Ο Γιώργος Κουμεντάκης φωτογραφημένος στην Τήνο, όπου πλέον κατοικεί μονίμως.

Ο Γιώργος Κουμεντάκης είναι ένας από τους πιο σημαντικούς, πολυδιάστατους και επιδραστικούς Έλληνες συνθέτες της σύγχρονης σοβαρής μουσικής. Το έργο του εκτείνεται από την ορχηστρική και τη δωματίου ώς το μουσικό θέατρο, την όπερα και τη μουσική για παραστάσεις χορού και αρχαίου δράματος. Παράλληλα με τη σπουδαία δημιουργική του πορεία, έχει σφραγίσει το ελληνικό πολιτιστικό τοπίο από τη θέση του Καλλιτεχνικού Διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (ΕΛΣ), έναν θεσμικό ρόλο που υπηρετεί επί σχεδόν μία δεκαετία, αναμορφώνοντας ριζικά τον οργανισμό και οδηγώντας τον σε μια εποχή εξωστρέφειας και διεθνούς αναγνώρισης.

1. Πρώτα Χρόνια και Μουσική Εκπαίδευση

Γεννημένος στο Ρέθυμνο της Κρήτης το 1959, ο Γιώργος Κουμεντάκης κουβαλά βαθιά μέσα του τα βιώματα και τα ακούσματα της γενέτειράς του, στοιχεία που αργότερα θα αποτελέσουν βασικό πυλώνα της συνθετικής του ταυτότητας.

Ξεκίνησε τις μουσικές του σπουδές στην Ελλάδα, συνεχίζοντας στη συνέχεια σε ανώτατο επίπεδο στη Γαλλία. Εκεί, μαθήτευσε δίπλα σε κορυφαίες προσωπικότητες της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας. Η εκπαίδευσή του τον έφερε σε επαφή με τα σύγχρονα ρεύματα, τη σειραϊκή μουσική, τον φασματισμό και τις πειραματικές τεχνικές της Δύσης. Ωστόσο, ο ίδιος δεν εγκλωβίστηκε ποτέ σε δογματικές αισθητικές φόρμες, επιλέγοντας να αναπτύξει ένα εντελώς προσωπικό, αναγνωρίσιμο ιδίωμα.

2. Η Συνθετική του Ταυτότητα: Από την Πρωτοπορία στην Παράδοση

Η μουσική του Κουμεντάκη χαρακτηρίζεται από μια διαρκή συνομιλία ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Αν και κατέχει άριστα τα εργαλεία της δυτικής μουσικής αβάν-γκαρντ, στράφηκε με μοναδικό τρόπο προς τις ρίζες του:

• Η κρητική και μεσογειακή παράδοση: Το ριζίτικο τραγούδι, οι βυζαντινοί ύμνοι, οι παραδοσιακοί ρυθμοί και τα ηχοχρώματα της Μεσογείου δεν χρησιμοποιούνται ως φολκλορικά στοιχεία, αλλά αποδομούνται και ανασυντίθενται μέσα σε ένα σύγχρονο πλαίσιο.
• Η μινιμαλιστική προσέγγιση: Συχνά χρησιμοποιεί επαναληπτικές δομές, οι οποίες όμως διαθέτουν μια εσωτερική ένταση, θεατρικότητα και πνευματικότητα.
• Η σχέση με τον λόγο: Ο Κουμεντάκης έχει μελοποιήσει σπουδαίους ποιητές, με κορυφαίο παράδειγμα τη σχέση του με την ποίηση του Κ. Π. Καβάφη.

3. Εμβληματικά Έργα και Συνεργασίες

Στο πλούσιο έργο του ξεχωρίζουν δημιουργίες που άφησαν εποχή:

• Η Φόνισσα (2014): Η όπερα βασισμένη στο ομώνυμο αριστούργημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς του σύγχρονου ελληνικού μουσικού θεάτρου. Ο Κουμεντάκης κατάφερε να αποδώσει τη σκοτεινή, ψυχογραφική ατμόσφαιρα του έργου, εντάσσοντας στην ορχήστρα πολυφωνικά σχήματα που θυμίζουν μοιρολόγια της ελληνικής υπαίθρου.
• Συνεργασία με τον Δημήτρη Παπαϊωάννου: Ο Κουμεντάκης υπήρξε ο βασικός μουσικός συνθέτης για τις τελετές έναρξης και λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004, δημιουργώντας το μουσικό υπόβαθρο για ένα παγκόσμιο πολιτιστικό γεγονός. Η συνεργασία του με τον Παπαϊωάννου επεκτάθηκε και σε εμβληματικές παραστάσεις της Ομάδας Εδάφους (π.χ. Μήδεια).

4. Μουσική Δωματίου: Το Πεδίο του Πειραματισμού

Η μουσική δωματίου του Κουμεντάκη λειτουργεί συχνά ως ένα εργαστήριο ιδεών, όπου δοκιμάζει τη σύζευξη των παραδοσιακών οργάνων με σύγχρονες τεχνικές.

Α. Ο Κύκλος των «Μεταμορφώσεων» (Metamorphoses)

Πρόκειται για μια σειρά έργων για διάφορα οργανικά σύνολα (από σόλο όργανα μέχρι κουαρτέτα), όπου ο συνθέτης εξερευνά τη διαδικασία της σταδιακής αλλοίωσης ενός αρχικού μουσικού κυττάρου.

• Μεταμορφώσεις για Κουαρτέτο Εγχόρδων: Μια σειρά από κομμάτια όπου τα έγχορδα χρησιμοποιούν ασυνήθιστες τεχνικές δοξαριού (sul ponticello, col legno) για να παράγουν ηχοχρώματα που θυμίζουν ηλεκτρονική μουσική ή φυσικούς ήχους (άνεμος, τριξίματα).
• Έργα για σόλο πιάνο: Μέσα από τις «Μεταμορφώσεις» για πιάνο, ο Κουμεντάκης αναδεικνύει την κρουστή αλλά και τη λυρική φύση του οργάνου, χρησιμοποιώντας συχνά επαναλαμβανόμενα μοτίβα (ostinati).

Β. Η Σειρά «Typewriter» (Γραφομηχανή)

• Typewriter Tune: Έργα γραμμένα για σόλο πιάνο ή μικρά σύνολα, όπου ο ρυθμός και η κινησιολογία της δακτυλογράφησης σε μια παλιά μηχανική γραφομηχανή μετατρέπονται σε δομικό στοιχείο της σύνθεσης. Το έργο απαιτεί από τον εκτελεστή εξαιρετική ρυθμική ακρίβεαι και δεξιοτεχνία.

Γ. Σουίτες εμπνευσμένες από την Παράδοση

• Κρητικοί Χοροί / Ριζίτικα για σύνολο δωματίου: Ο Κουμεντάκης αποδομεί παραδοσιακούς σκοπούς της Κρήτης. Απομονώνει μικρά μελωδικά θραύσματα (μικροδιαστήματα) και τα αναθέτει σε όργανα όπως το βιολοντσέλο, το κλαρινέτο ή το φλάουτο, δημιουργώντας μια απόκοσμη, τελετουργική ατμόσφαιρα.
• Κουαρτέτα Εγχόρδων (1-4): Αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της μουσικής δωματίου του, αποτυπώνοντας την εξέλιξή του από τον δομικό ορθολογισμό της γαλλικής περιόδου προς μια πιο ελεύθερη, βιωματική γραφή.

5. Η Επιρροή του Κ. Π. Καβάφη στο Έργο του

Η σχέση του Γιώργου Κουμεντάκη με την ποίηση του Κ. Π. Καβάφη αποτελεί ένα από τα πιο ώριμα και πνευματικά κεφάλαια της πορείας του. Ο συνθέτης μεταφράζει το αισθητικό και φιλοσοφικό σύμπαν του Αλεξανδρινού σε ήχο.

«Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι»

Η κορυφαία στιγμή αυτής της συνάντησης αποτυπώθηκε στην ομώνυμη μουσική παράσταση της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ. Στο έργο αυτό, ο λόγος του ποιητή:

• Αποδομείται και ανασυντίθεται: Οι λέξεις, οι παύσεις και οι αναπνοές μετατρέπονται σε ρυθμικά μοτίβα.
• Χρησιμοποιεί Μικροδιαστήματα: Εισάγονται στοιχεία από τη βυζαντινή και την ανατολική μουσική παράδοση (που ταιριάζουν με το ελληνιστικό υπόβαθρο του Καβάφη), χρησιμοποιώντας διαστήματα μικρότερα του ημιτονίου για να αποδοθεί μια αίσθηση νοσταλγίας.
• Διαλέγεται με τη σιωπή: Επηρεασμένος από τη λιτότητα του ποιητή, ο Κουμεντάκης χρησιμοποιεί τη σιωπή ως δομικό στοιχείο. Οι παύσεις ανάμεσα στις μουσικές φράσεις είναι εξίσου φορτισμένες με τις νότες.

6. Παρουσίαση της Δισκογραφίας

Η δισκογραφία του Γιώργου Κουμεντάκη περιλαμβάνει προσωπικά άλμπουμ, soundtracks και ηχογραφήσεις μεγάλων γεγονότων:

• “George Koumendakis: Works for Piano”: Περιλαμβάνει τις σημαντικότερες συνθέσεις του για σόλο πιάνο, ερμηνευμένες από διακεκριμένους Έλληνες πιανίστες (όπως η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου και ο Θοδωρής Τζοβανάκης).
• “The Murderess” (Η Φόνισσα) – Live Recording: Η πλήρης ηχογράφηση της εμβληματικής του όπερας από την παράσταση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, η οποία αποτύπωσε τη σύμπραξη της ορχήστρας, της χορωδίας και των τεσσάρων παραδοσιακών μοιρολογίστρων.
• “Medea” (Μήδεια) – Ομάδα Εδάφους: Η υποβλητική μουσική για τη θρυλική παράσταση χορού του Δημήτρη Παπαϊωάννου, βασισμένη στα έγχορδα και τα κρουστά.
• “Athens 2004: Olympic Games Opening Ceremony” (Συμμετοχή): Το επίσημο άλμπουμ των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, που περιλαμβάνει τη μουσική του για την παρέλαση των εθνών και το τμήμα της «Κλεψύδρας».

7. Η Θητεία στην Εθνική Λυρική Σκηνή

Από το 2017, ο Γιώργος Κουμεντάκης ανέλαβε τα ηνία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, συμπίπτοντας με τη μεταστέγαση του οργανισμού στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ).

Η θητεία του χαρακτηρίζεται από:

• Διεθνείς συμπαραγωγές: Συνεργασίες με κορυφαία λυρικά θέατρα του εξωτερικού (π.χ. Opéra National de Paris, Royal Opera House).
• Εναλλακτική Σκηνή: Η δημιουργία και η στήριξη της Εναλλακτικής Σκηνής έδωσε βήμα σε νέους δημιουργούς, πειραματικές παραστάσεις, musical και σύγχρονη όπερα.
• Πλουραλισμό: Άνοιγμα της όπερας σε νέα κοινά, συνδυάζοντας το κλασικό ρεπερτόριο με πρωτοποριακές σκηνοθετικές προσεγγίσεις.

Ο Γιώργος Κουμεντάκης συνεχίζει να ισορροπεί ανάμεσα στη συνθετική δημιουργία και τη διοίκηση, παραμένοντας ένας ζωντανός πυλώνας του ελληνικού πολιτισμού.

Έχει συνεργαστεί έξι φορές με τη χορευτική “Ομάδα Εδάφους”. Από το 1994 συνεργάζεται με το “Studio 19” προσπαθώντας να προσαρμόσουν νέες τεχνολογίες στη μουσική παραγωγή. Έχει πάρει μέχρι σήμερα τέσσερις παραγγελίες από το Μέγαρο ΜουσικήςΑθηνών.

Το 1998 παρουσιάσθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στην αίθουσα των Φίλων της Μουσικής το έργο του “Missa Harmoniae Verbi” για τέσσερις σολίστες, χορωδία, κουαρτέτο εγχόρδων και ορχήστρα υπό τη διεύθυνση του Αλέξανδρου Μυράτ. Το έργο του “Μικρό κοντσέρτο για πιάνο και επτά όργανα” παρουσιάστηκε σαν υποχρεωτικό έργο από τον διαγωνισμό “Δημήτρης Μητρόπουλος το 1998 για νέους μαέστρους. Έργα του κυκλοφορούν σε πέντε CD.

Ο Γιώργος Κουμεντάκης κέρδισε την υποτροφία “Prix de Rome” και έμεινε το 1993 στην Γαλλική Ακαδημία της Ρώμης – Villa Medicis.

To 1994 τιμήθηκε με το βραβείο “Νίκος Καζαντζάκης”. Εργάστηκε δύο χρόνια ως Composer In Residence, συνθέτοντας δύο έργα, για το Hellenic Concert Series στο Λονδίνο με την ευγενική υποστήριξη του Michael Marks Charitable Trust. Ο Γιώργος Κουμεντάκης είναι καλλιτεχνικός διευθυντής του “Μουσικού Συνόλου Ν. Σκαλκώτας”.

Γιώργος Κουμεντάκης

«Ζούσαμε σε πλαστή ευημερία»

(από τις πιο σημαντικές συνεντεύξεις του συνθέτη)

Ο συνθέτης της μουσικής των τελετών έναρξης και λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 έρχεται στην Αθήνα από την Τήνο για συναυλίες στο φεστιβάλ.

Μιλάει για την οικονομική κρίση και τη θέση του καλλιτέχνη στις δύσκολες αυτές ημέρες

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 13/06/2010 06:45

Εξι χρόνια έχουν περάσει από το καλοκαίρι των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, όταν ο Γιώργος Κουμεντάκης υπέγραψε τη μουσική στις τελετές έναρξης και λήξης. Εκτοτε εγκατέλειψε την πρωτεύουσα και ζει μόνιμα στην Τήνο. «Το γεγονός ότι μετακινήθηκα σε ένα νησί δεν είχε ως αποτέλεσμα λιγότερες παραγγελίες, ούτε λιγότερη πληροφόρηση, αλλά ούτε και έλλειψη κοινωνικών επαφών» εξομολογείται. «Το μόνο που περιορίστηκε ήταν η κατανάλωση κοινωνικού τύπου. Θα έλεγα μάλιστα ότι, έτσι όπως έχουν εξελιχθεί τα πράγματα, όλος αυτός ο πανελλήνιος πόνος που βιώνουμε σήμεραμε έκανε να καταλάβω πως η απομάκρυνση από το κέντρο ήταν σαν να με προετοίμασε, να με ατσάλωσε απέναντι στην κρίση. Η απομόνωση κλείνει μέσα της το στοιχείο της οικονομίας.Οταν ζεις κοντά στη φύση, δεν έχεις ανάγκη πολλά πράγματα,τα βασικά επαρκούν».

Για αυτή καθαυτή την κρίση τι πιστεύει; «Σε όλους μας αντιστοιχεί ένα μερίδιο ευθύνης για την κατάσταση που βιώνουμε σήμερα» απαντά. «Ηταν σαφές ότι όλη αυτή η πλαστή ευημερία που βιώναμε τα περασμένα χρόνια δεν θα διαρκούσε επ΄ άπειρον. Στην Ευρώπη μπήκαμε και για να έχουμε ένανκαλύτερο τρόπο ζωής. Υπήρχαν κάποια ευρωπαϊκά πρότυπα τα οποία θέλαμε να ακολουθήσουμε. Τώρα επιστρέφουμε πίσω. Ανθρωποι που προσπαθούσαν να ζήσουν με έναν μισθό είναι υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουν αιματηρές περικοπές. Μπαίνουμε σε μια εποχή δουλείας. Ωστόσο και μέσα από αυτή τη διαδικασία θεωρώ ότι θα ζήσουμε ενδιαφέρουσες καταστάσεις…» .

Τι εννοεί;

«Είναι σίγουρο ότι το επόμενο διάστημα θα δούμε μεγάλες ανατροπές» υποστηρίζει ο συνθέτης. «Εξαιτίας αυτών,όμως,δεν αποκλείω το να καταφέρουμε να αλλάξουμε νοοτροπία και να περάσουμε πιο καθαροί στη νέα εποχή. Ενα μεγάλο κομμάτι του κόσμου θα αποκοπεί από τον καταναλωτισμό και ίσως αρχίσουμε να διαχειριζόμαστε τη ζωή μας με πιο πνευματικό τρόπο».

Αισιοδοξία για το αύριο

Για την τέχνη ακούγεται αισιόδοξος: «Επειδή είναι το κατ΄ εξοχήν πεδίο επαφής των ανθρώπων- και αυτό το λέω ιδιαιτέρως για εμάς τους Ελληνες, που είμαστε αρκετά αποκομμένοι και εγκλωβισμένοι στην ατομικότητά μας-, ίσως είναι μια ευκαιρία να ανακαλύψουμε τους γύρω μας, αλλά και να δημιουργηθεί κάποια αλληλεγγύη μεταξύ των ίδιων των ανθρώπων της τέχνης, η οποία δεν νομίζω πως υπάρχει σήμερα. Ισως μάλιστα έρθουν στην επιφάνεια υγιείς δυνάμεις,οι οποίες ως τώρα ήταν παραμερισμένες.Υπάρχει πνευματική ζωή στην Ελλάδα, αλλά δεν είναι αυτή η οποία προβάλλεται. Πιστεύω ότι, αν οι άνθρωποι αυτοί καταφέρουν να αρθρώσουν λόγο ο οποίος θα ακουστεί και παραέξω, τότε θα δρομολογηθούν κάποιες διαδικασίες».

Θεωρεί ότι έχουν ξεκινήσει κάποια βήματα σε αυτή την κατεύθυνση; «Ναι, και προέρχονται από τους νέους,οι οποίοι έχουν μια τελείως διαφορετική νοοτροπία από ό,τι στο παρελθόν» λέει και συνεχίζει: «Κατ΄ αρχάς, δεν περιμένουν χρήματα από πουθενά,δεν θεωρούν δεδομένο ότι πρέπει να τους στηρίζει το κράτος. Κάνουν πράγματα μόνοι τους, τα οποία δεν απαιτούν μπάτζετ. Στην παράσταση που ετοιμάζουμε για το φεστιβάλ υπάρχουν τέτοια άτομα: φορείς νέων ιδεών, οι οποίοι θέλουν να εκφραστούν και να ελέγξουν οι ίδιοι το αποτέλεσμά τους. Προσωπικά με ενδιαφέρει πολύ αυτό. Συχνά τώρα τελευταία με απασχολεί το ερώτημα τι θα μπορούσα να κάνω ο ίδιος για αυτή την κρίση. Κατάλαβα λοιπόν ότι το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να συνεχίσω τη δουλειά μου. Ισως καλύτερα από πριν…».

