του Ανδρέα Σταυρουλάκη
Σ’ ένα χωριό λειτουργούσε Διθέσιο σχολείο. Υπηρετούσαν δάσκαλος και δασκάλα,
γνωστοί του Αλέκο. Αμφότεροι οικογενειάρχες. Όταν μετάβαινε προς επιθεώρηση ο
Επιθεωρητής Χ4 διανυκτέρευε, εφιλοξενείτο και εγευμάτιζε συνήθως στο σπίτι της
Δασκάλας. Την πρώτη φορά ανέχθηκε την προτίμηση αυτή ο δάσκαλος. Τη δεύτερη φορά
διεμαρτυρήθη:
-Α, έχω σειρά κ. Επιθεωρητά. Ας φάμε στο σπίτι.
-Μα έχει ετοιμασθή και στο δικό μου είπε παρεμβαίνουσα η δασκάλα.
-Για να μη μαλλώσετε θ’ ακούσω το φαγητό και θα εκλέξω: Τι έχει ετοιμασθή κ. Ν.
ρώτησε το δάσκαλο;
-Κουνέλι κ. Επιθεωρητά κοκκινηστό με φρέσκο βούτυρο…
-Πέρδικες κ. Επιθεωρητά έσπευσε ν’ αναγγείλη η δασκάλα.
-Θα προτιμήσω τις πέρδικες. Είναι πειρασμός για μένα και συ κ. Ν. στείλε μου στη
Χώρα το κουνέλι που θα τρώγαμε εδώ… είπε χαριτολογών, δήθεν ο Επιθεωρητής.
-Αν την επομένη Επιθεώρηση δεν έλθετε στο ιδικό μου σπίτι θα θεωρηθή ως
περιφρόνηση προς το πρόσωπο μου η προτίμησή σας αυτή προς τη συνάδελφο είπε
ταραγμένος ο δάσκαλος.
Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν έστειλε το κουνέλι στο σπίτι του στο Ρέθυμνον ή
αν το έφερε ο ίδιος κατά την πρώτη του μετάβαση στην πόλη.
Γνωρίζω όμως ότι η μέθοδος αυτή να εκμαιεύη δώρα σε παρόμοιες περιπτώσεις
του ήταν λίαν προσφιλής. Η ικανότης του μάλιστα στη χρήση της μεθόδου ήτο άφθαστη.
Κατά τα γεύματα που του παρατίθενταν πλουσιώτατα, ως είναι ευνόητο, οσάκις υπήρχε
χρόνος αλλά, και οι κατάλληλες συνθήκες έπαιρνε στόχο κάποιο έδεσμα: εδώ ελιές, εκεί
μέλι, αλλού μυζήθρα, κοτόπουλο, αυγά, λάδι, κρασί, καρύδια κλπ. Στην κουβέντα του
επιδόρπιου καλαμπουρίζοντας ή σοβαρολογώντας ανάλογα προς το κλίμα… και το
περιβάλλον έρριπτε τη ΣΠΟΝΤΑ σαν παράκληση αξίωση ή απαίτηση!!!
-Αυτές οι ελιές κουζουλαίνουν την κερά…
-Α, αυτό το μέλι μυρίζει θυμάρι. Σπολάετη που έφθασε κάποιος βάζος στη χώρα…
-Μωρέ καρύδια! Έχετε πολλά εδώ; Δική σας παραγωγή βέβαια. Αφράτα, Αμάν. Όλο
ψύχα και κουζουλαμός είναι!
Άλλοτε βρέθηκε πάλι στο ίδιο χωριό. Εγευμάτισαν το μεσημέρι ως συνήθως στο
σπίτι της Δασκάλας όλοι μαζί κι ο Δάσκαλος, που τον κράταγαν πάντοτε. Έφαγαν ένα
αχνιστό κόκορα βραστό μεταξύ των άλλων. Το απόγευμα συνεχίστηκε η επιθεώρηση του
Δασκάλου. Στο τέλος ο Δάσκαλος παρατήρησε στον Επιθεωρητή, που ετοιμαζότανε να
φύγη γι’ άλλο γειτονικό που θα διανυκτέρευε:
-Όχι κ. Επιθεωρητά, εδώ θα διανυκτερεύσετε να φάμε και τον ιδικό μου κόκορα.
Αλλοιώς θ’ αρχίσω να μου κακοφαίνεται η προνομοιακή μεταχείριση προς τη συνάδελφο…
-Στείλε το νε μωρέ στη Χώρα μα πιο καλό θα μου κάμη εκειά, για θα τόνε φάω με
την φαμελιά. Εδώ το βαρέθηκα… κρέας… κρέας παντού.
Σ’ άλλη περίοδο που επί τέλους εγευμάτισαν στο σπίτι του παρετέθησαν ολόκληρη
φαγιάντζα βρασμένων αυγών.
-Μωρέ αυγά… Που τα βρίσκετε μωρέ τόσα… κι εμείς στη Χώρα σπάνια βρίσκομε της
προκοπής.
-Έχομε ορνιθοτροφείο έσπευσε να πληροφορήση ανύποπτη η οικοδέσποινα.
-Ορνιθοτροφείο; Και ποιος το ξέρει; Μόνο οι ίδιοι. Πουλείτε τα μωρέ; Πέψετέ μου
να τα πλερώσω…
Μόνιμη λοιπόν τακτική η εκμαίευση δώρων για τον Χ4. Με την πολυχρόνια
υπηρεσία του στην ίδια περιφέρεια είχε καταστή γνώστης προσώπων και πραγμάτων.
