… και η αμφίεσή τους!
Του Γ.Π. ΕΚΚΕΚΑΚΗ
Καθώς βρισκόμαστε στον Ιούλιο και προχωρούμε στην καρδιά της τουριστικής σεζόν, σκέφτηκα να κάμω μια όσο γίνεται πιο τεκμηριωμένη αναδρομή στην προϊστορία του κρητικού τουρισμού, παραθέτοντας άγνωστα στοιχεία, αποσπάσματα από δυσεύρετα παλιά δημοσιεύματα στον ξένο τύπο κ.λπ., κ.λπ.
Ενώ όμως περιεργαζόμουν μια σειρά από σχετικές φωτογραφίες εποχής προκειμένου να επιλέξω εκείνες που θα συνόδευαν το… σοβαρό και τεκμηριωμένο δημοσίευμά μου, έμεινε το μάτι μου στην αμφίεση των τουριστριών της εποχής εκείνης. Η αναπόφευκτη σύγκριση με τη σημερινή γνωστή εικόνα μ’ έκαμε να χαμογελάσω. Ξανασκέφτηκα λοιπόν το θέμα μου και έκρινα ότι, καλοκαιριάτικα, θα ήταν ίσως προτιμότερο για τους αναγνώστες της εφημερίδας κάτι πιο ανάλαφρο.
Έτσι, αντί για την παράθεση πληκτικών λεπτομερειών, έρχομαι να παρουσιάσω απλώς μερικές από τις φωτογραφίες που μ’ έκαμαν να χαμογελάσω. Δεν ξέρω αν η αμφίεση των τουριστριών που απεικονίζονται στις φωτογραφίες φέρουν και σε άλλους το χαμόγελο. Ομολογώ ότι θα μ’ ενδιέφερε να το μάθω. Προπάντων θα ήμουν περίεργος ν’ ακούσω τα σχόλια εκείνων από τους νέους συμπολίτες μας που δεν έχουν άμεσο επαγγελματικό ενδιαφέρον, αλλά συνηθίζουν να βλέπουν το θέμα «τουρισμός» από τη σκοπιά του… «ερασιτέχνη», ας το πούμε έτσι!
Το Ρέθυμνο δεν ήταν συνήθως στα προγράμματα των τουριστικών γραφείων. Η κυρία που φαίνεται εδώ να έχει αφήσει το ομπρελίνο της στην άκρη (αριστερά) και να προσπαθεί να τραβήξει φωτογραφία, μπορεί και να μην είναι τουρίστρια αλλά σύζυγος κάποιου Ρώσου αξιωματικού. Εκείνος πάντως που τράβηξε το πλάνο που βλέπουμε ήταν τουρίστας Γάλλος. Και αυτό που βλέπομε είναι το εξωτερικό στόμιο της ανατολικής πύλης του Ρεθύμνου, της Άμμος την Πόρτα, όπως την έλεγαν τότε. Να σημειωθεί ότι πρόκειται για τη μόνη φωτογραφία του μνημείου που έχομε και ευγνωμονούμε τον ξένο τουρίστα που την τράβηξε, λίγο πριν εμείς την γκρεμίσουμε, χωρίς προηγουμένως να τη φωτογραφίσομε τουλάχιστον
(Από το αρχείο Γ.Π.Ε.)
Ας αφήσομε όμως στις ίδιες τις φωτογραφίες την ευτράπελη πλευρά του θέματος, κι εμείς ας πούμε δυο λόγια για τις πρώτες τουρίστριες στην Κρήτη. Δεν ξέρω αν υπάρχουν σήμερα στατιστικές που μας δίνουν ποσοστά σχετικά με το φύλο των ξένων που μας επισκέπτονται. Αν ναι, υποθέτω πως οι αριθμοί για άνδρες και γυναίκες δεν θα απέχουν μεταξύ τους. Όμως τα πράγματα δεν ήταν έτσι πάντα. Οι περιηγήτριες της Κρήτης ήταν είδος σπανιότατο πριν από το 1900 και θα έλεγα ανύπαρκτο πριν από το 1850. Η Αγγλίδα Mary Walker, η οποία επισκέφτηκε την Κρήτη δύο φορές μέσα στο διάστημα 1875-85, παραπονιέται στα βιβλία της ότι την έβλεπαν όλοι σαν φαινόμενο.
