Η Πολυσχιδής και Ανιδιοτελής Προσφορά της Εύας Λαδιά

Υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται σε έναν τόπο και άλλοι που τον επιλέγουν, ταυτίζονται μαζί του και τελικά γίνονται η ίδια του η συνείδηση. Η Εύα Λαδιά ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Φέροντας στις αποσκευές της μια βαθιά προσφυγική και εθνική κληρονομιά –με τον πατέρα της να κατάγεται από το Λευκόνοικο και τον Άγιο Σέργιο της κατεχόμενης Αμμοχώστου στην Κύπρο και τη μητέρα της να κουβαλά τις ζωντανές μνήμες του μικρασιατικού ξεριζωμού– η Εύα Λαδιά έφτασε στο Ρέθυμνο το 1972. Δεν άργησε να ριζώσει. Μέσα σε περισσότερα από 40 χρόνια αδιάλειπτης πορείας, εξελίχθηκε σε μια εμβληματική πνευματική προσωπικότητα: μια μάχιμη δημοσιογράφο, μια λυρική ποιήτρια, μια πρωτοπόρα θεατρική συγγραφέα και, πάνω από όλα, μια ακούραστη εργάτρια της κοινωνικής πρόνοιας και του πολιτισμού.

Η Δημοσιογραφία ως Λειτούργημα και η Ηρωική Στάση

Τα πρώτα της βήματα στον τοπικό Τύπο ξεκίνησαν στις αρχές του 1973, όταν ο εκδότης Μανόλης Καλαϊτζάκης διέκρινε το σπάνιο ταλέντο της και την ένταξε στην ιστορική εφημερίδα «Κρητική Επιθεώρηση». Ήδη από το πρώτο της άρθρο τον Φεβρουάριο εκείνης της χρονιάς, έδειξε ότι η γραφή της θα επικεντρωνόταν στους ανθρώπους και τον πολιτισμό της Κρήτης.

Το 1977, η φωνή της απέκτησε πανελλαδική εμβέλεια όταν ανέλαβε ανταποκρίτρια της ΕΡΤ στο Ρέθυμνο. Μέσα από την εκπομπή «Κάθε μέρα παντού», δίπλα σε ονόματα όπως ο Γιώργος Παπαδάκης και ο Νικος Επιτροπάκης, μετέφερε αυθεντικά τον παλμό της κρητικής υπαίθρου, κερδίζοντας μια θέση ανάμεσα στις δέκα κορυφαίες ανταποκρίτριες της χώρας. Η θητεία της εκεί, ωστόσο, έμεινε στην ιστορία για το ασυμβίβαστο ήθος της: όταν η πολιτική ηγεσία επιχείρησε να παρέμβει στο έργο της, η Εύα Λαδιά επέλεξε τη μετωπική σύγκρουση και την απόλυση, απαντώντας με μια επιστολή-καταπέλτη ενάντια στις κομματικές σκοπιμότητες.

Η Εύα Λαδιά αποκαταστάθηκε τελικά από την ΕΡΤ με επίσημη πρόσληψη το 2002 και αναγνώριση των χρόνων υπηρεσίας από το 1977 Από το 2006 εργάστηκε και στην ΕΡΑ Χανίων με πρωινή εκπομπή και άλλες όπως στα ΑΔΥΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Εκτός από την πολύχρονη πορεία της ως ανταποκρίτρια της ΕΡΤ η γνωστή Ρεθεμνιώτισσα δημοσιογράφος και λογοτέχνης άφησε έντονο στίγμα και στην ελεύθερη/ιδιωτική ραδιοφωνία:

• Συνεργασία με τον 980 FM Stereo: Το 1989 ξεκίνησε τη συνεργασία της με τον ιδιωτικό ραδιοφωνικό σταθμό του Ρεθύμνου.
• Καινοτομία & Ακροαματικότητα: Εκεί καθιέρωσε την πρώτη πρωινή ενημερωτική εκπομπή στην τοπική ραδιοφωνία, η οποία εστιάζε στα προβλήματα του τόπου και σημείωσε εξαιρετικά υψηλά ποσοστά ακροαματικότητας.
• Διάρκεια: Η παρουσία της στα ερτζιανά του σταθμού διήρκεσε για πάνω από μία δεκαετία, καθώς αποχώρησε οικειοθελώς το 2000.

