Η τελευταία ημερήσια διαταγή

Επιμέλεια: Δημήτρης Τζανακάκης
ΤΟΝ Ιανουάριο του 1978 η αποστρατεία ενός ανώτατου αξιωματικού των Ενόπλων
Δυνάμεων κυριάρχησε για αρκετό διάστημα έντονα στην πολιτική ζωή του τόπου,
συγκλόνισε την κοινή γνώμη και κάλυψε πολλές πρώτες σελίδες του τύπου…
Ήταν η αποστρατεία του Ρεθεμνιώτη Αντιστράτηγου Παναγιώτη Γ. Πολιτάκη,
Διοικητού της Σχολής Ευέλπιδων. Πολλοί θα θυμούνται ίσως το γεγονός αυτό και τις
συνθήκες υπό τις οποίες εκτυλίχθηκε.

Επρόκειτο ουσιαστικά για την εκδίωξη από τις Ένοπλες δυνάμεις ενός αξιωματικού
που επίστευε τη Δημοκρατία, σε μια εποχή που οι κίνδυνοι για την -ηλικίας μόλις τριών
ετών- Δημοκρατία, ήταν από ενδεχόμενοι έως ορατοί. «Ενώ ανθίζουν τα… σταγονίδια! Ένας
αντιστράτηγος, καύχημα του στρατού, αποστρατεύεται σε ηλικία 50 χρόνων…», σημείωναν
στον τίτλο τους -εύστοχα- τα ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, τα οποία στο κύριο θέμα τους (στο
τεύχος 28 Ιανουαρίου – 3 Φεβρουαρίου 1978) ρωτούσαν τον τότε Υπουργό Άμυνας
Ευάγγελο Αβέρωφ!
«Και ποια εξήγηση μπορεί να δοθεί και να γίνει δεκτή από τους Ευέλπιδες όταν
βλέπουν τον Διοικητή τους να πέφτει από το αξίωμά του και να τίθεται εκτός του
στρατεύματος όχι διότι ολιγώρησε ή εφυγομάχησε αλλ’ ακριβώς επειδή εμπρομάχησε της
Δημοκρατίας;
Ποια ερμηνεία μπορεί να δοθεί και να γίνει πιστευτή από το λαό που διαισθάνεται ότι
για την απομάκρυνση του στρατηγού Πολιτάκη πρέπει να συνήργησαν οι σκοτεινές δυνάμεις
εναντίον των οποίων εμάχετο ο στρατηγός;
Η «υπόθεση Πολιτάκη» όσο και αν ίσως μεμονωμένη, είναι χαρακτηριστική ενός
πνεύματος υποχωρητικού και ενδοτικού που καλλιεργείται με αποτέλεσμα υπερήφανοι
άνδρες, γενναίοι αξιωματικοί να παραμερίζονται ακριβώς για το υποδειγματικό σθένος τους!
Η κοινή γνώμη ανησυχεί για την περίπτωση Πολιτάκη. Γιατί θυμάται ότι αμέσως
μετά την ημερήσια διαταγή εξεφράσθη από το βήμα της Βουλής ο φόβος ότι δεν θα
παραμείνει ο τιμημένος στρατηγός επί πολύ στη θέση του.
Και γιατί γνωρίζει ότι κυκλοφορούσε παράνομα διανεμημένος ένας λίβελλος
εναντίον του στρατηγού, ενώ ταυτόχρονα τελούσε κάτω από συνεχείς απειλές για τη ζωή του
και την ζωή των παιδιών του!
Το ΣΑΓΕ που απεστράτευσε τον αντιστράτηγο Πολιτάκη ας γνωρίζει ότι επήρε μια
απόφαση εκτεθειμένη στην λαϊκή υποψία.
Ο μόλις 50 ετών ανώτατος αξιωματικός, είχε ακόμη τεράστια περιθώρια προσφοράς
στο στρατό, μάλιστα στις ειδικές συνθήκες που περνάει σήμερα η πατρίδα.
