Δάσκαλος του ήθους απόστολος του Λόγου

ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΟΡΥΦΑΙΟΥΣ ΟΡΘΟΤΟΜΟΥΝΤΕΣ ΤΗ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ

ΑπόΕύα Λαδιά

Δίδασκε με το προσωπικό του παράδειγμα

Αν και μας έχει υπερκαλύψει ο χαρισματικός λόγος του Μιχάλη Τζεκάκη σκιαγραφώντας τη μεγάλη μορφή του Γιάννη Κουμεντάκη, νοιώθουμε την ανάγκη σε ένα αφιέρωμα για τους εκπαιδευτικούς που τίμησαν την έδρα τους και όχι μόνο, να καταθέσουμε κάποιες μνήμες.

Ο Γιάννης Κουμεντάκης ήταν από τους πρώτους συνεργάτες των Ρεθεμνιώτικων Νέων. Ήταν ο χαρισματικός δάσκαλος, ο φλογερός ιεροκήρυκας και η γρηγορούσα συνείδηση του Ρεθύμνου.

Μια ολοκληρωμένη βιογραφική και πνευματική σκιαγράφηση του ανθρώπου που μετουσίωσε τον Λόγο σε πράξη και το Ήθος σε καθημερινή εκπαιδευτική διακονία.

Ο Γιάννης Κουμεντάκης υπηρέτησε τον άνθρωπο και την κρητική κοινωνία για περισσότερα από εξήντα πέντε χρόνια. Η φυσιογνωμία του συνδέθηκε άρρηκτα με την πνευματική αναγέννηση της περιοχής, το εκπαιδευτικό ήθος, τη βαθιά εκκλησιαστική παράδοση αλλά και την κοινωνική παρέμβαση μέσα από τις στήλες του τοπικού Τύπου. Η απώλειά του το 2015 άφησε ένα μεγάλο κενό, όμως η παρακαταθήκη του παραμένει ζωντανή, λειτουργώντας ως φωτεινός φάρος για τις επόμενες γενιές.

Από τον Άγιο Ιωάννη τον Καμένο

Ο Γιάννης Γ. Κουμεντάκης γεννήθηκε το 1930 στην καρδιά της ρεθεμνιώτικης υπαίθρου. Οι καταβολές του εντοπίζονται στον Άη Γιάννη τον Καμένο (σημερινό Άγιο Ιωάννη Αγίου Βασιλείου) και, κυρίως, στην πανέμορφη και άγρια περιοχή της Κανέβου. Η γεωγραφική αυτή ζώνη, στεφανωμένη από το επιβλητικό φαράγγι του Κοτσυφού, διαμόρφωσε καταλυτικά την ψυχοσύνθεσή του.

Μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον που οριζόταν από την παρθένα κρητική φύση και από ανθρώπους περήφανους, εργατικούς και προσηλωμένους στις παραδοσιακές αξίες, ο νεαρός Γιάννης διδάχθηκε από νωρίς την αξία της αξιοπρέπειας, του σεβασμού και της ελευθερίας. Η φύση του Ρεθύμνου δεν ήταν γι’ αυτόν απλώς ένα σκηνικό, αλλά μια διαρκής πηγή έμπνευσης, ένας ζωντανός οργανισμός που τον έμαθε να αναζητά το θείο μέσα στην ομορφιά της δημιουργίας.

Αυτή η βαθιά επαφή με τη γη των προγόνων του αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδόμησε τη μετέπειτα θεολογική και ανθρωπιστική του σκέψη. Παρά τις δυσκολίες της περιόδου εκείνης (Κατοχή, Εμφύλιος), η δίψα του για μάθηση τον οδήγησε στα θρανία, με ξεκάθαρο στόχο να υπηρετήσει την επιστήμη της Θεολογίας.

Μετά την ολοκλήρωση των εγκύκλιων σπουδών του στο Ρέθυμνο, ο Γιάννης Κουμεντάκης εισήχθη στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η φοίτησή του εκεί συνέπεσε με μια εποχή έντονων πνευματικών αναζητήσεων στην Ελλάδα. Εκεί είχε την ευκαιρία να μαθητεύσει δίπλα σε κορυφαίους καθηγητές της δογματικής, της πατρολογίας και της εκκλησιαστικής ιστορίας.

Υπηρέτησε μια υπαρξιακή επιστήμη

Η θεολογική του συγκρότηση δεν περιορίστηκε στην απλή αποστήθιση δογμάτων. Για τον Κουμεντάκη, η Θεολογία ήταν μια ζωντανή, υπαρξιακή επιστήμη που όφειλε να βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με τα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου. Μελέτησε σε βάθος τα κείμενα των Μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην κοινωνική τους διάσταση. Επέστρεψε στο Ρέθυμνο όχι απλώς ως κάτοχος ενός πτυχίου, αλλά ως ένας ώριμος πνευματικός άνθρωπος, έτοιμος να προσφέρει τις γνώσεις του στην τοπική κοινωνία.

Μεγάλη η προσφορά στην εκπαίδευση

Η μεγάλη προσφορά του Γιάννη Γ. Κουμεντάκη εντοπίζεται πρωτίστως στον χώρο της Μέσης Εκπαίδευσης. Για δεκαετίες υπηρέτησε ως καθηγητής θεολόγος σε σχολεία του Ρεθύμνου, φτάνοντας μέχρι τον βαθμό του Γυμνασιάρχη.