Μέσα από τη συχνότητα του 980 FM έβαλε τη δική της σφραγίδα στον τρόπο με τον οποίο γίνεται η καθημερινή, ζωντανή ενημέρωση στο Ρέθυμνο. Συνεχίζει σήμερα τη ραδιοφωνική παρουσία της στον ίδιο σταθμό συμμετέχοντας στη ΔΙΑΦΑΝΗ ΠΟΛΗ όπου κάθε Τρίτη και Πέμπτη καλεί τους ακροατές της σε ένα ταξίδι στην ιστορία και στον πολιτισμό του Ρεθύμνου

Η ΘΗΤΕΙΑ ΤΗΣ ΣΤΑ “ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΚΑ ΝΕΑ “

Το 1994 ξεκινά το δεύτερο μεγάλο δημοσιογραφικό της κεφάλαιο στα «Ρεθεμνιώτικα Νέα», όπου για 16 χρόνια ως βασική συντάκτρια (και μέχρι σήμερα ως πολύτιμη εξωτερική συνεργάτιδα) χάρισε στο κοινό αναρίθμητες έρευνες. Η προσφορά της στον περιφερειακό Τύπο σφραγίστηκε με το ανώτατο βραβείο της ΕΣΗΕΠΗΝ και την τιμητική διάκριση από την ΠΟΕΣΥ.

Διασώζοντας τη Μνήμη των Μαρτυρικών Χωριών

Η Εύα Λαδιά δεν υπήρξε δημοσιογράφος του γραφείου. Με μια σπάνια για την εποχή διαίσθηση, αντιλήφθηκε την αξία της προφορικής ιστορίας. Γύρισε ένα προς ένα τα χωριά του νομού Ρεθύμνου, κάθισε στις αυλές των σπιτιών, κέρδισε την εμπιστοσύνη των ανθρώπων και κατέγραψε τις συγκλονιστικές μαρτυρίες των επιζώντων από τη ναζιστική θηριωδία.

Αυτός ο ερευνητικός κάματος μετουσιώθηκε στο μνημειώδες βιβλίο της «Μαρτυρικά χωριά του νομού Ρεθύμνου» (Γραφοτεχνική), ένα έργο που αποτελεί πλέον θεμέλιο λίθο για την ιστοριογραφία της Κατοχής στην Κρήτη. Αυτή η αφοσίωση στην ανάδειξη της ιστορικής και θρησκευτικής κληρονομιάς αναγνωρίστηκε και από την τοπική Εκκλησία, η οποία της απένειμε την ανώτατη διάκριση της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου.

Λόγος, Θέατρο και Σκηνική Καινοτομία

Η λογοτεχνική της ευαισθησία βρήκε διέξοδο τόσο στην ποίηση όσο και στο θέατρο. Η ποίησή της, γεμάτη λυρισμό και ιστορικό βάθος, συνάντησε τις συμφωνικές νότες του κορυφαίου αρχιμουσικού Μπάμπη Πραματευτάκη στο εμβληματικό έργο «Πρόμαχων Αίνος», όπου οι στίχοι της στάθηκαν επάξια δίπλα σε κείμενα του Ανδρέα Κάλβου.

Στο θέατρο, η προσφορά της ξεκινά το 1987 με το έργο «Το Έρημο Στάχυ», ιδρύοντας παράλληλα τον πρώτο παιδικό θίασο του Ρεθύμνου. Η Εύα Λαδιά καινοτόμησε τολμώντας να παντρέψει το παραδοσιακό θέατρο σκιών του μεγάλου Ευγένιου Σπαθάρη με την κλασική θεατρική σκηνή στο έργο «Ελεγεία Ηρώων». Τα ιστορικά της δράματα, όπως το «Αρκαδίου Έπος», έγιναν το όχημα για να αναζωογονηθεί η πολιτιστική ζωή στην κρητική ύπαιθρο. Μέσα από τις θεατρικές ομάδες στο Άδελε και την Αγία Παρασκευή, μετέτρεψε απλούς καθημερινούς ανθρώπους του μόχθου σε ηθοποιούς, δίνοντάς τους βήμα έκφρασης και δημιουργίας.

