ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΝΟΜΑΡΧΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΛΑΔΟΥ
Σεβασμιώτατοι
Κύριοι βουλευτές
Ως εκπρόσωπος της Πολιτείας, στο Ρέθυμνο, αλλά και ως απλός Κρητικός,
εκφράζω τη χαρά και τη συγκίνησή μου, που βρίσκονται σήμερα κοντά μας τ’
αδέλφια μας οι Κύπριοι. Εκπρόσωπος του Κυπριακού Κοινοβουλίου, οι
αντιδήμαρχοι της Λευκωσίας και της Εγκώμης, οι άνθρωποι των Γραμμάτων
και των Τεχνών της Κύπρου, της Δωδεκανήσου, της Επτανήσου, εκπρόσωποι
και της κρητικής παροικίας της Μπολώνιας.
Αισθάνομαι επίσης υποχρεωμένος να ευχαριστήσω τον Πολιτιστικό
Οργανισμό Κρήτης, τους ανθρώπους των γραμμάτων και των Τεχνών του
νησιού μας, που και αυτοί, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμά μας, μας έκαναν
την τιμή, να βρίσκονται σήμερα ανάμεσά μας, όπως και την Τοπική
Αυτοδιοίκηση του νησιού μας, την Τοπική Αυτοδιοίκηση του Ρεθέμνου, που
εκπροσωπείται από τον Αντιδήμαρχο της πόλης και όλους που τρέξατε στο
σημερινό μας κάλεσμα.
Ξεκινούμε σήμερα, προκειμένου να προγραμματίσουμε, πολιτιστικές
ανταλλαγές και επαφές, που εκτός των άλλων έχουν στόχο να τονίσουν την
κοινή μας πορεία, τόσο όσον αφορά τους αγώνες στα πνευματικά πεδία και
τους κοινού μας αγώνες στα εθνικά προσκλητήρια. Αγώνες που καλύπτουν
μια περίοδο πάνω από 3.000 χρόνια.
Αναμφισβήτητη μαρτυρία αποτελεί η πλάκα της Εγκώμης με το προμινωικό
αλφάβητο, που αποδεικνύει την κοινή πορεία της νήσου των Μακάρων, όπως
επονομαζόταν κατά την αρχαιότητα η Κρήτη με την Ζωηφόρο ή Μακαρία
νήσο, όπως ονομαζόταν την αντίστοιχη περίοδο η Κύπρος.
Κοινοί αγώνες και κοινή συστράτευση και με τ’ άλλα μας τα νησιά με τα
Δωδεκάνησα, εκπρόσωπος των οποίων βρίσκεται κοντά μας, το 1866, όταν
ξεκίνησε εδώ η μεγάλη Επανάσταση που οδήγησε στο Ολοκαύτωμα του
Αρκαδίου, βωμό θυσίας της ελευθερίας και των άλλων πανανθρώπινων
ιδανικών, δίπλα μας σταθήκανε τότε η Κάσος και τα νησιά της Δωδεκανήσου.
Αργότερα όταν οι Κρητικοί πήραν το δρόμο της προσφυγιάς καταφύγιο
βρήκανε σ’ αυτά τα νησιά.
Καταφύγιο βρήκανε και στα Επτάνησα, που εκπροσωπούνται σήμερα σ’ αυτή
την τόσο σημαντική πολιτιστική εκδήλωση. Στα Επτάνησα κατέφυγε, θα
πρέπει να το πούμε κι αυτό, η φλόγα του Πνεύματος, που μετά την Άλωση
του Βυζαντίου είχε φτάσει στην Κρήτη και μετά την άλωση της Κρήτης
κατέφυγε στα νησιά του Ιονίου για ν’ ανθίσει εκεί η Επτανησιακή Αναγέννηση.
Νομίζω ότι είναι αρκετό αυτό που είπε ο Ζακυνθινός Βασίλης Ρώτας «Στο
πολύκλωνο δέντρο της Επτανησιακής Αναγέννησης δεν υπάρχει ούτε ένα
φυλλαράκι που να μη είναι γραμμένο το όνομα της Κρήτης σε ότι έχει σχέση
με τα Γράμματα και τις Τέχνες. Λέγεται ακόμη ότι μερικοί από τους μεγάλους
Επτανήσιους ποιητές, όπως ο Εθνικός μας ποιητής ο Διονύσιος Σολωμός, ο
Ανδρέας Κάλβος κ.ά., ήταν φύτρες Κρητών προσφύγων που είχαν καταφύγει
στα Επτάνησα, μετά από τις Κρητικές Επαναστάσεις.
Συμβολική είναι και η εκπροσώπηση της ελληνικής παροικίας της Μπολώνια.
Στόχος μας, εκτός των άλλων, σε επόμενη φάση, στις επόμενες συναντήσεις
μας, όσο το δυνατόν περισσότεροι εκπρόσωποι των Ελλήνων της
Διασποράς.
Υπάρχει θετική ανταπόκριση από τον Καναδά και από τις ελληνικές παροικίες
του Λονδίνου και του Παρισιού. Πιστεύω ότι μπορούμε, και πρέπει, να
δημιουργήσουμε τον κρίκο που θα ενώνει σε πανεθνικό, πολιτιστικό επίπεδο,
όλους τους Έλληνες. Αυτή η προσπάθεια βέβαια θα πέσει στους ώμους σας.
Αυτό το βάρος θα επωμισθείτε εσείς οι άνθρωποι των Γραμμάτων, οι
Λειτουργοί, οι Πνευματικοί και του Ρυθμού οι τεχνίτες, για να θυμηθούμε και
τον άλλο μας εθνικό ποιητή Παλαμά.