Με το πρώτο άκουσμα ο όρος «μουσικές διαλέξεις» ακούγεται ίσως περίεργος, αν όχι οξύμωρος. Οταν όμως ο Γιώργος Κουμεντάκης καλείται να περιγράψει την παράσταση με την οποία συμμετέχει εφέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών, τα κομμάτια του παζλ μπαίνουν στη σειρά με τρόπο όχι μόνο λογικό, αλλά και ενδιαφέροντα. «Πρόκειται για οκτώ έργα τα οποία έγραψα τα τελευταία πέντε χρόνια και το υλικό τους αντλείται από την ελληνική παραδοσιακή μουσική» λέει ο συνθέτης και συνεχίζει: «Ανάμεσά τους υπάρχουν οκτώ διαλέξεις, μία πριν από κάθε έργο, οι οποίες αποδίδονται θεατρικά από τους ίδιους τους μουσικούς: σκέψεις φιλοσοφικές, κοινωνικές, μουσικές, θεατρικές… Ταυτόχρονα όλα αυτά τα μουσικά έργα έχουν και κάτι επιπλέον: ισάριθμους αποδέκτες, οι οποίοι είναι άνθρωποι- όπως ο συνθέτης Γιάννης Ξενάκης,η σπουδαία ρεμπέτισσα Μαρίκα Παπαγκίκα και πέντε φίλοι από το Μπουένος Αϊρες-, στοιχεία της φύσης,όπως π.χ.ο αέρας ή το σκοτάδι, λουλούδια ή εικόνες».

Ο Γιώργος Κουμεντάκης ελπίζει ότι με αυτόν τον τρόπο προετοιμάζεται κατάλληλα το άκουσμα, έτσι ώστε η καθαρή μουσική πράξη να φτάσει με όλη της τη δύναμη στους ακροατές-θεατές. «Πάντα όταν πήγαινα σε συναυλίες και κάποιος μιλούσε για τα έργα που θα ακούγαμε, μου δινόταν η εντύπωση ότι το κοινό παρακολουθούσε με μεγαλύτερη ευκολία» λέει ο συνθέτης. «Υπήρχε ένας καλός συντονισμός στη βάση του ότι είχαμε όλοι κοινή πληροφορία.Θεωρώ ότι μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να ενώσει το αίσθημα του θεατή».

Το «Unknown dialects: 8 μουσικές διαλέξεις» θα παρουσιαστεί στις 5 και 6 Ιουλίου στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών.Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Α. Ευκλείδης,τα σκηνικά και τα κοστούμια ο Π. Τουλούδης.

Συμμετέχει το dissonΑrt ensemble και οι μουσικοί Θ. Μιλκόφ (κρουστά), Μάρθα Μαυροειδή (λάφτα), Αγγελίνα Τκάτσεβα (σαντούρι) και Κώστας Ράπτης (μπαγιάν).

ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Καθώς μιλάει για την παράσταση ο Γιώργος Κουμεντάκης επανέρχεται συχνά στο θέμα της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε κινητήρια δύναμη του συνθετικού έργου του. «Επανεφευρίσκω, ανασυντάσσω και ανασυνθέτω παραδοσιακά μουσικά θέματα, διατηρώντας την ενέργεια και τη λεπτότητά τους, την αυθεντικότητα του αρχέγονου μοντέλου τους, τον παλμό και την ψυχή τους, ακολουθώντας τα χνάρια των “ανωνύμων” δημιουργών των δημοτικών τραγουδιών» εξηγεί χαρακτηριστικά. Ωστόσο ένα στοιχείο που τον ενδιαφέρει ιδιαιτέρως, όπως λέει, είναι να ανακαλύψει και άλλες πτυχές του υλικού αυτού, να αποκρυπτογραφήσει την αθέατη πλευρά του. «Είναι ένα στοίχημα δύσκολο, αλλά πρόκειται για υλικό τόσο πλούσιο που ανταμείβει κάθε έντιμη προσπάθεια» συνεχίζει. «Ταυτόχρονα, σε προκαλεί να το ερευνήσεις περισσότερο και σου προσφέρει τη δυνατότητα της ελεύθερης προσωπικής έκφρασης».

ΒΗΜΑ (ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ)

Γιώργος Κουμεντάκης 12/01/2012

Το multi show της αρκούδας

Μια ιδιότυπη και συναρπαστική μουσική αφήγηση παραμυθιού, με την υπογραφή ενός από τους πιο σημαντικούς συνθέτες μας της σύγχρονης γενιάς. Από τις 7/1 μέχρι τις 5/2 στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών μικροί και μεγάλοι ταξιδεύουν στον κόσμο της φαντασίας μέσα από μια πρωτότυπη παράσταση αυτογνωσίας. 

Η Etten και ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος στην παράσταση «Το αθόρυβο πάτημα της αρκούδας»

Βασισμένο στο παραμύθι «Μια αρκούδα» του Βρετανού σπουδαίου τεχνοκριτικού John Berger –με κείμενα ειδικά διαμορφωμένα για τη σκηνή κι εμπλουτισμένα από τη Γεωργία Αλεβιζάκη–, το «Αθόρυβο πάτημα της αρκούδας» του Γιώργου Κουμεντάκη δημιουργεί το πλαίσιο για μια συναρπαστική αφήγηση, για μια προσέγγιση προς το «άλλο» και μια διαδικασία αυτογνωσίας. Ο ήρωας, ένας άνθρωπος που λατρεύει τις αρκούδες, έρχεται αντιμέτωπος με την αλήθεια τους – και την κατανοεί απόλυτα, κατανοώντας τελικά τον ίδιο του τον εαυτό.

Αυτή η αφήγηση πραγματώνεται μέσα από την ίδια τη θεατρικότητα του λόγου που επιχειρεί ο ευρηματικός και… πολυμήχανος Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος «παλεύοντας» με την αρκούδα, αλλά έχει ως βασικό όχημα την πανταχού παρούσα μουσική. Από τη σκηνή της σύγχρονης electronica, η Etten έχει γράψει τα τραγούδια της παράστασης κι ερμηνεύει ένα βασικό ρόλο, ενώ ο Coti K υλοποιεί τα ηχητικά τοπία που συμπληρώνουν το εικαστικό και διαδραστικό τοπίο/σκηνικό του Πέτρου Τουλούδη. Πρόκειται για ένα installation που κινείται ανάμεσα στο πραγματικό και το virtual με οδηγό τη σκηνοθεσία του Άγγελου Φραντζή. Live και σχολιαστικά σε αυτό λειτουργούν οι μουσικοί Κωνσταντίνος Ράπτης (ακορντεόν μπαγιάν), Guido de Flaviis (σαξόφωνο), Γεράσιμος Τσαγκαράκης (κρουστά).

Ο Γιώργος Κουμεντάκης είναι συνθέτης ευρείας μουσικής αντίληψης.

Σε πολλά έργα του κυριαρχεί η έννοια της «παιδικότητας» και στις μουσικές μορφές και δομές του καλλιεργείται η έννοια του «παιχνιδιού». Ήδη προ ετών έκανε τα «Παραμύθια των αδερφών Γκριμ», ενώ σε έργα του όπως η «Μεσόγειος έρημος» ή τα πιο πρόσφατα «Πέντε ακόμα βήματα ώσπου να κοιμηθείς» και το «Ισοκράτημα ενός παιδιού» η επιστροφή στην αθωότητα είναι το ζητούμενο. Στο «Αθόρυβο πάτημα της αρκούδας» τα θηριώδη βήματα γίνονται, μέσα από συνεχείς ανατροπές, πιο ελαφρά και οι εσώτεροι (ανθρώπινοι) φόβοι καταλαγιάζουν, καθώς το «πλάσμα» (η αρκούδα) γίνεται όλο και πιο οικείο και η γνώση μετατρέπεται σε σιγουριά – ή έστω δημιουργική αμφιβολία.

Μέσα από τη μουσική γεννιέται η θεατρική πράξη, ενώ ταυτόχρονα το θέατρο (ή ο λόγος) είναι που δίνει υπόσταση στη μουσική.

Στο «Αθόρυβο πάτημα της αρκούδας» οι μουσικές είναι πολλαπλές και συνυπάρχουν δημιουργικά, δίνοντάς μας μια πρώτη μεστή εικόνα από το «Πορτρέτο ενός συνθέτη», το πορτρέτο του Κουμεντάκη, που θα συμπληρωθεί στο άμεσο μέλλον με άλλες συναυλίες της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών. Προς το παρόν, και για έναν ολόκληρο μήνα, σε πρωινές και απογευματινές παραστάσεις στη Μικρή Σκηνή της Στέγης, παιδιά και μεγάλοι κάνουν ένα συναρπαστικό μουσικό ταξίδι αυτογνωσίας.

Γιώργος Κουμεντάκης στο elculture

“Η μουσική ανοίγει τους κρουνούς της ψυχής και τότε απλώνεται μπροστά σου ένας απέραντος ωκεανός που σε κατακλύζει”

Η καινούργια σας δουλειά «Unknown dialects: Oχτώ μουσικές διαλέξεις» κινείται στους δρόμους της παραδοσιακής μουσικής και έχει και θεατρικό χαρακτήρα…

Ανήκει στο χώρο του μουσικού θεάτρου. Είναι και θέατρο και μουσική ταυτόχρονα. Είναι ένας διάλογος θεάτρου και μουσικής, όπου και τα δυο συνυπάρχουν και βοηθούν το ένα το άλλο- περισσότερο το θέατρο, βέβαια, βοηθάει τη μουσική- για να δημιουργηθεί ένα συγκεντρωμένο, θα έλεγα, περιβάλλον, ώστε να μπορέσει να φτάσει το έργο με όλες του τις λεπτομέρειες στον ακροατή. Υπάρχει μια συγκεκριμένη θεματολογία στα έργα, κοινή, που είναι η παράδοση. Έχουν αυτά τα έργα από μόνα τους ένα οπερατικό στοιχείο, μοιάζουν με γράμματα μουσικά, αλλά υπάρχουν στην παράσταση και κείμενα μουσικολόγων, ερευνητών, θεωρητικών, μουσικών που δίνουν ένα στίγμα για το πώς η λόγια μουσική τα τελευταία εκατό χρόνια χρησιμοποιούσε την παραδοσιακή μουσική, για το πώς οι λόγιοι συνθέτες αντλούσαν υλικό από την παραδοσιακή και λαϊκή μουσική. Έχει πολύ ενδιαφέρον αυτό, γιατί βλέπουμε μέσα από αυτά τα κείμενα πώς οι δημιουργοί, ανάλογα με τις κοινωνικές συνθήκες, χρησιμοποιούσαν το ίδιο υλικό με διαφορετικούς τρόπους. Μάλιστα υπήρχαν μεγάλες εντάσεις γύρω από αυτά τα θέματα και οι εκάστοτε διαφορετικές απόψεις συγκέντρωναν φανατικούς υποστηρικτές.

Σε αυτά τα 8 έργα που έχουν κοινή γλώσσα, αλλά όχι κοινή αντιμετώπιση όσον αφορά στη σχέση με την παράδοση, διαχειρίζομαι με διαφορετικό τρόπο όλο αυτό το υλικό. Τα κείμενα μπορεί να είναι δεδομένα, αλλά η χρήση τους καθόλου. Τα κείμενα αναπτύσσουν στο έπακρο τη θεατρικότητά τους, αλλά όλα προετοιμάζουν τη μουσική πράξη που έρχεται σε μια προετοιμασμένη σιωπή. Ελπίζω ότι και το κοινό θα συντονιστεί σε ένα κοινό αίσθημα και τότε αυτό που θα συμβεί θα είναι τρομερά απελευθερωτικό και για τη μουσική.

Πώς ξεκίνησε όλη αυτή η ιδέα σύζευξης θεάτρου και μουσικής με αυτό τον πραγματικά πρωτότυπο τρόπο;

Πολλές φορές έτυχε να βρεθώ σε συναυλιακούς χώρους, όπου κάποιοι εμπνευσμένοι μαέστροι έλεγαν κάποια λόγια για το έργο πριν από την παράσταση. Όταν κάποιος σου πει κάποια πράγματα για το έργο που πρόκειται να παρακολουθήσεις, σου προσδιορίζει ένα φάσμα μεγάλης ενέργειας, γιατί αν δεν είσαι προετοιμασμένος και δε γνωρίζεις, μπορεί να μην αισθανθείς άνετα μέσα σε ένα μουσικό περιβάλλον. Έτσι, όταν κάποιος σου μιλάει σε καθησυχάζει, βγαίνουν όλα τα περιττά, τα δύσκολα στοιχεία και ο θεατής μπορεί να νιώσει ελεύθερος μέσα στο έργο που καλείται να παρακολουθήσει.

Ένα έργο τέχνης δεν μπορεί να λειτουργεί από μόνο του; Ναι, μπορεί, αλλά το κοινό που έχει το δαιμόνιο να προσλαμβάνει την τέχνη από ένστικτό είναι σπάνιο. Σήμερα το κοινό έχει κουραστεί από την υπερπληροφόρηση, οπότε το κριτικό και επιλεκτικό στοιχείο χάνει τη δυναμική του και πρέπει να βρεθεί ένας νέος τρόπος επικοινωνίας. Αυτό μπορεί να γίνει από τη δύσκολη οδό, ταρακουνώντας το κοινό και θέτοντάς του προβληματισμούς, αυτό δηλαδή που κάνει η αβαν-γκαρντ τέχνη που αντιλαμβάνεται το θεατή ως μονάδα. Και υπάρχει και ένας πιο ανοιχτός τρόπος, όπου ανοίγεις στο θεατή ένα δρόμο, του δίνεις ένα πέλαγος για να κολυμπήσει…

Τα δικά σας έργα είναι εύκολα για το μέσο θεατή;

Τα τελευταία χρόνια που ασχολούμαι με την παράδοση είναι. Στο παρελθόν μπορεί όχι. Τα έργα μου πια έχουν μια γλυκύτητα, χωρίς να σημαίνει ότι είναι απλοϊκά. Απλώς όλα τα στοιχεία στα έργα μου πια συντονίζονται με μια θετική παρόρμηση για τη ζωή.

Τι σας έκανε να στραφείτε στους παραδοσιακούς δρόμους;

Πάντα κάνω προσωπική έρευνα και ψάχνω νέους τρόπους να εκφραστώ. Από παιδί υπήρχε μέσα μου αυτό το κομμάτι της παράδοσης, κάπως εγκλωβισμένο- έχω μεγαλώσει στην Κρήτη, όπου η παράδοση είναι ακόμα πολύ ζωντανή, δηλαδή οι άνθρωποι με αυτή τη μουσική διασκεδάζουν. Η παραδοσιακή μουσική ήταν στο κέντρο της ζωής μου. Πάντα ήθελα να βγει αυτό το κομμάτι στην επιφάνεια ακομπλεξάριστα- δεν το έκανα ίσως επειδή φοβόμουν μήπως με κατηγορήσουν για φολκλόρ- αλλά δεν ήξερα πώς. Το φολκλόρ όμως είναι πολύ ζωντανό και φωτεινό στοιχείο που, ναι, κάποιες φορές μπορεί να έχει μια «φτήνια» εντός πολλών εισαγωγικών, να φαίνεται η κατεύθυνση της εμπορικότητας, ας το πούμε έτσι, αλλά ταυτόχρονα έχει μια ομορφιά. Σκεφτόμουν τον τρόπο για να το κάνω, αλλά δεν τον έβρισκα, γιατί τον τρόπο άμα τον σκέφτεσαι, δεν έρχεται. Και τελικά μέσα από τον τρόπο ζωής μου -όταν έφυγα από την πόλη και απομονώθηκα στη φύση- όλο αυτό ήρθε από μόνο, αυθόρμητα. Στην αρχή υπήρχε τρομερή δυσκολία να καταγραφεί το υλικό, γιατί έπρεπε να βρεθεί η γλώσσα. Έπρεπε αυτό το πρωτόγονο στοιχείο να βρει τη σημειογραφία του. Κι κάποια στιγμή ήρθε, δε θυμάμαι πώς, αλλά υπάρχει μεταξύ μας μια έντιμη σχέση. Και βλέπω πια ότι και ο κόσμος ανταποκρίνεται – το βλέπω από τα mail, τα γράμματα που παίρνω, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτή η ανταπόκριση αποδεικνύει ότι είμαι στο σωστό δρόμο. Είναι όμως τόσο ωραία στην ασκητική ζωή μου να βλέπω πως επικοινωνεί αυτό που κάνω.

Ασκητική ζωή;

Ναι, γιατί η μουσική που κάνω απαιτεί να μείνεις με τον εαυτό σου, αυτό δε σημαίνει ότι δεν είμαι μέρος της κοινωνίας που ζω, αλλά ένα έργο παίρνει μήνες να γραφτεί. Η καθημερινότητα αλλάζει, το έργο όμως είναι εκεί και σε περιμένει. Ένα τηλέφωνο μπορεί να με αποδιοργανώσει και να καταστρέψει αυτό που κάνω. Δε μετανιώνω καθόλου που πήρα την απόφαση να φύγω από την Αθήνα. Το μόνο πράγμα που μου έχει λείψει είναι η αλληλεγγύη με τους συναδέρφους, που δε βλέπω πολλά πράγματα τα οποία θα έπρεπε – προσπαθώ να τα αναπληρώνω, βέβαια, με άλλους τρόπους- αλλά αυτό που έχω κερδίσει είναι πολύτιμο.

Το περιβάλλον δεν μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά στον καλλιτέχνη και να επηρεάσει το έργο του;

Η καθημερινότητα και το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο ζει ο μουσικός τον επηρεάζει, άρα επηρεάζει και την ίδια τη μουσική, το συναίσθημά της δηλαδή, γιατί η μουσική γλώσσα δεν αλλάζει. Παρόλα αυτά αν μου συμβεί κάτι τραγικό, αυτό το σοκ είναι πιο ισχυρό για μένα και η μουσική μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Προετοιμάζω ένα χώρο ασφάλειας και ευδαιμονίας για να δουλέψω, αλλά σε μένα αν συμβεί κάτι άσχημο δεν μπορώ να συνεχίσω.

Κάποιοι άνθρωποι όταν στενοχωριούνται τρώνε, κάποιοι όχι. Εγώ ανήκω σε αυτούς που δεν τρώνε. Αλλά μόλις επανέρθει έστω και μια αχτίνα ζωής τα πρώτο πράγμα που έρχεται και με διεκδικεί είναι η μουσική.