Ένας Ανιδιοτελής Καταλύτης Πολιτισμού και Κοινωνικής Πρόνοιας

Η δράση της Εύας Λαδιά άφησε βαθύ θεσμικό αποτύπωμα στην πόλη:

• Υπήρξε από την πρώτη στιγμή ενεργό μέλος της επιτροπής και υπεύθυνη τύπου του Αναγεννησιακού Φεστιβάλ Ρεθύμνου, προσφέροντας τις υπηρεσίες της με απόλυτη ανιδιοτέλεια.
• Ίδρυσε το φεστιβάλ «Παιδική Άνοιξη» για τη νέα γενιά και θέσπισε τις εκδηλώσεις Τύπου στη μνήμη του αγωνιστή δημοσιογράφου Κωστή Παπαδάκη.
• Γεφυρώνοντας τα δύο αγαπημένα της νησιά, πρωτοστάτησε στην αδελφοποίηση των Γυναικών του Ρεθύμνου με τις γυναίκες της κατεχόμενης Κυθρέας της Κύπρου.
• Το 1987, ως πρώτη πρόεδρος, ηγήθηκε της ιστορικής ανασυγκρότησης του Συλλόγου Ρεθυμνίων Μικρασιατών, βάζοντας τα θεμέλια για τη διάσωση της προσφυγικής μνήμης στην πόλη – μια κομβική προσφορά που, παρά το μέγεθός της, παραδόξως αποσιωπάται από τις επίσημες αναφορές του σημερινού συλλόγου.

Το «Παιδικό Πολιτιστικό Ρέθυμνο»: Μια Δομή-Σταθμός που Λίγοι Θυμούνται

Ίσως η πιο συγκλονιστική πτυχή της κοινωνικής της προσφοράς, η οποία ξεπερνά τα όρια των γραμμάτων και αγγίζει την καθαρή ανθρωπιά, καταγράφηκε το 1993. Σε συνεργασία με το Εργατικό Κέντρο Ρεθύμνου, ίδρυσαν το «Παιδικό Πολιτιστικό Ρέθυμνο», μια κοινωνική δομή πρωτοποριακή για τα πανελλαδικά δεδομένα.

Η δομή αυτή αποτελούσε ένα μοναδικό δίχτυ ασφαλείας για παιδιά προσχολικής ηλικίας από ευάλωτες κοινωνικά ομάδες. Λειτουργώντας από τις 7:00 το πρωί μέχρι τις 9:00 το βράδυ, παρείχε στα παιδιά πλήρη φροντίδα, γεύματα και –κυρίως– υψηλού επιπέδου πολιτιστική παιδεία από έμπειρο προσωπικό. Παράλληλα, καθιέρωσε τη δημιουργική απασχόληση τα καλοκαίρια, μεταμορφώνοντας τις σχολικές αυλές σε κυψέλες πολιτισμού. Αν και η δομή αναγκάστηκε να κλείσει άδοξα το 2018 λόγω γραφειοκρατικών αγκυλώσεων της πολιτείας που την αντιμετώπισε άνισα ως «ιδιωτική επιχείρηση», η προσφορά της ως σωσίβιο για εκατοντάδες οικογένειες κατά τα πέτρινα χρόνια της οικονομικής κρίσης παραμένει ανεκτίμητη.

Η Ψηφιακή Παρακαταθήκη

Σήμερα, η υπογραφή της Εύας Λαδιά συνεχίζει να κοσμεί την ψηφιακή πλατφόρμα «Πολιτιστικό Ρέθυμνο», η οποία λειτουργεί ως το ζωντανό της αρχείο. Παράλληλα, αν και η ίδια στερείται ενός αυτόνομου βιογραφικού λήμματος στη Βικιπαίδεια, το ερευνητικό της έργο αποτελεί τη βάση και την επίσημη παραπομπή σε δεκάδες ιστορικά λήμματα της παγκόσμιας εγκυκλοπαίδειας (όπως για τον Ανδρέα Ροδινό, τον Καπετάν Νίδα ή το Ρουσσοσπίτι), αποδεικνύοντας ότι η επιστημονική της εγκυρότητα είναι πλέον αδιαμφισβήτητη.

Η Εύα Λαδιά δεν υπήρξε ποτέ μια απλή καταγραφέας της επικαιρότητας. Με όπλο την πένα της, κινητήριο δύναμη την ανιδιοτελή αγάπη για τον άνθρωπο και πυξίδα την αλήθεια, σφράγισε το Ρέθυμνο. Το αποτύπωμά της είναι δίκαιο, βαθύ και ανεξίτηλο – ένας φάρος προσφοράς και μνήμης για τις επόμενες γενιές.

---

«Το αφιέρωμα συντάχθηκε από τον Λευτέρη Κρυοβρυσανάκη με τη συνδρομή εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI).»