Έχομε υποχρέωση όταν οι άλλοι συσπειρώνονται γύρω μας, όταν η χώρα
μας δέχεται καθημερινά προκλήσεις, όταν ένα τμήμα του εθνικού μας δώρου,
η Κύπρος, βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια, κάτω από ξένη στρατιωτική
κατοχή, όταν αμφισβητείται στις μέρες μας η ελληνικότητα της Μακεδονίας, να
δώσουμε την απάντηση. Και η απάντηση αυτή μπορεί να δοθεί αν
επιστρατεύσουμε την ιστορία, τα ήθη, τα έθιμα, τις παραδόσεις και τον
πολιτισμό μας. Αυτό που λέμε απλά, την εθνική μας συνείδηση. Εδώ και
χιλιάδες χρόνια, μ’ αυτά τα στοιχεία αγωνιζόμαστε και διαγωνιζόμαστε σε
διεθνές επίπεδο. Νομίζω ότι είναι ο καταλληλότερος χρόνος για να
επιστρατευθούμε και θωρακισμένοι με την πνευματική κληρονομιά, που μας
άφησαν οι πρόγονοί μας, να δώσουμε απάντηση σε όλους που μας
επιβουλεύονται.
Αν θέλετε, και για να κάνουμε πράξη το στίχο του Πινδάρου «Εν ανδρών
γένος, εν γένος θεών εκ μίας μητρός πνέομεν αμφότεροι».
Σας ευχαριστώ
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Θα παρακαλούσαμε την βουλευτή
Αμμοχώστου κ. Κλαίρη Αγγελίδου να πάρει τον λόγο.
ΚΛΑΙΡΗ ΑΓΓΕΛΙΔΟΥ:
Σεβασμιώτατοι.
Κύριε Νομάρχη.
Κύριε Δήμαρχε.
Κύριοι Αντιδήμαρχοι.
Αγαπητοί φίλοι.
Είναι μεγάλη η συγκίνηση που βρισκόμαστε εδώ και θα ήθελα, πολύ σύντομα,
να μεταφέρω το θερμό χαιρετισμό του Προέδρου της Κυπριακής Βουλής και
των συναδέλφων μου, σ’ αυτή την ευρεία σύναξη πολιτικών, θρησκευτικών
και πολιτιστικών εκπροσώπων.
Να πω ότι είναι ιδιαίτερη η χαρά μας και η προσδοκία μας γι’ αυτή τη σύσφιξη
των δεσμών, οι οποίοι δεσμοί ξεκινούν από πολύ μακριά.
Χθες το βράδυ είχαμε τη χαρά να δούμε προβολές από τις ανασκαφές στην
Ελεύθερνα.
Ήταν πράγματι πολύ σημαντικό για μας ότι υπάρχει μια επικοινωνία της
Κρήτης και της Κύπρου, από τα πανάρχαια εκείνα χρόνια.
Αφήνω βέβαια να πω, πόσο ολοπρόθυμη ήταν η προσφορά της Κρήτης στον
απελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ και αργότερα, στα επόμενα χρόνια, τα
χρόνια της καταστροφής, της εισβολής, πόσο πολύ μας έχει συμπαρασταθεί η
Κρήτη, ο κρητικός λαός, οι άνθρωποι με τη μεγάλη καρδιά και θα έλεγα την
ηρωική καρδιά που πάλλεται εδώ στην Κρήτη.
Θέλω λοιπόν να ευχαριστήσω γι’ αυτή την πρόσκληση και να μεταφέρω τον
αδελφικό χαιρετισμό μας, να πω ότι ερχόμαστε με πολλή μεγάλη χαρά και
ελπίζω ότι απ’ αυτή τη συγκέντρωση σήμερα, θα προκύψουν πολύ ωραίες
σκέψεις που θα υλοποιηθούν όμως, γιατί όλοι μας επιθυμούμε αυτή τη
σύσφιξη και θέλουμε εδώ σε τούτο το χώρο στο Ρέθυμνο, που είναι η
πολιτιστική καρδιά της Κρήτης, θα θέλαμε από δω να ξεκινήσει αυτή η κοινή
προσπάθεια των πνευματικών ανθρώπων της Κύπρου, της Κρήτης, της
Επτανήσου, των Ιονίων, για ν’ αγωνιστούμε όλοι για ότι πιο πολύτιμο έχομε,
τον πολιτισμό μας, που αυτή τη στιγμή κινδυνεύει από πολλές πλευρές. Εμείς
είμαστε οι άνθρωποι εκείνοι που θα υψώσουμε τη φωνή μας, για να
αγωνιστούμε και να ξεσηκώσουμε τους ανθρώπους να πολεμήσουν γι’ αυτό
τον πολιτισμό, γι’ αυτή τη γη την ελληνική που ζει εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Κύριε Νομάρχη
Η φιλοξενία σας είναι πάρα πολύ μεγάλη και θα θελα να σας ευχαριστήσω
προσφέροντάς σας ένα μικρό δώρο από την αργυροχοΐα της Κύπρου και δύο
από τα τελευταία βιβλία μου.
Ευχαριστώ πάρα πολύ
ΝΟΜΑΡΧΗΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ:
Ευχαριστώ πάρα πολύ. Για μένα τα δώρα σας έχουν μια ιδιαίτερη αξία, γιατί
προέρχονται από μία εκπρόσωπο του Κοινοβουλίου της Κύπρου, από μία
αγωνίστρια, που απ’ ότι πληροφορήθηκα, μόλις σήμερα, όταν ξεκίνησε ο
αγώνας της ΕΟΚΑ, εκπαιδεύτηκε στην Κρήτη.
Από δω γύρισε στην Κύπρο, για να κάνει αντίσταση. Από μια γυναίκα της
Κύπρου που πριν από λίγο καιρό πέρασε το τουρκικό συρματόπλεγμα και
μας έκανε όλους και δακρύσαμε. Ζητώ συγνώμη για τη συγκίνησή μου. Τα
λόγια είναι δύσκολα σ’ αυτές τις στιγμές. Από καρδιάς για μια ακόμα φορά σας
καλωσορίζομε όλους.
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Τηρώντας όσο γίνεται το πρωτόκολλο, δίνουμε
τον λόγο στη Γενική Πρόξενο κα Ρέα Γιορδαμλή, ζητώντας
την κατανόηση όλων, επειδή ο χρόνος δεν μας επιτρέπει να
ακούσουμε περισσότερους χαιρετισμούς απ’ όλους τους
παρισταμένους.