Ως δάσκαλος, ο Κουμεντάκης απείχε παρασάγγας από το μοντέλο του στεγνού, αυστηρού εξεταστή. Δίδασκε πρωτίστως με το προσωπικό του παράδειγμα και το απαράμιλλο ήθος του. Στην αίθουσα διδασκαλίας μετέτρεπε το μάθημα των Θρησκευτικών σε μια πλατφόρμα διαλόγου για την ηθική, την κοινωνική δικαιοσύνη, την ιστορία και τη φιλοσοφία.

Δεν επεδίωκε την τυφλή συμμόρφωση, αλλά την αφύπνιση της κριτικής σκέψης των μαθητών του. Εκατοντάδες Ρεθεμνιώτες που πέρασαν από τα θρανία του θυμούνται έναν άνθρωπο που τους άκουγε με προσοχή, που σεβόταν την προσωπικότητά τους και που στεκόταν δίπλα τους ως πατέρας και σύμβουλος. Η παρουσία του στα σχολεία του Ρεθύμνου άφησε μια ολόκληρη σχολή παιδαγωγικής συμπεριφοράς, βασισμένης στην αγάπη και τον αμοιβαίο σεβασμό.

Παράλληλα με το εκπαιδευτικό του έργο, ο Γιάννης Γ. Κουμεντάκης υπήρξε ένας χαρισματικός και θερμουργός Κήρυκας του Θείου Λόγου. Με την άδεια και την ευλογία της Τοπικής Εκκλησίας, ανέβαινε τακτικά στον άμβωνα των ναών του Ρεθύμνου, καθηλώνοντας το εκκλησίασμα.

Απέφευγε τις δυσνόητες θεολογικές ορολογίες, μιλώντας απευθείας στην καρδιά των πιστών.

Συνέδεε πάντοτε το ευαγγελικό μήνυμα με την τρέχουσα κοινωνική πραγματικότητα και τα καθημερινά προβλήματα.

Δεν δίσταζε να ασκήσει κριτική στα κακώς κείμενα της κοινωνίας, προτάσσοντας την ανάγκη για ειλικρινή μετάνοια, αλληλεγγύη και ανθρωπιά.

Δεν ήταν ένας κήρυκας του φόβου ή της τιμωρίας, αλλά ένας απόστολος της ελπίδας και της αγάπης του Χριστού. Η φωνή του από τον άμβωνα διέθετε μια σπάνια πνευματική βαρύτητα, καθώς όλοι γνώριζαν ότι όσα διακήρυττε τα εφάρμοζε πρώτος ο ίδιος στην προσωπική και οικογενειακή του ζωή.

Η «γρηγορούσα συνείδηση της πόλης»

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της προσωπικότητας του Γιάννη Κουμεντάκη ήταν η έντονη δημοσιογραφική και συγγραφική του δραστηριότητα.

Μέσα από τις στήλες του Τύπου, ο Κουμεντάκης λειτουργούσε ως η «γρηγορούσα συνείδηση» της πόλης. Τα κείμενά του κάλυπταν μια τεράστια γκάμα θεμάτων: από βαθιές θεολογικές και φιλοσοφικές αναλύσεις, μέχρι σχολιασμό της επικαιρότητας, θέματα τοπικής ιστορίας, λαογραφίας, εκπαιδευτικής πολιτικής και προστασίας του περιβάλλοντος.

Η γραφή του ήταν κομψή, περίτεχνη αλλά και ταυτόχρονα άμεση και αιχμηρή όπου χρειαζόταν. Δεν φοβόταν να συγκρουστεί με κατεστημένες αντιλήψεις ή να θίξει ζητήματα που άλλοι απέφευγαν. Η παρέμβασή του στα κοινά γινόταν πάντα με γνώμονα το κοινό καλό, την πνευματική αναβάθμιση του τόπου και τη διατήρηση των ιστορικών και εκκλησιαστικών παραδόσεων της Κρήτης.

Ένας υπέροχος οικογενειάρχης

Πίσω από τον δημόσιο άνδρα, τον καθηγητή και τον ιεροκήρυκα, υπήρχε ένας άνθρωπος βαθιά αφοσιωμένος στην οικογένειά του. Ο Γιάννης Κουμεντάκης συμπορεύτηκε στη ζωή με τη σύζυγό του, Ευαγγελία, με την οποία δημιούργησε μια υποδειγματική χριστιανική οικογένεια.

Μαζί απέκτησαν τρία παιδιά: Τον Γιώργο (τον μετέπειτα σπουδαίο συνθέτη και Καλλιτεχνικό Διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής), την Όλγα και τον Νίκο. Στο σπίτι του Κουμεντάκη κυριαρχούσε η αγάπη για τις τέχνες, τα γράμματα και τη φύση. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο γιος του, Γιώργος Κουμεντάκης, έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις του ότι η φύση του Ρεθύμνου, έτσι όπως την αισθάνθηκε και τη βίωσε μέσα από τα μάτια και την ψυχή του πατέρα του, αποτέλεσε και αποτελεί τη μόνιμη πηγή της καλλιτεχνικής του έμπνευσης.

Το προσωπικό ήθος του Γιάννη Κουμεντάκη χαρακτηριζόταν από μια σπάνια ταπεινότητα. Παρά τη γενική αναγνώριση, τον σεβασμό των αρχών και την αγάπη του κόσμου, ο ίδιος επέλεγε πάντα να κινείται αθόρυβα, αποφεύγοντας τις δημόσιες σχέσεις και την αυτοπροβολή. Η δύναμή του βρισκόταν στην αυθεντικότητα του χαρακτήρα του.

Τιμές μετά θάνατον

Ευτυχώς για το κύρος του Ρεθύμνου η τοπική κοινωνία δεν ξέχασε το φωτισμένο καθηγητή.