Πώς δουλεύετε το υλικό που αντλείτε από την παράδοση;

Υπάρχουν δυο τάσεις που ακολουθώ. Η πρώτη και λιγότερο συχνή είναι να παίρνω ένα κομμάτι ατόφιο από την παράδοση, να συνειδητοποιώ την αξία του και να προσπαθώ να του δώσω μια πιο μοντέρνα όψη, να το δω από μια διαφορετική γωνία. Αυτή η διαφοροποίηση, ξέρετε, μπορεί να είναι ελάχιστη. Η δεύτερη είναι να παίρνω όλο αυτό το υλικό από μνήμη, σαν να είμαι μια δεξαμενή ήχων, και να προσπαθώ να ανασυντάξω αυτό το κομμάτι της παράδοσης μέσα από αυτό που έχει φτάσει σε μενα ως χρώμα, ως ενέργεια μέσω της μνήμης. Είναι ένα βύθισμα αυτός ο δρόμος στην ενστικτώδη, στην ασυνείδητη πλευρά της παράδοσης. Η καταγραφή γίνεται αβίαστα και εκεί χρειάζεται να έχεις πολύ καλή σχέση με το χρόνο, τους ήχους… Υπάρχει τεράστιο πλούτος και πάρα πολλές προεκτάσεις σε αυτό το υλικό, γι’ αυτό έχω κάνει και τόσα έργα. Είναι τρομερά πολυποίκιλο ανάλογα με τις περιοχές, ανάλογα με το πώς περνάει αυτό το υλικό από γενιά σε γενιά… Είναι μια ιεροτελεστία που απαιτεί να βρω τα μέρη που τη συντελούν και ταυτόχρονα το έντονο μυστικιστικό της στοιχείο. Προσπαθώ να διεισδύσω σε αυτό το μυστικισμό, δηλαδή προσπαθώ να μην τον φοβάμαι. Και προσπαθώ να επικοινωνήσω όλο αυτό το υλικό και με άλλες κουλτούρες.

Δουλεύετε μόνο με την ελληνική παράδοση;

 Ναι, σε αυτό το έργο υπάρχει όμως και ένα τανγκό. Αλλά, ξέρετε, οι δυτικέςμου καταβολές με βοηθούν να καταγράψω αυτό το υλικό, και αυτές μου έχουν δημιουργήσει μια τεράστια ελευθερία. Χωρίς αυτές όλα αυτά δε θα μπορούσα να το κάνω.

Τι κάνει για εσάς ένα έργο καλό;

Η μουσική, ξέρετε, ανοίγει τους κρουνούς της ψυχής και τότε απλώνεται μπροστά σου ένας απέραντος ωκεανός που σε κατακλύζει. Όταν αυτό συμβαίνει είναι μαγικό. Εγώ προσωπικά συνδέομαι με έργα όταν μπορώ να συντονιστώ μαζί τους με όλο μου το είναι. Όταν αισθάνομαι αυτό το συντονισμό που δεν ξέρω πώς προκύπτει, νιώθω πληρότητα. Υπάρχουν έργα που μου το δημιουργούν αυτό το αίσθημα και μάλιστα για πάρα πολλά χρόνια. Κάποια τα ακούω και τα ξανακούω και πάντα ανακαλύπτω ακόμα μια οπτική για να επικοινωνήσω μαζί τους και να τα απολαμβάνω. Δηλαδή αυτή η απόλαυση δεν τελειώνει, βρίσκει πάντα τρόπους να ξαναέρχεται στη επιφάνεια. Κι έτσι γίνεται μέρος της ζωής μου και με ακολουθεί συνεχώς, σαν σύντροφος και συμπαραστάτης.

Πώς βλέπετε την πολιτιστική κατάσταση σήμερα μέσα σε αυτή την πολύ δύσκολη κατάσταση που περνάει η χώρα;

Είναι ένας πολύ σημαντικός χρόνος για να γίνουν τα πράγματα διαφορετικά, δεν ξέρω πώς. Υπάρχει έντονος υπερκαταναλωτισμός στη κοινωνία, νομίζω ότι ήρθε η ώρα να δούμε τη ζωή κάπως αλλιώς, άρα και την τέχνη. Θα δούμε καταρχάς αν θα υπάρχει η ανάγκη για την τέχνη. Κι αν δεν υπάρχει μήπως είναι καλύτερα να γκρεμιστεί και να ξαναγεννηθεί; Το καινούργιο έρχεται από τους νέους συνήθως, ή έστω από όσους αισθάνονται αυτή τη νεότητα.

Την τελευταία δεκαετία έχω δει βαθιά επιθυμία του κόσμου στα Βαλκάνια, στην Κίνα, στη Λατινική Αμερική να γίνουν τα πράγματα διαφορετικά και το πετυχαίνουν. Μπορούμε κι εμείς να το κάνουμε, δε χρειάζονται εκατομμύρια για να γίνει μια καλή παράσταση. Έχω δει παραστάσεις χωρίς λεφτά που με συγκίνησαν, γιατί έφερναν μέσα τους μια βαθιά αλήθεια και ανάγκη. Εμένα δε με καταβάλλει αυτή η οικονομική κρίση, μπορώ να ζήσω με τα ελάχιστα, έχω απεπλακεί από τον υπερκαταναλωτισμό. Το μόνο που θέλω είναι όλο αυτό το σύστημα οργανισμών που με κόπο έγιναν στην Ελλάδα – το Μέγαρο Μουσικής κτλ- να συνεχίσουν να υπάρχουν, ξεπερνώντας την κρίση, και να μη σταματήσει ποτέ η μουσική παραγωγή. Όμως το σύστημα πρέπει να αλλάξει άρδην, δε μας χρειάζονται ούτε τα εκατομμύρια, ούτε τα μεγάλα ονόματα. Και μακάρι να βρεθούν άνθρωποι να το κάνουν αυτό. Τότε ναι, θα είμαι αισιόδοξος.

Συνέντευξη στον Βασίλη Βελούδο

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΗΣ

«Η μουσική ήταν για μένα το κέντρο του κόσμου»

Ο Γιώργος Κουμεντάκης γεννήθηκε στο Ρέθυμνο της Κρήτης το 1959. Από την ηλικία των πέντε ετών στράφηκε στη μουσική παίρνοντας μαθήματα ακορντεόν, πιάνου και θεωρητικών με το ζεύγος Αποστολάκη, στο Ωδείο Ρεθύμνου, ενώ σε ηλικία 15 χρονών άρχισε να δημιουργεί τις πρώτες του συνθέσεις μουσικής δωματίου, τραγουδιών και χορωδιακής μουσικής. Το 1977 συνέχισε τις μουσικές του σπουδές στο Ελληνικό Ωδείο της Αθήνας, με καθηγητή τον Διαμαντή Διαμαντόπουλο. Έχει παρακολουθήσει μαθήματα και σεμινάρια με τους P. Boulez, G. Ligeti, Γ. Ξενάκη, Α. Goehr.

Τα πρώτα δείγματα μιας πολυσχιδούς μουσικής παραγωγής εμφανίζονται ήδη στα τέλη της δεκαετίας του ’70, κατόπιν παραγγελίας του Τρίτου προγράμματος της Ε.Ρ.Τ. που διηύθυνε ο Μάνος Χατζιδάκις. Έκτοτε, ακολούθησαν τα πρώτα έργα μουσικής δωματίου, η πρώτη όπερα με δικό του λιμπρέτο, οι πρώτες εκτελέσεις έργων του στο εξωτερικό και οι πρώτες συνεργασίες με το χώρο του θεάτρου.

Η εξελικτική του πορεία στη σύνθεση αρχίζει το 1976 του «Απομάκρυνσις 3». Το έργο του αυτό εκπροσώπησε στο «Διεθνές Βήμα Συνθετών» της UNESCO το 1979.

Το «Approche» είναι το πρώτο έργο του που παρουσιάζεται συναυλίες του Τρίτου Προγράμματος στην Εθνική Πινακοθήκη.

Το 1981 γράφει τη μουσική για την τραγωδία «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη που παρουσιάστηκε από το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο, απ’ όπου προήλθε και ο τίτλος του κουαρτέτου «Ανωλόλυξε και κατήδε βάρβαρα μέλη μαγεύουσα» το οποίο παρουσιάστηκε στο Ινστιτούτο Goethe Αθηνών από το 1982. Στο χώρο της τραγωδίας ακολουθούν η «Ηλέκτρα» με το Θέατρο Τέχνης και τον Κάρολο Κουν που παρουσιάστηκε το 1984 στην Επίδαυρο και ο «Ιππόλυτος» με το Εθνικό Θέατρο και τον Γιάννη Χουβαρδά το 1989.

Το 1984, ύστερα από εμβάθυνσή στην αρχαία ελληνική μουσική, ξεκινάει τη σειρά «Σύμμολπα». Το 1985, συμμετέχει με τα «Σύμμολπα 4» σε ένα από τα μεγαλύτερα παγκόσμια φεστιβάλ με τη συμμετοχή των πιο αντιπροσωπευτικών συνθετών του 20ου αιώνα, στην Biennale της Βενετίας.

Την ίδια χρονιά, ο Gyorgy Ligeti τον επιλέγει μεταξύ άλλων Ευρωπαίων συνθετών και του αναθέτει τη σύνθεση του «Σύμμολπα 5» που παρουσιάζεται από την Ορχήστρα Νέων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στο Asolo, το Bolzano, και το Λουξεμβούργο. H ίδια ορχήστρα επιλέγει τα «Σύμμολπα 3» στα πλαίσια της Frankfurt Feste το 1987. Το 1986 γράφει την όπερα «Έσσεται ήμαρ».

Το 1987 συνεργάζεται για πρώτη φορά με το Ensemble Intercontemporain και τον Arturo Tamayo για την παρουσίαση του έργου «Σύμμολπα 3» στη Φραγκφούρτη.

Το 1988 καταλήγει στη δημιουργία μιας νέας σειράς έργων τα «Συμφάνεια» που εκφράζουν, αντίθετα με τα «Σύμμολπα», την απόλυτη συμφωνία των στοιχείων. Άλλο στάδιο εξέλιξης, με κύριο στοιχείο προβληματισμού τον χρόνο, τον οδήγησε από το έργο «Υψιπολισάπολις» (1988) στο «Έρως- Δαίμων» (1991).

Το 1990 παρουσιάζεται στο Όσλο η όπερα δωματίου «Έσσεται ήμαρ» από την Oslo Sinfonieta και τον Chr. Eggen. Την ίδια χρονιά βραβεύεται με το β’ βραβείο του Δήμου Αθηναίων για το έργο «Φύλλον ατίμητον». Το 1992 ο Jay Gottlieb παρουσιάζει το έργο του για πιάνο «Σύμμολπα I» στο Φεστιβάλ «Presences 92» του Radio France στο Παρίσι και αργότερα στο Φεστιβάλ του Lecce και στο «Tage fur Neue Musik» στη Ζυρίχη.

Είναι ο πρώτος Έλληνας που κέρδισε το βραβείο – υποτροφία της Γαλλικής Ακαδημίας της Ρώμης «Prix de Rome» (1992), το οποίο του επέτρεψε να ζήσει για ένα χρόνο στη Villa Medici. Την ίδια χρονιά συνεργάζεται για πρώτη φορά με τον Δημήτρη Παπαϊωάννου και το χορευτικό συγκρότημα «Ομάδα

Εδάφους» στο έργο «Φεγγάρια – Σαπφώ» και με τον Άρη Χριστοφέλλη στο έργο του «Έρως – Δαίμων» (Φεστιβάλ Παλέρμου – 1992, Villa Medici, Ρώμη – 1993, Μουσείο Γιάννη Σπυρόπουλου – 1993).

Ως υπότροφος της Villa Medici για το 1993 συνέθεσε μια όπερα βασισμένη στις «Βάκχες» του Ευριπίδη. Την ίδια χρονιά, στη Ρώμη, στο Τeatro Ghione, το Divertimento Ensemble παρουσιάζει το «Κοντσέρτο για Πιάνο και 10 όργανα» και το «Μικρό Κοντσέρτο για Πιάνο και 6 όργανα». Το 1994 έγραψε τη μουσική για το θεατρικό «Τρεις Αδελφές» παραγωγή του Θεάτρου του Νότου σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά και τιμήθηκε με το Βραβείο «Νίκος Καζαντζάκης».

Το 1995 παίζεται στο Μέγαρο Μουσικής από την Καμεράτα η εισαγωγή «Βάκχες» και γράφει την «Ιφιγένεια στο Γεφύρι της Άρτας» παραγωγή του Οργανισμού Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, για την Ομάδα Εδάφους. Τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς, παρουσιάζεται στο Φεστιβάλ του Άργους, στο αρχαίο θέατρο της πόλης, η όπερά του «Έσσεται Ήμαρ» σε β’ γραφή και σε σκηνοθεσία Βίκτωρα Αρδίττη, με την Oslo Sinfonieta.

Τον Οκτώβριο του 1995 παρουσιάζεται το «Requiem για το τέλος του Έρωτα» στην παράσταση «Ενός Λεπτού Σιγή», στο παλιό εργοστάσιο της Δ.Ε.Η. στο Νέο Φάληρο, σε χορογραφία του Δημήτρη Παπαϊωάννου με την Ομάδα Eδάφους. Η μουσική από τα έργα «Η Ιφιγένεια στο Γεφύρι της Άρτας» και «Requiem για το Τέλος του Έρωτα» κυκλοφόρησε σε cd (Δύο έργα για την Ομάδα Έδαφους) από το Studio 19 και την Ομάδα Εδάφους.

Το 1996 «Τα Παραμύθια των Αδελφών Γκριμμ» κυκλοφορούν σε cd και τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς παρουσιάζονται από την Ομάδα Εδάφους σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Παπαϊωάννου, με την Όλια Λαζαρίδου.

Το Μάιο του 1997 ο «Δράκουλας» παρουσιάζεται από την Ομάδα Εδάφους σε συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Παπαϊωάννου και κυκλοφορεί σε cd από την Ομάδα Εδάφους.

Την ίδια χρονιά, το «Outoftime» για ορχήστρα εγχόρδων, κουαρτέτο εγχόρδων και δυο κλαρινέτα, που προέρχεται από τη μουσική για το χορογραφικό έργο «Καταιγίδα», μια παραγγελία του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, παρουσιάστηκε από την Ομάδα Εδάφους.

Το 1998 παρουσιάσθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το έργο του «Missa Harmoniae Verbi» για τέσσερις σολίστες, χορωδία, κουαρτέτο εγχόρδων και ορχήστρα, υπό τη διεύθυνση του Αλέξανδρου Μυράτ. Την ίδια χρονιά, το έργο του «Μικρό κοντσέρτο για πιάνο και επτά όργανα» παρουσιάστηκε σαν υποχρεωτικό έργο από τον διαγωνισμό «Δημήτρης Μητρόπουλος» για νέους μαέστρους.

Την περίοδο 1998-2000 ο Γιώργος Κουμεντάκης εργάστηκε ως «composer in residence» στην ελληνική σειρά συναυλιών του Clio Gould και του συνόλου BT Scottish Ensemble στο Λονδίνο, με την ευγενική υποστήριξη του ιδρύματος «Michael Marks Charitable Trust» και από το 1999 έως το 2001, υπήρξε Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Μουσικού Συνόλου Σκαλκώτας.

Το 2000 κυκλοφορεί το έργο «Ο Μικρόκοσμος που Άκουγε» στο cd «Τέσσερις Δρόμοι για τον Ερωτόκριτο».

Ακολουθούν σημαντικά έργα για πιάνο, όπως ο κύκλος «Μεσόγειος» (είκοσι κομμάτια για πιάνο και/ή τσέμπαλο) και το τρίτο κοντσέρτο για πιάνο και έγχορδα με τίτλο «Diary of confinement»(2000), έργα με διεθνή απήχηση.

Τον Ιούλιο του 2001 παρουσιάζεται το «Για Πάντα» από την Ομάδα Εδάφους, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Παπαϊωάννου, όπου ακούγονται τα έργα «Θυμάρι», «Δυόσμος», «Φασκόμηλο» και «Η προνύμφη και η νυχτοπεταλούδα του L. van B.».

Το 2002 κυκλοφορούν σε cd τα «4 Έργα για τον Άρη Χριστοφέλλη».

Η έντονη συνθετική του δράση δεν ανακόπτεται παρά την ανάληψη καθηκόντων Μουσικού Διευθυντή και Δημιουργού Μουσικού Σεναρίου, σε συνεργασία με τον Δημήτρη Παπαϊωάννου, για τις τελετές έναρξης και λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων στα πλαίσια του «Αθήνα 2004».

Σε αυτή την περίοδο ανήκουν «Ο Κορμοράνος» του Ιάνη Ξενάκη (2002), το «Ζευγάρι» (2004), αλλά και τα πρώτα μέρη του κύκλου «Typewriter Tunes», «Μελωδίες Γραφομηχανής».

To 2006 κυκλοφορεί από την Ορχήστρα των Χρωμάτων το cd «Πρώτες Εκτελέσεις» με το έργο «Ταξίδι στη Νύχτα» που προέρχεται από τη σουίτα «Δράκουλας».

Η μεταολυμπιακή περίοδος σφραγίζεται εξάλλου από μια σειρά συναυλιών στο Παρίσι, την Οδησσό, τη Γιούτα, τη Γερμανία, την Ολλανδία αλλά και την Θεσσαλονίκη, την Αθήνα, την Κωνσταντινούπολη και την Επίδαυρο, ενώ πρόσφατα, κατά τον εορτασμό του πολιτιστικού έτους της Ελλάδας στην Κίνα, παρουσιάστηκαν η παλαιότερη σύνθεση «Το ταξίδι στη Νύχτα» από τη συμφωνική ορχήστρα του Πεκίνου και το «Amor Fati» (από τον προαναφερόμενο κύκλο – 2007) από την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης.

Έργα του έχουν επιλεγεί 4 φορές για τις «Παγκόσμιες Μουσικές Μέρες» (Βουδαπέστη 1986, Γερμανία 1987, Χονγκ-Κονγκ 1988, Νορβηγία 1990).

Έχει δώσει πάνω από 70 συναυλίες και έχει συνθέσει πάνω από 100 έργα για ορχήστρα, μουσική δωματίου, ορχήστρα δωματίου, όπερες, ορατόριο, μουσική για μπαλέτο, θέατρο και αρχαία τραγωδία. Έχει επίσης συνεργαστεί με άλλους καλλιτέχνες σε παραγωγές με πολυμέσα (installations, video art/ animation).