ΡΕΑ ΓΙΟΡΔΑΜΛΗ:
Κι εγώ με τη σειρά μου ευχαριστώ πολύ τη Νομαρχία Ρεθύμνου, όπως και το
Πολιτιστικό Οργανισμό Κρήτης, για την πρόσκλησή τους να παραστούμε, οι
συνάδελφοί μου και εγώ, στη σημερινή διοργάνωση.
Σας μεταφέρω τον χαιρετισμό του πρέσβη της Κύπρου και τις ευχές του για
κάθε επιτυχία.
Η Πρεσβεία της Κύπρου στην Αθήνα, που έχει στόχο και σκοπό της την
ενθάρρυνση κάθε πρωτοβουλίας για προβολή της Κύπρου, του αγώνα της
ιστορίας και του πολιτισμού της, φιλοδοξεί να έχει και στην Κρήτη, που τόσα
τη συνδέουν με την Κύπρο, σημαντική συμμετοχή στην υλοποίηση των
σημερινών σας αποφάσεων.
Η ενισχυμένη παρουσία της Κυπριακής αντιπροσωπείας σήμερα εδώ, θέλει
ακριβώς να τονίσει αυτό το ενδιαφέρον, θέτοντας στη διάθεσή σας όλες τις
αρμόδιες υπηρεσίες, το Γενικό Προξενείο, το Μορφωτικό Γραφείο, το Γραφείο
Τύπου, που έχουν τον συντονισμό της διοργάνωσης, διαφόρων εκδηλώσεων
στην Ελλάδα.
Αυτές τις μέρες η Κύπρος και η Κρήτη βρίσκονται ακόμα πιο κοντά. Το νησί
του Καζαντζάκη, το νησί του Βενιζέλου, το νησί των αγωνιστών της λευτεριάς,
σέρνει σήμερα τον χορό για τον Κυριακό Αγώνα.
Ευχαριστώ
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Σύμφωνα με το πρόγραμμα, εκτός από την
σύσκεψη για τον καταρτισμό του προγράμματος
πολιτιστικών ανταλλαγών, θα γίνει το βράδυ μια εκδήλωση
στο Ωδείο Ρεθύμνου για να τιμηθούν τρεις ποιήτριες της
Κύπρου. Ας δώσουμε λοιπόν την ευκαιρία σε μια από τις
τιμώμενες, την κα Νάγια Ρούσου, εκπρόσωπο και του ΡΙΚ
για ένα σύντομο χαιρετισμό.
ΝΑΓΙΑ ΡΟΥΣΟΥ:
Σεβασμιώτατοι
Έντιμε κ. Νομάρχη
Κυρίες και Κύριοι
Εκ μέρους του Εθνικού Ραδιοσταθμού της Κύπρου, σας μεταφέρω χαιρετισμό
αγάπης και τιμής. Θα ήθελα να πω μόνο δυο λόγια γι’ αυτή την προσπάθεια
που γίνεται και γι’ αυτή την ειδική σύναξη.
Πιστεύω ότι οι δεσμοί είναι πανάρχαιοι, λειτουργούν και λειτουργούσαν
πάντοτε μεταξύ Κρήτης – Κύπρου, αλλά πιστεύω ότι όλοι σήμερα
ανταποκρινόμαστε σ’ ένα άλλο σάλπισμα, το σάλπισμα της λειτουργίας του
λόγου.
Πιστεύω ακράδαντα, ως εκπρόσωπος του λόγου, ότι ο λόγος είναι πιο
δυνατός κι από τα όπλα και ήρθε η στιγμή να δείξουμε, να προβάλουμε και ν’
αξιοποιήσουμε πλήρως αυτή τη δύναμη του λόγου.
Ευχαριστούμε και συγχαίρουμε τον Πολιτιστικό Οργανισμό Κρήτης για την
πρωτοβουλία του να οργανώσει αυτές τις επαφές και να τις μεθοδεύσει και με
την άδειά σας θα ήθελα να προσφέρω εκ μέρους του ΡΙΚ, ένα αναμνηστικό
στον κ. Νομάρχη και μερικά από τα βιβλία μου.
ΝΟΜΑΡΧΗΣ:
Σας ευχαριστώ. Είναι πολύ όμορφο να κάθεται κανείς ανάμεσα σε
ανθρώπους του πνεύματος. Αισθάνομαι κι εγώ πάρα πολύ όμορφα. Θα σας
δώσουμε τα δώρα μας όπως συνηθίζουμε εδώ στην Κρήτη, όταν θα σας
αποχαιρετούμε.
ΝΑΓΙΑ ΡΟΥΣΟΥ:
Αλλά να μου επιτραπεί να προσθέσω κι ένα αναμνηστικό στον Πολιτιστικό
Οργανισμό Κρήτης και στον καλλιτεχνικό του Διευθυντή κ. Μπάμπη
Πραματευτάκη.
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Έναν χαιρετισμό ακόμα θ’ ακούσουμε από την
κα Νίκη Λαδάκη – Φιλίππου. Σας υπενθυμίζω ότι για
οικονομία χρόνου οι εκπρόσωποι που έχουν εισήγηση, πριν
αρχίσουν αυτή θα μπορούν να κάνουν τον χαιρετισμό τους.
ΝΙΚΗ ΛΑΔΑΚΗ – ΦΙΛΙΠΠΟΥ:
Σεβασμιώτατοι
Αγαπητοί φίλοι και φίλες.
Πρέπει να ομολογήσω ότι είμαι εντελώς ανέτοιμη, όμως στη σημερινή σύναξη
δεν χωράνε τα λόγια, εδώ που χωράει το αίσθημα. Οι δύο κόσμοι μας
ενώνονται με κοινούς αγώνες. Και ο πολιτισμός μας με μια γέφυρα. Τη
γέφυρα του λόγου, του πολιτισμού, της λογοτεχνίας.