Η ανάγκη να τιμηθεί όπως του άξιζε οδήγησε στη δημιουργία ενός μνημειώδους εκδοτικού έργου. Λίγα χρόνια μετά την κοίμησή του, εκδόθηκε ένας μνημειώδης τόμος 337 σελίδων με τίτλο «Βίος και Λόγος Γιάννη Γ.Κουμεντάκη» (εκδόσεις Γραφοτεχνική Κρήτης, με την υποστήριξη του Μανόλη Χαλκιαδάκη).

Την εισαγωγή, την επιμέλεια και το επίμετρο αυτού του υψηλής αισθητικής βιβλίου ανέλαβε ο στενός του φίλος και πρώην διευθυντής της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Μιχάλης Ν.Τζεκάκης. Ο κ. Τζεκάκης, με διεισδυτικό βλέμμα και απέραντη αγάπη, κατάφερε να συνθέσει ένα ολοκληρωμένο «ψυχογράφημα» του Κουμεντάκη που θεωρείται «διαμάντι» στο είδος του

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο βασικά μέρη:

• Το πρώτο μέρος: Εξετάζει λεπτομερώς τον βίο του, τις ρίζες του, τα παιδικά του χρόνια στην ύπαιθρο του Ρεθύμνου και την επαγγελματική του πορεία.

• Το δεύτερο μέρος: Αποτελεί μια εκτενή ανθολογία των κειμένων του που είχαν δημοσιευτεί στον τοπικό Τύπο. Τα κείμενα αυτά συνοδεύονται από αναλυτικά σχόλια του επιμελητή, τα οποία φωτίζουν το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο της εποχής, καθιστώντας τον τόμο ένα πολύτιμο εργαλείο για την κατανόηση της ιστορίας του ίδιου του Ρεθύμνου.

Ο Γιάννης Γ. Κουμεντάκης «μετοίκησε στη γειτονιά των αγγέλων» το 2015, αφήνοντας πίσω του μια βαριά κληρονομιά. Η τοπική κοινωνία, η Εκκλησία και οι φορείς του Ρεθύμνου δεν τον ξέχασαν.

Τον Νοέμβριο του 2023, η Ιερά Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, υπό την αιγίδα του Σεβ. Μητροπολίτη κ. Προδρόμου και σε συνέχεια των πρωτοβουλιών του Αρχιεπισκόπου Κρήτης κ. Ευγενίου, διοργάνωσε μια μεγάλη, συγκινητική εκδήλωση τιμής και μνήμης στο Ρέθυμνο. Στην εκδήλωση αυτή, που έλαβε τον χαρακτήρα πνευματικής μυσταγωγίας, παρευρέθηκαν οι αρχές του τόπου, πλήθος ιερέων, παλιοί συνάδελφοί του και δεκάδες μαθητές του.

Όλοι οι ομιλητές στάθηκαν στο γεγονός ότι ο Γιάννης Κουμεντάκης υπήρξε μια «χαρισματική προσωπικότητα» που άνοιξε δρόμους σε νέους ανθρώπους και δίδαξε τι σημαίνει να παραμένει κανείς πιστός στις ρίζες του, στην πατρίδα του και στον Θεό, χωρίς όμως να κλείνεται στον εαυτό του, αλλά παραμένοντας ανοιχτός στον σύγχρονο κόσμο.

Η διαχρονική επικαιρότητα της παρακαταθήκης του

Σε μια εποχή κρίσης αξιών, όπου η εκπαίδευση συχνά εγκλωβίζεται στην τεχνοκρατική διεκπεραίωση και ο δημόσιος λόγος χαρακτηρίζεται από επιπολαιότητα, η μορφή του Γιάννη Γ.Κουμεντάκη προβάλλει πιο επίκαιρη από ποτέ.

Υπήρξε ο τύπος του ολοκληρωμένου πνευματικού ανθρώπου:

• Ο επιστήμονας που δεν αποξενώθηκε από τον λαό.

• Ο θεολόγος που έκανε την πίστη του καθημερινή πράξη αγάπης.

• Ο δάσκαλος που διαμόρφωσε χαρακτήρες και όχι απλώς κατόχους πτυχίων.

• Ο πολίτης που παρενέβαινε στα κοινά με ευθύνη, ευγένεια και θάρρος.

Το Ρέθυμνο δικαίως τον τιμά ως ένα από τα πιο εκλεκτά τέκνα του. Η ζωή του, όπως αποτυπώθηκε στο συγγραφικό του έργο και στη μνήμη όσων τον γνώρισαν, αποτελεί μια ζωντανή μαρτυρία ότι ο «Λόγος» όταν συνοδεύεται από τον ανάλογο «Βίο», έχει τη δύναμη να μεταμορφώνει τις κοινωνίες και να νικά τον χρόνο. Ο Γιάννης Γ. Κουμεντάκης πέρασε στην αιωνιότητα, αλλά το φως της διδασκαλίας και του ήθους του συνεχίζει να φέγγει στις καρδιές των Ρεθεμνιωτών.

Πηγές: Τα βιογραφικά στοιχεία και η ανθολόγηση του έργου αντλήθηκαν από τον μνημειώδη τόμο «Βίος και Λόγος Γιάννη Γ. Κουμεντάκη» (Εκδόσεις Γραφοτεχνική Κρήτης), σε επιμέλεια του Μιχάλη Ν. Τζεκάκη.

Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο της οικογενείας και των «Ρ.Ν».

Τον αείμνηστο δάσκαλο Γιάννη Γ. Κουμεντάκη τίμησε η Μητρόπολη και η κοινωνία του Ρεθύμνου

03-11-2023

Έναν χαρισματικό δάσκαλο, τον αείμνηστο Γιάννη Γ. Κουμεντάκη, τίμησε η κοινωνία του Ρεθύμνου διά του βιβλίου που εκδόθηκε για τον βίο του από την Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου.