Η αποστέρηση των Ε.Δ. έστω και από μια μονάδα τόσης υπηρεσιακής εντιμότητας
και τόσης προσωπικής ακτινοβολίας δε μπορεί να είναι μια πράξη που τιμά εκείνους που την
πραγματοποίησαν.
Αντίθετα δημιουργεί την υπόνοια ότι η δραστηριότητα των… σταγονιδίων στην
υπονόμευση της ψυχικής ενότητας των Ε.Δ. συνεχίζεται με προκλητικές μάλιστα
αντεκδικήσεις των δεδηλωμένων εχθρών τους».
Η τελευταία ημερήσια διαταγή του αντιστράτηγου Παναγιώτη Πολιτάκη είχε
χαρακτηριστεί από τις εφημερίδες «ένα από τα πιο εύψυχα κείμενα που έγραψε ποτέ
στρατιώτης της Ελλάδας και της Δημοκρατίας» (ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 24-1-78), ενώ ο
βουλευτής και μετέπειτα Υπουργός Άμυνας Ι. Χαραλαμπόπουλος είχε πει ότι το κείμενο
αυτό θα έπρεπε να αναρτηθεί σε όλες τις στρατιωτικές μονάδες της χώρας.
Το κείμενο αυτό, της τελευταίας ημερήσιας διαταγής του στρατηγού Πολιτάκη,
δημοσιεύουμε παρακάτω (πρόκειται για το πρωτότυπο κείμενο, διότι εκείνο που δόθηκε
αρχικά τότε στη δημοσιότητα είχε λογοκριθεί. Αργότερα οι εφημερίδες ανακάλυψαν και
βρήκαν το πλήρες κείμενο της Η.Δ.).
Πριν την ημερήσια διαταγή ωστόσο, ας δούμε ορισμένα στοιχεία που συνθέτουν την
προσωπικότητα του στρατηγού Πολιτάκη καθώς και τις συνισταμένες του γεγονότος της
αποστρατείας του, όπως ακριβώς καταχωρήθηκαν στις σελίδες του περιοδικού ΠΟΛΙΤΙΚΑ
ΘΕΜΑΤΑ εκείνων των ημερών:
«Τις πολιτικές διαστάσεις της «αιφνιδιαστικής» -όπως χαρακτηρίζεται- αποστρατείας
του Στρατηγού Παναγιώτη Πολιτάκη δεν φαίνεται προς το παρόν να μπορεί κανείς να τις
εκτιμήσει επακριβώς. Έπειτα από 7 μόλις μήνες ως Διοικητής της Σχολής Ευελπίδων κι
έπειτα από 30 χρόνια ευδόκιμης υπηρεσίας, ο Παναγιώτης Πολιτάκης κρίθηκε από το
Συμβούλιο Αρχηγών Γενικών Επιτελείων προακτέος στον ανώτατο βαθμό του
Αντιστρατήγου. Στην ίδια σύσκεψη του ΣΑΓΕ εζητήθη από τον Πολιτάκη ως απόστρατος
πλέον αξιωματικός να ασχοληθεί με τις δυο μετά τον Στρατό αγάπες του: τη μουσική και το
διάβασμα.
Στον διογκωμένο ήδη κόσμο των αποστράτων αξιωματικών του «στρατιωτικού»
οικισμού Παπάγου, η προσθήκη ενός ακόμη νέου σε ηλικία ανθρώπου στον κατάλογο των
«κηπουρών» του Αθηναϊκού προαστείου δεν ταράσσει την ισορροπία. Άλλωστε η ωραία
εποχή της ανοίξεως πλησιάζει και ίσως ο κήπος της οδού Φραγκογιάννη αρ. 27, να έχει
ανάγκη της απασχολήσεως του ιδιοκτήτη στρατηγού της. Μεταξύ όμως των δημοκρατικών
παρατηρητών των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων -και ειδικότερα εκείνων που
παρακολουθούν τις εξελίξεις στο Στρατό- εκφράζονται ανησυχίες ότι η αιφνιδιαστική
συνταξιοδότηση του πρώην Διοικητή της Σχολής Ευελπίδων ίσως νάχει επικίνδυνα
ανατρέψει την ισορροπία των αξιωματικών που πιστεύουν ότι η Πολιτική ηγεσία πρέπει να
κυβερνά τη χώρα και εκείνων που έχουν αντίθετη γνώμη.