Ως ποιήτρια σας χαιρετώ, σας ευχαριστώ που μας δίνετε την ευκαιρία ν’
ακουστούμε με τις δύο φίλες μου ποιήτριες απόψε, την Κλαίρη Αγγελίδου και
τη Νάγια Ρούσου.
Είναι τιμή για μας.
Σας ευχαριστώ και πάλι για τη θερμή φιλοξενία σας.
ΝΟΜΑΡΧΗΣ:
Θα μου επιτρέψετε. Είναι φυσικό σε τέτοιες εκδηλώσεις να γίνονται
παραλείψεις. Και εγώ παρέλειψα κάτι σημαντικό. Κοντά μας είναι ο
εκπρόσωπος του Πανεπιστημίου, ο κ Σταμπολίδης. Ο αρχαιολόγος, του
οποίου η δραστηριότητα είναι γνωστή, όχι μόνο στον ελλαδικό χώρο, αλλά και
στο εξωτερικό. Υπάρχουν και άλλοι εκπρόσωποι των πνευματικών ιδρυμάτων
του τόπου μας. Δεν ξέρω αν παρέλειψα, Εύα, κάποιους.
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Οπωσδήποτε θα ’πρεπε ν’ αφιερώσουμε πολύ
χρόνο έστω και με λίγα λεπτά για τον καθένα για να
παρουσιάσουμε αυτούς που μας τιμούν με την παρουσία
τους. Είναι από τις λίγες φορές που αυτή η αίθουσα έχει μια
διαφορετική ατμόσφαιρα. Κυριαρχεί το Πνεύμα.
Έχουμε τη χαρά να βρίσκονται ανάμεσά μας εκπρόσωποι
της εκκλησίας. Αυτό μας κάνει να πιστεύουμε ότι η
προσπάθειά μας θα πάει καλά.
Θα παρακαλούσαμε τώρα τον κ. Μπάμπη Πραματευτάκη,
Διευθυντή και εκπρόσωπο του Οργανισμού, να μας
παρουσιάσει συνοπτικά, κατά το δυνατόν, τους στόχους
αυτής της κίνησης.
ΜΠΑΜΠΗΣ ΠΡΑΜΑΤΕΥΤΑΚΗΣ:
Σεβασμιώτατοι
Κύριε Νομάρχα
Κύριε Βουλευτά
Κύριοι εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των πολιτιστικών φορέων
του νησιού μας
Αγαπητοί φιλοξενούμενοι
Αγαπητοί φίλοι
Ο Πολιτιστικός Οργανισμός Κρήτης με ιδιαίτερη χαρά, σας καλωσορίζει στη
σημερινή μας συνάντηση, που αποτελεί την αφετηρία, η οποία πιστεύουμε ότι
θα θέσει τις βάσεις, για μια περαιτέρω δημιουργική συνεργασία κι ένα γόνιμο
πνευματικό προβληματισμό.
Ο Πολιτιστικός Οργανισμός Κρήτης δημιουργήθηκε από την ανάγκη
προβολής των πνευματικών αξιών του νησιού, της λόγια και παραδοσιακής
του δημιουργίας μπροστά στον κίνδυνο της περιθωριοποίησης τους από τον
υδροκεφαλισμό της πρωτεύουσας.
Δεν θα επεκταθώ γιατί οι καταστατικοί του στόχοι περιέχονται σε έντυπο που
έχετε στα χέρια σας.
Ο Οργανισμός φιλοδοξεί να συντονίσει και να ενώσει τις δημιουργικές
προσπάθειες των πολιτιστικών φορέων του νησιού, σ’ ένα δυναμικό διάλογο
και μια ενοποιό κίνηση για το ποιοτικό ανέβασμα της καλλιτεχνικής και
πνευματικής παραγωγής της Κρήτης.
Οργανισμός μη κερδοσκοπικός. Έχει στους στόχους του το όραμα μιας
πολιτιστικής παρέμβασης στην Κρήτη αλλά και της εξόδου της παραγωγής
μας εντός και εκτός της Ελλάδας.
Στη σημερινή μας συνάντηση νοιώθουμε τη συγκίνηση και το ρίγος που γεννά
η ευθύνη αυτού του διαλόγου, όχι μόνο γιατί θα συμβάλει στη άμεση
υλοποίηση πολιτιστικών προτάσεων που θα ριχτούν στο τραπέζι, αλλά
κυρίως γιατί διανοίγει τους δρόμους του μέλλοντος, τους δρόμους του
συγκερασμού των πολιτιστικών προσπαθειών αδελφών με την Κρήτη,
περιφερειακών κέντρων του ελληνισμού και προπαντός με τη βασανισμένη
Κύπρο μας.
Ας μου επιτραπεί από αυτή τη θέση να εκφράσω και ενώπιον των εκλεκτών
φιλοξενουμένων μας, τις ειλικρινείς και θερμές ευχαριστίες του Πολιτιστικού
Οργανισμού Κρήτης στον εκπρόσωπο της ελληνικής πολιτείας, το Νομάρχη
Ρεθύμνης κ. Παναγιώτη Κλάδο, που με την ευαισθησία και τη μεγάλη του
καρδιά αγκάλιασε και στήριξε οικονομικά, ηθικά και ολόψυχα την υλοποίηση
του σχεδίου της σημερινής σύναξης και των λοιπών σημαντικών εκδηλώσεων
στο νησί μας μ’ αυτή την ευκαιρία.
Ευχαριστώ.
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Τον λόγο έχει τώρα ο Ανώτερος Μορφωτικός
Λειτουργός κ. Γιάννης Κατσούρης.
Θεωρούμε καθοριστική τη δική του εισήγηση, γιατί από
αυτόν ανοίγουν οι δρόμοι της περαιτέρω συνεργασία μας με
την Κύπρο.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΣΟΥΡΗΣ:
Σεβασμιώτατοι
Κυρίες και Κύριοι
Αγαπητοί φίλοι
Εμείς που ασχολούμεθα με τα πολιτιστικά έχουμε ακριβώς στα χέρια μας το
ίδιο όπλο και είναι γνωστό ότι στον ελληνισμό, ένα από τα σοβαρότερα όπλα
διά μέσου των αιώνων, ήταν οι πολιτιστικές κατακτήσεις.
