Ο ΖΑΝ ΦΙΛΝΤΙΝΓΚ
Ένας Άγγλος φιλέλλην αγωνιστής της αντιστάσεως της Κρήτης και συγγραφεύς
Είχεν ήδη ζήσει επί ένα χρόνο στην Κρήτη κατευθύνοντας τον μυστικό αγώνα κατά των κατακτητών τον δυτικό τομέα της νήσου, όταν τον συνήντησα και τον γνώρισα για πρώτη φορά από κοντά, τα Χριστούγεννα του 1942 που τα περάσαμε μαζί με άλλους αγωνιστές της αντιστάσεως στο φιλόξενο και ηρωικό χωριό της επαρχίας Αμαρίου Ρεθύμνης, το Γερακάρι. Μας φιλοξένησαν ο Δάσκαλος κ. Αλέξανδρος Κοκκονάς, ο Ταγματάρχης έ.α. κ. Κουτελιδάκης, ο αείμνηστος Δάσκαλος Γεώργιος Αγγελάκης (τον εξετέλεσαν οι κατακτητές μαζί με άλλα 36 παλληκάρια όταν επυρπόλησαν και κατέστρεψαν το χωρίο τον Αύγουστο 1944) και πολλοί άλλοι κάτοικοι. Επρόκειτο να γίνει σύσκεψις και είχαν έλθει εκεί και οι άλλοι Άγγλοι Αξιωματικοί που δρούσαν τότε στην Κρήτη.
Ο γνωστός από την απαγωγή του Κράιπε και τα φιλελληνικά του άρθρα για το Κυπριακό κ. Πάτρικ Λη Φέρμορ και ο επικεφαλής του κλιμακίου κατασκοπείας και σαμποτάζ ταγματάρχης Τόμ Ταμπάμπιν, που πέθανε προ 7ετίας στην Οξφόρδη στο Πανεπιστήμιο της οποίας ήταν καθηγητής της ελληνικής ιστορίας και αρχαιολογίας κι έγραψε μεταπολεμικώς το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο – ΟΙ ΔΥΤΙΚΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ για την μεγάλη Ελλάδα της αρχαίας εποχής. Την Σικελία, δηλαδή, και την νότιο Ιταλία.
Από τους τρεις αυτούς Άγγλους αξιωματικούς της κατασκοπείας ο Φίλντινγκ ήταν ο μικρότερος στο ανάστημα κι ολιγώτερο επιβλητικός γιατί ήταν κι αδύνατος. Έμοιαzε όμως, περισσότερο από τους άλλους δύο, με Κρητικό, γιατί ήταν ντυμένος σαν σφακιανός βοσκός, ήταν καστανός και μιλούσε τα Κρητικά σαν τους κατοίκους των χωριών που είναι γύρω στα λευκά όρη, τους τρόπους συμπεριφοράς και τις χειρονομίες των οποίων εμιείτο με επιτυχία. Στις διαδρομές που έκανε έφερε πάντοτε στην πλάτη του ένα βουργιάλι.
Με ένα τέτοιο βουργιάλι στην πλάτη του, τόσο πολύ γιομάτο και παραφουσκωμένο ώστε δεν θα χωρούσε ούτε βελόνα, επρόκειτο να τον παρακολουθώ εννέα μήνες αργότερα κοντά στις αρχές Οκτωβρίου (3 ή 4 Οκτωβρίου) 1943 καθώς με μια μικρή ανταρτική ομάδα ανηφορίζαμε στην χαράδρα της Σκαλωτής και στις απότομες πλαγιές πάνω απ’ αυτήν προς τα βουνά του Καλλικράτη. Με οδηγό τον κ. Χάρη Σαριδάκη που είναι σήμερα διευθυντής του Εθνικού Ορφανοτροφείου Ρεθύμνης προσπαθούσαμε να διαφύγωμε προς στις κορφές του Μανικά από τοn κλοιό ισχυρών γερμανικών δυνάμεων, που μας περιέσφυγγαν από όλες τις κατευθύνσεις. Την προηγούμενη ημέρα το πρωί και στην θέσι Τσιλίβδικα όπου είχαμε καταλύσει με δυό διμοιρίες της ανταρτικής ομάδος του Καπετάν Μανώλη Μπαντουβά, μερικούς άνδρες του Καπετάν Γιάννη Κοτσιά και του Καπετάν Μανώλη Γιαννιά είχε γίνει συμπλοκή με δύο ομάδες Γερματοϊταλών υπό τον Γερμανό φρούραρχο της περιοχής.