Ένας απόστρατος ανώτατος αξιωματικός -κόσμημα των Ενόπλων Δυνάμεων και
σφοδρός πολέμιος των δικτατορικών παρεκκλίσεων- διατυπώνει με απόλυτη σαφήνεια τους
φόβους του: «Αν η τάση που επικρατεί είναι να απομακρύνονται συγχρόνως
φιλοδικτατορικοί και δημοκρατικοί αξιωματικοί για τη διατήρηση της ισορροπίας τότε
προχωρούμε βραδέως αλλά σταθερώς σε μια απόκλιση υπέρ των σταγονιδίων. Από τις
πρόσφατες αποστρατείες φαίνεται ότι όσοι αξιωματικοί είναι δημοκρατικοί κι έχουν το
θάρρος να διακηρύξουν σωστές απόψεις ή να λάβουν θέσεις απέναντι στον κυρίαρχο λαό και
στην κοινωνία αργά ή γρήγορα εξοστρακίζονται. Κανένας τέτοιος δημοκρατικός
αξιωματικός δεν προήχθη τελευταία και παρέμεινε σε θέση – κλειδί».
Μια τέτοια θέση – κλειδί είναι φυσικά η Σχολή Ευελπίδων -φυτώριο του Σώματος
Αξιωματικών του Στρατού. Τελευταίος Διοικητής της Σχολής ο Παναγιώτης Πολιτάκης
σημάδεψε τη διέλευσή του με τρεις Ημερήσιες Διαταγές (ομιλίες) που δημιούργησαν
πολιτικό και δημοσιογραφικό σάλο.
Ο Παναγιώτης («Τάκης») Πολιτάκης γεννήθηκε το 1927 στην Κρήτη, το δεύτερο από
τα τρία αγόρια, του αργότερα Στρατηγού του Πεζικού Γεωργίου Πολιτάκη. Από τα τρία
παιδιά της οικογενείας Πολιτάκη που κατάγεται από το χωριό Πάνορμο της επαρχίας
Ρεθύμνης, τα δυο ακολούθησαν στρατιωτική σταδιοδρομία, ενώ ο πρωτότοκος Ανδρέας
σταδιοδρόμησε σαν Πολιτικός Μηχανικός. Ο δεύτερος σε ηλικία Παναγιώτης ακολούθησε
μέσω της Σχολής Ευελπίδων το δρόμο του αξιωματικού Πεζικού, ενώ ο τρίτος Σταύρος έγινε
αξιωματικός του Λιμενικού.
Μετά την αποφοίτησή του από την Σχολή Ευελπίδων και σ’ όλη τη διάρκεια των
ετών στους μικρούς βαθμούς ο Παναγιώτης Πολιτάκης είχε αποκτήσει τη φήμη «ζωηρού»
αξιωματικού. Θυμάται απόστρατος επίσης αξιωματικός -νεότερος κατά μία τάξη του
Πολιτάκη- με τον οποίο είχε παρακολουθήσει σχολές πολεμικής προπαρασκευής: «Ήταν
άριστος μαθητής και εξαιρετικός αξιωματικός. Αυτούς που χαρακτηρίζουμε «κανόνι». Ήταν
«ζωηρός» με την έννοια ότι έδειχνε πάντοτε ζωηρό ενδιαφέρον για την καλυτέρευση της
στρατιωτικής του καριέρας. Όχι πως δεν υπήρχαν καλύτεροί του ή εξίσου άξιοι, αλλά ο
Τάκης Πολιτάκης ήταν πάντοτε από τους άριστους».