Χαίρομαι που βρίσκομαι σήμερα μαζί σας. Μεταφέρω τον χαιρετισμό του
Υπουργείου Παιδείας και της Μορφωτικής Υπηρεσίας και δηλώνω έτοιμος,
από αυτή τη στιγμή, να ξεκινήσουμε ένα πρόγραμμα, συγκεκριμένο, που θα
έχει ως σκοπό, να κάνει πιο στενές τις σχέσεις ημών των Ελλήνων της
Περιφέρειας. Η Κύπρος, η Κρήτη, τα Δωδεκάνησα, τα Επτάνησα και άλλοι
χώροι που σήμερα δεν υπάρχουν, όπως ο Πόντος, η Σμύρνη, όπως είναι
αυτή τη στιγμή οι Έλληνες της Αλβανίας, ήταν ο Ελληνισμός που στο
πέρασμα των αιώνων κράτησε όλα τα κτήματα παρά τις πιέσεις της
επιβουλής, και είναι ο ελληνισμός εκείνος που εμπλούτισε κατά τον καλύτερο
τρόπο τον πολιτισμό του Κέντρου.
Αν σκεφτούμε ότι η νεώτερη ποίηση ξεκινά από την Κρήτη με τον Ερωτόκριτο,
αν σκεφτούμε τον Καζαντζάκη που πηγαίνει στην Αθήνα, αν σκεφτούμε τον
Σολωμό που ξεκίνησε από τα Επτάνησα, αν σκεφτούμε τους Φαναριώτες που
ξεκίνησαν από την Κωνσταντινούπολη, αντιλαμβάνεστε ότι μια πολύ μεγάλη
δύναμη του πνευματικού ελληνισμού ήταν η Περιφέρεια.
Αυτή τη στιγμή εκπροσωπούμε τη δυνατή Περιφέρεια, έστω κι αν
υποφέρουμε, έστω κι αν έχουμε προβλήματα, έστω κι αν είμαστε
κυματοθραύστες των επιβολών. Θα τις αντέξουμε και θα βγούμε νικητές και
θα συνεχίσουμε το έργο μας για το καλό όλου του Ελληνισμού.
Συγκεκριμένα πράγματα για πολιτιστικές ανταλλαγές.
Είναι καλά να πω εξ’ αρχής ότι το Υπουργείο Παιδείας της Κύπρου έχει
υπογράψει ειδικό πρόγραμμα πολιτιστικών ανταλλαγών με το υπουργείο
Πολιτισμού, βάσει του οποίου η πλευρά που στέλνει αναλαμβάνει τα έξοδα, η
πλευρά που στέλνει αναλαμβάνει τη φιλοξενία.
Υπάρχει ένα γενικό πλαίσιο κρατικό μέσα στο οποίο μπορούν να ενταχθούν οι
οποιεσδήποτε πολιτιστικές ανταλλαγές.
Αν θέλετε κάτω από τις ευλογίες ή κάτω από τις συμβατικές υποχρεώσεις του
Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας και του Υπουργείου Παιδείας της
Κύπρου.
Τι θα μπορούσαμε τώρα να κάνουμε.
Αυτή τη στιγμή μπορώ να προτείνω τα εξής πράγματα, τα οποία αμέσως
μπορούμε να τα ξεκινήσουμε.
Έχουμε μια μεγάλη έκθεση σύγχρονης Κυπριακής Τέχνης που είναι στο σπίτι
της Κύπρου.
Ήταν μια έκθεση που πήγε στη Θεσσαλονίκη, μεταφέρθηκε στο σπίτι της
Κύπρου και βρίσκεται στην Αθήνα. Ευχαρίστως μετά την Αθήνα να
μεταφερθεί και στην Κρήτη.
Είναι μια μεγάλη έκθεση, χρειάζεται ένας μεγάλος χώρος και εκπροσωπεί τα
κυριότερα ρεύματα της Κυπριακής ζωγραφικής από το 1960 και μετά.
Αυτό επαναλαμβάνω μπορεί να γίνει και τον επόμενο μήνα.
Ένα δεύτερο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι μια έκθεση κυπριακού
βιβλίου, κάθε δύο χρόνια, να τη μεταφέρουμε στην Κρήτη σε ένα, δύο κέντρα,
όπου εσείς θελήσετε, να τη συνοδεύει κάποιος άνθρωπος, ο οποίος θα κάνει
μια διάλεξη πάνω στο θέμα. Αυτά τα βιβλία θα δωρίζονται σε μια βιβλιοθήκη
που εσείς θα μας υποδείξετε έτσι ώστε σιγά – σιγά να γίνουν σε κάποιους
χώρους, κάποιες κυπρολογικές βιβλιοθήκες.
Ήδη μια τέτοια προσπάθεια κάναμε πριν από λίγα χρόνια με το Πανεπιστήμιο
της Κρήτης.
Ένα τρίτο πράγμα που πρέπει να συζητήσουμε, γιατί παρουσιάζει δυσκολίες,
είναι η μεταφορά εδώ της μιας από τις δύο ορχήστρες μας, που διαθέτει η
Μορφωτική Υπηρεσία του Υπουργείου Παιδείας, η μία είναι μια ορχήστρα
δωματίου και η άλλη είναι μια συμφωνική ορχήστρα νέων παιδιών, δηλαδή
από 12-20 χρόνων, με ρεπερτόριο πάντοτε κλασικό. Ο κ. Παναγιώτου που
βρίσκεται εδώ και χειρίζεται αυτό το θέμα, θα μπορούσε αυτές τις μέρες να
επεξεργαστεί κάποιο πρόγραμμα, ώστε να γίνει αυτό πραγματικότητα.
