Μια άλλη άποψη

Του ΑΛΚΙΒΙΑΔΗ ΜΑΥΡΑΚΗ
Μεγάλη αίσθηση προκάλεσε η αποκάλυψη της Μεγάλης Πηγάδας στην αρχή της
Εθνικής Αντιστάσεως με τα εκτελούμενα έργα στον ομώνυμο δρόμο. Έτσι τουλάχιστο
φάνηκε από το πρώτο δημοσίευμα της εφημερίδας «Ρεθεμνιώτικα Νέα» στις 9-2-1999.
Σε μένα εντύπωση έκαμε η άγνοια που χαρακτηρίζει εμάς τους Ρεθεμνιώτες σε ό,τι
έχει σχέση με την ίδια την ιστορία της πόλης μας και την… πατριδογνωσία του
περιβάλλοντα χώρου στον οποίο ζούμε.
Η Πηγάδα ήταν ΠΑΣΙΓΝΩΣΤΗ σε όλους τους Ρεθεμνιώτες τουλάχιστον μέχρι το 1970.
Ο γράφων είχε την ευκαιρία και την τύχη, τουλάχιστον τρεις φορές να ανασύρει νερό από
την Πηγάδα. Αυτά πριν το 1950. Είδα μάλιστα μία φορά συνεργείο του δήμου που καθάριζε
την Πηγάδα. Έβγαζαν από μέσα στερεά αντικείμενα και μαύρα «σάπια» χώματα.
Η άντληση του νερού από την Πηγάδα ήταν ότι το πιο εύκολο αφού δεν χρειαζόταν
ούτε καν άντλημα (σχοινί). Ένας κουβάς και μια βαθιά επίκυψη πάνω από το στόμιο του
πηγαδιού, ήταν αρκετά για να γεμίσει ο κουβάς. Το νερό ήταν 30-40 εκατοστά κάτω από το
στόμιο. Πιστεύω πως κανείς από όλους ή τους πολλούς Ρεθεμνιώτες δεν εγνώριζε πως
ήταν η Πηγάδα στο εσωτερικό της και πιο ήταν το μέγεθός της. Γι’ αυτό υπήρξαν και
υπάρχουν, όπως φαίνεται, ακόμη και σήμερο πολλές υποθέσεις για το ποια ήταν η
αποστολή της, από που γέμιζε και που διοχέτευε το νερό της για την ύδρευση των
κατοίκων της πόλης.
Ας γυρίσουμε όμως και πάλι στα γεγονότα των ημερών. Ακολούθησε στις 10-2-99 το
δημοσίευμα στα «Ρ.Ν.» του κ. Κ. Πετρίδη «Το… αρχαιολογικό εύρημα». Αυτό ήταν ένα…
ράπισμα στην αμνησία των Ρεθεμνιωτών. Στη συνέχεια 11-2-99 ακολούθησε και πάλι στα
«Ρ.Ν.» το δημοσίευμα του κ. Γ. Παπιομύτογλου. Αυτό έδωσε εξηγήσεις σε ορισμένα
πράγματα, αλλά πολλά άλλα – και προπάντων βασικά – τα περιέπλεξε με την παράθεση
του δημοσιεύματος του αείμνηστου Χριστ. Σταυρουλάκη το Μάιο του 1967. Είναι σωστά
όσα γράφει ο αείμνηστος Σταυρουλάκης για την αντλία και την επιγραφή με το «νερό για
λάτρα». Τη θυμάμαι κι εγώ! Όμως στην προσπάθειά του να ερμηνεύσει «ιστορικά και
αρχαιολογικά» την ύπαρξη της Πηγάδας και την αποστολή της, προβαίνει σε εκτιμήσεις
που όμως αποδεικνύεται σήμερο (κατά τη γνώμη μου πάντοτε) ήταν ατυχείς (εσφαλμένες).
Συγκεκριμένα στο δημοσίευμα αναφέρομαι. «… δεν πρόκειται περί πηγαδιού, αλλά περί
της πρώτης υπογείου δεξαμενής μεγάλης παροχής από της οποίας διοχετεύετο το νερό
κατά τους χρόνους της Βενετοκρατίας εις την κεντρικήν κρήνην της πόλεως ονομαζομένη
Κρήνη ΑΡΙΜΟΝΤΙ…». Σε άλλο σημείο του δημοσιεύματος αναφέρεται ότι το νερό «της
αγοράς ξεκινούσε… κατακάθαρο από την αρχαίαν πηγήν του Αγ. Ιωάννου της Μάννας του
νερού».
Σέβομαι τη μνήμη του πνευματικού ανθρώπου, του φυσιοδίφη, του ερευνητή, του
ιστορικού, του λαογράφου που τόσα πρόσφερε στην πόλη του Ρεθύμνου. Αλλά πιστεύω ότι
η οπτική άγνοια του συγκεκριμένου εσωτερικού χώρου της Πηγάδας και τα στοιχεία που
εκμαίευσε από το βιβλίο του Μ.Τ. Μπυνιαλή στο «Κρητικό Πόλεμο» τον οδήγησαν σε
ατυχείς εκτιμήσεις.
