Χωριό και κοινότητα της επαρχίας Μυλοποτάμου. Βρίσκεται στο βόρειο μέρος της επαρχίας, σε υψόμ. 75μ. σε απόσταση 7χμ. από τη θάλασσα. Απέχει 24 χμ από το Ρέθυμνο . είναι πρωτεύουσα της επαρχίας Μυλοποτάμου και έχει 2000 κατοίκους αποτελεί το εμπορικό και βιοτεχνικό κέντρο της περιοχής και εδώ είναι συγκεντρωμένες οι δημοσιές υπηρεσίες. Στην κοινότητα υπάγονται και οι οικισμοί Δάφνη και Ξουζανά.
Παλιά το χωριό λεγόταν Βασιλικό Πέρασμα. Το όνομά του το οφείλει στο γεγονός ότι αποτελούσε το πέρασμα προς το ποτάμι, στη διασταύρωση μάλιστα υπήρχε και χάνι.
Το χωριό πρέπει να υπήρχε επι Ενετοκρατίας αφού αναφέρεται στις ενετικές απογραφές το Barozzi «Καστροφύλα». Ο δε Basillicata το αναφέρει το 1583 με 193 κατοίκους.
Ο πρώτος πάντως που ίδρυσε τη νέα κοινότητα το 1938 λεγόταν Ιάκωβος Γουρδάκης . Επίσης στο χωριό έχουν βρεθεί τα καταλύματα που έζησε και πέθανε ο Σταύρος Καλλέργης, ο πρώτος σοσιαλιστής στην Ελλάδα.
Επι της Τουρκοκρατίας, ήταν ασήμαντος οικισμός με 21 χαράτσια. Αποτελούσε το ορμητήριο των τούρκων Οξουζίδων που στην κυριολεξία αποτελούσαν το φόβο και τον τόμο των χριστιανών που περνούσαν από κει, καθώς του ς συλλάμβαναν, τους βασάνιζαν άγρια και κατόπιν του εκτελούσαν.
Το 1912 οι Ρώσοι αναστήλωσαν τη σιδερένια γέφυρα του Ποταμού. Το 123 όταν πέρασε ο κεντρικός δρόμος Ρεθύμνου – Ηρακλείου. Δεν υπήρχαν παρά μόνο 10 σπίτια , ενώ το μεγαλύτερο χωριό της περιοχής ήταν το Πάνορμο. Από το τε όμως που φτιάχτηκε ο αυτοκινητόδρομος το Πέραμα άρχισε να συγκεντρώνει μεγαλύτερη κίνηση από το Πάνορμο.
Στην τοποθεσία Παλιοκκλησιά έχουν ανακαλυφθεί χάλκινα εδώλια και ερείπια ρωμαϊκών οικοδομών, καθώς και όστρακα.
ΚΡΗΤΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Το Πέραμα Μυλοποτάμου και η εξέλιξή του
Του ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΚΑΛΑΪΤΖΑΚΗ
Όταν το πάλαι η επαρχία Μυλοποτάμου εκινείτο διά την επαναφοράν της έδρας του Ειρηνοδικείου
Μυλοποτάμου από Πανόρμου εις Πέραμα νεαρός τότε δικηγόρος μετέσχον ενεργώς εις την κίνησιν
ταύτην ως ενθυμούνται οι παλαιότεροι με γνώμονά μου και μόνον την αρτιοτέραν δικαστηριακήν
εξυπηρέτησιν των συνεπαρχιωτών μου των ορεινών ιδία διαμερισμάτων αλλά και των μεσαίων
αναγκαζομένων πολλάκις να διανυκτερεύουν εις Πάνορμον οσάκις ως διάδικοι μετέβαινον εκεί προς
δικαστικήν επίλυσιν των διαφορών των.
Τότε βέβαια σύνθημα της όλης έστω και διά συλλαλητηρίων Ειρηνικής κινήσεως ήτο διά τους
προαναφερθέντας λόγους η αποκατάστασις των πραγμάτων η επαναφορά της έδρας του Ειρηνοδικείου
εις την φυσικήν του θέσιν το Πέραμα τον ομφαλόν αυτόν της επαρχίας Μυλοποτάμου ένθα και το
προϋπάρχον γνωστόν Δικαστικόν μέγαρον ταυτοχρόνως όμως ως ήτο επόμενον με την επίτευξιν του
επιδιωκομένου σκοπού επετυγχάνετο διά την Επαρχίαν Μυλοποτάμου και μία άλλη σοβαρά ωσαύτως
εξυπηρέτησις διά τα ταυτοχρόνου μεταφοράς εις Πέραμα και της έδρας της Υποδιοικήσεως Χωρ/κής ως
και του Υποθηκοφυλακίου και του Συμβολαιογραφείου Μυλοποτάμου αρχαί αι οποίαι εν τω συνόλω των
βοηθούσης και της εκ Περάματος διερχομένης κεντρικής αρτηρίας Χανίων – Ηρακλείου συνέβαλλον
βαθμηθύν εις το να αποβή το Πέραμα εις μίαν αξιόλογον κωμόπολιν.