Γνώριζε που θα εύρη το κάθετι και μεταχειριζότανε τον κατάλληλο τρόπο προς κάρπωσή
του.
Οι γείτονές του εδώ στο Ρέθυμνο παρακολουθούσαν με κατάπληξη τα
προσκομιζόμενα τακτικώς, σχεδόν καθημερινώς από τα χωριά πράγματα καθ’ όλες τις
εποχές του χρόνου: Καλάθια κεράσια, και βερύκοκα, τελάρα μήλα, ντομάτες, σακκούλια με
πατάτες, πορτοκάλλια, λεμόνια κλπ. Πολλοί που μου τα διηγούνταν κατά τα χρόνια, που
είχα την τιμή να ηγούμαι του Διδασκαλικού Συλλόγου Ρεθύμνης πίστευαν, πως δεν ήταν
δυνατό να καταναλώνη στο σπίτι του τόσα πράγματα, λαχανικά, φρούτα, κρέας λάδι κλπ.
Αλλά έδινε τα πλεονάσματα σ’ άγνωστό συμβεβλημένο μαζί του μανάβη προς πώληση. Με
εβεβαίωσαν αξιόπιστοι άνθρωποι πως από γνωστό δάσκαλο που επεδίωκε τη μετάθεσή
του στη Πόλη αποστέλλονταν προϊόντα σοβαράς αξίας. Ολόκληρη ημέρα παράμεινε στο
πεζοδρόμιο δοχείο λαδιού υπέρ 50 οκάδων με τα ονόματα παραλήπτη και αποστολέα επί
ετικέττας. Η κυρία, δεν βρήκε προφανώς αχθοφόρο για την εισαγωγή του κι εκκένωσή του.
Εκείνος απουσίαζε σε περιοδεία. Ο αποστολέας – δωρεοδότης βασανίστηκε πολύ να πάρη
την μετάθεση. Την πήρε όμως τελικά. Δεν ήταν ανόητος ο Επιθεωρητής. Αν του
ικανοποιούσε το αίτημά του γρήγορα τι θα έπαιρνε; Τα δώρα θα σταματούσαν αυτομάτως,
όπως κι έγινε αργότερα.
Είναι αρκετά τα εκτεθέντα να δώσουν την εικόνα του Επιθεωρητή Χ4, και να
σχηματίση το αναγνωστικό κοινό σαφή αντίληψη περί του χαρακτήρος των κακών έξεων
της ψυχοσυνθέσεως κι επιθυμιών του. Από της εποχής του κυρίως και εντεύθεν η
προσφορά δώρων από μέρους των υφισταμένων του κατέστη μόνιμη συστηματική,
εγενικεύθη. Έγινε ΕΘΙΜΟ. Κλίμα δουλοπρέπειας δημιουργήθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε
κάθε υφιστάμενος κι αν δεν είχε λόγους προσεγγίσεως κι εξευμενισμού του Προϊσταμένου
του να θεωρή εαυτόν μειωμένο και υποδεέστερο των συναδέλφων του αν έμενε πίσω, αν
υστερούσε στο κεφάλαιο της προσφοράς δώρου. Ίσως συνετέλεσε το πατροπαράδοτο
ρεθεμνιώτικο φιλότιμο, που αναπτύχθηκε στο ζενίθ με την κατάλληλη καλλιέργεια που
σκόπιμα δόθηκε από τον έμπειρο άμεσα εκμεταλλευτή του.
Θλιβερές σκέψεις μας προκαλούσε η δυσώδης αυτή κατάσταση. Πολλοί από τους
εντός της Πόλεως υπηρετούντες δυσφορούσαμε, αγανακτούσαμε κι αισθανόμαστε ντροπή
για τον υφιστάμενο φαύλο καθεστώς στο Νομό μας. Μα τι να κάμωμε; Από που θ’
αρχίζαμε; Ανταλλάσαμε τις εκάστοτε πληροφορίες που κάθε τόσο έρχονταν στο φως.
Τίποτε άλλο. Δεν ανήκαμε στους συμμεριζόμενους το έθιμο της προσφοράς. Μα
περιωρισθήκαμε μόνο στην «αποχή». Δεν αντιδράσαμε…
Το δυσώδες τέλμα έδει να κινηθή. Αλλά ποιος θα έρριπτε την πρώτη πέτρα.
Πρότασή μου να συντρέξουν μια τέτοια προσπάθεια έμεινε άνευ αποτελέσματος. Δεν
αναλάμβαναν ευθύνες. Ήθελαν και την «πίττα γερή και το σκυλί χορτάτο».
Αποδοκίμαζαν το κακό μα δεν τολμούσαν να συμβάλουν στην πάταξή του.
Κι όσο ο χρόνος κυλούσε τόσο αύξαινε το αίσχος. Μέχρι του σημείου ώστε να
παρακινούν οι περί της «Αυλές» άνθρωποι, που είχαν αποτελέσει οργανωμένες «κλίκες»
την προσφορά δώρων μεγάλης αξίας κάθε φορά που οι ίδιοι οι Επιθεωρητές ή έτερα μέλη
των οικογενειών των «ήγον την ονομαστήρια εορτή!!»: Ωρολόγια, πολύτιμα κοσμήματα,
έπιπλα, ψυγεία, γραφεία, μεταλλικά κλπ. κλπ. Μορφή επιχειρήσεως έλαβε το έθιμο. Απέβη
μέσον πλουτισμού. Και δικαιούτο ο Επιθεωρητής Χ4 διπλώματος ευρεσιτεχνίας.
Α.Σ.Σ.
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1972