Ένας άλλος σχολιάζει το στρατιωτικό χαρακτήρα και το ήθος του Πολιτάκη: «Ήταν
από κείνους που τους λέμε «παλαιούς» αξιωματικούς. Προσηλωμένος στο καθήκον του και
αφοσιωμένος στην υπηρεσία του στρατου και της πατρίδος».
Η ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΓΗ
Το κείμενο της τελευταίας ημερησίας Διαταγής (16-1-78) του Στρατηγού Πολιτάκη
είναι το παρακάτω:
«ΕΙΝΑΙ η τελευταία μου ημερησία διαταγή η σημερινή. Σημειώνει το τέλος μιας
μακράς σταδιοδρομίας, ολόκληρης ζωής αφιερωμένης στην Πατρίδα και το Στρατό.
ΕΙΜΑΙ υπερήφανος ότι εδιάλεξα αυτό το λειτούργημα και έφτασα στο τέλος. Παρ’
όλες τις κακουχίες, τις ταλαιπωρίες, τα φοβερά χρόνια που πέρασαν, αλλά και τις
απογοητεύσεις, που είναι φυσικό να δοκιμάζει κανείς και που είναι σύμφυτες σε κάθε
επάγγελμα, αν βρισκόμουν πάλι στην αρχή της σταδιοδρομίας, θα διάλεγα, χωρίς δισταγμό,
την ίδια πορεία.
ΜΙΑ πορεία (μπορώ να το πω τώρα, αυτή την επίσημη για μένα στιγμή) αφιερωμένη,
χωρίς παρεκκλίσεις, σ’ αυτό που πίστευα και πιστεύω ως ιδανικό: ολοκληρωτική αφοσίωση
στο καθήκον του Αξιωματικού, στην υπηρεσία της Πατρίδος και του Ελληνικού Λαού.
ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ να δεχθώ ότι εξέρχομαι από το στράτευμα, σε μια περίοδο που
αισθάνομαι ότι θα είχα να προσφέρω χρήσιμο έργο, ιδίως σ’ αυτό το ιστορικό φυτώριο
Αξιωματικών όπου τελευταία ετάχθηκα.
ΚΑΤΑ τη γνώμη μου, μια από τις πιο σημαντικές και κρίσιμες λειτουργίες της
Πολιτείας γίνεται μέσα σ’ αυτή τη Σχολή, και τις άλλες τις όμοιες με αυτήν. Και πρέπει
πάντοτε με ξεχωριστή προσοχή να παρακολουθείται το διεξαγόμενο έργο. Αλλά εκρίθη ότι
έπρεπε να τερματίσω τη σταδιοδρομία μου. Και ο αξιωματικός οφείλει, στα στρατιωτικά
θέματα, να υπακούει, ακόμα και όταν, ιδίως όταν, συμβαίνει να μη συμφωνεί.
ΑΠΟΧΩΡΩ με την υπερηφάνεια και την ικανοποίηση του ανθρώπου που έχει την
αίσθηση ότι εξετέλεσε, όσο καλύτερα μπορούσε, το καθήκον του.
ΚΥΡΙΟΙ αξιωματικοί, Ευέλπιδες,
ΠΡΙΝ 15 περίπου ημέρες είχα την ευκαιρία ν’ απευθυνθώ προς τους νέους Ευέλπιδες
με την ευκαιρία της ορκωμοσίας τους. Πέραν των όσων αναφέρθηκαν τότε, οι υποθήκες μου,
υποθήκες ενός Στρατιώτου, περιλαμβάνονται στην ημερησία Διαταγή της 30 ης Ιουλίου 1977,
κατά την ορκωμοσία των Ανθυπολοχαγών της τελευταίας σειράς στην οποία παραπέμπω.