Σε μια Κυρία που δεν παύει ποτέ να μας χαρίζει Πολιτισμό!

Της Φέφης Βαλαρή

Με την Εύα Λαδιά γνωριζόμαστε πολλά χρόνια και έχομε συνεργαστεί σε πάμπολλες και ποικίλες εκδηλώσεις αλλά προχθές στην παρουσίαση του βιβλίου της «Μαρτυρικά χωριά
του Νομού Ρεθύμνου» αισθάνθηκα το πολυσχιδές της προσωπικότητάς της και την ποιότητα της πολύτιμης και ιστορικής της προσφοράς πραγματικά να με μαγεύουν. Δεν
υπερβάλλω. Όλες οι επαινετικές αναφορές , οι ομιλίες με τις αδιαμφισβήτητες πληροφορίες, τα θαυμάσια, σπάνια, ντοκυμαντέρ κατέκλεισαν τον νού μου ενώ ταυτόχρονα σκιρτούσε η καρδιά μου για τον πόνο, πόνο, πόνο που έσταζε στάλα-στάλα σε κάθε στιγμή, σε κάθε εικόνα, σε κάθε λέξη.

Ζήσαμε συγκλονιστικές στιγμές την βραδιά αυτή αλλά μετά από μερικές μέρες, ο νούς μου καταλάγιασε και η σκέψη μου εστίασε στην πρωτεργάτρια αυτού του έργου που πάλι ξεσήκωσε μέσα μου ένα σωρό αναμνήσεις από τις συνεργασίες, τους προβληματισμούς, και κυρίως, την ανθρώπινη σχέση μας.
Θυμήθηκα τις άοκνες προσπάθειές της να φέρει ή να δημιουργήσει στο Ρέθυμνο πολιτιστικές «αναλαμπές», όπως το Πανελλήνιο Συνέδριο των Δημοσιογράφων, την «Παιδική Άνοιξη» με τις πολυποίκιλες παραστάσεις και δημιουργικές της δράσεις, την σύνδεσή μας με την μαρτυρική Κύπρο και τα γυναικεία σωματεία, την ποίησή της και τα πολύτιμα λιμπρέτα της που σε συνεργασία με τον περίφημο, ταλαντούχο και πολύ αγαπητό μουσικοσυνθέτη, Μπάμπη Πραματευτάκη μας έδωσαν αριστουργήματα, τα θεατρικά της έργα για παιδιά και για μεγάλους με τις σκηνοθετικές της ικανότητες, τις εξαιρετικές της εκπομπές στο ραδιόφωνο όπου πρώτη καθιέρωσε και τις πρωινές ενημερωτικές εκπομπές, την ποίηση και το θεατρικό της έργο για το Αρκάδι, τις ιστορικές έρευνές της για την Μάχη της Κρήτης, την τοπική ιστορία της πόλης του Ρεθύμνου, τα ολοκαυτώματα του Νομού
Ρεθύμνου και προ πάντων, των χωριών του Κέδρους και τόσα άλλα που αν σ’ αυτά προσθέσομε την καθημερινή της παρουσία στον τοπικό Τύπο από το 1972 μέχρι σήμερα ως πανάξιας δημοσιογράφου που δεν υπάρχει θέμα να μην το έχει αγγίξει με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο, μπορούμε να πούμε ότι το έργο της είναι κυριολεκτικά τεράστιο!

Προσωπικά, με τις μέτριές μου δυνάμεις, σαν ερμηνεύτρια σολίστ και σαν μέλος της χορωδίας, στα έργα του Μπάμπη, έζησα υπέροχες αλλά και πονετικές κι αγωνιώδεις στιγμές μαζί της. Οργάνωνε πάντα η ίδια τις συναυλίες αυτού του θαυμάσιου Ρεθεμνιώτη μουσικού, πολιτικού μηχανικού και ευαίσθητοποιημένου ανθρώπου και έκανε τα αδύνατα δυνατά για να προσφέρει το καλύτερο σε όλους μας τους συμμετέχοντες, με απλοχεριά και χαμόγελο παρ’όλα τα αρνητικά που συχνά έπρεπε να αντιμετωπίσει και που την περίμεναν αδυσώπητα.
Η Εύα ήταν και είναι, οραματίστρια. Βλέπει πιο μακρυά, κατανοεί, σχεδιάζει και δουλεύει ακατάπαυστα με μεράκι και ζήλο για ό,τι πιστεύει πως αξίζει, για ό,τι γεμίζει την ψυχή και την καρδιά της και… τολμά!! Πόσες φορές πλήρωσε ακριβά αυτήν της την τόλμη…μόνο αυτή ξέρει και οι πολύ κοντινοί της άνθρωποι. Κι έχει ακόμα, μέσα σε όλα τα άλλα, ένα χάρισμα μοναδικό. Την μοναξιά, που τέτοιοι άνθρωποι αναπόφευκτα αισθάνονται να τους καταπιέζει αφόρητα πολλές φορές, η Εύα έχει την ικανότητα να την παλεύει με θάρρος και να την μετατρέπει σε νέα δημιουργία με πείσμα και καρτερία. Τίποτα δεν της χαρίστηκε!
Τίποτε δεν της χαρίζεται! Με τον ιδρώτα της έχει κερδίσει ότι της ανήκει.