Επαναλαμβάνω ότι αυτό το θέμα παρουσιάζει κάποιες οργανωτικές
δυσκολίες, επειδή η πρώτη ορχήστρα αποτελείται από 20-25 άτομα και η
δεύτερη από πολλά περισσότερα.
Από την πλευρά μας θα μπορούσαμε αυτά τα ίδια πράγματα να τα δεχτούμε
στην Κύπρο.
Θα μπορούσαμε να ανταλλάξουμε διαλέξεις.
Στην Κύπρο λειτουργεί ένας θεσμός ανοιχτού Πανεπιστημίου μεταξύ
Υπουργείου Παιδείας και Πανεπιστημίου Αθηνών, αυτή τη στιγμή σε
επαρχιακά ή αγροτικά κέντρα της Κύπρου.
Αυτό το πράγμα θα μπορούσαμε να το επεκτείνουμε και με το Πανεπιστήμιο
Κρήτης. Η χρηματοδότηση των ομιλητών που έρχονται στην Κύπρο γίνεται
από το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας και τη φιλοξενία αναλαμβάνει η
δική μας πλευρά.
Ανεξάρτητα απ’ αυτό, τη διάλεξη που ακούσαμε χθες μπορούμε οποιαδήποτε
στιγμή να φιλοξενήσουμε στην Κύπρο.
Για μεμονωμένους ομιλητές δεν υπάρχει πρόβλημα. Οι δυσκολίες είναι πολύ
μικρές. Φθάνει να υπάρχει εκείνος ο μηχανισμός, οι τρόποι επαφής, ώστε
αυτό το θέμα να ρυθμίζεται στις λεπτομέρειες.
Επιθυμία μας είναι να κρατήσουμε αυτό το κανάλι ανοιχτό. Επιθυμούμε και τα
μεγαλόπνοα σχέδια αλλά ας μη σταθούμε εκεί. Ας περιοριστούμε στα πλαίσια
των οικονομικών δυνατοτήτων μας.
Οι ιδέες είναι καλές, οι οραματισμοί είναι σπουδαίο πράγμα, ας σταθούμε
όμως στις δυνατότητές μας.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ. Πριν κάτσω έχω κι εγώ ένα μικρό δώρο από το
Υπουργείο Παιδείας για τον κ. Νομάρχη.
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Καμιά ερώτηση για τον κ. Κατσούρη;
ΚΑΤΣΟΥΡΗΣ:
Είμαι στη διάθεσή σας για ότι θέλετε.
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Θα μπορούσε και στο τέλος να γίνει αυτό,
ώστε να δοθεί η ευκαιρία και για κάποια δευτερολογία.
ΖΗΝΩΝ ΖΑΝΝΕΤΟΣ:
Ας ολοκληρωθούν οι εισηγήσεις.
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Θα παρακαλούσαμε τώρα τον Μορφωτικό
Ακόλουθο της πρεσβείας της Κύπρου κ. Γιώργο Γιώργη,
Διευθυντή στο Σπίτι της Κύπρου να μας κάνει τη δική του
εισήγηση.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΙΩΡΓΗΣ:
Θα μου επιτρέψετε τα λίγα λόγια που θα πω να τ’ αφιερώσω σ’ ένα νεαρό
τότε φιλόλογο, το 1965, που μάς έμαθε στο Γυμνάσιο της Αμμοχώστου ν’
αγαπάμε την Ελλάδα κι αργότερα μάς συνόδεψε σε κείνες τις καταπληκτικές
εκδρομές που γινόντουσαν στη δεκαετία του ’60 στην Ελλάδα και μας γνώρισε
και μάς έμαθε ν’ αγαπάμε τούτο τον τόπο. Στον Ζήνωνα Ζαννέτο, που
διαμένει τώρα στην Κρήτη.
Δεν θα πω για το τι θα μπορούσαμε να προσφέρουμε από την πλευρά του
Σπιτιού της Κύπρου, που εξ’ άλλου καλύπτεται από τη Μορφωτική Υπηρεσία,
που ως προς την πολιτιστική του λειτουργία υπάγεται σ’ αυτήν.
Υπάρχει κι ένα έτοιμο έντυπο εδώ, στο οποίο αναφέρονται τόσο το υλικό και
οι εκθέσεις που μπορούν να δανειστούν όσο και κάποιες προτάσεις που
κάνουμε σε Δήμους και σε Πολιτιστικούς φορείς της Ελλάδας για τη
διοργάνωση διαφόρων εκδηλώσεων.
Θα ’θέλα να μου επιτρέψετε μια και ειδικά ασχολούμαι με το θέμα, να εστιάσω
την ανακοίνωσή μου, στις σχέσεις που δένουν την Κύπρο με την Κρήτη, ειδικά
στα νεότερα χρόνια.
Ο κ. Δημητρίου ας μου επιτρέψει άλλα χρόνια τώρα μιλάμε για τις σχέσεις
Κύπρου και Κρήτης στα Μινωικά χρόνια, στα ιστορικά χρόνια. Κάναμε
συνέδρια, κάναμε εισηγήσεις και αφήσαμε όντως αδικημένα τα νεότερα
χρόνια. Είναι πολλές αυτές οι σχέσεις.
Έκανα μια πρόχειρη κωδικοποίηση αυτών των σχέσεων. Είναι περίπου 16
ενότητες από τις οποίες αναφέρω ενδεικτικά μερικές.
Η πρώτη ενότητα είναι οι Γραμματειακές σχέσεις.
Είναι η αναφορά της Κύπρου στην Κρητική Λογοτεχνία, από τον Ερωτόκριτο
μέχρι τον Καζαντζάκη ή και τον Πρεβελάκη.
Ο Καζαντζάκης στο «Ταξιδεύοντας» και ο Πρεβελάκης «Παντέρμη Κρήτη»
όταν τόκανε μετά το ’74 «Παντέρμη Κύπρος».
Είναι ακόμη η Κρήτη στην Κυπριακή Λογοτεχνία, στην παλαιότερη και στη
νεώτερη.