Έργα του έχουν παρουσιαστεί παγκοσμίως σε πάνω από 300 συναυλίες και έχουν επίσης μεταδοθεί πολλές φορές από ραδιοφωνικούς σταθμούς, όπως το BBC 3, ο Classic FM, το Radio France και το RAI.Ολόκληρη η συνέντευξη που μας παραχώρησε έχει ως εξής:

Πότε άρχισες να νοιώθεις ότι η μουσική είναι κάτι που σε φέρνει σε μια ισορροπία;

Γύρω στα δεκαπέντε, έγινε μια συνειδητή αλλαγή μέσα μου. Κατάλαβα, δηλαδή, ότι έχω τη δυνατότητα μερικά πράγματα τα οποία σκεφτόμουνα να τα μετατρέπω σε ήχους, να μπορώ να τα επεξεργάζομαι ηχητικά και αυτό να το αποδίδω γραπτά σε μια παρτιτούρα. Δεν ξέρω πως έγινε αυτό. Μάλλον αυτόματα. Ήτανε μία διέξοδος στη μοναξιά ενός παιδιού, ενός εφήβου που ζούσε σε μία επαρχιακή πόλη, όπως ήταν το Ρέθυμνο, στο οποίο δεν ξοδευόμουνα, μην έχοντας την ευκαιρία πολλών συναναστροφών, γιατί είχα πολύ λίγους φίλους, και περνούσα όλες αυτές τις ατελείωτες ώρες σκέψης και προβληματισμού, με μια αγωνία για το μέλλον, μια αγωνία κάποιας αποδοχής κάποιων ιδιαιτεροτήτων κ.τ.λ.

Τότε βρήκα στο «πρόσωπο» της μουσικής έναν φίλο, μια φίλη, μια συντροφιά. Και μάλιστα μια συντροφιά που είχε πνευματικότητα, δυναμική, ερωτισμό. Θα μπορούσε να ‘ναι αντίστοιχα το κομμάτι της πολιτικής. Η πολιτική για μένα ήταν δευτερεύουσα εκείνη την περίοδο, αν και κάποια στιγμή μπήκα στην Κ.Ν.Ε. Αλλά ήταν τόσο πιο ισχυρή η συντροφικότητα μέσα από την τέχνη, που τα υπόλοιπα πέρασαν σε πολύ δεύτερη μοίρα. Αν και είναι λίγο λυπηρό αυτό που θα σου πω, αλλά θα το πω γιατί είναι αλήθεια, ακόμα και οι ανθρώπινες σχέσεις πέρασαν σε δεύτερη μοίρα. Δηλαδή η μουσική ήταν για μένα το κέντρο του κόσμου. Του κόσμου μου και του κόσμου.

Και είναι ακόμα;

Ναι είναι. Έχω περάσει κατά διαστήματα να μην είναι, πολύ συνειδητά, σ’ αυτή τη μεγάλη αναζήτηση του ανθρωπισμού, του εξανθρωπισμού και της κοινωνικοποίησης, αλλά βλέπω ότι μάλλον αυτός ο πυρήνας δεν αλλάζει. Προσπάθησα πολλές φορές να τον αλλάξω γιατί ήταν κάτι που μ’ ενοχλούσε.

Δηλαδή αν κάποια στιγμή δεν μπορούσες άλλο πια να ασχοληθείς με τη μουσική, θα ήσουν δυστυχισμένος;

Η μουσική για μένα δεν είναι μόνο η απόδοσή της, δηλαδή η ενεργοποίηση όλης αυτής της σκέψης, το πέρασμα σε μια σελίδα κι η δημιουργία ενός έργου. Έτσι κι αλλιώς η μουσική είναι πάντα παρούσα, αφού μπορώ ανά πάσα στιγμή να ενεργοποιώ τη δεξαμενή ήχων που υπάρχει μέσα μου.

Οπότε είναι ένα είδος συνεχούς συμβίωσης, διαλογισμού, συζήτησης και ενασχόλησης που είναι συνεχώς σε όλες μου τις πράξεις. Δηλαδή δεν θα ικανοποιηθεί όλο αυτό το βαθύ ένστικτο μόνο αν γίνει ένα έργο. Αν δεν μπορώ να γράφω έργα δε σημαίνει ότι η μουσική δεν υπάρχει. Υπάρχει μέσω της μουσικής των άλλων, γιατί είμαι ένας καλός ακροατής. Ενώ συνήθως οι δημιουργοί ασχολούνται με τα δημιουργήματά τους, εμένα είναι ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής μου αλλά δεν είναι το μόνο. Μ’ ενδιαφέρει πάρα πολύ να δω τι κάνουν οι υπόλοιποι και μάλιστα μου αρέσουν τα πράγματα που δε μου μοιάζουν. Αυτό από μικρό παιδί. Δηλαδή δεν θα μπω στη διαδικασία να αναζητήσω τους όμοιους, αλλά τους ανόμοιους. Αυτοί με τραβάνε πιο πολύ.

Γι’ αυτό και για τα πρόσφατα «Typewriter Tunes», τις «Μελωδίες Γραφομηχανής» επηρεάστηκες από τα σκυλάδικα της Ιεράς Οδού της δεκαετίας του ’80;

Αυτό είναι μια ολόκληρη ιστορία. Η επιλογή της Τήνου είναι πολύ συνειδητή. Κι έχω έρθει εδώ για να δουλεύω. Για να δουλεύω σε πράγματα που ήθελα να κάνω χρόνια πριν και δεν μπορούσα να τα κάνω. Δεν μου το επέτρεπε ο τόπος. Ο τόπος που έχω μέσα μου κι ο τόπος που φέρω το μέσα μου. Για μένα είναι ένα πράγμα.

Λοιπόν, προσπαθούσα να βρω τον τρόπο, και δε γινότανε με τίποτα, να ανατρέξω στη δική μου παράδοση μνήμης, την ελληνική δηλαδή παραδοσιακή και λαϊκή μουσική, όχι όμως μέσα από το φολκλόρ. Σαν ένας ζωντανός πυρήνας ν’ ανατρέξω σ’ αυτό και να μπορέσει η γλώσσα μου ν’ αποσπαστεί, να ξεκολλήσει από μία παράδοση που με συγκινεί, όπως είναι η δυτική κουλτούρα, αλλά που δεν είναι εκατό τοις εκατό ο εαυτός μου και δεν έχω μεγαλώσει μέσα απ’ αυτήν. Τα ακούσματά μου ήταν τελείως διαφορετικά. Ήταν δύσκολο, γιατί συνεχώς όσοι το έχουν κάνει, μέχρι τώρα, ή παίρνουν τα στοιχεία της παραδοσιακής μουσικής και τα δυτικοποιούν, τους δίνουν μία χροιά περνώντας τα μέσα από τη δυτική παράδοση, όπως έκανε ο Καλομοίρης, ο Σκαλκώτας κ.α., ή με την αντίθετη μορφή, που είναι η φολκλορική τους διάσταση. Ούτε το ένα μ’ ενδιέφερε ούτε το άλλο. Δεν έβρισκα τον τρόπο, είχα όμως πολύ συγκεκριμένα πράγματα στο μυαλό μου, τα οποία, στον τόπο που βρισκόμουνα, δεν μπορούσα να τα κάνω. Ήμουνα εκτός. Δεν γινόταν να συνυπάρξω με όλες αυτές τις ιδέες ειρηνικά και φιλικά και να μπορούν να βγουν φυσιολογικά. Γιατί αυτό δεν μπορεί να γίνει μόνο μέσα από σκέψη. Λοιπόν, είχα πάντα βαθιά στο μυαλό μου ότι η απομόνωση σ’ έναν τόπο, θα μου έδινε πιο εύκολα τη δυνατότητα να τις εκφράσω και, όντως, όταν βρέθηκα εδώ στην Τήνο έγινε φυσιολογικά. Μέσα σ’ όλο αυτό το περιβάλλον είμαι ένας ανώνυμος συνθέτης. Δηλαδή δεν βάζω την προσωπικότητά μου, δεν το προσωποποιώ. Είμαι απλώς ένας φορέας, ένας αγωγός, που μέσα του περνάει όλη αυτή η ιστορία. Με τις δικές μου ιδιαιτερότητες φυσικά. Ο ανώνυμος συνθέτης είχε τις σκέψεις του και την προσωπικότητά του, αλλά δεν τον ένοιαζε να είναι πάνω απ’ αυτό το υλικό.

Όταν, λοιπόν, βρέθηκα κάτω απ’ αυτό το υλικό, σαν ανώνυμος, και το πίστεψα πραγματικά, άρχισε να βγαίνει το κομμάτι της παραδοσιακής μουσικής μέσα απ’ τον τρόπο που εγώ το σκεφτόμουνα, κάνοντας αυτό τον κύκλο των «Typewriter Tune», δηλαδή τις «Μελωδίες Γραφομηχανής», που είναι γράμματα σε διάφορους αποδέκτες, του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Ένα απ’ αυτά είναι τα σκυλάδικα. Ήρθε ως μνήμη κάτι που μ’ απασχολούσε πολύ. Η ιστορία του τσιφτετελιού σε όλη του τη διάσταση. Από την πιο χυδαία μέχρι την πιο πνευματική. Εγώ την έζησα σε μια πνευματική στιγμή, στο απόλυτο περιθώριο, στα σκυλάδικα της Ιεράς Οδού, δεκαετία του ογδόντα, που κανείς δεν πήγαινε. Πηγαίναμε με τους φίλους μου γιατί μας τραβούσε κάτι έντονα ερωτικό. Δεν καταλάβαινες ακριβώς τι συμβαίνει μέσα σ’ όλο αυτό το περιβάλλον θολού ερωτισμού. Καταλάβαινες ότι αυτό το ανώνυμο πλήθος, το παθιασμένο, κάπως ήθελε να εκφραστεί και γι’ αυτό και ήταν και πολύ δραματοποιημένα τα πράγματα που γινόταν εκεί μέσα, τρομερών εντάσεων, σχεδόν κινηματογραφικά. Έβλεπες καταστάσεις, οι οποίες δεν πίστευες ότι μπορεί να συμβαίνουν. Με λίγο ποτό, με την έξαρση, με αυτήν την πρωτόγονη ιεροτελεστία, βασικά μέσα απ’ το ζεϊμπέκικο αλλά και μέσα απ’ το τσιφτετέλι και διάφορα άλλα πράγματα, έβγαινε μια πολύ πρωτόγονη και στιβαρή ερωτική διάθεση. Κι αισθανόμουν ότι ήμουνα πολύ τυχερός που το έζησα μέσα στη δυτικοποίηση όλων αυτών των αισθημάτων και την καλλιέπεια. Όλα αυτά τα πράγματα χαθήκανε για πάντα και ξαναβγήκανε ως σκέψεις παρελθόντος, τώρα αυτά τα τελευταία χρόνια. Οπότε σαν φόρο τιμής το έκανα αυτό το κομμάτι με τα πιάνα. Είναι ένα άλλο έργο που λέγεται «Amor Fati», η «Αγάπη για τη Μοίρα», που έγραψα για τον Καζαντζάκη, μέσα απ’ αυτήν την ψυχαναλυτική διάθεση του Γιάλομ, του Νίτσε και όλων αυτών των μετανιτσεϊκών φιλοσόφων. Δηλαδή τη θετική όψη της ζωής. Ένα χαρακτηριστικό που το είχα ξεχάσει, γιατί για μένα η τέχνη ήταν η έκφραση του απόλυτου πόνου και του απόλυτου θανάτου. Είχα ξεχάσει λοιπόν ότι οι Κρητικοί το έχουν σαν ιδίωμα, και το είχε πολύ ο Καζαντζάκης, να ζουν, βάσει αυτής της Νιτσεϊκής θεωρίας, μέσα από τη θετική όψη της ζωής. Το βλέπεις πώς διασκεδάζουν, πώς σκέφτονται. Έχουνε μια τρελή εξωστρέφεια που ορισμένοι νομίζουν ότι φτάνει τα όρια της χαζομάρας, αλλά κάνουν λάθος. Είναι μία παράδοση πολλών χρόνων, πολύ συνειδητή, όπου ζουν χαρούμενοι. Φαντάζομαι ότι μπορεί να προέρχεται κι από τους αρχαίους Κρητικούς, από τη Μινωική εποχή, όπου βάφανε τα σπίτια τους με χαρούμενα χρώματα.

Ο Κρητικός σου δείχνει ότι είναι πολύ ευχαριστημένος από τη ζωή. Έχει μία πληρότητα, κάθεται εκεί με το κομπολογάκι του και είναι θετικός ανά πάσα στιγμή με τη ζωή. Αυτό το στοιχείο το έχει πολύ έντονα ο Καζαντζάκης. Μετά από πολλά χρόνια μου ήρθε αυτό το θετικό συναίσθημα κι έγραψα αυτό το έργο.

Είπες για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ότι «ζήσαμε μια εξωστρεφή γιορτή που ελπίζεις ότι τελείωσε με τη λήξη τους» και είναι καιρός να «δούμε κάποια πράγματα για τον εαυτό μας και να παραδεχτούμε τη μετριότητά μας». Σε σένα προσωπικά, πώς λειτουργούν αυτές οι σκέψεις;

Γεννήθηκα το ’59, δηλαδή τη μεταπολίτευση την έζησα έφηβος, πήγαινα τρίτη, τετάρτη γυμνασίου, δε θυμάμαι. Ουσιαστικά δηλαδή απ’ την περίοδο της επταετίας δεν ζήσαμε όλη αυτή την παραστρατημένη, σιχαμένη κατάσταση των χουντικών, γιατί απλούστατα, στην Κρήτη δεν υπήρχε καμία πληροφορία. Τελείωσα τις σπουδές μου στο ωδείο, έφυγα στο Παρίσι και επανερχόμενος, γύρω στο ’85, άρχισα να καταλαβαίνω τι ήταν περίπου όλη αυτή η ιστορία. Κι έβλεπα ανθρώπους, λυσσασμένους για ν’ αλλάξουν, προς ιδίον όφελος, όλο αυτό το φοβερό κατεστημένο της δεξιάς. Δηλαδή έβλεπα την αριστερά, στην οποία ανήκα ψυχή τε και σώματι, να προσπαθεί να πάρει την εξουσία, μετά μανίας. Και τα κατάφερε. Λοιπόν μέσα σ’ όλη αυτή την πάλη του πεινασμένου και καταπιεσμένου, πνευματικά και οικονομικά, καταλάβαινα ότι αρχίζουν να γίνονται κάποια βασικά λάθη στον τρόπο που ήθελαν ν’ αλλάξουν το κατεστημένο, γιατί γινόταν οι ίδιοι κατεστημένο. Γινόμαστε εμείς οι ίδιοι το κατεστημένο. Το οποίο πάλι σιχαινόμουνα. Πάλι μ’ έβρισκε αντιμέτωπο. Και σκεφτόμουνα πολλές φορές ότι υπάρχουν άνθρωποι που μας έχουν δώσει το μέτρο. Καταλάβαινα, μέσα απ’ αυτούς, ότι το ζητούμενο είναι εμείς οι ίδιοι να καταλάβουμε πώς είμαστε για να προχωρήσουμε. Γιατί δεν το ξέραμε. Ακόμα δεν ξέρουμε πώς είναι ο Έλληνας, γιατί νομίζουμε πως είμαστε το κέντρο του κόσμου. Μάλλον λόγω ανατροφής ή λόγω DNA ή λόγω στέρησης ή επειδή έχουμε την τεράστια παράδοση από την αρχαιότητα, νομίζουμε ότι είμαστε οι καλύτεροι. Και με τα χρόνια, και ιδιαίτερα όταν πας έξω, ανακαλύπτεις ότι όχι μόνο δεν είμαστε οι καλύτεροι, αλλά δεν μας ξέρει κανείς, ότι μας αγνοούν.

Κι αυτό είναι πολύ μεγάλο σοκ. Σκεφτόμουνα λοιπόν ότι μέσα σ’ όλη αυτή την πλήρη άγνοια τη δική μου, αλλά ταυτοχρόνως και την απομόνωση απ’ τους υπόλοιπους, ότι δεν μας έβλεπαν σαν μια φυλή που μπορεί να δίνει στο σύγχρονο πολιτισμό κάποια σημαντικά πράγματα. Κατάλαβα τις ελλείψεις μου και πως ήμουν μια μέγιστη μετριότητα, μέσα σ’ όλο αυτό το σύμπαν. Προσπάθησα, λοιπόν, να συμβιβαστώ μ’ αυτό και να φτιάξω έναν κόσμο πιο χαλαρό, χωρίς όλο αυτό το τεράστιο βάρος της ιστορίας μας. Έναν κόσμο απλό και ανθρώπινο, χωρίς ν’ απαιτώ, ούτε απ’ τον εαυτό μου, ούτε απ’ τους άλλους, πάρα πολλά πράγματα και μέσα απ’ αυτήν την χαλαρή αμεσότητα να φτιάξω έναν κόσμο μέτριο. Αλλά να ‘ναι δικός μου. Ούτε αυτό που ‘χουν κάνει οι πρόγονοί μου, ούτε ο κολλητός μου, ούτε η μάνα μου, ούτε οι γείτονές μου. Αλλά αυτή τη λαμπρή μετριότητα που κουβαλάω όλα αυτά τα χρόνια. Κι αν κάποια στιγμή κάτι καλύτερο γίνει, κάτι λίγο πιο σημαντικό, είναι μόνο και μόνο γιατί τη συνειδητοποίησα. Και με στεναχωρεί όταν βλέπω ότι κάποιοι δεν τη συνειδητοποιούν. Αισθάνομαι περίεργα όταν βρίσκομαι σ’ ένα περιβάλλον, όπου όλοι νομίζουμε ότι ανήκουμε στην κορυφή και θα παραμείνουμε εκεί για πάντα.

Εγώ σε γνώρισα μέσα από μία δουλειά που έκανες για παιδιά. Ποια είναι η σχέση σου με τα παιδιά και πώς ένοιωσες σ’ αυτές τις παραστάσεις που ίσως βρέθηκες δίπλα τους να τα παρατηρείς;

Για να είμαι ειλικρινής, ο χώρος των παιδιών μου είναι αρκετά ξένος. Έως και με σοκάρει. Γνώρισα όλον αυτόν τον κόσμο, ως ενήλικας, μέσα απ’ τ’ ανίψια μου. Έχω δύο ανίψια απ’ την αδερφή μου, που είναι τα μόνα που έχω παρακολουθήσει απ’ τη γέννησή τους μέχρι τώρα που είναι μεγάλα πια. Στα ανίψια μου ποτέ δεν συμπεριφέρθηκα σα να ‘ναι παιδιά. Εγώ δεν έχω παιδιά και δεν θα ήθελα να κάνω. Τα «Παραμύθια των Αδελφών Γκριμ» κι ότι άλλο έχω κάνει, το έκανα γιατί κάποιοι άλλοι μου το ζήτησαν. Τα «Παραμύθια» δεν τα ‘γραψα για παιδιά αλλά για μεγάλους ή, ας πούμε, για μεγάλα παιδιά. Δηλαδή με τη σοβαρότητα που απευθύνομαι στους μεγάλους, απευθύνθηκα και στα παιδιά.