Και οι δύο εχθρικές ομάδες διελύθησαν, ο φρούραρχος, δύο Γερμανοί και ένας Ιταλός εφονεύθησαν, ένας συνελήφθη αιχμάλωτος και οι υπόλοιποι ετράπησαν εις φυγήν. Το βράδυ περιμέναμε μέχρι τα μεσάνυχτα σ’ ένα κολπίσκο, κοντά στο χωριό Ροδάκινο, ένα υποβρύχιο να φύγωμε για την Αίγυπτο. Δεν φάνηκε όμως -όπως μάθαμε αργότερα υπέστη επίθεσι ανοικτά από εχθρικά αεροπλάνα κι αναγκάστηκε να αλλάξη πορεία – και μεις ύστερα από εντατική πορεία μέσα στα βουνά και στην νύχτα φθάσαμε τις πρωινές ώρες και καλυφθήκαμε στην χαράδρα της Σκαλωτής, που βρίσκεται μεταξύ Ροδακίνου και Φραγκοκάστελλου.
Το απόγευμα όμως η θέσις μας κατέστη επισφαλής γιατί οι Γερμανοί κατέφθασαν στην περιοχή απ’ όλα τα σημεία σε μεγάλο αριθμό. Έκαψαν τα χωριά Καλή Συκιά και Καλλικράτη κι εξετέλεσαν όσους κατοίκους συνέλαβαν, μεταξύ των οποίων και γριές γυναίκες. (Μέσα στον κλοιό που σχημάτισαν ευρέθη κι ένας από τους πιο γενναίους συνδέσμους της Αντιστάσεως ο Μανώλης Ντισμπεράκης από τις Καμάρες Ηρακλείου, ο οποίος το προηγούμενο βράδυ κατά την πορεία μας κουράστηκε, έμεινε βραδυπορών πίσω και κοιμήθηκε. Όταν ξύπνησε βρέθηκε στον κλοιό των Γερμανών αλλά κατώρθωσε να διαφύγη με το πιστόλι του στο χέρι (γιατί έτρεχε σαν αστραπή). Τραυματίσθηκε όμως και αναγκάσθηκε να μεταφύγη στο χωριό Λευκώγεια και να ζητήση από έναν γιατρό να του επιδέση τραύμα. Εν τω μεταξύ όμως κάποιος ειδοποίησε τους Γερμανούς που είχαν φυλάκιο εκεί κοντά και τον συνέλαβαν. Αργότερα τον εξετέλεσαν γιατί κατά το 1942 τον είχαν συλλάβει και είχε δραπετεύσει μέσα από τα χέρια τεσσάρων αξιωματικών στους οποίους είχεν υποσχεθή ότι θα ωδηγούσε να ανακαλύψουν και να συλλάβουν ωρισμένα στελέχη της Αντιστάσεως).
Άλλος τρόπος αντιμετωπίσεως της καταστάσεως δεν υπήρχε παρά μόνο να ανεβούμε στην πλαγιά επάνω από την χαράδρα κατά το σούρουπο να ανηφορήσωμε προς τις κορφές από το χωριό Καλλικράτη και να προσπαθήσωμε να διαφύγωμε σε μικρές ομάδες προς διάφορες κατευθύνσεις ή να δώσωμε μάχη σε σημείο που θα μας επέτρεπε να διασπάσωμε τον κλοιό με τις μικρότερες δυνατές απώλειες.