Αξιόλογον διότι με την έκτοτε συρροήν εις Πέραμα πολλών της Επαρχίας Μυλοποτάμου
οικογενειών, το Πέραμα επεξετείνετο: οικοδομαί νέαι ανεγείροντο και τα εμπορικά καταστήματα
σπουδαίως διευκολύνοντα το διακοσμιτικόν εμπόριον ολονέν και επληθύντο εις τρόπον ώστε εν τη
επεκτάσει του αυτή του Περάματος οι νέοι άποικοι αυτού να αντιμετωπίζουν σοβαράς ανάγκας
αυτομάτως εμφανιζομένας ως η ύδρευσις, ο ηλεκτροφωτισμός αυτού, η ανέγερσις ναών και νέων
εκπαιδευτικών ιδρυμάτων αι οποίαι ανάγκαι είναι αληθές διά της δραστηριότητος και πάλιν και της
επιμονής των κατοίκων αρκούντων εκαλύφθησαν διά να αποβάλλη εν τέλει το Πέραμα το μοιρολοτρικόν
πνεύμα και την ραθυμίαν των παλαιών του κατοίκων.
Εάν όμως αι ανάγκαι αυταί του Περάματος επέβαλον εις τους κατοίκους αυτού την προώθησιν των
έργων αυτών της εσωτερικής του αναπτύξεως συν τω χρόνω κατεδείχθη ότι και αι ανάγκαι της μεγάλης
αυτής Επαρχίας του Μυλ/μου επέβαλον διά την πλέον άνεττον εξυπηρέτησιν των κατοίκων αυτής και την
εγκατάστασιν εις αυτό και άλλων πλην των υπαρχουσών υπηρεσιών ευρυτέρας πλέον οφελείας και προς
τον σκοπόν αυτόν η δραστηριότης και πάλι και η επιμονή επέφεραν τα εμφανή πλέον αποτελέσματα ως
είναι το ορθούμενον εις Πέραμα μεγαλοπρεπάς Γυμνασιακόν μέγαρον ικανού να τροφοδοτή πνευματικώς
εις το διηνεκές ένα μεγάλον αριθμόν της μαθητιώσης νεότητος της Επαρχίας, η λειτουργία παρ’ αυτώ της
ενώσεως Γεωργικών συν/σμών Μυλ/μου κατά πολύ εξυπηρετούσης τους παραγωγούς και το εσχάτως
εγκαινιασθέν εκεί υποκατάστημα της Αγροτικής Τραπέζης όπερ αναντιρήτως σπουδαίαν θα προσφέρη
υπηρεσίαν εις τους συναλλασσομένους με την Αγροτικήν Τράπεζαν αγρότας του Μυλ/μου των οποίων ο
όγκος κατά μέγα μέρος συνέβαλλεν εις την εντέλει ίδρυσιν του Υποκαταστήματος τούτο εις Πέραμα.
Και ως ψυχαγωγικόν κέντρον το Πέραμα ως εκ του εξωραϊσμού, των οποίων προσέλαβεν, ως εκ της
παρουσίας εκεί τόσων και τόσων υπηρεσιών Δικαστικών, Εκπαιδευτικών, Διοικητικών, Τραπεζιτικών,
Τηλεπικοινωνιών με Ιατρεία, Δικηγορικά Γραφεία και με ευπρεπή καταστήματα διά να δύναται τις να
ομιλή, να επικοινωνή και να διέρχεται ώρας με πάσης φύσεως σκαπανείς, του πνεύματος, του λόγου, και
με άλλους ακόμη δεν υστερεί των πόλεων, όταν μάλιστα ληφθή υπ’ όψιν ότι μία ακόμη μεγάλη ανάγκη
δι’ ολόκληρον την Επαρχίαν Μυλ/μου εκαλύφθη με την ίδρυσιν εσχάτως εις το Πέραμα και Φαρμακείου
εφαμίλου των πόλεως και δεν είναι μικρόν το επίτευγμα εις τρόπον ώστε να επιβάλλεται ως εκ της
χρησιμότητος αυτού όπως τύχη τούτο της συνδρομής των κατοίκων της Επαρχίας απαραιτήτου διά την
υπόστασιν αυτού, τοσούτον μάλλον καθ’ όσον το φαρμακείον αυτό διευθυνόμενον ως διευθύνεται από
διακεκριμένην επιστήμονα φαρμακοποιόν την συμπολίτιδα Στέλλα Σταματάκη σύζυγον του γεμάτου με
θέλησιν να εργασθή νεαρού ιατρού κ. Λουκά αγροτικού τώρα ιατρού εις αγροτικόν διαμέρισμα της
επαρχίας παρέχει και τούτο μίαν ακόμη πρόσθετον υπηρεσίαν εις την επαρχίαν Μυλοποτάμου διά να
λέγεται μετά βεβαότητος ότι το Μυλ/μον με τας συγκεντρωθείσας εις την πρωτεύουσάν του υπηρεσίας εν
συγκρίσει προς άλλας επαρχίας μένει τουλάχιστον από απόψεως εξυπηρετικών υπηρεσιών
ικανοποιημένος.
ΑΝΤ. Ι. ΚΑΛΑΪΤΖΑΚΗΣ
ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ
ΣΑΒΒΑΤΟΝ 25 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1965
Αφήστε μια απάντηση