Πιστεύεις ότι είναι ευνοϊκή η σχέση μ’ ένα παιδί στο να συνειδητοποιήσει κανείς τη μετριότητά του;

Ναι. Γιατί στο πρόσωπο των παιδιών καθρεφτίζεις τη δική σου αλήθεια. Πριν από κανένα μήνα μ’ επισκέφθηκε μια φίλη μου με το ανιψάκι της. Ήξερε ότι έχω κάνει αυτή τη δουλειά, δεν της την είχα δώσει ποτέ, με παρακαλούσε κάθε μέρα, το ξέχναγα και κάποια στιγμή της λέω «το έγραψα το cd». Λοιπόν ο Τασούλης, τρεισήμισι χρονών, ήθελε οπωσδήποτε να τ’ ακούσει. Του το έβαλα στο μαγνητόφωνο και είδα την αντίδραση του, που με καθήλωσε. Το ίδιο ένιωσα και σε κάποιες από τις παραστάσεις. Τα παιδιά έρχονταν ουρλιάζοντας, αλλά μόλις ξεκινούσαμε μούγγα όλοι. Παρακολουθούσανε μέχρι το τέλος ακίνητα. Το ίδιο αισθάνθηκα και με τον Τασούλη. Ακούσαμε όλο το cd. Δεν υπήρχε περίπτωση να τον ξεκολλήσεις και τις επόμενες μέρες ταυτίστηκε με δυο τρία απ’ τα παραμύθια, τα οποία άκουγε συνέχεια και προσπαθούσε να μου τα διηγηθεί.

Ο αρχιτέκτονας Άρης Κωνσταντινίδης είχε χαρακτηρίσει κάποια οικοδομήματα, όπως νεκροταφεία σε χωριά ή αγροικίες, «Θεόχτιστα». Υπάρχουν «Θεόχτιστα» της μουσικής;

Μ’ αυτήν την ποιητική διάθεση που το λέει ο Κωνσταντινίδης, σίγουρα υπάρχουν. Έχω την εντύπωση, ότι τη μουσική, ο λόγος που μπορεί να την θεοποιήσει, είναι ο λόγος για τον οποίο γεννιέται. Στα χέρια του Μπαχ, ο οποίος νιώθει αγάπη προς το Θεό, η μουσική είναι μια προσφορά προς Αυτόν. Συνεπώς τα έργα αυτά δεν μπορείς να τα δεις ξεκομμένα από τη θεϊκή τους υπόσταση, οπότε είναι και λίγο σαν κτίσματα του ίδιου του Θεού. Ενώ και για μένα είναι ένας από τους βασικούς λόγους που γράφω μουσική, δε νομίζω, δυστυχώς, ότι τα ‘χω καταφέρει η μουσική μου να είναι ένα δώρο προς Αυτόν. Δηλαδή στα έργα μου δεν μπορώ να πω ότι υπάρχει η δύναμη του Θεού με μια τόσο πλούσια χειρονομία.

Ο θάνατος υπάρχει μέσα στη ζωή σου;

Ο θάνατος, μέσα στη ζωή μου, υπάρχει, γιατί τον σκέφτομαι. Υπάρχει, αλλά με μια συμφιλιωμένη διάθεση. Και είτε με την παρηγοριά ότι θα πάω σε μια άλλη ζωή, αλλά κι αν δεν πάω, η συμφιλίωση με το θάνατο είναι δεδομένη. Πιστεύω. Το κομμάτι της θρησκείας είναι δεμένο με την καθημερινότητά μου. Είμαι συνειδητά Χριστιανός κι ένα μεγάλο μέρος της προσωπικής μου αλήθειας το αναζητώ μέσα στη θρησκεία. Προσπαθώ να γίνω καλύτερος. Θα ήθελα να γίνω καλύτερος. Θα ήθελα κάθε μου στιγμή, κάθε πράξη και κάθε έργο να έχει μία εξέλιξη προς το καλύτερο.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΗΣ:«Η απομόνωση είναι δύσκολη απόφαση» Η Ιδιαίτερη ματιά ενός καλλιτέχνη που δεν θυσιάζει τη μουσική του στο βωμό της κοινωνικής σκοπιμότητας

7 Οκτωβρίου, 2008

Η Ιδιαίτερη ματιά ενός καλλιτέχνη που δεν θυσιάζει τη μουσική του στο βωμό της κοινωνικής σκοπιμότητας

Αφετηρία του το Ρέθυμνο, όπου σε ηλικία 15 χρόνων άρχισε να δημιουργεί τις πρώτες του συνθέσεις. Στη συνέχεια ο Γιώργος Κουμεντάκης ταξίδεψε πολύ, μαθήτευσε δίπλα σε μεγάλους δασκάλους, όπως οι Μπουλέζ, Λίγκετι, Ξενάκης, Γκερ. Εγινε γνωστός ως συνθέτης λόγιας μουσικής της Δύσης έχοντας συνθέσει περισσότερα από 70 έργα για ορχήστρα, μουσική δωματίου, ορχήστρα δωματίου, καθώς και όπερες, ορατόρια αλλά και μουσική για αρχαίο δράμα, που έχουν παιχθεί σε περισσότερες από 300 συναυλίες ανά τον κόσμο.

Αυτή τη χρονιά δύο έργα του, «Αγάπη για τη μοίρα» και «Το ταξίδι στη νύχτα», θα παιχτούν στην Κίνα, στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, ενώ για τα επόμενα δύο χρόνια εκκρεμούν ακόμα έντεκα παραγγελίες από μουσικούς οργανισμούς και φεστιβάλ.

Στο μεταξύ, ο υπεύθυνος του σχεδιασμού των μουσικών συνθέσεων των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας και συνδημιουργός, μαζί με τον Δημήτρη Παπαϊωάννου, των τελετών έναρξης και λήξης, τα τελευταία τρία χρόνια έχει επιλέξει ως μόνιμο τόπο διαμονής την Τήνο. Συγκατοικεί με το γάτο του, τον «Καλέντουλα», που «έχει τις ίδιες ευεργετικές ιδιότητες πάνω μου όπως και το φυτό», όπως λέει ο ίδιος.

Μετά το θόρυβο των χειροκροτημάτων των τελετών έναρξης και λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων, αποσυρθήκατε στην ηρεμία του κυκλαδίτικου τοπίου της Τήνου. Πώς έτσι;

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν μια ενασχόληση τριών χρόνων σε καθημερινή βάση με πολλή και σκληρή δουλειά που μου έκλεψε το πιο σημαντικό μου κομμάτι. Την εσωτερική μου ηρεμία και ισορροπία. Γιατί το να γράφεις μουσική απαιτεί ηρεμία, νηφαλιότητα και μοναχικότητα. Κατά τη διάρκεια της εργασίας μου για τις τελετές των Ολυμπιακών Αγώνων έπρεπε να αναπτύξω ένα κοινωνικό προφίλ και να κρατήσω κάποιες ισορροπίες. Αυτό είχε ως επακόλουθο να περιοριστεί η πραγματική μου ιδιότητα, που είναι η σύνθεση μουσικής. Ήταν λοιπόν επιτακτική η ανάγκη για μένα να επιστρέψω στην προσωπική μου περιπέτεια με τους ήχους. Η επιλογή της Τήνου επομένως ήταν ιδανική.

Το νησιώτικο DNA σας σάς έδειξε το δρόμο.

Βέβαια. Έχω μεγαλώσει στη νησιωτική ύπαιθρο του Ρεθύμνου. Ο πατέρας μου ήταν φυσιολάτρης και μας έμαθε να αγαπάμε και να σεβόμαστε το περιβάλλον. Για μένα λοιπόν η φύση αποτελεί μεγάλη σταθερά και πολύτιμο καταφύγιο. Η Αθήνα, δεν λέω, τροφοδότησε με πολύ ωραίο τρόπο τους έρωτές μου κι επίσης μια πολύ μεγάλη και σημαντική περίοδο καλοπέρασης, έντονων συζητήσεων και μεγάλης πνευματικότητας. Δυστυχώς όμως κάποια στιγμή σταμάτησε να τροφοδοτεί τη φαντασία μου. Κι επειδή το κομμάτι της ανεξέλεγκτης φαντασίας με συντροφεύει από τα παιδικά μου χρόνια και δεν θέλω να το χάσω, έπρεπε να το εναποθέσω σε έναν τόπο διαφορετικό. Επέλεξα λοιπόν ένα μικρό χωριό στην Τήνο, τα Ιστέρνια, μάλλον συμπτωματικά.

Γιατί όμως επιλέξατε την Τήνο κι όχι την Κρήτη, για παράδειγμα, απ’ όπου κατάγεστε;

Παλιά είχα δώσει μια υπόσχεση στον εαυτό μου όταν επισκεπτόμουν διάφορα μέρη στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό και στενοχωριόμουν όταν έφευγα από αυτά κι ένιωθα ότι τα αποχωριζόμουν. Η υπόσχεσή μου ήταν ότι κάποτε θα έμενα σε ένα μέρος, που ακόμα κι αν έφευγα να μη στενοχωριόμουν που το αφήνω πίσω. Ενα από τα μέρη που είχα κατά νου ήταν και η Τήνος. Βρέθηκα λοιπόν εκεί συμπτωματικά ένα Σαββατοκύριακο, βρήκα ένα μικρό, παλιό σπίτι το οποίο έγινε η μόνιμη κατοικία μου.

Ένας άλλος λόγος είναι ότι δεν αντέχω το κοινωνικό ξόδεμα που απαιτεί η τέχνη μας στο βωμό της καριέρας. Προτιμώ να μην παιχτεί ποτέ η μουσική μου από το να αναλώνομαι σε κοινωνικές παρέες αμφιβόλου ποιότητας μόνο και μόνο για να αισθανθώ ότι κι εγώ κάπου ανήκω. Η απομόνωση είναι ομολογουμένως δύσκολη απόφαση. Αλλά για μένα το πιο σημαντικό πράγμα είναι η καλή λειτουργία του νευρικού μου συστήματος. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο -γιατί, κακά τα ψέματα, δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς την ανθρώπινη επαφή- ότι σε αυτά τα τρία χρόνια που ζω στην Τήνο έχω βρεθεί πολύ κοντά με κάποιους ανθρώπους κι έχουμε φτιάξει ένα «κοινόβιο» εξ αποστάσεως, καθώς δεν μένουμε όλοι στο ίδιο μέρος. Είμαστε ένας ιστός καμιά δεκαριά ανθρώπων που έχουμε όλοι επιλέξει για περίπου τους ίδιους λόγους αυτή την ηθελημένη αποχή από τον αστικό τρόπο διαβίωσης.

Θα λέγατε ότι οι μουσικές σας συνθέσεις απηχούν τις επιλογές σας στη ζωή;

Η μεγάλη κλίμακα των Ολυμπιακών Αγώνων δεν έχει να κάνει με τον τρόπο που σκέφτομαι τη μουσική μου. Ήταν λοιπόν επιτακτική η ανάγκη να επιστρέψω σε μια πιο μικρή, ανθρώπινη κλίμακα. Στα τρία χρόνια προετοιμασίας των ολυμπιακών τελετών είχα χάσει το πιο αυθεντικό μου κομμάτι. Αυτή την περίοδο της ζωής μου, όμως, κάνω ό,τι πραγματικά μου αρέσει και μέσα στην ηρεμία που νιώθω η μουσική μου πια προκύπτει αβίαστα και φυσικά, χωρίς να πιέζομαι για να δημιουργήσω.

Τι συνιστά την καθημερινότητά σας στην Τήνο;

Περνάω αρκετό χρόνο με τους γείτονές μου, επισκέπτομαι καθημερινά τη φύση για συλλογή βοτάνων απολαμβάνοντας ταυτόχρονα το φυσικό κάλλος του τοπίου, ασχολούμαι καθημερινά με τα λουλούδια μου, ακούω πάρα πολλή μουσική, συνθέτω μουσική, διαβάζω, βλέπω πολλές ταινίες στο DVD, μαγειρεύω και καλώ φίλους και συγχωριανούς στο σπίτι για να φάμε. Το ωραιότερο όλων όμως είναι τα ρεμβάσματα από τη βεράντα του σπιτιού ενός τοπίου μόνιμου που όμως συνεχώς αλλάζει αποζημιώνοντάς σε με τις τρομερές εκπλήξεις των αλλαγών του. Όταν πρωτοπήγα στην Τήνο, είχα φέρει μαζί μου και μια τουριστική αντίληψη για την ομορφιά του κυκλαδίτικου τοπίου. Τώρα, η ενατένισή του έχει αποκτήσει μια, θα τολμούσα να πω, πνευματικότητα.

Πώς είναι η ζωή στο νησί το χειμώνα;

Σαφώς πιο συναρπαστική γιατί έτσι είναι και οι εκφράσεις της φύσης. Ο αέρας, τα κύματα, οι κατακλυσμοί, οι κεραυνοί. Φαινόμενα που εξανθρωπίζουν τη μικρή μου φυσική κλίμακα μπροστά στο τεράστιο Σύμπαν. Εγωισμοί κι εγωπάθειες δεν έχουν θέση κάτω από αυτό τον τεράστιο ουρανό. Στη φύση αποκτάς συνείδηση του πόσο μικρός κι ασήμαντος είσαι μέσα στο Σύμπαν. Στην πόλη, όπου έχουν χαθεί τα φυσικά μεγέθη, αισθάνεσαι τεράστιος και δυνατός. Σε ένα φυσικό περιβάλλον όλα έχουν σχέση με το χρόνο. Υπερέχει ο ψυχολογικός χρόνος έναντι του πραγματικού. Γι’ αυτό στο νησί αισθάνομαι ότι ο χρόνος κυλά γρήγορα. Ίσως επειδή η καθημερινότητα επαναλαμβάνεται με τις ίδιες κινήσεις. Αυτό με ισορροπεί ψυχικά και με τροφοδοτεί πνευματικά γιατί μεγεθύνει τις λεπτομέρειες. Τις ασήμαντες λεπτομέρειες που στηρίζουν τη ζωή μας.

Τι θυμάστε έντονα από τα παιδικά σας χρόνια;

Το εξοχικό μας, που το λέγαμε «Αμπέλι», έξω από το Ρέθυμνο, στον Εβλιγιά, είναι ένα μέρος που μας αγκάλιασε και συνετέλεσε στο να εκφραστεί η φαντασία και η δημιουργικότητά μας. Θυμάμαι έντονα που μαζευόμασταν όλα τα παιδιά κι ανεβάζαμε πολύ συχνά θεατρικά έργα, κανονικές παραγωγές. Επίσης, τα πρώτα σκιρτήματα στο πιάνο σε ηλικία 12 ετών στο Ωδείο Ρεθύμνου.

Μεγαλώνοντας σε νησί, φαντάζομαι θα έχετε κι έντονες μνήμες από τη θάλασσα…

Μα, βέβαια. Θυμάμαι τα θεϊκά μπάνια με τα αδέρφια μου και τους γονείς μου στον Πλακιά, που τότε ήταν ένα ψαροχώρι. Τις ατέλειωτες ώρες ανεμελιάς και παιχνιδιού κάτω από τον ήλιο, δίπλα και μέσα στη θάλασσα.

Διατηρείτε τις ρίζες σας στο Ρέθυμνο;

Παλαιότερα είχαμε ένα σπίτι στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου, το οποίο πλέον δεν μας ανήκει, πράγμα που με στενοχωρεί πολύ. Αυτό τον ιστό γειτονιάς, που μου έχει λείψει, θέλω να αναπλάσω και στην Τήνο, όπου τα σπίτια είναι τόσο κοντά όπως και οι άνθρωποι.

Πόσο τα γονεϊκά σας πρότυπα έχουν συντελέσει στη διαμόρφωση του ανθρώπου που είστε σήμερα;

Αυτό που είμαι σήμερα είναι συνισταμένη τριών προσώπων: του πατέρα μου, της μητέρας μου και της μητέρας της μητέρας μου. Αυτό, λοιπόν, που με δίδαξε η δική μου οικογενειακή κοινότητα είναι να προσφέρω χωρίς αντάλλαγμα. Η δοτικότητα της οικογένειάς μου έχει καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο σχετίζομαι κι εγώ σήμερα με τους ανθρώπους γύρω μου.

Θεωρείτε ότι ο ρόλος που είχατε ως παιδί στην οικογένειά σας είναι ο ίδιος με αυτόν που υιοθετείτε σήμερα, στις ενήλικες σχέσεις σας;

Έχω δύο αδέρφια, μια μεγαλύτερη αδερφή κι έναν μικρότερο αδερφό, με τους οποίους έχω πολύ στενή σχέση. Μικρός, λοιπόν, ήμουν πολύ ανεξάρτητο παιδί και μεγάλο πειραχτήρι. Αναστάτωνα συνεχώς τους πάντες με απρόβλεπτες πράξεις. Παράλληλα είχα και μια έμφυτη μελαγχολία, μια εσωτερικότητα που επιζητούσε κάποιες ώρες μοναχικής περισυλλογής. Αυτοί οι δύο πόλοι διάθεσης ήταν συνεχώς συγκρουόμενοι και αυτή η σύγκρουση ήταν εμφανής και στις τότε σχέσεις μου και νομίζω υφίσταται μέχρι σήμερα.

Ποια συμβουλή των γονιών σας έχει διαχρονική αξία για σας;

«Να μην κάνεις στους άλλους ό,τι δεν θα ήθελες να σου κάνουν». Μεγάλη κουβέντα.

MΠΛΑΤΣΟΥ ΙΩΑΝΝΑ

Ελεύθερος Τύπος

Κυριακή 29 Ιουλίου2007

The post Γιώργος Κουμεντάκης: Ο Αναμορφωτής της Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής και του Λυρικού Θεάτρου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Υπάρχουν κάποιες προσωπικότητες που δεν περνούν απλώς από τον χρόνο, αλλά τον σμιλεύουν. Άνθρωποι που παίρνουν τις μνήμες, τους καημούς, τις θυσίες και την ομορφιά ενός τόπου και τους δίνουν φωνή αθάνατη. Για το Ρέθυμνο, ο Μπάμπης Πραματευτάκης δεν υπήρξε απλώς ένας χαρισματικός μουσικοσυνθέτης και αρχιμουσικός· υπήρξε ένας ζωντανός πολιτιστικός φάρος, ένας «αιώνιος έφηβος» της δημιουργίας που μετέτρεψε την αγαπημένη του πόλη σε μια παγκόσμια μουσική αγκαλιά.