Με πρωτοβουλία του τότε Σεβ. Μητροπολίτου Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Ευγενίου, λίγο πριν από την εκλογή του σε Αρχιεπίσκοπο Κρήτης, εκδόθηκε το βιβλίο: ΓΙΑΝΝΗ Γ. ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΗ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣ.
Παραδίδοντας, λίγο μετά, την Μητρόπολη Ρεθύμνης, ο Σεβ. Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ. Ευγένιος, εκτός των άλλων, ενημέρωσε τον διάδοχό του, Σεβ. Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Πρόδρομο, για την εν λόγω έκδοση. Αμφότεροι εξέφρασαν την επιθυμία να οργανωθεί, μόλις οι περιστάσεις το επιτρέψουν, μια ιδιαίτερη εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου και την απόδοση τιμής σε μια χαρισματική προσωπικότητα που άφησε βαθύ το αποτύπωμά της στους χώρους της εκπαίδευσης, του εκκλησιαστικού κηρύγματος και της εν γένει πνευματικής και πολιτιστικής ζωής της πόλης του Ρεθύμνου.
«Βίος και λόγος» Γιάννη Γ. Κουμεντάκη, λοιπόν, και η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο κατάμεστο Ωδείο Ρεθύμνου το απόγευμα της Τετάρτης. Ήταν εκεί η οικογένεια του εκλιπόντος, η σύζυγος του Ευαγγελία Κουμεντάκη – Χατζάκη, και τα παιδιά του Γιώργος, Νίκος και Όλγα. Άλλα ουσιαστικά ήταν και όλη η τοπική κοινωνία και οι μαθητές του ανθρώπου που άφησε το δικό του αποτύπωμα στον τόπο.
Κατά την έναρξη της εκδηλώσεως η Χορωδία της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, υπό τη διεύθυνση του Πρωτοψάλτου κ. Ευαγγέλου Καπαϊδονάκη, απέδωσε επίκαιρους εκκλησιαστικούς ύμνους.

Στην συνέχεια, με συντονίστρια την κ. Πέπη Μπιρλιράκη, Αντιδήμαρχο Τουρισμού, Επιχειρηματικότητας και Εθελοντισμού του Δήμου Ρεθύμνης, για τον αείμνηστο Γιάννη Κουμεντάκη και το βιβλίο «ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣ» μίλησαν κατά σειρά:
1. Εκ μέρους των εκδόσεων «ΓΡΑΦΟΤΕΧΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗΣ» η κ. Αγγελική Βλαχοπούλου, η οποία είχε τον σχεδιασμό και την εκδοτική επιμέλεια της εκδόσεως του βιβλίου.

2. Ο πρωτότοκος υιός του αειμνήστου Γιάννη Κουμεντάκη κ. Γιώργος Ι. Κουμεντάκης, πρ. Υπουργός Πολιτισμού, συνθέτης και καλλιτεχνικός Διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με θέμα: «Από τον Εβλιγιά στην Κάνεβο, πέντε βήματα δρόμος».
3. Ο Δήμαρχος Ρεθύμνης κ. Γιώργος Μαρινάκης με θέμα: «Λόγια αγάπης και θύμησης για τον Δάσκαλό μου».
4. Ο κ. Βαγγέλης Παπαδάκης, πρ. Διευθυντής του 1ου Γυμνασίου Ρεθύμνου με θέμα: «Κατάθεση μνήμης για τον Δάσκαλο και φίλο Ι. Γ. Κουμεντάκη».
5. Ο κ. Γιώργος Στριλιγκάς, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Θεολόγων Κρήτης με θέμα: «Η θεολογική και εκπαιδευτική μαρτυρία του Ι. Γ. Κουμεντάκη».
6. Ο κ. Μιχάλης Τζεκάκης, πρ. Διευθυντής της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης με θέμα: «Συμπλέοντας και γνωρίζοντας ένα χαρισματικό άνθρωπο και δάσκαλο».
Την εκδήλωση έκλεισε με την καταληκτική προσλαλιά του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Πρόδρομος, ο οποίος αναφέρθηκε με συγκίνηση στη μεγάλη προσωπικότητα του μακαριστού Γιάννη Κουμεντάκη, που, όπως τόνισε ο Ποιμενάρχης μας, και μετά το θάνατό του δεν παύει να διδάσκει και να γίνεται ένας φωτεινός οδοδείκτης ήθους, ανθρωπιάς, τιμής και αξιοπρέπειας, πίστης στο Θεό και μαρτυρίας των αρχών και των ιδανικών του Ορθοδόξου Πολιτισμού μας.
Επίσης, ο Σεβασμιώτατος εξέφρασε προς όλους τους συντελεστές της εκδηλώσεως, τους εκλεκτούς ομιλητές και την οικογένεια του αείμνηστου Γιάννη Κουμεντάκη ευγνώμονες ευχαριστίες για όλους τους κόπους και την ουσιαστική συμβολή τους στην βιβλιοπαρουσίαση, η οποία αποτελεί μια ανθοδέσμη ευγνωμοσύνης από πλευράς της Τοπικής μας Εκκλησίας και του τόπου μας προς τον μεγάλο αυτό άνθρωπο και θεολόγο. Ο Επίσκοπός μας μνημόνευσε ιδιαίτερα τον Σεβασμιώτατο Αρχιεπίσκοπο Κρήτης κ. Ευγένιο, ο οποίος, κατά τα έτη της ποιμαντορίας του στο Ρέθυμνο, συνέβαλε καθοριστικά και στήριξε ποικιλότροπα την εν λόγω έκδοση, μεταφέροντας και τις ευχές και την αγάπη του Σεβ. Αρχιεπισκόπου προς όλο το εκλεκτό ακροατήριο.
Ο Σεβασμιώτατος ολοκλήρωσε την ομιλία του με την ευχή και την προσευχή να ακολουθήσουν περισσότερες παρόμοιες εκδοτικές πρωτοβουλίες, οι οποίες θα φέρουν στο φως της δημοσιότητας και άλλα ανέκδοτα έργα συγγραφής του μακαριστού Γιάννη Κουμεντάκη, ευχόμενος πάντοτε ο τόπος μας να αναδεικνύει τέτοιες φωτεινές προσωπικότητες.

