του θρησκεύεσθαι μόνο την υποκρισία καλλιεργούμε. Κάποτε εδιάβασα πως ανέρχονται εις εβδομήκοντα οι διάφοροι λατρευτικοί τύποι των χριστιανών. Κατ’ εμέ μπορεί να είναι περισσότεροι. Μπορεί να είναι όσοι και οι άνθρωποι. Αρκεί να μένουν πιστοί στο Θεό – Χριστό. Και για να τελειώνωμε δεν θα αποκρύψωμε πως πολύ κακή υπηρεσία προσφέρουν οι Δεσποτάδες που σπείρουν ζιζάνια και παρεμβάλλουν προσκόμματα εις την κεφαλή της Ορθοδοξίας. Δεν τους ακολουθεί το ποίμνιο όπως οι  ίδιοι, δεν ακολουθούν τον Αρχιποιμένα. Ο λαός δυσανασχετεί προς την συμπεριφορά των αυτή που τόση διχόνοια φέρει. Όλοι, καθένας με τον τρόπο του αντιδρούν κατά των θορυβούντων Δεσποτάδων. Οφείλουν να εννοήσουν πως άλλος είναι ο ορθότερος δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουν: Είναι ο δρόμος που χαράττει η Πατριαρχική Ηγεσία με το διαλλακτικό πνεύμα που εναρμονίζεται προς την οικουμενικότητα, την ενότητα, την αγάπη και ομόνοια όλου του χριστιανικού κόσμου. Κατακριτέες οι ακρότητες: Διαιρούν!

Υ.Γ. Είχα γράψει το παρόν όταν διάβασα την «Κρητική Επιθεώρηση» 22-1-71 τις Οικουμενικές Συναντήσεις, που θα πραγματοποιηθούν 23-24 Ιανουαρίου και 5-7 Φεβρουαρίου στην Ιερά Μονή Γωνιάς Χανίων με θέμα: 1) «Ανακαίνιση και ενότης», 2) « Η σημασία της παραδόσεως για την ανακαίνιση και ενότητα της Εκκλησίας».

Χαίρομε γιατί η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης πρωτοστατεί στην κίνηση που αποσκοπεί εις την ανακαίνιση και ενότητα των Εκκλησιών. Επιφυλάττομαι να γράψω άλλοτε εκτενέστερα που θα γνωρίσω το αποτέλεσμα των ως άνω συναντήσεων και που εύχομαι να είναι καταφατικό – θετικό

Α. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΚΗΣ

The post ΕΚΚΛΗΣΙΑ και ΛΑΟΣ appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Αυτά τα φοβερά ήλθαν σε φως από τα ίδια τα έγγραφα που απεκάλυψε, ο
Στρατηγός κ. Χ. Λουκάκις στα μυστικά αρχεία των Επιτελείων.
Και η Ηγεσία του Ελληνικού στρατού και των Σωμάτων Ασφαλείας, επικουρούμενες
από τα ΤΕΑ, τις παρακρατικές οργανώσεις και τους «Ακαδημαϊκούς» Άνδρες αυτή η Ηγεσία
που ο κ. Π. Κανελλόπουλος κόπτεται να την κρατήση έξω της πολιτικής, είχαν καταντήσει
ευτελή όργανα της ΕΡΕ- δουλεύοντας σε αγαστή συνεργασία, στον πολιτικό Μαμωνά,
ικανό να καταβροχθίση το Σύμπαν για να ικανοποιήση την αχόρταγη βουλημία του.
Αυτή ήταν η εικών του Καραμανλικού Κράτους στις εκλογές 1961.
Ολόκληρος ο πλούσιος μηχανισμός του, τέθηκε σε κίνηση, να ποδοπατήση το
φρόνημα του Λαού.
Ο τυρανισμένος αυτός Λαός, που υπέφερε τα πάνδεινα – που πολύ γρήγορα
φτάνωμε να τα ξεχάσωμε ή να τα συγχωρήσωμε, οι Δεξιοί και τα νοσταλγούν- θάρρεψε
πως βρήκε την ευκαιρία των εκλογών του 1961, να τιμωρήση να πλήξη.
Αλλά το υπέρτατο τούτο όπλο της εκδίκησης, δεν βρίσκεται τώρα στα χέρια του
λαού.
Αφωπλισμένος, ανίκανος να δώση μάχη, κάτω από τον αδυσώπητο νόμο μιας
στοιχειώδους βιωτικής ανάγκης, ή δεν έφτανε μέχρι το εκλογικό τμήμα ή σπρώχνονταν να
ψηφίση τους ανεπιθύμητους.
Απ’ αυτήν την εθελοδουλεία, απ’ αυτή την φοβία της κακής αύριον, ανέσυρε τον
Ελλ. Λαό, η δημοκρατική ηγεσία.
Οι εκλογές του 1963, ήταν το πρώτο δειλό ξέσπασμα.
Οι εκλογές του 1964, ήταν το ηρωικό ξεσπάθωμα του Λαού – για μια αποφασιστική
Λύτρωση.
Και όμως!
Έπειτα από τον θρίαμβο, η Δημοκρατική Ηγεσία, προχωρεί με περίσκεψη.
Σχεδόν με φόβο.
Ήτο προφανές ότι ο αποδοκιμασθείς Πολιτικός Κόσμος, είχε περιπέσει σε
απόγνωση και θάμβος.
Ο Αρχηγός του, που έως τότε, μιλούσε με περιφρόνηση για τον Ελλ. Λαό, και που
τον ωδηγούσε, σαν υποζύγιο, κάτω από το απροσδόκητο, πανικοβάλλεται και φεύγει, υπό
ψευδώνυμον, στο Παρίσι.
Ποτέ, στην Πολιτική ιστορία της Ελλάδας, Πολιτικός Αρχηγός δεν εξηυτέλισεν
εαυτόν, τόσον όσον ο κ. Καραμανλής – Τριανταφυλλίδης – με την επονείδιστη φυγή του.
Ως τόσο όλες οι ανεπανάλειπτες ευκαιρίες ενός ριζικού καθαρμού από τον
θριαμβευτήν παρημελήθηκαν ή και οριστικά χάθηκαν, με τις «φοβοφόρες» επεμβάσεις
των Ξένων που εστηρίζοντο στην ξενομανή ηγεσία του Παλατιού που ημύνετο υπέρ των
Ηρακλέων του, του φόβου ότι ήτο δυνατόν η Ε.Κ. να χαρακτηρίζονταν «Συνοδοιπόρος».
Στο έξυπνα στημένο δίκανο, έπεσε η Ε.Κ.
Αλλ’ ήλθε καιρός να κάνη την υστάτη απόπειρα της αποπαγίδευσης.
Δεν ημπορούν ακόμη ν’ απειλούν τη Δημοκρατία, από τα κρίσιμα πόστα τους οι
εχθροί της. Επιφανείς και μη.

Και εφ’ όσον υπάρχει καιρός -ποτέ δεν είναι αργά- η Κυβέρνηση οφείλει ν’
αποφασίση. Και να δώση τη μάχη της. Τη μάχη της Δημοκρατίας.
ΒΗΜΑ 28/02/65

The post ΤΟ ΣΑΛΠΙΣΜΑ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.