Καλό είναι να γνωρίζομε ότι η μεγάλη ανατροπή, αυτή που έφερε εξισορρόπηση στα ποσοστά που έχουν να κάμουν με το φύλο των ξένων επισκεπτών μας, έγινε γύρω στο 1900, με την καθιέρωση του ομαδικού τουρισμού. Λέγεται πως τα πρώτα τουριστικά γραφεία και πρακτορεία, με τη μορφή περίπου που έχουν και σήμερα, άνοιξαν στη Γαλλία με την ευκαιρία των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, το 1896. Σημασία έχει ότι το 1900 υπήρχαν τέτοια πρακτορεία στην Ευρώπη (τα ονόματά τους είναι γνωστά), που φρόντιζαν τα πάντα για τον ταξιδιώτη. Κατάρτιζαν ετήσια προγράμματα τα οποία έκαναν εγκαίρως γνωστά, ώστε να μπορεί κανείς να επιλέξει.
Οι δυσκολότερες στιγμές της Κρήτης για τις τουρίστριες των αρχών του 20ου αιώνα ήταν ασφαλώς αυτές της επιβίβασης και της αποβίβασης. Την αντικειμενική δυσκολία τέτοιων επιχειρήσεων ερχόταν να επιτείνει η μόδα της εποχής. Να σημειωθεί ότι και στις τρεις κρητικές πόλεις εκείνο τον καιρό τα ατμόπλοια έμεναν έξω από τα λιμάνια. (Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη στο Ηράκλειο το 1903 και προέρχεται από την εξαιρετική ενδιαφέρουσα δίγλωσση έκδοση με τίτλο Η Ελλάδα – Το ταξίδι των ελληνιστών)
Η γενίκευση του ομαδικού τουρισμού έτυχε να συμπέσει χρονικά με το μεγάλο σταθμό της κρητικής ιστορίας, την απομάκρυνση δηλαδή του τουριστικού στρατού από το νησί και την κήρυξη της Κρητικής Αυτονομίας, τέλος του 1898. Δε θα πρέπει επίσης να ξεχνούμε ότι λίγο μετά τα σημαντικά αυτά γεγονότα, ήρθαν και οι πρώτες εκπληκτικές ανακαλύψεις του Έβανς στην Κνωσό. Έτσι, η Κρήτη που είχε βρεθεί στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος με τα δραματικά γεγονότα που προηγήθηκαν της Αυτονομίας, έγινε πάλι σημείο αναφοράς προπάντων για τους μορφωμένους του κόσμου και τα μέλη της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας. Δεν είναι επομένως παράδοξο που ο τόπος μας, χάρη στην Κνωσό κυρίως, είχε περίοπτη θέση στις προτιμήσεις εκείνων που παρακολουθούσαν τα τουριστικά προγράμματα των ευρωπαϊκών πρακτορείων. Οι πρώτοι εκείνοι τουρίστες μας ήταν βεβαίως εύποροι μέχρι και πλούσιοι κύριοι, οι οποίοι συνοδεύονταν από τις κυρίες τους. Και ήταν οι κυρίες αυτές που συνήθως κοινολογούσαν με καμάρι τις εντυπώσεις τους, δείχνοντας και φωτογραφίες, που τότε είχαν αρχίσει να γίνονται μόδα.
Για τις αρχαιότητες και το μέλλον του τουρισμού της Κρήτης είχαν, βεβαίως, περισσότερη σημασία τα δημοσιεύματα των επιστημόνων, τόσο στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο όσο και στα ειδικά επιστημονικά έντυπα.
Γι’ αυτούς που γνωρίζουν τα πράγματα και παρακολουθούν νούμερα και στατιστικές θα ήθελα, κλείνοντας, να σημειώσω τούτο: Μπορεί ο αριθμός των αφίξεων εκείνα τα χρόνια (τη σεζόν του 1902, για παράδειγμα) να μοιάζει αστείος με τα σημερινά κριτήρια όμως το μορφωτικό επίπεδο των τότε επισκεπτών μας θα παραμείνει αξεπέραστο όσα χρόνια κι αν περάσουν.
ΠΗΓΗ: ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