Ο γιος του Γιώργος και η αγάπη του για τον τόπο
Για την αγάπη του στον τόπο του, ιδιαίτερα στον Εβληγιά και την Κάνεβο, αλλά και για τη σχέση του με τους μαθητές του και τη διδασκαλία έκανε λόγο ο γιος του αείμνηστου Γιάννη Κουμεντάκη, Γιώργος.
Δεν έχω ξανανιώσει άνθρωπο με τέτοια ανιδιοτελή αγάπη, απέραντο θαυμασμό και πηγή έμπνευσης για τον τόπο του. Ήταν πιστεύω γι΄αυτόν το κορυφαίο του δημιούργημα και ας μην ήταν δικό του. Εκεί αναπαύεται, θέλω να πιστεύω, ευτυχισμένος και πλήρης.
Αυτοί οι δύο τόποι, ο Εβληγιάς και η Κάνεβος, παραμένουν για μένα τα ιδανικά τοπόσημα με την ίδια πάντα πρωτόγνωρη ομορφιά, τον ίδιο ενθουσιασμό, την ίδια αθωότητα. Είμαι ευγνώμων που ασκήθηκα πάνω τους και που μου επέτρεψαν να αποκαλυφθεί το μυστήριο που ο πατέρας μου γνώριζε κι εγώ με την βοήθεια του μετέτρεψα σε νότες. Κλείνοντας, θα ήταν αδύνατον να μην αναφερθώ στην μητέρα μου, που στάθηκε σε όλη της τη ζωή στο πλευρό του πατέρα μου, που στήριξε την οικογένεια μας σε δύσκολες στιγμές και που είναι αναμφίβολα η “κρυφή πλευρά” του βιβλίου, μιας και υπήρξε με την ταπεινότητά της συνειδητά στην σκιά του πατέρα μου, επηρεάζοντας πολλές φορές την σκέψη του, με το παράδειγμα της ζωής της».

Ο συγγραφέας Μιχάλης Τζεκάκις

Ως έναν χαρισματικό άνθρωπο, άνθρωπο του Θεού, περιέγραψε τον Γιάννη Κουμεντάκη ο συγγραφέας του βιβλίου Μιχάλης Τζεκάκις, που μεταξύ άλλων ανέφερε: «Βαθύ ήταν το αποτύπωμα που άφησε το πέρασμα Γιάννη Κουμεντάκη στον εκκλησιαστικό άμβωνα στα χωριά και στην πόλη. Το κήρυγμα του άφησε εποχή.
Ένα σημαντικό μέρος της επιτυχίας του στο σχολείο και στον άμβωνα της Εκκλησίας οφείλονται στη μεγάλη του αγάπη στον Έλληνα προφορικό λόγο.
Η υπόσχεσή μου στο Σεβασμιώτατο να μην ξεπεράσω το όριο του ενός τετάρτου δε μου επιτρέπει να επεκταθώ περισσότερο. Το αποψινό βιβλίο αποτελεί μια καλά φροντισμένη και πολυεπίπεδη επιτομή του Λόγου του Γιάννη Κουμεντάκη.
Όμως δεν θα ήθελα όμως να τελειώσω απόψε χωρίς να αναφερθώ σε μια καλά κρυμμένη αρετή που χαρακτήριζε το βίο του. Την βρήκα σε ένα κείμενο του για τον Άγιο Ιωάννης της Κλίμακος (περιλαμβάνεται στο αποψινό μας βιβλίο.
Στην κλίμακα της αρετών που χρειάζεται να ανεβεί σκαλί το σκαλί, βρήκα ένα σκαλοπάτι που με εξέπληξε. Ο Αγιος Ιωάννης το ονομάζει αυτό: Σκαλί της Ατιμίας. Στη γλώσσα μας σήμερα ατιμίες ονομάζονται οι βρόμικες πράξεις μας. Άλλο όμως είχε στο μυαλό του ό σοφός γέροντας της Ερήμου. είχε καταλάβει ότι οι τιμές που μας φορτώνουν οι άνθρωποι με τα χειροφιλήματά τους, τους επαίνους, τα γλυκόλογα, τους τεμενάδες, τις κολακείες, τις θωπείες, γλειψίματα τα ονομάζει ο λαϊκός άνθρωπος, αποπροσανατολίζουν θανάσιμα τον άνθρωπο και τον αποκλείουν από τη χάρη του Θεού. Ο άγιος Ιωάννης είναι κατηγορηματικός και απόλυτος εδώ. Και τότε άθελά μου αναφώνησα: Μα τέτοιος ήταν ο συνταξιδιώτης μου ο Γιάννης. Το ‘χα δει με τα ίδια μου τα μάτια πολλές φορές. Απέφευγε όλες αυτές τις θανατερές για την ανθρωπιά τιμές , όπως ο διάβολος το λιβάνι, που λέει ο λαός μας. .
ΝΑΙ! ΗΤΑΝ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ, ΔΗΛΑΔΗ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ, Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΗΣ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΛΓΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗ-ΓΙΑΝΝΗ».