Επισκέφτηκα και είδα την Πηγάδα όπως αποκαλύφτηκε. Δεν είδα πουθενά ούτε
υπόνοια αγωγού που να απολήγει στην Πηγάδα. Ούτε υπόνοια αγωγού απορροής νερού
προς άλλη κατεύθυνση. Είδα, όμως, ένα τέλεια κατασκευασμένο και διατηρημένο κλασικό
πηγάδι. Είδα ακόμη δύο ημικύκλεια παράλληλα πέτρινα τόξα στη νότια πλευρά και προς
την επιφάνεια του πηγαδιού, που απολήγουν νοητά σε δυο άλλα αντίστοιχα στη βορεινή
πλευρά του, που η οροφή τους είναι καταστραμμένη. Αν αυτά τα τόξα αποκατασταθούν, η
οροφή τους θα βγει πάνω από την επιφάνεια της γης τουλάχιστον ένα μέτρο. Πάνω σ’ αυτά
τα πέτρινα τόξα ήταν (κατά τη γνώμη μου) στερεωμένο το αντλητικό συγκρότημα του
πηγαδιού. Δηλαδή εκεί πάνω στηριζόταν ο μηχανισμός (μύλος) ενός μαγκανοπήγαδου
(ντουλάπι) που αντλούσε το νερό.
Η Πηγάδα λοιπόν της Μ. Πόρτας είναι ένα κοινό πηγάδι φλεγάδικο, σαν τα πολλά
άλλα που υπήρχαν στην ευρύτερη περιοχή της πόλης. Το βάθος του πηγαδιού είναι τόσο,
όσο είναι το υψόμετρο του συγκεκριμένου σημείου από την επιφάνεια της θάλασσας, συν
ακόμη 0,50 μ. που χρειάζονταν για τη θεμελίωση του.
Άποψή μου λοιπόν χωρίς να έχω την απαίτηση να την αποδεχτεί κανείς (αλλά να
προβληματίσω τους αρμόδιους) γιατί δεν είμαι ο ειδικός, αλλά ένας κοινός νους, είναι ότι η
Πηγάδα της Μ. Πόρτας είναι ένα Φλεγάδικο πηγάδι τελείως ανεξάρτητο από οποιαδήποτε
άλλη πηγή ή οποιοδήποτε άλλο προορισμό στο ξεκίνημα της κατασκευής του, από την
άρδευση του γύρω χώρου και όχι την ύδρευση των κατοίκων!
Τώρα, πως βρέθηκε το πηγάδι εκεί;
Το πηγάδι, ασφαλέστατα, προϋπήρχε της πόλης το συγκεκριμένο σημείο. Τα τείχη
της πόλης άρχισαν να χτίζονται στο Ρέθυμνο στα 1540 και το πηγάδι βρέθηκε εντός τω
τειχών. Το πεδινό μέρος της περιοχής ξεκινούσε περίπου από το τούρκικο σχολείο και
έφθανε μέχρι ψηλά στο χώρο του Νοσοκομείου. Η κατασκευή του τείχους διχοτόμησε το
χώρο.
Η πόλη του Ρεθύμνου, κώμη αναφέρεται στα χρόνια εκείνα, στα 1583 είχε 4782
κατοίκους (καστροφύλακας Κ. 171) οι οποίοι κατοικούσαν στην περιοχή και νότια του
φρουρίου της Φορτέτζας. Αργότερα και επί τουρκοκρατίας η πόλη επεκτάθηκε και έφθασε
μέχρι τη Μ. Πόρτα. Η περιοχή της Μ. Πόρτας ήταν η πιο υποβαθμισμένη γι’ αυτό και
κατάληξε να είναι ο χώρος υποδοχής και εξυπηρέτησης υποζυγίων. (Χάνια – Πεταλάδικα –
σομαράδικα, κ.λπ.). κάτι ανάλογο, αλλά σε μικρότερο βαθμό συνέβαινε και στην ανατολική
πλευρά της πόλης (Αμμος Πόρτα) όπου και εκεί υπήρχαν οι αντίστοιχοι χώροι υποδοχής και
εξυπηρέτησης υποζυγίων.
Για το τι μέλλει γενέσθαι, δεν είναι δικό μου θέμα. Θέμα όμως όλων μας είναι να
σκύψομε και να μελετήσομε την ιστορία του τόπου μας και την πατριδογνωσία του χώρου
μας και γι’ αυτό την πρώτη ευθύνη και τον πρώτο λόγο έχουν τα κάθε είδους σχολεία μας
τα οποία υποχρεούνται να αναλάβουν την ευθύνη για μια πιο σωστή και δια βίου
ενημέρωση των νέων μας.

Αφήστε μια απάντηση