Από το Σπήλι στην Αγκαλιά της Ευρώπης: Η Γέννηση ενός Φαινομένου

Το ταξίδι του ξεκινά το 1933 στο ορεινό και περήφανο Σπήλι Ρεθύμνου. Εκεί, ανάμεσα στα τρεχούμενα νερά και τους ήχους της κρητικής υπαίθρου, ριζώνει μέσα του η πρώτη ανυπότακτη αγάπη για τη μουσική. Τα μαθητικά του χρόνια στο Ρέθυμνο τον βρίσκουν στις τάξεις της Φιλαρμονικής, να ανακαλύπτει τα μυστικά των πνευστών και των εγχόρδων, να χαϊδεύει το βιολί και το μαντολίνο.

Το ταλέντο του, ορμητικό σαν τα κρητικά βουνά, τον οδηγεί στο Ελληνικό Ωδείο στην Αθήνα. Εκεί, ο σπουδαίος μαέστρος Αντίοχος Ευαγγελάτος θα διακρίνει αμέσως τη σπίθα του νεαρού Ρεθεμνιώτη. «Μια μέρα το Ρέθυμνο θα καυχάται για αυτόν», θα πει με συγκίνηση, βλέποντας στον Μπάμπη μια «μουσική ιδιοφυία» που έρχεται να ταράξει τα νερά. [1]

Η δίψα του για γνώση τον ταξιδεύει το 1962 στο Μόναχο. Σε μια επική επίδειξη πνευματικής πολυμέρειας, ο Πραματευτάκης σπουδάζει ταυτόχρονα στην Ανώτερη Μουσική Ακαδημία και στο Πολυτεχνείο, αποφοιτώντας και ως Πολιτικός Μηχανικός. Εκεί, στα χρόνια της μαύρης δικτατορίας στην Ελλάδα, η φωνή του γίνεται καταφύγιο. Μέσα από τη συχνότητα της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας (Bayerischer Rundfunk), στο πλευρό του Παύλου Μπακογιάννης, ντύνει μουσικά την ελπίδα των Ελλήνων μεταναστών, αρνούμενος κάθε συμβιβασμό με το καθεστώς.

Η Μεταπολίτευση, το «Όχι» στην Καρέκλα και η Μεγάλη Επιστροφή

Το 1974, με την αυγή της Δημοκρατίας, επιστρέφει στην Αθήνα και τοποθετείται σε διευθυντική θέση στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ. Όμως, ο Μπάμπης Πραματευτάκης ήταν φτιαγμένος από το υλικό των ελεύθερων ανθρώπων. Όταν το παρασκήνιο και οι κρατικές αγκυλώσεις προσέκρουσαν στο δημοκρατικό του ήθος και την αξιοπρέπειά του, δεν δίστασε: παραιτήθηκε αμέσως, αφήνοντας πίσω του αξιώματα, ακόμα και την πατρότητα της ιστορικής τηλεοπτικής εκπομπής «Να η ευκαιρία» που ο ίδιος είχε εμπνευστεί.

Το Ρέθυμνο τον καλούσε. Και ο Μπάμπης απάντησε με την καρδιά του.

Πριν ακόμα εγκατασταθεί μόνιμα το 1980, ανεβοκατέβαινε από την Αθήνα με δικά του προσωπικά έξοδα, με μοναδικό σκοπό να ανασυγκροτήσει τη Μικτή Χορωδία Ρεθύμνου. Μαζί με τις καθηγήτριες πιάνου Δανάη Μαραγκουδάκη και Ρίτα Καρνιωτάκη, μεταμορφώνει τη χορωδία σε ένα καλλιτεχνικό διαμάντι, φτάνοντας μέχρι την αποθέωση στη Σκάλα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιώς στις αρχές της δεκαετίας του ’80.

Όταν η Λύρα Συνάντησε τη Συμφωνική Ορχήστρα

Το μεγαλύτερο, ίσως, καλλιτεχνικό του θαύμα ήταν η ίδρυση της Πειραματικής Συμφωνικής Ορχήστρας Ρεθύμνου. Ο Πραματευτάκης έκανε το αδιανόητο: πήρε ερασιτέχνες, επαγγελματίες και νεαρούς σπουδαστές και τους ένωσε κάτω από την ίδια μπαγκέτα. Το 1993, στο πλαίσιο του Αναγεννησιακού Φεστιβάλ, η ορχήστρα καθηλώνει το κοινό, μετατρέποντας το ενετικό κάστρο της Φορτέτζας και το θέατρο «Ερωφίλη» στο απόλυτο πνευματικό ορμητήριο του νησιού.

Ο Μπάμπης Πραματευτάκης υπήρξε ένας τολμηρός πρωτοπόρος. Ήταν ο πρώτος που πάντρεψε τον αρχέγονο, άγριο ήχο της κρητικής λύρας, του λαούτου και του σαντουριού με τον αυστηρό ιστό μιας κλασικής ευρωπαϊκής ορχήστρας.

Μέσα από αυτή την πρωτοπορία γεννήθηκαν μνημειώδη έργα. Η «Ωδή στη Μάχη της Κρήτης» (1976), σε ποίηση του Δημήτρη Αετουδάκη, με τη δωρική αφήγηση του Μάνου Κατράκη και τη συγκλονιστική, απόκοσμη ερμηνεία του Ψαραντώνη, παραμένει ένα παγκόσμιο μνημείο ιστορικής μνήμης. Ακολούθησαν το «Κέντρους Εγκώμιον», το «Αντιστάσεως Έπος», η «Ωδή στο Αρκάδι», αλλά και οι βαθιές συμφωνικές του γέφυρες με την πολύπαθη Κύπρο, μελοποιώντας την ποίηση της Κλαίρης Αγγελίδου στο εμβληματικό έργο «Ο γιος μου ο Πενταδάκτυλος»

Τι Έγραψε ο Τύπος και οι Άνθρωποι των Γραμμάτων

Η προσφορά του δεν υπήρξε απλώς ένα τοπικό γεγονός· αναγνωρίστηκε ως πολιτιστικό κόσμημα στο ελληνικό πεντάγραμμο. Οι κριτικές και οι γνώμες των συγχρόνων του αποτυπώνουν το μέγεθος του ανδρός:

• Αντίοχος Ευαγγελάτος (Μουσουργός & Αρχιμουσικός): Είχε συγκλονιστεί από την πρώτη στιγμή, χαρακτηρίζοντας τον Πραματευτάκη ως «μουσική ιδιοφυία της εποχής μας» και «παιδί φαινόμενο».
• Οικογένεια Βαρδινογιάννη & Μεταπολεμική Γενιά: Άνθρωποι της γενιάς του θυμούνται με δάκρυα στα μάτια τη θητεία τους στη Φιλαρμονική υπό τη διεύθυνσή του, τονίζοντας το πώς το Ρέθυμνο «οφείλει τα πάντα στον αιώνιο έφηβο με το ζεστό χαμόγελο».
• Κριτική του Τοπικού Τύπου: Στα ιστορικά φύλλα των Ρεθεμνιώτικων Νέων αναφέρεται πως το έργο του (όπως το εμβληματικό ορατόριό του πάνω στο Τροπάριο της Κασσιανής) αποτελεί «Μνημειώδη μελέτη και σταθμό» για την εκκλησιαστική και λόγια παράδοση.
• Η Καλλιτεχνική Κοινότητα: Ιστορικοί ερευνητές και λογοτέχνες έχουν επισημάνει επανειλημμένα ότι ο Πραματευτάκης είχε τη μοναδική ικανότητα να «μεταφράζει» τον πόνο, τις κρίσεις και τις ιστορικές θηριωδίες του νησιού σε δημιουργίες πνοής που ξεπερνούν τα σύνορα της Κρήτης. [1]

Μια Ζωή Γεμάτη Ανιδιοτέλεια και Φως

Στη μετέπειτα κοινή του πορεία με τη δημοσιογράφο και ιστορική ερευνήτρια Εύα Λαδιά, το έργο του ψηφιοποιήθηκε, αναδείχθηκε και σφραγίστηκε μέσα από το βιβλίο «Μπάμπης Πραματευτάκης: Έγραψε με νότες την τοπική ιστορία». Η Εύα Λαδιά αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο αυτό που όλο το Ρέθυμνο ένιωθε: ότι ο Μπάμπης ήταν ένας άγιος της τέχνης.

Αν αναζητήσει κανείς το στίγμα του Μπάμπη Πραματευτάκη, δεν θα το βρει μόνο στις παρτιτούρες, στους δίσκους ή στις γεμάτες αίθουσες. Θα το βρει στην απέραντη, σχεδον βιβλική του ταπεινότητα. Υπήρξε ο απόλυτος εργάτης του εθελοντισμού. Ένας άνθρωπος που δίδαξε γενιές παιδιών, που άνοιξε τις πόρτες της μουσικής σε όλη την επαρχία, που πολιτεύτηκε μόνο με το ήθος και την προσφορά του.

Ο κοσμοπολίτης του Μονάχου, ο μέγας δημιουργός , επέλεξε να επεμδύσει την ικμαδα της έμπνευσής του ζωής εκεί που χτυπά πάντα η καρδιά του: στους δρόμους, στο ωδείο και στα κάστρα του Ρεθύμνου. Και σήμερα, κάθε φορά που ο άνεμος της Φορτέτζας ψιθυρίζει μια μελωδία, ξέρουμε καλά πως είναι οι νότες του Μπάμπη, που θα συνεχίσουν να αγκαλιάζουν αιώνια τον τόπο που τόσο αγάπησε.

«Το αφιέρωμα συντάχθηκε από την Εύα Λαδιά με τη συνδρομή εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI).»

The post Μπάμπης Πραματευτάκης: Έγραψε με Νότες την Ψυχή και την Ιστορία του Ρεθύμνου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Ο Μπάμπης Πραματευτάκης γεννήθηκε το 1933 στο ιστορικό Σπήλι Ρεθύμνου, έναν τόπο με βαθιά μουσική παράδοση που αποτέλεσε επίσης τη γενέτειρα του κορυφαίου λυράρη Θανάση Σκορδαλού. Τελείωσε το Δημοτικό και το Γυμνάσιο στο Ρέθυμνο. Από νωρίς έδειξε το πολύπλευρο ταλέντο του, μετέχοντας στη Δημοτική Φιλαρμονική ως εκτελεστής πνευστών αλλά και εγχόρδων, παίζοντας μαντολίνο και βιολί.

Το 1954 έλαβε το πτυχίο του στην ενοργάνωση και τη διεύθυνση μπάντας από το Ελληνικό Ωδείο στην τάξη του Επ. Φασιανού. Αμέσως μετά, προσλήφθηκε στο Ωδείο Ρεθύμνου για να διδάξει ακορντεόν και θεωρητικά. Εκείνη την περίοδο συνέθεσε και τα πρώτα του προσωπικά έργα, την «Ωδή στο Αρκάδι» και τη «Σονάτα για πιάνο».

Η Πρώτη Συμφωνική Απόπειρα στην Κρήτη

Πνεύμα ανήσυχο και βαθιά δημιουργικό, ο Πραματευτάκης πέτυχε το 1955 κάτι πρωτοποριακό για τα δεδομένα της εποχής: ίδρυσε μια μικρή συμφωνική ορχήστρα στο Ρέθυμνο. Η ορχήστρα αυτή έκανε την παρθενική της εμφάνιση στις 12 Ιουνίου 1955 υπό τη διεύθυνσή του. Παρά τις αντιξοότητες, έδρασε με διακοπές μέχρι τον Αύγουστο του 1962, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα στην τοπική κοινωνία. Τα μέλη που τη στελέχωσαν ήταν:

·         Πιάνο: Κόκα Λιόνη, Έλντα Μαραγκάκη.

·         Βιολιά: Ειρήνη Γρηγοριάδου, Αντιγόνη Βαρούχα, Δημήτριος Δαφέρμος, Λευτέρης Δαφέρμος, Χάρης Σαριδάκης, Κοσμάς Κορωνακτης.

·         Πνευστά: Νίκος Πιρπιράκης, Αντώνης Μαρκάκης, Ανέστης Καραολάνης, Γεώργιος Δαφέρμος, Δημήτριος Τσομπανάκης, Γεώργιος Τσαούλης, Στέλιος Κοκκινάκης.

·         Κρουστά: Αχιλλέας Τσομπανάκης, Στέλιος Kουμνιώτης, Αθανάσιος Κρούσκος.

Στις συναυλίες της ορχήστρας συνέπραξαν ως σολίστ οι πιανίστριες Ελένη Μανουσέλη και Μαρίτα Γρηγοριάδου, ο βιολιστής Χαράλαμπος Μαρκογιαννάκης και η ερμηνεύτρια Γεωργία Αποστόλου. Παράλληλα, ως αρχιμουσικός της Δημοτικής Φιλαρμονικής, προχώρησε στη σύνθεση εμβατηρίων θρησκευτικού και τιμητικού χαρακτήρα για την πόλη, με πιο γνωστά το «Εμβατήριο για την Αγία Βαρβάρα» και το «Εμβατήριο των 4 Μαρτύρων».

Τα Χρόνια της Γερμανίας και η Ιδιοφυής Πορεία

Το 1962 μετακόμισε στη Γερμανία για ανώτερες σπουδές. Εκεί ξεδιπλώθηκε η πολύπλευρη ιδιοφυΐα του. Ενώ γράφτηκε στη Μουσική Ακαδημία του Μονάχου, αποφάσισε να κυνηγήσει και το μεγάλο του όνειρο να γίνει μηχανικός. Έμαθε εντελώς τυχαία για τις εισαγωγικές εξετάσεις του Πολυτεχνείου του Μονάχου και, χωρίς καμία προετοιμασία, κατάφερε να περάσει και να αποφοιτήσει τελικά ως Πολιτικός Μηχανικός.

Το 1965 η Βαυαρική Ραδιοφωνία του ανέθεσε τη διεύθυνση της μουσικής εκπομπής για τους Έλληνες μετανάστες, ενώ παράλληλα συνέθετε μουσική για το γερμανικό ραδιόφωνο και το θέατρο.

Αντιδικτατορική Δράση και ο Εθνικός Δεσμός με την Κύπρο

Κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, ο Πραματευτάκης μετέτρεψε το βήμα του στη Γερμανία σε μια ελεύθερη κοιτίδα αντιδικτατορικής έκφρασης. Από τη θέση του στη Βαυαρική Ραδιοφωνία, αγνόησε πλήρως την ελεγχόμενη από τη Χούντα ΕΡΤ και ανέπτυξε μια στενή, αποκλειστική συνεργασία με το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου (ΡΙΚ) για την ανταλλαγή ελεύθερου ενημερωτικού και πολιτιστικού υλικού. Παράλληλα, διοργάνωσε στο Μόναχο μια μεγάλη συμφωνική συναυλία αφιερωμένη στον Κυπριακό Αγώνα. Μέσα σε αυτό το έντονα αντιστασιακό κλίμα συνέθεσε το έργο «Λάκκα Σούλι» σε κείμενα του Βασίλη Βασιλικού.

Με τη Μεταπολίτευση επέστρεψε στην πατρίδα και ανέλαβε για ένα διάστημα προϊστάμενος μουσικών εκπομπών στο Τρίτο Πρόγραμμα, από το οποίο όμως παραιτήθηκε γρήγορα, αρνούμενος να δεχτεί πολιτικές σκοπιμότητες και κομματικές παρεμβάσεις στην καλλιτεχνική ελευθερία.

Πολιτική Πορεία στο Ρέθυμνο

Η πολιτική ταυτότητα του Μπάμπη Πραματευτάκη σφυρηλατήθηκε μέσα από τους δημοκρατικούς αγώνες και τη σταθερή του επιθυμία για την κοινωνική και πολιτιστική αναβάθμιση του τόπου του. Μετά την οριστική επιστροφή του στο Ρέθυμνο, η ενασχόλησή του με τα κοινά πήρε θεσμική μορφή, καθοδηγούμενη πάντα από τις δημοκρατικές του αρχές:

·         Υποψήφιος Δήμαρχος (1986): Ηγήθηκε δικού του, ανεξάρτητου και προοδευτικού συνδυασμού διεκδικώντας τη δημαρχία του Ρεθύμνου. Στον πρώτο γύρο συγκέντρωσε το αξιοσημείωτο ποσοστό 13,37%, λειτουργώντας ως ο καθοριστικός ρυθμιστικός παράγοντας για το αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου, όπου εξελέγη δήμαρχος ο Δημήτρης Σκουλούδης.

·         Δημοτικός Σύμβουλος: Υπηρέτησε με συνέπεια στα έδρανα του Δημοτικού Συμβουλίου, προσφέροντας την επιστημονική του κατάρτιση ως Πολιτικός Μηχανικός για τα τεχνικά έργα της πόλης και το όραμά του για την πολιτιστική της ανάπτυξη.

Ακόμη και εκτός θεσμικών θέσεων, η πολιτική του παρέμβαση παρέμενε πάντα έντονη. Ασκούσε θαρραλέα κριτική σε κάθε προσπάθεια κομματικής χειραγώγησης της τέχνης, υπερασπιζόμενος το οχυρό της ελεύθερης έκφρασης των πολιτών.

Μεγάλες Δισκογραφικές Συνεργασίες

Στη δισκογραφική του πορεία, ο Πραματευτάκης συνεργάστηκε στενά με κορυφαίους στιχουργούς και ποιητές, ντύνοντας με τις μελωδίες του εμβληματικούς δίσκους:

·         Νίκος Μπακογιάννης: Μαζί δημιούργησαν τον ιστορικό αντιστασιακό δίσκο «Χαράματα χτυπούν την πόρτα» (1974), με τις φωνές της Γεωργίας Λόγγου και του Σταμάτη Μελισσηνού.

·         Αλέξανδρος Καγιάντας: Συνεργάστηκαν στον μνημειώδη δίσκο «Οι Ρωμηοί» (1973), σε ερμηνεία του Περικλή Περάκη και της Γεωργίας Λόγγου, καθώς και σε λυρικά κομμάτια όπως τα «Θ’ αντέξουμε» και «Κοριτσίστικοι έρωτες».