Ο μαθητής Γιώργος Μαρινάκης

Υπήρξε μαθητής του εκλιπόντος ο δήμαρχος Ρεθύμνου Γιώργος Μαρινάκης και μίλησε στην εκδήλωση με λόγια βαθιάς εκτίμησης για τον δάσκαλο του. Για τον οποίο χρησιμοποίησε λόγια τιμητικά και ανέδειξε την σπουδαία προσωπικότητά του, λέγοντας μεταξύ άλλων: «Η αποψινή μας συνάθροιση, υποδηλώνει τα αισθήματα βαθιάς εκτίμησης που διατηρούμε όλοι για τον τιμώμενο. Συμμεριζόμαστε τη δίκαιη υπερηφάνεια και συγκίνηση της οικογένειας του. Άλλωστε, το προνόμιο τόσο θερμών, πηγαίων αναφορών από το σύνολο της κοινότητας τους, τόση κατάθεση αγάπης και σεβασμού αλλά και τη πανθομολογούμενη διάκρισή του από τόσους συμπολίτες που παρήγαγαν πνευματικό έργο, τα απολαμβάνουν μόνον όσοι το αξίζουν πραγματικά. Και είναι προφανές πως ο Ιωάννης Κουμεντάκης ήταν ένας από αυτούς.
Ένας άνθρωπος που συνέχισε να μας προσφέρει με γενναιοδωρία μαθήματα ζωής με τη δράση του και την αξιοπρεπή στάση του στο επερχόμενο τέλος του, υποστηρίζοντας πως «Ο άνθρωπος είναι τόσο νέος όσο η ελπίδα του και τόσο γέρος όσο η απελπισία του».
Ένας συμπολίτης που άφησε το ευγενές αποτύπωμα του, στο συλλογική, κοινωνική αλλά και προσωπική μας ζωή.
Στη μνήμη μας θα διαφυλάξουμε την εικόνα της αστείρευτης νεότητας της ψυχής και του πνεύματος του.
Η διδασκαλία του και όλα όσα πρέσβευε και υποστήριζε δια του προσωπικού του παραδείγματος, αξίζουν να αποτελέσουν σηματωρό της καθημερινής μας ζωής και συνύπαρξης».

Μαθητής και φίλος του ο Βαγγέλης Παπαδάκης
Ιδιαίτερα περήφανος που είχε δάσκαλο, αλλά και φίλο του Γιάννη Κουμεντάκη δήλωσε ο εκπαιδευτικός Βαγγέλης Παπαδάκης. Και περιέγραψε την προσωπικότητα και το έργο του λέγοντας μεταξύ άλλων:
«Ήταν ένας ευαίσθητος, προσεκτικός εκπαιδευτικός, με όλη τη σημασία της λέξης. Άριστος γνώστης της γλώσσας, αλλά και γλωσσοπλάστης, ιστοριοδίφης, λαογράφος και φυσιολάτρης. Ένας εκπαιδευτικός ταγμένος στο λειτούργημα το οποίο υπηρέτησε με ευλάβεια και αφοσίωση, για πάνω από τριάντα χρόνια, βασισμένος στο τρίπτυχο που κυριαρχούσε στην εποχή του: «Πατρίδα – θρησκεία – οικογένεια», στα οποία τόσο πολύ πίστευε. … Ένιωθε έντονα τη ζωτική ανάγκη και ευθύνη, ως εκπαιδευτικού, να μπολιάζει τους μαθητές του με τα βαθύτερα νοήματα της καθημερινότητας, με ήθος, αξίες, οράματα και ιδέες, καθοδηγώντας τους, για τις καλύτερες δυνατές επιλογές, στα δύσκολα μονοπάτια στη συνέχεια της ζωής τους. Είχε το συναισθηματικό τρόπο επιβίωσης στις αλλαγές των καιρών στην εκπαίδευση.
Πρόλαβε να χαρεί τις πολλές γενιές των μαθητών που γαλούχησε στο σχολείο, άλλοτε με αυστηρότητα, λόγω εποχής, και άλλοτε με αξιοθαύμαστη μαεστρία, προσαρμοσμένος στις νέες δυνατότητες που εξελίσσονταν στην παιδεία, πριν από την συνταξιοδότηση του.
Με τίμησε με τη φιλία του και όταν με έβλεπε του άρεσε να συζητάμε, για όσο χρόνο είχε στη διάθεση του. Συχνά περνούσε έξω από το σχολείο που υπηρετούσα, για την πρωινή του βόλτα ή για τα καθημερινά ψώνια, και απαραίτητα είχαμε μια καλημέρα με σύντομη συνομιλία. Βρισκόμασταν και συζητούσαμε πολλές φορές για επίκαιρα θέματα, κυρίως όμως για τις αλλαγές και εξελίξεις στην παιδεία. Όταν χρειαζόταν έκανε πάντα καλόπιστη, προσεγμένη και εποικοδομητική κριτική.
Η διάθεση του για προσφορά, η καλοσύνη του και ο τρόπος που επικοινωνούσε και δίδασκε, μαθητές και φίλους, αποτελούν σίγουρα πολύτιμη παρακαταθήκη για την οικογένεια του, τους φίλους του και τον κοινωνικό περίγυρο.
Πέρα από τις συμβουλές και προτροπές του, παραδεχόταν τα τυχόν λάθη και τις εκπαιδευτικές αστοχίες του, όπως την αυστηρή εκπαιδευτική του συμπεριφορά στους μαθητές, τα πρώτα χρόνια της εκπαιδευτικής του καριέρας. …
Όπως έκανε πάντα καλόπιστη κριτική στους μαθητές του, για να τους οδηγήσει στα καλύτερα μονοπάτια της ζωής, έτσι έκανε πάντα ανάλογη αυτοκριτική, προσπαθώντας να βελτιωθεί ο ίδιος, όσο το δυνατόν περισσότερο, για να μπορέσει να αποδώσει τα μέγιστα στους μαθητές και στους συνομιλητές του.
Αυτός ήταν ο κ. Γιάννης. Χαρισματικός και ευαίσθητος. Απαιτητικός με τον εαυτό του. Επιγραμματικός και τεκμηριωμένος στις συζητήσεις του. Αγαπητός στην παρέα. Πάντα κοντά στον μαθητή, αλλά και στον συνάνθρωπο του, να συζητά τα προβλήματα του και να δίνει συμβουλές, όταν και όπου χρειαζόταν. Πρόσφερε μάνα θεολογικό, αλλά και πνευματικό, εισπράττοντας αγάπη, αναγνώριση, εκτίμηση, θαυμασμό και σεβασμό.
Ο κ. Γιάννης δεν ήταν απλά ένας εκπαιδευτικός. Ήταν ο άνθρωπος, ο στοχαστής, ο γλωσσοπλάστης, ο λαογράφος, ο φυσιολάτρης, ο φίλος».