ΑΠΟ την πρόσφατη διαταγή μου της 21-12-77 υπενθυμίζω μόνο μια φράση:
«Ορκιστήκατε να έχετε πίστη στο Σύνταγμα και τους Νόμους του κράτους και πρέπει να
συνειδητοποιήσετε τι ακριβώς ορκιστήκατε και να τηρήσετε τον όρκο σας». Συμπληρώνω
σήμερα τη φράση αυτή:
«Η ΠΙΣΤΙΣ και η υπακοή στο Σύνταγμα και το Πολίτευμα της Χώρας, η υπεράσπισις
της ακεραιότητας της Πατρίδας και των ελευθεριών των Ελλήνων, προηγούνται κάθε άλλης
υπακοής και υποταγής του Αξιωματικού». Αυτό να το έχετε πάντοτε υπ’ όψιν σας.
ΠΑΡΑΜΕΙΝΕΤΕ προσηλωμένοι αυστηρά, αταλάντευτοι, στο στρατιωτικό σας
καθήκον αληθινοί στρατιώτες, μακριά από κάθε τυχόν κίνηση και οργάνωση, που είναι η
καταστροφή του Στρατού και της Πατρίδος, όπως αποδείχτηκε.
ΑΠΟ την ώρα που θα υπάρξουν κινήσεις και συσπειρώσεις και κλίκες, δεν υπάρχει
στρατός. Αποστρέψατε το πρόσωπό σας με αποτροπιασμό και γίνετε αμείλικτοι διώκτες κάθε
τυχόν τέτοιας προσπάθειας, που είναι έγκλημα εσχάτης προδοσίας της Πατρίδος.
ΣΑΣ προτρέπω, Ευέλπιδες, σε συνεχή εγρήγορση. Η Πατρίδα μας περνάει κρίσιμες
στιγμές και είναι ενδεχόμενο να καταστούν κρισιμότερες. Οφείλουμε να είμαστε κάθε
στιγμή έτοιμοι. Οφείλετε να αναπτύξετε στον υπέρτατο βαθμό τις ικανότητές σας.
ΠΡΕΠΕΙ να φροντίσετε να γίνετε εξαιρετικής ποιότητας Αξιωματικοί. Και
εξαιρετικού ήθους. Η Πατρίδα μας είναι μικρή. Δεν έχει να παρουσιάσει μάζες όγκους,
μεγάλους αριθμούς. Βασίζεται στην ποιότητα. Πάντοτε. Από τους αρχαίους χρόνους μέχρι
σήμερα. Χάρη στην ποιότητα επιβιώνει τόσες χιλιάδες χρόνια τώρα, παρά τις φοβερές
αντιξοότητες. Η ποιότητα πρέπει να κυριαρχεί παντού. Σε όλες τις εκδηλώσεις.
Καλλιεργήσετε τους εαυτούς σας, μορφωθείτε, ασκηθείτε, ατσαλωθείτε, μην παραμελήσετε
την γενικότερη παιδεία σας (του Ανθρώπου και του Πολίτου), ανεβάστε την ποιότητα και να
είστε βέβαιοι ότι θα μπορέσετε να ανταποκριθείτε, με τον καλύτερο τρόπο, στις υποχρεώσεις
σας. Και μη λησμονείτε ποτέ ότι έχετε τάξει τους εαυτούς σας, με την θέληση σας, στην
υπηρεσία του Ελληνικού Λαού.
ΚΑΙ ΑΚΟΜΑ μη ξεχνάτε κάτι: Είστε Ευέλπιδες, με την ωραία ονομασία που έδωσε ο
Ιωάννης Καποδίστριας στους μαθητές της Σχολής αυτής, αλλά δεν είσθε οι μόνοι Ευέλπιδες.
ΟΛΟΙ οι Έλληνες νέοι, οι φίλοι σας, οι συμμαθηταί σας στο Γυμνάσιο, οι
συγχωριανοί σας, που ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους, είναι κι αυτοί Ευέλπιδες του
Έθνους και του Λαού. Από την σταδιοδρομία του καθενός και από τα προσόντα που θα
αναδείξει εξαρτάται αν θα δικαιώσει τις ελπίδες που στηρίζονται επάνω του.