·         Εύα Λίτινα & Ανδρέας Kλησιάρης: Έγραψαν στίχους για δημοφιλή τραγούδια του αρχείου του, όπως τα «Αυτό το γκρίζο δειλινό», «Ένα το παλικάρι» και «Εσύ είσ’ ο Μεσσίας».

Η συνεργασία του με την Εύα Λαδιά

Ξεχωριστό, φωτεινό και αναπάντεχα παραγωγικό κεφάλαιο στην ώριμη πορεία του συνθέτη αποτελεί η βαθιά φιλία και η στενή καλλιτεχνική του συμπόρευση με την έγκριτη Ρεθεμνιώτισσα δημοσιογράφο, ιστορική ερευνήτρια και ποιήτρια Εύα Λαδιά. Η κ. Λαδιά υπήρξε για δεκαετίες η «διακριτική ποιητική φωνή» δίπλα του, αλλά και η άνθρωπος που μέσα από τα εκτενή της αφιερώματα κατέγραψε υποδειγματικά το έργο του για τις επόμενες γενιές.

Μαζί έχουν να παρουσιάσουν έναν πλούσιο, κοινό απολογισμό έργου που ξεπερνά τα 40 χρόνια. Τα μεγάλα συμφωνικά, χορωδιακά και θρησκευτικά έργα που δημιούργησαν ως δίδυμο, καλύπτοντας κάθε εμβληματική στιγμή της Κρήτης, είναι:

1. «Αντιστάσεως Έπος» (2019): Μια μνημειώδης συμφωνική-χορωδιακή σύνθεση διάρκειας 55 λεπτών σε ποίηση της Εύας Λαδιά, γραμμένη για συμφωνική ορχήστρα, μικτή χορωδία, τέσσερις σολίστ και δύο αφηγητές, η οποία συγκλόνισε το κοινό αποτυπώνοντας την αντιστασιακή ψυχή του λαού μας.

2. «Υμνογραφία για τους Τέσσερις Μάρτυρες»: Θρησκευτικό ορατόριο αφιερωμένο στους Πολιούχους του Ρεθύμνου. Για το κορυφαίο αυτό λιμπρέτο, η Εύα Λαδιά τιμήθηκε με την ανώτατη διάκριση της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου.

3. «Σπονδή στο Μεγαλώνυμο Αρκάδι»: Συμφωνικό έργο σε κείμενα και λιμπρέτο της κ. Λαδιά, αφιερωμένο στην εθελοθυσία της ιστορικής Μονής.

4. «Κέντρους Εγκώμιο»: Συμφωνική καντάτα βασισμένη στην ιστορική έρευνα της συγγραφέως για τα 8 ολοκαυτωμένα και μαρτυρικά χωριά του Κέντρους από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής.

5. «Προμάχων Αίνος»: Χορωδιακό και ορχηστρικό έργο μνήμης για τους ήρωες των Κρητικών Επαναστάσεων.

Η Καινοτομία της «Κρητικής Συμφωνίας» και η Σχέση με την Κύπρο

Μία από τις μεγαλύτερες καινοτομίες του Μπάμπη Πραματευτάκη, που αναγνωρίστηκε διεθνώς, ήταν η ένταξη των παραδοσιακών κρητικών οργάνων (λύρα, λαγούτο, σαντούρι) στο σώμα της κλασικής συμφωνικής ορχήστρας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το έργο του «Η Μάχη της Κρήτης» (1976), βασισμένο σε ποίηση του Δημήτρη Αετουδάκη. Στον δίσκο αυτό ένωσε με απόλυτη αρμονία τη συμφωνική μουσική, τη συγκλονιστική αφήγηση του Μάνου Κατράκη και τη δωρική ερμηνεία του Ψαραντώνη. Το έργο παρουσιάστηκε και διεθνώς, με τη σύμπραξη της ιστορικής χορωδίας του ΑΡΗ Λεμεσού της Κύπρου.

Η αγάπη του για τη Μεγαλόνησο αποτυπώθηκε έντονα και στη μελοποίηση σπουδαίων Κυπρίων λογοτέχνων. Συνδέθηκε με στενή φιλία με την Κύπρια ποιήτρια και πρώην Υπουργό Παιδείας και Πολιτισμού, Κλαίρη Αγγελίδου, μελοποιώντας το εμβληματικό της έργο «Ο γιος μου ο Πενταδάκτυλος» (το οποίο παρουσιάστηκε το 2002 στη Φορτέτζα). Παράλληλα, μελοποίησε ποιήματα της Νίκης Φιλίππου, της Νάγιας Ρούσου και του Ζήνωνα Ζαννέτου, συνθέτοντας το έργο «Η Οδύνη της Αφροδίτης».

Αργότερα, για τις ανάγκες του έργου του «Ενώσεως Κλέος», σχεδίασε ο ίδιος μια πρωτότυπη «Γιγαντόλυρα» (την οποία κατασκεύασε ο ξακουστός οργανοποιός Γιώργος Παπαλεξάκης), αποσκοπώντας στη δημιουργία ενός μόνιμου παραδοσιακού κουαρτέτου εγχόρδων.

Ώριμο Έργο και Προσφορά

Από το 1976, ανέλαβε τη διεύθυνση της Χορωδίας Ρεθύμνου (που εξελίχθηκε σε Δημοτική), έχοντας στο πλευρό του αφιλοκερδώς τις καθηγήτριες πιάνου Δανάη Μαραγκουδάκη και Ρίτα Καρνιωτάκη. Ίδρυσε επίσης τη Δημοτική Πειραματική Συμφωνική Ορχήστρα και ανέλαβε Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Ελληνικού Ωδείου Ρεθύμνου, ενώ συνέχισε να εργάζεται ως μάχιμος πολιτικός μηχανικός.

Όλο του το έργο χαρακτηρίζεται από μια βαθιά ανάγκη να ντύσει με νότες την ιστορική μνήμη της Κρήτης, της Κύπρου και της Ελλάδας. Στα κυριότερα συμφωνικά και χορωδιακά του έργα περιλαμβάνονται:

·         «Αντίλαλοι από την Ελλάδα»

·         «Θερμοπύλες»

·         «Οι Ρωμιοί»

·         «Ωδή στη Μάχη της Κρήτης»

·         «Kρητική Φαντασία»

·         «Ο Θεός αγάπη εστί» (Ορατόριο, παρουσιασμένο με τη Χορωδία του Άρη Λεμεσού)

·         «Αδελφή μου Θάλασσα» (Εικονόδραμα)

·         «Οδύνη της Αφροδίτης» (σε ποίηση Κυπρίων δημιουργών)

·         «Ο γιος μου ο Πενταδάκτυλος» (σε ποίηση Κλαίρης Αγγελίδου)

·         «Ραψωδία της Αδελφοσύνης»

·         «Αρκαδίου Έπος» / «Σπονδή στο μεγαλώνυμο Αρκάδι» (με την Εύα Λαδιά)

·         «Κέντρους Εγκώμιο» (με την Εύα Λαδιά)

·         «Αντιστάσεως Έπος» (με την Εύα Λαδιά)

·         «Προμάχων Αίνος» (με την Εύα Λαδιά)

·         «Υμνογραφία για τους Τέσσερις Μάρτυρες» (με την Εύα Λαδιά)

·         «Ποίηση Γυναικών του Ρεθύμνου»

Έγραψε επίσης εξαιρετική μουσική για το θέατρο (όπως για τον «Κατά φαντασίαν ασθενή» του Μολιέρου και το «Φρίξος και Έλλη» του Τ. Μουδατσάκη), προσφέροντας πάντα τις υπηρεσίες του αφιλοκερδώς και στηρίζοντας τους νέους ντόπιους καλλιτέχνες στα πρώτα τους βήματα.

Μουσικολογική Αποτίμηση και Αξιολόγηση του Έργου του

Η μουσική δημιουργία του Μπάμπη Πραματευτάκη δεν αποτελεί απλώς ένα κεφάλαιο της κρητικής ή της ελληνικής μουσικής ιστορίας, αλλά μια ριζοσπαστική γέφυρα ανάμεσα στον δυτικοευρωπαϊκό ακαδημαϊσμό και τη δωρική αυθεντικότητα της ελληνικής παράδοσης. Μέσα από ένα πολυσχιδές έργο, ο συνθέτης διαμόρφωσε ένα απόλυτα προσωπικό, αναγνωρίσιμο μουσικό ιδίωμα.

Αντίθετα με άλλους συνθέτες που χρησιμοποίησαν την παράδοση ως απλή διακοσμητική αναφορά, ο Πραματευτάκης αντιμετώπισε τη λύρα ως ισότιμο σολιστικό όργανο υψηλών δεξιοτεχνικών απαιτήσεων. Η ανάθεση της ερμηνείας σε πρωτογενείς εκφραστές της κρητικής ψυχής (όπως ο Ψαραντώνης) και η σύμπραξή τους με πνευστά και έγχορδα ευρωπαϊκής παιδείας, δημιούργησε ένα συγκλονιστικό ηχητικό αποτέλεσμα.

Το έργο του Πραματευτάκη είναι βαθιά ανθρωποκεντρικό, ιστορικό και βιωματικό. Είτε μελοποιεί το «Λάκκα Σούλι» μέσα στη ζοφερή περίοδο της δικτατορίας, είτε συνθέτει το «Αρκαδίου Έπος», το «Κέντρους Εγκώμιο», τον «Πενταδάκτυλο» και το «Αντιστάσεως Έπος», ο συνθέτης χρησιμοποιεί τη μουσική ως κιβωτό ιστορικής μνήμης.

Οι παρτιτούρες του δεν είναι στατικές· πάλλουν από το δράμα, την εθελοθυσία και το αντιστασιακό φρόνημα. Καταφέρνει να μετατρέψει τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, τους εθνικούς αγώνες και τα ολοκαυτώματα της Κρήτης και της Κύπρου σε παγκόσμια σύμβολα ελευθερίας. Η δομική σύζευξη της συμφωνικής μουσικής με τη θεατρική απαγγελία (όπως η ιστορική συνεργασία με τον Μάνο Κατράκη) προσέδωσε στα έργα του μια μια μοναδική κινηματογραφική και επική διάσταση, καθιστώντας τα άμεσα προσβάσιμα στην ψυχή του ακροατή.

Στο πεδίο της θρησκευτικής μουσικής, με κορυφαίο σταθμό την «Υμνογραφία για τους Τέσσερις Μάρτυρες» (σε λιμπρέτο Εύας Λαδιά), εισήγαγε μια δυτική, μεγαλειώδη πολυφωνική προσέγγιση (ορατόριο) σε θέματα της Ορθόδοξης πίστης, ισορροπώντας με σεβασμό ανάμεσα στην κατάνυξη και τη συμφωνική μεγαλοπρέπεια.

Παράλληλα, η στάση ζωής του –το γεγονός ότι επέλεξε να βιοπορίζεται ως πολιτικός μηχανικός για να διατηρήσει την καλλιτεχνική του ελευθερία αλόβητη από εμπορικές ή πολιτικές σκοπιμότητες– προσδίδει στο έργο του μια ανεκτίμητη ηθική αξία. Προσφέροντας τις συνθέσεις, τη διεύθυνση της χορωδίας και τη διδασκαλία του αφιλοκερδώς, απέδειξε ότι ο πολιτισμός για εκείνον ήταν μια πράξη απόλυτης προσφοράς στην κοινωνία.

Εν κατακλείδι, ο Μπάμπης Πραματευτάκης δικαίως χαρακτηρίζεται ως ένας οικουμενικός δημιουργός με βαθιές τοπικές ρίζες. Κατάφερε να πάρει το «χώμα» και τον πόνο της Κρήτης και της Κύπρου και να τα μεταμορφώσει σε παγκόσμια συμφωνική τέχνη. Η κληρονομιά που αφήνει πίσω του αποτελεί έναν ανεκτίμητο φάρο για τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό, μια σπουδαία σπονδή στην ελευθερία της ανθρώπινης έκφρασης.

The post Μπάμπης Πραματευτάκης appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

(Σπήλι Ρεθύμνου 1933) Εκλεκτός σύγχρονος Κρητικός αρχιμουσικός, καθηγητής θεωρητικών και συνθέτης. Τελείωσε το Δημοτικό και το Γυμνάσιο στο Ρέθυμνο, μετέχοντας παράλληλα στην τοπική Φιλαρμονική ως εκτελεστής πνευστών αλλά και εγχόρδων (μαντολίνο και βιολί). Το 1954 πήρε πτυχίο ενοργάνωσης και διεύθυνσης μπάντας από το Ελληνικό Ωδείο (τάξη Επ.Φασιανού) και προσλήφθηκε στο Ωδείο Ρεθύμνου για τη διδασκαλία του ακκορντεόν και των θεωρητικών. Τότε έγραψε τα πρώτα του έργα: «Ωδή στο Αρκάδι» και «Σονάτα για πιάνο».

Πνεύμα ανήσυχο και δημιουργικό, κατάφερε να σχηματίσει ορχήστρα, που πρωτοεμφανίστηκε στο κοινό στις 12.6.1955 υπό τη διεύθυνσή του και έδρασε με διακοπές ώς τον Αύγουστο του 1962. (Παραθέτουμε για την Ιστορία τα μέλη αυτής της Ορχ. πιάνο: Κοκώ Λιονή και Έλντα Μαραγκάκη· βιολιά: Ειρήνη Γρηγοριάδου, Αντιγόνη Βαρούχα, Δημ. Δαφέρνος, Λευτέρης Δαφέρμος, Χάρης Σαριδάκης, Κοσμάς Κορωνάκης· πνευστά: Νίκος Πιρπιράκης, Αντώνης Μαρκάκης, Ανέστης Καραολάνης, Γεώργιος Δαφέρμος, Δημ. Τσομπανάκης, Γεώργιος

Τσαούλης, Στέλιος Κοκκινάκης· κρουστά: Αχιλλέας Τσομπανάκης, Στελ. Κουμνιώτης, Αθαν. Κρούσκος. Με την Ορχ. συνέπραξαν ως σολίστ οι πιανίστριες Ελένη Μανουσέλη και Μαρίτα Γρηγοριάδου, ο βιολιστής Χαράλ. Μαρκογιαννάκης και η τραγουδίστρια Γεωργία Αποστόλου).

Το 1962 ο Πραματευτάκης πήγε στη Γερμανία για να ακολουθήσει σπουδές στο Πολυτεχνείο,αλλά και ανώτερες μουσικές σπουδές. Γράφτηκε στη Μουσική Ακαδημία του Μονάχου,κάνοντας παράλληλα σπουδές και στο εκεί Πολυτεχνείο, από το οποίο πήρε πτυχίο πολιτικούμηχανικού. Το 1965 ανέλαβε στη Βαυαρική Ραδιοφωνία τη μουσική ώρα για τους Έλληνες της Γερμανίας. Έγραψε μουσική για θέατρο και για το Ραδιόφωνο. Όσο διήρκεσε η Δικτατορία των συνταγματαρχών, φρόντισε να δημιουργήσει μια ελεύθερη γωνιά έκφρασης των Ελλήνων, γράφοντας συγχρόνως και μουσική. Τότε συνέθεσε το «Λάκα Σούλι» (έργο του Β. Βασιλικού),ενώ με τον αείμνηστο Π. Μπακογιάννη έγραψαν τραγούδια της Αντίστασης, όπως αυτά με τον τίτλο «Χαράματα χτυπούν την πόρτα». Μετά την πτώση της Δικτατορίας επέστρεψε στην

Ελλάδα και ασχολήθηκε με τη δισκογραφία (ηχογραφώντας έργα σε στίχους Κρητών και Κυπρίων ποιητών) καθώς και με τη χορωδιακή μουσική. Για μικρό διάστημα διετέλεσε προϊστάμενος μουσικών εκπομπών του Γ΄ Προγράμματος, για να παραιτηθεί, μόλις ο ανθρώπινος παράγοντας και οι πολιτικές σκοπιμότητες άρχισαν πάλι να πολιορκούν το οχυρό της ελεύθερης έκφρασης και οι υποσχέσεις ότι οι εκπρόσωποι αντιλήψεων χαλεπών εποχών θα μείνουν στο περιθώριο απέβησαν μεγαλοστομίες κενές περιεχομένου… Διατήρησε την αρμοδιότητα που του έδωσε το υπουργείο Προεδρίας για την αξιολόγηση των τραγουδιών  που έπαιρναν τον δρόμο της δισκογραφίας και συνέχισε να γράφει μουσική, ζώντας από το επάγγελμα του πολιτικού μηχανικού. Όμως το Ρέθυμνο τον καλούσε επιτακτικά. Έτσι το 1976 επέστρεψε στον τόπο του και ανέλαβε τη διεύθυνση της Χορωδίας Ρεθύμνου (με ανιδιοτελείς βοηθούς τις καθηγήτριες πιάνου του Ωδείου Ρεθύμνου Δανάη Μαραγκουδάκη και Ρίτα Καρνιωτάκη). Εξακολουθεί να διευθύνει τη Χορωδία (που έχει γίνει πλέον Δημοτική) ενώ είναι καλλιτεχνικός δ/ντής του Ελληνικού Ωδείου Ρεθύμνου. Διευθύνει επίσης τη Δημοτική Πειραματική ΣΟ. Στο μεταξύ ανέλαβε δ/ντής και του Ελληνικού Ωδείου Ηρακλείου. Άλλα έργα του, πλην των προαναφερθέντων: «Αντίλαλοι από την Ελλάδα», «Θερμοπύλες», Οι Ρωμιοί», «Ωδή στη Μάχη της Κρήτης», «Κρητική Φαντασία», «Ο Θεός αγάπη εστί» (Ορατόριο), «Θάλασσα», «Οδύνη της Αφροδίτης», «Ραψωδία της αδελφοσύνης», «Αρκαδίου έπος», «Ποίηση Γυναικών του Ρεθύμνου», «Ειρήνη», «Μαρμαρυγές» « Κέντρους Εγκώμιον»κ.λπ. Έχει γράψει μουσική και τραγούδια για θεατρικά έργα, όπως: «Κατά φαντασίαν ασθενής» του Μολιέρου, «Φρίξος και Έλλη» του Τηλέμαχου Μουδατσάκη. Έχει επίσης γράψει μουσική για παιδικό θέατρο, ενισχύοντας γηγενείς δημιουργούς.

Γράφουν για τον Μπάμπη Πραματευτάκη

Κυριακή, 21 Μαρτίου 2010

Η Ρεθεμνιώτικη ποίηση οφείλει ευγνωμοσύνη στη μουσική του Μπάμπη Πραματευτάκη,

Στα μονοπάτια της Ρεθεμνιώτικης ποίησης θα συναντήσεις αμέτρητα ονόματα.