Για τον Δάσκαλο μίλησε ο Γιώργος Στριλιγκάς
Ο Γιώργος Στριλιγκάς, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Θεολόγων Κρήτης μίλησε με θέμα «Η θεολογική και εκπαιδευτική μαρτυρία του Ι. Γ. Κουμεντάκη» και δήλωσε συγκινημένος από την ανθρώπινη διάσταση που έδινε στην ουσία της διδασκαλίας ο εκλιπών.
«Δεν τον γνώρισα από κοντά ως εκπαιδευτικός ή ως σύμβουλος, ήταν όμως μία εντυπωσιακή γνωριμία μέσα από το βιβλίο του Μιχάλη Τζεκάκι. Εκείνο που με εντυπωσίασε και συγκίνησε πολύ ήταν το κεφαλαίο Δ που γράφουν πολλοί μαθητές του, όταν αναφέρονται στον Δάσκαλο, όπως και ο ίδιος έγραφε με κεφαλαίο τη λέξη Δάσκαλος, τη λέξη Μητέρα, τη λέξη Πατρίδα, τη λέξη Πατέρας. Είναι κάποια σημαίνοντα και σημαινόμενα σημαντικά και μου φαίνεται ότι αυτό ήταν και η ψυχή και η καρδιά του Γ. Κουμεντάκη.
Σήμερα η εποχή μας στην εκπαίδευση δίνει μεγάλη έμφαση στο τεχνολογικό, μεθοδολογικό πλαίσιο της εκπαίδευσης και απουσιάζει το ανθρώπινο πρόσωπο. Αυτό είναι το μήνυμα του Γιάννη Κουμεντάκη, δηλαδή να δούμε τον άνθρωπο και όπως έλεγε ο ίδιος χαρακτηριστικά: δεν υπάρχω εγώ, δεν υπάρχεις εσύ, συνυπάρχουμε μαζί».

ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΗ

ΑΠΟ ΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟ
Το ανθρώπινο χέρι

Η ανθρωπολογία το ονομάζει «άνω άκρο» του σώματος, που αρχίζει από τον ώμο
και καταλήγει στ’ ακροδάχτυλα.
Αν ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο «πνοήν ζωής», όμως το υπέροχο και
αναντικατάστατο εργαλεία αυτής της πνοής-ψυχής, είναι το χέρι.
Φαντασθείτε άνθρωπο χωρίς χέρια. Η αισθητική θα έκρυβε και θα απέστρεφε το
πρόσωπο της, το δε θέαμα θα ύγραινε και τα πιο σκληρά μάτια…
Μα φαντασθείτε τι σύνολο θα παρουσίαζε ο άνθρωπος, αν τα χέρια του από τους
ώμους έφθαναν μέχρι το έδαφος ή αν ήσαν τόσο κοντά που μόλις θα έφθαναν κάτω από
τις μασχάλες! Στην πρώτη μεν περίπτωση θα είχαμε το τερατώδες σε μεγέθυνση, στη δε
δεύτερη το τερατώδες σε σμίκρυνση.
Εάν είναι αληθινό πως στην Τέχνη ο ορισμός της χάριτος είναι σχεδόν αδύνατος,
όμως τα χέρια τ’ ανθρώπου ο άνθρωπος αν προσέξει, θα πει πως χάρη είναι το ωραίο μέσα
στην κίνηση. Οι αισθητικοί του χορού π.χ. είδαν στην κίνηση τ’ ανθρώπινου χεριού κάτι
σαν τους πράσινους κυματισμούς της χλόης στην ανάλαφρη πνοή τ’ ανέμου ή τους
χρυσούς κυματισμούς στα στάχυα, όταν του θεριστή προσμένουν το δρεπάνι.
Η ευαίσθητη αφή, που προ πάντων στα άκρα των δακτύλων κατοικεί, γίνεται
ευαισθητότερη σαν ατυχήσει ο άνθρωπος και χάσει το φως των οφθαλμών του. Τα μάτια
του τυφλού τότε μετατοπίζονται στα άκρα των χεριών κι όσοι βλέπουν θαυμάζουν το
πλήθος των αντικειμένων που ο τυφλός αναγνωρίζει και που, καμμιά φορά, περιγράφει
λεπτομερέστατα κι από εκείνους που λένε πως έχουν άριστα στην όραση.
Ακόμη όμως παρατηρήθηκε, και πολύ σωστά, πως στο ανθρώπινο χέρι «έδωκεν» ο
Θεός γενικήν εμφάνιση δια του δέρματος τέτοια, που δεν έδωσε σε κανένα ζώο στο
κόσμο. Υποθέσατε πως ο Δημιουργός αντί του δέρματος που φέρομε, έντυνε το χέρι μας με
το αγροίκο δέρμα ενός ελέφαντα. Τότε το αίσθημα της βαναυσότητος, της αγροικίας, της
αναισθησίας θα εβασίλευε και πάνω στο περίβλημα της ψυχής μας!»
Μα κι η χρησιμότητα του χεριού μας είναι απερίγραπτη. Έγραψε σχετικά η άφθαστη
πέννα του Κ. Καλλινίκου: «Σκοντάφτει ο άνθρωπος; Του χρησιμεύει σα βακτηρία για να
εγερθεί. Αναρριχάται στα δένδρα; Το χέρι του γίνεται αγκίστρι. Κολυμπά στη θάλασσα;
Αυτό του γίνεται κουπί. Μετακινεί βάρη; Το χέρι γίνεται μοχλός, νερό θέλει να πιεί από την
πηγή του βουνού; Εκείνο του γίνεται ποτήρι».
Αν τα εργαλεία του ανθρώπου έχουν αποκλειστικότητα, το χέρι του κάνει επιδέξια
όλες τις δουλειές.