Κάθε φορά, στις δυσκολίες, απάντηση ήταν η σκληρή δουλειά, με μελέτη κι επιμονή για να καταφέρει να πείσει, για να γίνει κατανοητό το όραμά της και για να κατορθώσει να του δώσει την επιθυμητή τελική μορφή που του άξιζε. Δύσκολα πράγματα! Άνοιγμα δρόμων μέσα από πολλά αγκάθια κι εμπόδια που φάνταζαν πολλές φορές αξεπέραστα μα που με πολύ αγώνα ξεπερνιόταν και πρόσφεραν έτσι χαρά, πλούτο σε γνώσεις, βαθιά ικανοποίηση και κοινωνική αναγνώριση. Λάθη έγιναν μα έτσι συμβαίνει πάντα στα ανθρώπινα όταν δημιουργείς και πραγματοποιείς άπιαστα όνειρα για τους περισσοτέρους.

Είναι δεδομένο πως λάθη θα γίνουν αλλά και πάλι η Εύα δεν επέτρεπε ποτέ να μετατραπούν σε τροχοπέδη στο έργο της. Έκλεινε η πόρτα και άνοιγε το παράθυρο μιάς νέας δράσης ακούραστη,
ξέχειλη από καινούργια σχέδια και ιδέες.
Εύα μου δεν ξεχνώ ποτέ τα όσα έχεις προσφέρει σε αυτόν τον πολυαγαπημένο μας τόπο κι ας μην κρατάς από τα μέρη μας. Έχεις δώσει το μεδούλι της καρδιάς σου για το Ρέθυμνό μας και για τους ανθρώπους του και νομίζω πως υπάρχουν στιγμές που κι αυτό σου ανταποδίδει την αγάπη σου με τον σεβασμό, την εκτίμηση και πάλι το μερίδιο της αγάπης που σου αξίζουν.

Δεν ξεχνώ πόσους Ρεθεμνιώτες έχεις ενθαρρύνει να γράψουν και το έχεις πετύχει. Ο πολυαγαπημένος μου πατέρας, Θεμιστοκλής Βαλαρής, δεν θα είχε γράψει ποτέ το βιβλίο του «Μια πόλη Αναμνήσεις», αν έλειπε η δική σου ενθάρρυνση και προτροπή και το έργο του αείμνηστου Σπύρου Μαρνιέρου θα μπορούσε να είχε καταχωνιαστεί όπως τόσα άλλα κι άλλα σε ένα συρτάρι λήθης και απαξίωσης αν δεν το συμπλήρωνες και δεν το αναδείκνυες εσύ και μάλιστα με τόση επιτυχία. Το τελευταίο σου αυτό δημιούργημα «Μαρτυρικά χωριά Νομού Ρεθύμνου» δεν θα πρέπει να λείψει από κανένα Ρεθεμνιώτικο, Κρητικό ή Ελληνικό σπίτι, πολύτιμη παρακαταθήκη μνήμης και τιμής σε αυτούς που ποτέ δεν πρέπει να λησμονούμε όχι για να εκδικηθούμε το άδικο που επιτέθηκε με βάρβαρη αγριότητα αλλά για να ωριμάζομε, να μαθαίνομε, να γρηγορούμε. Να ξέρομε!
Εύα μου, ένα μεγάλο ευχαριστώ σε σένα, μια μεγάλη κυρία της Ρεθύμνης που τιμά τον εαυτό της και τον τόπο της με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Να’σαι πάντα καλά με την ευλογία του Υψίστου.