Έτσι εκείνο το βράδυ με το βουργιάλι του πλήρες και με το ταχυβόλο του ανά χείρας, ο Ζαν Φίλντινγκ ανέβαινε μαζί μας την απότομη πλαγιά της χαράδρας, τον θυμάμαι καλά ουραγό, γιατί πήγαινα κι εγώ με τους τελευταίους. Όταν ξεκινήσαμε μας είπαν οι οδηγοί ότι σε μια ώρα περίπου θα φθάναμε στην θέσι Μανικά, όπου θα βρίσκαμε και νερό να πιούμε. Διψούσαμε αφάνταστα γιατί στην χαράδρα της Σκαλωτής δεν υπήρχε νερό. Στην προσπάθειά μας μέσα στη νύκτα, καθώς ανηφορίζαμε από κορυφή σε κορυφή, ο ιδρώτας άναβε την δίψα μας περισσότερο. Πέρασαν περίπου δύο ώρες και ακόμη βαδίζαμε. Οι οδηγοί μάς απάντησαν σε σχετική ερώτηση ότι κοντεύαμε, σε ένα τέταρτο ως μισή ώρα. Πέρασε όμως μια ώρα ακόμη και δεν είχαμε φθάσει. Ο Φίλντιγκ δεν μπορούσε να συγκρατηθή περισσότερο.
-Απαιτώ είπε, να μάθω την αλήθεια! Δεν μπορώ να καταλάβω, τόνισε θυμωμένα, τι ώρα είναι αυτή, που έχετε σεις οι Κρητικοί!
Μας διεβεβαίωσεν τότε ότι σε μια ώρα θα φθάναμε. Όπως κι έγινε.
Τότε οι οδηγοί εξήγησαν στον Φίλντινγκ ότι οι Κρητικοί έχουν πλήρη αντίληψι της ώρας και των αποστάσεων. Όμως εάν από την αρχή ήταν γνωστό σε όλους ότι θα χρειαζώμεθα να βαδίζωμε τέσσερεις ώρες μέσα στην νύκτα στα κατσάβραχα, πολλοί, ίσως κι ο ίδιος ο Φίλντινγκ, θα είχαν απογοητευθή από την αρχή και θα έμεναν βραδυπορούντες. Με την ιδέα όμως ότι πλησιάζαμε κάθε τόσο έκαναν όλοι υπομονή και δεν έμεινε κανείς πίσω.
Το περιστατικό αυτό καθώς και ότι έγραψε στο «Οχυρόν» για την φιλοτουρκική πολιτική των Αγγλικών Κυβερνήσεων δείχνει την αγάπη του Φίλντινγκ για την αλήθεια που δεν δίσταζε ποτέ να την λέη όσο πικρή κι αν ήταν. Γιατί ήταν ειλικρινής, τίμιος και θαρραλέος αγωνιστής. Δείχνει όμως και ότι κάποτε – κάποτε έβγαζε βεβιασμένα και βάσιμα συμπεράσματα. Αυτό παρατηρείται και σε μερικά σημεία του βιβλίου του εις ότι αφορά ωρισμένα πρόσωπα και πράγματα. Δεν χαρίζεται ούτε σε ανωτέρους του ούτε σε κατωτέρους. Και αυτό όμως αποδεικνύει το θάρρος του να λέη την αλήθεια, όπως αυτός την αντελαμβάνετο προς όλες τις κατευθύνσεις» χωρίς συμβιβασμούς και λιβανίσματα, πράγμα όχι μόνο δύσκολο αλλά και πολλές φορές επικίνδυνο στην εποχή μας.
Γ. ΕΥΘ. ΧΑΡΟΚΟΠΟΣ
ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ
ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1965