Ο ηγεμόνας νους κινώντας το χέρι, κινεί το πηδάλιο του πλοίου που πλέει στην
πλατειά λεωφόρο του υγρού στοιχείου, οδηγεί επί της σελήνης τη σεληνάκατο, επί της γης
την αμαξοστοιχία, επί των νεφών εκατοντάδες επιβατών.
Η πνευματική ουσία τ’ ανθρώπου κινεί το χέρι, κι εκείνο το χρωστήρα πάνω στο
μουσαμά ή στο εσωτερικό των τοίχων του ναού, για να μας πλημμυρίσουν τα άψυχα με
ένα κατακλυσμό ανυψωτικών εντυπώσεων.
Για το ότι το ανθρώπινο χέρι κινεί, καμμιά φορά, και τους μοχλούς του φρικτού
θανάτου, αν σκορπά τη φρίκη της οδύνης, αν ανοίγει πληγές βαθιές στου αδελφού το
σώμα, αυτά αποτελούν το οδυνηρό ξεστράτισμα κι όχι την πορεία που ο Θεός μας χάραξε.
Είναι υποταγή στην παρέκκλιση κι όχι στην κλήση, πρόκειται για του διαβόλου την
πηδαλουχία, ποτέ τ’ αγγέλου.
Είπαμε πιο πάνω πως ο Θείος Καλλιτέχνης όμορφα έφτιασε τ’ ανθρώπου τα χέρια,
μα θαρρώ πως από τα ανθρώπινα χέρια τα ωραιότερα είναι τα… άσχημα.
Άσχημα, είναι εκ πρώτης όψεως, του βιοπαλαιστή Πατέρα τα χέρια, γιατί έχουν
ρόζους και σχισμές, μα σα σκεφθεί κανείς πως αντιπροσωπεύουν ένα άγιο μόχθο πάλης για
των παιδιών του το καλό, οι ρόζοι εξαφανίζονται και στο στήθος μεταφέρονται κι εκεί με
παράσημα μοιάζουν.
Μα ξέρω και Μητέρες που έχουν πεντάμορφα χέρια, γιατί… δεν κόβουν ποτέ τα
νύχια τους! Και ξέρετε γιατί δεν τα κόβουν; Γιατί ποτέ ο μόχθος για τα σπλάχνα των δεν τα
αφήνει να μεγαλώσουν. Το αεικίνητο που χαρακτηρίζει τα δάκτυλα τους είναι ένα ισόβιο
ψαλίδι, που τα κόβει βαθιά. Ιδού ένα, θαρρώ συγκινητικό και διδακτικό, θέμα για ένα άξιο
καλλιτέχνη: να ζωγραφίσει τέτοια χέρια, και τέτοιες κάρτες να παίρνουν τα παιδιά του
κόσμου και στους γονείς τους όταν γιορτάζουν να τις στέλνουν…
Μα από τα ωραιότερα χέρια στον κόσμο τα κάλλιστα έχω τη βεβαιότητα πως είναι
τα τρυπημένα χέρια, το Χέρια του Χριστού. Οι τρύπες στα χέρια του Χριστού είναι δυο
παρατηρητήρια από τα οποία και μόνο ο άνθρωπος μπορεί να δει τον άνθρωπο στη σωστή
του διάσταση. Από τις οπές των Χεριών του Θεού μας έτρεξε αίμα, μα το Αίμα αυτό
προέρχεται από μια Καρδιά, που αποτελεί τη ζωοποιό αντλία της ανθρωπότητος.
Κι ακόμη: τα τρυπημένα Χέρια του Γιού της Παρθένου είναι και καρφωμένα. Μα
όπως είναι καρφωμένα σχηματίζουν το πιο συγκινητικό σχήμα στον κόσμο: μια αγκαλιά
που είναι έτοιμη να δεχθεί τον καθένα, για ευτυχία χωρίς διακοπή.
Όταν το ανθρώπινο χέρι δεχθεί να το χειραγωγήσει το τρυπημένο χέρι του Θεού, θα
επουλωθούν όλες οι πληγές στη γη.

ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
1990