ΚΥΡΙΟΙ καθηγηταί, κύριοι αξιωματικοί,
ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ για τη συνεργασία σας. Εξαντλήστε κάθε προσπάθεια για να
αποδώσετε το καλύτερο δυνατό έργο με τους εφήβους και τους νέους άνδρες, υποψηφίους
Αξιωματικούς, που η πολιτεία σας εμπιστεύεται. Είναι μεγάλης σημασίας το έργο αυτό για
τη Χώρα και τον Ελληνικό Λαό. Πρέπει να αισθάνεστε συγκίνηση και υπερηφάνεια που το
επιτελείτε. Και να το επιτελείτε σωστά.
ΕΜΠΝΕΥΣΕΤΕ, σφυρηλατήσετε με αρμονία σώματα, πνεύματα, ψυχές. Και
διαφυλάξετε, ιδίως οι Αξιωματικοί ως «κόρην οφθαλμού», το ευγενέστερο ανθρώπινο υλικό
που είναι στα χέρια σας.
ΕΝΑ από τα πιο μεγάλα εγκλήματα των επιόρκων Αξιωματικών, οι οποίοι
καταδυνάστευσαν τον Ελληνικό Λαό και έφεραν τόσες καταστροφές, ένα έγκλημα για το
οποίο θα τους βαρύνει αιώνια καταισχύνη, είναι ότι κατέβασαν τους Ευέλπιδες στους
δρόμους, να προστεθούν στους δεσμοφύλακες του Λαού.
ΕΠΑΝΩ στο έμβλημα των Γενικού Επιτελείου Στρατού, που είναι το έμβλημα όλων
μας, είναι γραμμένες τρεις λέξεις: «Ελεύθερον το Εύψυχον».
ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ αυτές είναι τμήμα μιας φράσεως, από τον «Επιτάφιο» του Περικλέους.
Είναι η περίφημη παραίνεση του μεγάλου πολιτικού προς τους Αθηναίους και αναφέρεται
στους ήρωες του Πελοποννησιακού πολέμου. Με την φράση αυτή σε ελεύθερη μετάφραση,
κλείνω την τελευταία ημερησία Διαταγή μου ως αξιωματικού:
«ΑΥΤΟΥΣ τους άνδρες οφείλετε να μιμηθείτε, θεωρούντες άμα ότι θεμέλιον της
Ευτυχίας είναι η Ελευθερία, της δε Ελευθερίας η Ευψηχία».
ΓΙΑ κάθε, δηλαδή, εύψυχο, για κάθε πραγματικά γενναίο άνδρα, θεμέλιο της
συμπεριφοράς του είναι η προσήλωσή του στην Ελευθερία, δηλαδή ο σεβασμός των
ελευθεριών του άλλου, γιατί αυτό σημαίνει προσήλωση στην ελευθερία.
ΣΤΗΡΙΞΑΤΕ λοιπόν, αξιωματικοί και Ευέλπιδες, την ευψυχία σας στην πίστη προς τη
Ελευθερία. Και τότε κατά τον έξοχο λόγο του δημιουργού της λαμπρότερης εποχής της
Αθηναϊκής δημοκρατίας (της λαμπρότερης, δηλαδή εποχής του ανθρωπίνου γένους), η
Ευτυχία, που σας την εύχομαι ολόψυχα (και που θα είναι και ευτυχία της πατρίδος) θα έλθει
σαν φυσικό επακόλουθο.
ΣΑΣ αποχαιρετώ όλους Αξιωματικούς, Καθηγητάς και Ευέλπιδας -και σφίγγω το χέρι
καθενός χωριστά, με συγκίνηση και αγάπη.
ΠΑΝΑΓ. Γ. ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«Αντιστράτηγος»
Σήμερα ο Παναγιώτης Γ. Πολιτάκης ζει στην Αθήνα. Όμως το Ρέθυμνο, η γενέτειρά
του εύψυχου στρατηγού, του οφείλει μια ιδιαίτερη τιμητική αναγνώριση.
ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
11-9-1990

Αφήστε μια απάντηση