Αναφέρω ενδεικτικά ότι ο εθνικός βάρδος της Κύπρου, ο Βασίλης Μιχαηλίδης,
αφιέρωσε τρία ποιήματα στην Κρήτη το 1897, το 1898 και το 1900.
Να πω μόνο μερικούς στίχους για το ποίημα που έγραψε το 1897, αμέσως
μετά την επανάσταση της Κρήτης:
«Η Κρήτη που δεν έπαψε
ποτέ τον πόλεμό της
η Κρήτη που έχει ελεύθερη
μητέρα στο πλευρό της
και τόσα χρόνια πολεμά
να κόψει τα δεσμά της
για να χυθεί ελεύθερη
να μπει στην αγκαλιά της.
Σαράντα χρόνια πολεμά
η Κρήτη μοναχή της
και η Ελλάς από μακράν
διατελεί ως ξένη
και τώρα μόλις έτρεξε
και τρέξατε οχτροί της
’σεις που ποτέ σας της σκλαβιάς
δεν νιώσατε τον πόνο
σκλάβα την Κύπρο θέλετε
και σκλάβα πάλι ας μένει,
αλλά Ευρώπη άδικος
σου ενθυμίζω μόνον
Αίγυπτον, Κύπρο, Τύνιδα
Βοσνία, Ερζεγοβίνη
γιατί δεν έτρεξες εκεί
πούναι και ξένοι τόποι
ότι κι αν πεις είσ’ άδικος
είσ’ άδικος Ευρώπη.
Νομίζω ότι της ταιριάζει και σήμερα της Ευρώπης. Είναι ακόμα οι σχέσεις της
Κρήτης με την Κύπρο στους θρήνους, τ’ αφηγηματικά εκείνα ποιήματα που
είναι τιμή ν’ αναφέρω ότι ο πρώτος που ασχολήθηκε είναι ο Μητροπολίτης
Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου. Ασχολήθηκε με το θρήνο του Ιωακείμ του
Κυπρίου για την κατάληψη της Κρήτης.
Τα γεγονότα που συνδέουν την Κύπρο με την Κρήτη στα βενετιά χρόνια, τότε
που Κύπριοι και Κρήτες σπουδάζουν στο Φλανκιανό φροντιστήριο που
ίδρυσε ο Κύπριος Θωμάς Φλαγγίνης, το πρώτο Πανεπιστήμιο του
Ελληνισμού, το σημερινό Βυζαντινό Ινστιτούτο της Βενετίας, την πολιτισμική
επικοινωνία στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Έχουμε πολλούς Κρήτες
ζωγράφους που ζωγραφίζουν εικόνες και εκκλησίες στην Κρήτη, όπως είναι ο
μεγάλος μεταβυζαντινός ζωγράφος Ιωάννης Κορνάρος από τη Σητεία. Είναι
ακόμα οι εμπορικές σχέσεις σε κείνα τα χρόνια, οι βίβλοι με τις εγγυητικές
πράξεις του DUCA DI CANDIA περιέχουν πολλά από αυτά τα στοιχεία, είναι
οι Κύπριοι και οι Κρήτες συναγωνιστές, στις εθνικές εξορμήσεις, στην
επανάσταση του ’21, στο Μακεδονικό αγώνα.
Αν και η Κρήτη καυχάται ότι απ’ όλο τον υπόδουλο Ελληνισμό, ήταν η πρώτη
σε αριθμό εθελοντών στο μακεδονικό Αγώνα, η Κύπρος έχει την τιμή να είναι
η δεύτερη περιφέρεια, που έστειλε εθελοντές στη Μακεδονία.
Είναι ακόμα οι Κύπριοι εθελοντές στις κρητικές επαναστάσεις και ο απόηχος
των επιπτώσεων τους στην Κύπρο. Θα πω ότι το 1897, ο Άγγλος διοικητής
της Κύπρου, έβγαλε απαγορευτικό διάταγμα, που απειλούσε με φυλακή και
πρόστιμο τους Κύπριους που έρχονταν εθελοντές στην Κρήτη.
Είναι οι Κρήτες δάσκαλοι και κληρικοί στην Κύπρο από τον Γεώργιο Σιμας,
που είναι στο νησί ως το 1850 μέχρι τον μεγάλο και φωτισμένο κληρικό
ιεράρχη, τον «Βενιζέλο της Εκκλησίας» τον Μελέτιο Μεταξάκη που άρχισε το
ιερατικό του στάδιο από τη Λάρνακα της Κύπρου κι αργότερα έγινε
Κωνσταντινουπόλεως, Αθηνών, Αλεξανδρείας.
Την Κυπριακή αντιδωρεά προς την Κρήτη με το Νεόφυτο Ροδινό, το Νικόλαο
Θεμιστοκλέους και τον Γεώργιο Χουρμούλιο που έδρασαν στην Κρήτη, τη
συμμετοχή των Κυπρίων στη Μάχη της Κρήτης. Στο νεκροταφείο της Σούδας
είναι θαμμένοι οκτώ Κύπριοι που πολέμησαν στην Κρήτη με το Κυπριακό
Σύνταγμα και ανάμεσά τους και μερικοί Τουρκοκύπριοι, που πολέμησαν μαζί
με τους Ελληνοκυπρίους, ενάντια στο Ναζισμό, για την κρητική ελευθερία.
Ήταν πριν ακόμα ο σωβινισμός, αρχίσει να πριονίζει τους Τουρκοκυπρίους.
Και είναι μεγάλη η συμπαράσταση για να κλείσω εδώ, των Κρητών, προς τον
Κυπριακό Αγώνα. Και στην Κύπρο ξέρουμε πως αν κάποιοι ξεσηκώθηκαν, αν
κάποιοι συμπαραστάθηκαν στους Κυπρίους, τα χρόνια του ’55-’59, ήταν κατ’
εξοχήν οι Κρήτες, αφού εδώ εκπαιδεύτηκαν Κύπριοι, εδώ μαζεύτηκε ο
οπλισμός που εστάλη στην Κύπρο για την ΕΟΚΑ.
Ξεσηκώθηκαν, έπεσε ξύλο. Έτσι οι πιο μεγάλοι καμαρώνουν ότι πήραν μέρος
στις διαδηλώσεις ενάντια στους Άγγλους και άλλα πολλά, που θα μπορούσαν
ίσως ν’ αποτελέσουν αντικείμενο ιδιαίτερων μελετών ή ενός μικρού
συμποσίου, για να εξαρθούν αυτές οι σχέσεις. Και θα μπορούσαμε σ’ αυτά να
στηριχτούμε για να γίνουν κάποια πράγματα τοπικά. Τοπικές εκδηλώσεις με
την ευκαιρία κάποιων επετείων.
Στο Ρέθυμνο για παράδειγμα υπάρχει οδός Κύπρου, υπάρχει οδός Καραολή
και Δημητρίου.
Θα μπορούσαν στις 20 Ιουλίου στην επέτειο της εισβολής να δενδροφυτευθεί
η οδός Κύπρου. Θα μπορούσε στην επέτειο απαγχονισμού του Καραολή και
του Δημητρίου να φυτευτεί μια ελιά ή να εντοπιστεί μια πλάκα στο δρόμο
εκείνο και να κινητοποιηθούν τα σχολεία έτσι ώστε να κινητοποιηθούν και οι
νεότερες γενιές που όσο πάει αποξενώνονται από τα εθνικά θέματα.
Σας ευχαριστώ
ΝΟΜΑΡΧΗΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ:
Στα όσα ενδιαφέροντα είπατε κ. Γεωργή θα μπορούσατε να προσθέσετε και
το ριζίτικο τραγούδι, που βγαίνει από τα σπλάχνα του κρητικού λαού και κάνει
αναφορές στην Κύπρο. Επιτρέψτε μου και μένα να υπενθυμίσω κάποιο στίχο,
με τον οποίο γίνεται ειδική αναφορά
Ούλες οι χώρες χαίρουνται
κι ούλες χαροκοπούνται
μα η Κύπρος η βαριόμοιρη
τραβά τις αλυσίδες.
Μα ακούστε ίντα τση μήνυσε
η αδερφή τζη η Κρήτη…
Και συνεχίζει. Είναι ένα τραγούδι ανώνυμου. Είναι βγαλμένο μέσα από την
ψυχή του Κρητικού Λαού. Δεν είναι το μόνο.
Έχουμε επιλέξει κάποια τραγούδια για σας και κάποια στιγμή, όταν θα
βρεθούμε σε κάποιους άλλους χώρους και κάνουμε παρέα κάτω από άλλες
συνθήκες, θάχουμε καιρό να σας τα πούμε.
ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ: Η ατμόσφαιρα θερμαίνεται περισσότερο με τις
αναφορές αυτές και νοιώθουμε πραγματικά ποιο κοντά στο
στόχο μας. Τη σύσφιξη των φιλικών σχέσεων των δύο
νησιών. Ας δώσουμε όμως το λόγο στον Αντιδήμαρχο
Λευκωσίας, τον κ. Θεοδότου.
ΘΕΟΔΟΤΟΥ:
Ως εκπρόσωπος του Δήμου Λευκωσίας, της μοναδικής πόλης στον κόσμο που
είναι διχοτομημένη αυτή τη στιγμή, μεταφέρω στην Κρήτη, τον αγωνιστικό
χαιρετισμό. Μεταφέρω την αγάπη μας και πιστεύουμε ακράδαντα πως τέτοιες
εκδηλώσεις, που πρωτοποριακά ο Πολιτιστικός Οργανισμός Κρήτης
προγραμματίζει, που με πολύ καλό συντονισμό όλων των φορέων,
βρισκόμαστε εδώ, και της Κύπρου και της Κρήτης, μπορεί ν’ αποτελέσει αυτό
που θέλομε. Γιατί μπορεί να μιλούμε και από χθες που μας συγκίνησε ο
καθηγητής με το θέμα της Ελεύθερνας, μπορούμε να συνεχίσουμε αυτή την
επαφή μεταξύ της νεώτερης Ελλάδας και της Κύπρου. Γιατί κακά τα ψέματα.
Μας λείπει η επικοινωνία.
Πρέπει να ’ρθουμε πιο κοντά. Γιατί με τις συνθήκες που ζούμε σήμερα, με το
ν’ αμφισβητούνται τα σύνορά μας, να διεκδικούνται ονομασίες των ελληνικών
τόπων, καταλαβαίνετε ότι αυτό που θέλομε είναι να ενωθούμε και να
συσφιχθούμε ώστε να μπορέσουμε ν’ αντιμετωπίσουμε τον κίνδυνο που μας
απειλεί. Μόνο μονιασμένοι, αγαπημένοι κι ενωμένοι από τη μια άκρη μέχρι την
άλλη θα μπορέσουμε ν’ αντισταθούμε.
Εμείς βεβαιώνουμε ότι στην Κύπρο, κρατούμε αυτή τη στιγμή τις Θερμοπύλες,
διότι χάσιμο της Κύπρου σημαίνει ότι θ’ αρχίσει να χάνεται ο Ελληνισμός. Δεν
θέλω να προσθέσω τίποτε άλλο, παρά να εκφράσω την αγάπη μας, την
εκτίμησή μας και σίγουρα τη συγκίνησή μας από τη στιγμή που πατήσαμε το
πόδι μας στην Κρήτη.
Σαν ανάμνηση αυτής της συνάντησης, προσφέρομε στον κ. Νομάρχη το
έμβλημα του Δήμου Λευκωσίας, το οποίο απεικονίζει τα ενετικά τείχη της
πόλης και σίγουρα τώρα η Λευκωσία έχει επεκταθεί πέρα των τειχών, αλλά το
έμβλημά μας απεικονίζει τα τείχη με τους προμαχώνες.
ΝΟΜΑΡΧΗΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ:
Σας ευχαριστώ. Εύχομαι σύντομα να επεκταθεί και πέρα από το
συρματόπλεγμα ο Ελληνισμός.
ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1992
Αφήστε μια απάντηση