Στην πόλη των Γραμμάτων και των Τεχνών πολλοί είναι εκείνοι που ασχολήθηκαν

συστηματικά, με το στίχο, έστω κι αν δεν ευτύχησαν να φτάσουν οι συλλογές τους μέχρι το τυπογραφείο.

Αναφερόμαστε βέβαια στους ποιητές γιατί οι στιχοπλόκοι και οι μαντιναδολόγοι είναι ακόμα περισσότεροι. Και είναι το σημείωμά μας αυτό ένα αφιέρωμα στην παγκόσμια ημέρα ποίησης. Μέχρι και τη μεταπολίτευση είναι συγκεκριμένοι οι ποιητές του Ρεθύμνου. Εκτός από τον Παντελή Πρεβελάκη και το Μανόλη Αναγνωστάκη, τον αρχιεπίσκοπο Αυστραλίας  Στυλιανό και το Δημήτρη Αετουδάκη, τη Στέλλα Ροζίτα Κωνσταντίνου και τον Κώστα Απανωμεριτάκη ,την Ειρήνη Μπριλλάκη Καβακοπούλου και τον Αντώνη Σανουδάκη που κατοικούσε τότε στο Ρέθυμνο, το Μιχάλη Παπαδάκη (Δάνδολο) και τη Λίτσα Πατρελάκη Κουγιουμουτζή, την Αναστασία Φρυγανάκη και τον Αιμίλιο Γάσπαρη, τον Κώστα Πετρίδη και τον Ζήνωνα Ζαννέτο, αρχίζουν δειλά δειλά να εμφανίζονται και νέοι ποιητές  Η αναφορά μας είναι εντελώς τυχαία και ας μη μας χρεωθεί σκοπιμότητα. Άλλωστε σύντομα θα γίνει στην ιστοσελίδα του Πολιτιστικού Οργανισμού Ρεθύμνου μια πλήρης αναφορά σε όλους τους λογοτέχνες του τόπου μας, με χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το έργο τους και κριτικές που ακολούθησαν, έτσι που να διαδοθεί το έργο τους με τις δυνατότητες που δίνει η σύγχρονη τεχνολογία στον τομέα της πληροφορικής. Ήταν ένα παλιό μου απωθημένο από τότε που συνειδητοποίησα ότι και στην Τέχνη γίνονται διακρίσεις. Όταν στα εφηβικά μου χρόνια μου κρατούσε συντροφιά η μεγάλη ανθολογία του Μιχάλη Περάνθη, είχα την αίσθηση ότι γνώρισα όλο τον πλούτο της νεότερης λογοτεχνίας. Μέχρι που όταν ξαστέρωσε ο ουρανός στην πολιτική ζωή της χώρας διαπίστωσα ότι υπάρχει και η ανθολογία του Μάρκου Αυγέρη με τους… άλλους.Εκείνους τους μάρτυρες της ιδεολογίας τους, εκείνους τους απαγορευμένους.Βέβαια ο χρόνος που πέρασε χωρίς να τους γνωρίσω αναπληρώθηκε αμέσως καθώςδιάβαζα και ξαναδιάβαζα στίχους τους με την αίσθηση κάθε φορά ότι δεν μπορείςνα μιλάς για ποίηση χωρίς να αναφέρεσαι και σ’ αυτούς τους… απαγορευμένους. Οι διακρίσεις όμως δεν έπαψαν να γίνονται. Αρκεί να είχε ο ενδιαφερόμενος ένα κοινωνικό κύκλο, ή μια πολιτική συμπάθεια.

Μόνο σε μια περίπτωση έζησα την ανάδειξη της ποίησης Ρεθεμνιωτών, ανεξαρτήτως θέσης, ιδιότητας και ευχέρειας στην επικοινωνία. Ένας ακούραστος και εμπνευσμένος δημιουργός ο Μπάμπης Πραματευτάκης, από την ευλογημένη ώρα που ήρθε στο

Ρέθυμνο, μας έχει δώσει αναρίθμητα τραγούδια σε ποίηση Ρεθεμνιωτών.

Είναι γεγονός ότι η Μουσική είναι η καλή μοίρα της Ποίησης. Πόσοι θα μιλούσαν για Σεφέρη, Ελύτη, Ρίτσο, Γκάτσο, Βιζυηνό, Καββαδία αν δεν είχαν μελοποιηθεί ποιήματά τους από κορυφαίους σύγχρονους συνθέτες. Μια κίνηση που ξεκίνησε τη δεκαετία του 60 και κορυφώθηκε την εποχή των μπουάτ.Ο Μπάμπης Πραματευτάκης έκανε τη διαφορά, όταν μετά τον Πρεβελάκη, τον Καλομενόπουλο, τον Αετουδάκη και το Σανουδάκη, έσκυψε με σεβασμό πάνω σε ποίηση νέων ανθρώπων, που δεν είχαν καμιά προοπτική να διακριθούν. Κι είμαι σε θέση να γνωρίζω πόσες φορές έδωσε εκείνος τις αφορμές για να γίνει μια συλλογική παρουσία Ρεθεμνιωτών ποιητών.

Όταν επέτρεψε στο Ρέθυμνο ο κορυφαίος αλλά τόσο σεμνός δημιουργός, παράλληλα με την καλλιτεχνική διεύθυνση του τοπικού παραρτήματος του Ελληνικού Ωδείου, που συνεχίζει αμισθί, όπως το συνηθίζει, την ανασυγκρότηση της χορωδίας Ρεθύμνου, τη συμφωνική ορχήστρα και όλες τις άλλες του δραστηριότητες, συναντήθηκε αμέσως με τα μέλη του Συλλόγου Συγγραφέων Λογοτεχνών που με πρωτεργάτες τον Μιχάλη Παπαδάκη (Δάνδολο) τον Χρίστο Λιονή, την Λίτσα Πατρελάκη Κουγιουμτζή κ.α είχαν ξεκινήσει να παρουσιάζουν το έργο των νέων δημιουργών. Ένα βήμα του συλλόγουήταν και το περιοδικό ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ που εξέδιδαν ο Δημήτρης Κορωνάκης, ο Χρίστος Λιονής και η γράφουσα, με σπουδαίες εκδηλώσεις. Ίσως κάποιοι να θυμούνται τον επιτυχημένο ποιητικό διαγωνισμό με επιτροπή κρίσης το Νάσο Βαγενά, το Χρίστο Μακρή και άλλους σημαντικούς του πνεύματος, που είχε μάλιστα αναδείξει μια δεκάχρονη τότε ποιήτρια τη σημερινή δικηγόρο Αγάπη Μουνδριανάκη.

Σ’ αυτή την προσπάθεια του συλλόγου ο Μπάμπης Πραματευτάκης έδωσε φτερά σε μια και μόνη εκδήλωση.Ήταν το 1987 που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά σε μια εκδήλωση που έγινεεπί νομαρχίας Βασιλικής Μόσιαλου, στο πανεπιστήμιο Κρήτης, (στα Περιβόλια λειτουργούσε τότε) έργο Ρεθεμνιωτών ποιητών μελοποιημένων από το Μπάμπη Πραματευτάκη. Συμμετείχε η χορωδία Ρεθύμνου με τον ίδιο το συνθέτη στο πιάνο.Το εγχείρημα άρχισε να ενδιαφέρει και άλλους φορείς. Ακολούθησε μια πρόσκληση στην Αθήνα από το σωματείο ΚΡΗΤΙΚΗ ΜΟΥΣΑ και τόσες άλλες στη συνέχεια.Τον επόμενο χρόνο προκηρύχτηκε ο διαγωνισμός ποίησης για να τιμηθεί η επέτειος του Ολοκαυτώματος της Ιεράς Μονής Αρκαδίου. Ο Μπάμπης Πραματευτάκης πήρε την πρωτοβουλία να μελοποιήσει εκτός από τα βραβευμένα και όλα όσα έφεραν υπογραφή Ρεθεμνιώτη δημιουργού, όπως εκείνο το περίφημο σε ποίηση Μιχάλη Καυκαλά. Στην παρουσίαση που έγινε στην αίθουσα του λυκείου Ελληνίδων εκείνο το Νοέμβριο του 1988, την κυβέρνηση εκπροσωπούσε ο τότε υπουργός Τουρισμού Νίκος Σκουλάς.Φαίνεται ότι εντυπωσιάστηκε γιατί στο τέλος πρότεινε στον Μπάμπη Πραματευτάκη να έρθει σ’ επαφή με τον υπεύθυνο του φεστιβάλ Αθηνών για μια συναυλία στο Λυκαβηττό. Κι εκείνος δέχτηκε με χαρά. Γιατί θα έδινε την ευκαιρία στα παιδιά της φιλαρμονικής να αποκτήσουν μια μοναδική εμπειρία. Είναι ενδεικτικό της σεμνότητας του ότι ενώ η συναυλία ήταν με δικά του έργα, στην αφίσα επέμενε και μάλιστα συγκρούστηκε με τους στενούς συνεργάτες του για να φαίνεται η φιλαρμονική και κάπου εκεί ανάμεσα ο ίδιος και οι ερμηνευτές. Αυτός ήταν και παραμένει ο Μπάμπης Πραματευτάκης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τραγούδια που έχουν γραφτεί για το ΑΡΚΑΔΙ είχαν εντυπωσιάσει και στη συναυλία που είχε δοθεί στην αίθουσα του κολλεγίου Αθηνών,στις εκδηλώσεις Ελευθερίας και Πνεύματος που είχε οργανώσει η ΔΕΗ με πρωτοβουλία του Βαγγέλη Κιαγιαδάκη.

Στα τέλη του 1989, σε συνεργασία με το Σύλλογο Συγγραφέων Λογοτεχνών και αφού παραιτήθηκε εγγράφως παντός δικαιώματος με υπεύθυνη δήλωση στην ΑΕΠΙ της οποίας είναι μέλος, κυκλοφορεί ο δίσκος ΜΑΡΜΑΡΥΓΕΣ που αναδεικνύει ποίηση Ρεθεμνιωτών και Κυπρίων δημιουργών.

Επί δημαρχίας Χρίστου Σκουλούδη και με υπεύθυνο αντιδήμαρχο πολιτισμού το Γιώργο Τσαούλη, προκηρύσσεται νέος διαγωνισμός με πρόταση του Μπάμπη Πραματευτάκη, στο πλαίσιο της αδελφοποίησης με το Καστενάζο. Μια νέα σειρά δημιουργιών με Ρεθεμνιώτικες υπογραφές γίνεται ο πυρήνας του συμφωνικού έργου «Ραψωδία της Αδελφοσύνης» που μεταφράστηκε και στα Ιταλικά από την κυρία Άννα Μαρία Παπαδάκη. Με ποια στήριξη όμως όλα αυτά να προβληθούν όπως τους άξιζε όταν στον τομέα αυτό το Ρέθυμνο πάσχει κι όταν αρκετές φορές προσωπικές και άλλες σκοπιμότητες έγιναν τροχοπέδη σε ωραίες προσπάθειες. Ο Πολιτιστικός Οργανισμός Ρεθύμνου ξεκινά δειλά δειλά και αυτή την προσπάθεια. Τραγούδια του Μπάμπη Πραματευτάκη σε ποίηση Ρεθεμνιωτών με τις έξοχες φωνές της Φερενίκης Βαλαρή, του Νίκου Μαρκαντώνη, του Σάκη Σακελλαρίδη, του Βασίλη Δραμουντάνη, της Ελένης Βεργαδή και άλλων καλλιτεχνών θα υπάρχουν στη διάθεση εκείνου που θα ήθελε να τα ακούσει και να τα συμπεριλάβει στη δισκοθήκη του. Κάπου θα πρέπει να διατηρηθεί όλη αυτή η μακρόχρονη προσπάθεια και οι ίδιοι οι δημιουργοί να έχουν την ικανοποίηση ότι ένας συνθέτης ασχολήθηκε με το έργο τους και το τραγούδησε. Αν βέβαια αυτή η πρωτοβουλία γινόταν στο Ηράκλειο, στα Χανιά ή και στ’ Ανώγεια, θα είχε καλύτερη τύχη. Από τη στιγμή όμως που δεν τη χαρακτηρίζει εμπορικός στόχος, ας υπάρχει έστω και σε μια γωνιά στο αρχείο ενός φορέα. Για να έχουν κάτι να βλέπουν και οι επόμενοι. Μια πέτρα δημιουργίας για να μη βαλτώνουν τα νερά της έμπνευσης. Ο Μπάμπης Πραματευτάκης, μακριά από τα φώτα της προσωπικής προβολής συνεχίζει να στηρίζει τους Ρεθεμνιώτες δημιουργούς. Κι έχει μελοποιήσει μέχρι σήμερα ποίηση των: Παντελή Πρεβελάκη, Μανόλη Αναγνωστάκη, Γιώργη Καλομενόπουλου, Δημήτρη Δαφέρμου, Σπύρου Λίτινα, Στυλιανού Χαρκιανάκη (αρχιεπισκόπου Αυστραλίας),Στέλλας Ροζίτας Κωνσταντίνου, Ζήνωνα Ζαννέτου, Μαρίας Πλουτινάκη, Εύας Λίτινα, Δημήτρη Αετουδάκη, Κώστα Απανωμεριτάκη, Θανάση Απανωμεριτάκη, Φερενίκης Βαλαρή, Χρυσούλας Δημητρακάκη, Κώστα Πολιουδάκη, Μιχάλη Καυκαλά, Κώστα Πετρίδη, Χρίστου Λιονή, Λιάνας Παναγιωτάκη, Αντρης Ξεζωνάκη, Εύας Λαδιά, Νανάς Παναγιωτάκη, Μαριάννας Κουγιτάκη, Μιχάλη Κασιμάτη, Χρυσούλας Ματθαιουδάκη, Κώστα Καλοκύρη, Ειρήνης Μπριλλάκη Καβακοπούλου, Γιάννη Δαλέντζα, Σταύρου Κατζουράκη, Σπύρου Μαρνιέρου, Αντώνη Σανουδάκη, Μαρίας Χουρδάκη, Όλγας Πλαΐτη, Αννίτας Πιτσιδιανάκη, Βαγγέλη Κιαγιαδάκη (Φτερόλακα) Εύας Χαλκιαδάκη κ.π.α.Ένα ευχαριστώ είναι λίγο για την προσφορά του. Άλλωστε έχει αποδείξει ότι δεν τοπεριμένει, δεν το χρειάζεται. Η δική του χαρά είναι να αναδεικνύει ένα στίχο σε κάθεευκαιρία και ακόμα μεγαλύτερη να βλέπει τις ποιητικές συλλογές και τα χειρόγραφανέων δημιουργών να δημιουργούν το αδιαχώρητο στη γωνιά του, που εργάζεταιακατάπαυστα με αστείρευτη έμπνευση πάντα.

Εύα Λαδιά

ΒΗΜΑ

Πέμπτη 11 Νοεμβρίου 1954

Η ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ

ΑΡΚΑΔΙ..

Ο Μαέστρος Χαραλ. Πραματευτάκις ήρθε να δικαιώσει τη ξεχωριστή φήμη του με τον πιο υπέροχο και πραχτικό τρόπο, δίνοντας μπροστά στο Ρεθεμνιώτικο κοινό δείγμα της σπουδαίας τέχνης του και της σπάνιας ιδιοφυίας του.

Τ΄ Αρκάδι είναι μια αστείρευτη πηγή εμπνεύσεων για όλους του τομείς της τέχνης. Έτσι και στη Μουσική για πρώτη φορά έδωσε μια σοβαρή έμπνευση που η σύλληψη, η σύνθεση και εκτέλεσή της ήταν αριστουργηματική.

Ηρωισμοί, δάκρυα και άσμα – δράμα ενός Λαού κι ενός τόπου – χαρά και ικανοποίηση του πόθου του – της Λευτεριάς του από τον Τούρκο Καταχτητή, αποδόθηκαν στη σύνθεση του Μαέστρου θαυμάσια. Και στις τρεις Μουσικές εικόνες ξεπηδούσε μ΄ όλη την ορμή, την τραγικότητα και τη περηφάνια, το ξεχωριστό Κρητικό στοιχείο, αυτό που ξέρει να μεγαλουργεί σαν βρεθεί σκλαβωμένο και να δημιουργεί εποποιϊες και κατορθώματα που ξεπερνάνε το ανθρώπινο, μαζί και τους ορίζοντες και φτάνουν στα πέρατα της Γης,, αφυπνηστήριο σάλπισμα, για όλους τους τυρρανισμένους τόπους.

Όλο αυτό το Κρητικό Μεγαλείο πυκνώθηκε στη σύνθεση του Μαέστρου και ξεχύθηκε στην αίθουσα ΡΕΞ σε ηλεκτρικούς κυματισμούς που συνεπήρε το ακροατήριο καθώς έβλεπε τον εμπνευστή να διευθύνει τη μπάντα του και να κατορθώνει να πειθαρχεί και ρυθμίζει τα παιδιά της μπάντας – που τα κατάφεραν περίφημα. Παραμερίστηκαν οι ατέλειες και οι μικρές εκτροπές κάτω απ΄ τη λυγερή μπαγκέτα του Χαρ. Πραματευτάκι. Συνολικά απόδωσαν μια υπέροχη σύνθεση με το καλλίτερο τρόπο.

Το εμβατήριο του καθηγητή Δημήτρη Δαφέρμου στην αρχή της συναυλίας εκτελέστηκε με πολύ επιτυχία, κι αυτό το κομμάτι ήταν θαυμάσιο και πρωτότυπο γραμμένο από τον ίδιο τον καθηγητή.

Η εισηγητική ομιλία του Δαφέρμου ήταν απαραίτητη και κατατόπισε το κοινό. Σαν πρόλογος και ερμηνεία των έργων.

Το ξεκίνημα του Μαέστρου Πραμματευτάκι από τον τόπο του είναι πολύ συγκινητικό και τον τιμώ ιδιαίτερα.

Το μεγάλο του ταλέντο, η εργασία και το ευγενικό του ήθος θα τον ανεβάσουν ψηλά, για τιμή και καύχημα του Ρεθύμνου.

Σφίγγω με αγάπη το δημιουργικό χέρι του Καλλιτέχνη και νοιώθω ιδιαίτερη ικανοποίηση γιατί πρώτος μίλησα γιαυτόν – κι ας σφύριζαν γύρω μου τα μίση και ο φθόνος. Οι αληθινές αξίες δεν έχουν να φοβηθούν τίποτε.

Αβάντι Μαέστρο

Ι.Μ.Α.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ

16 Ιανουαρίου 1967

«Αγαπητοί ακροαταί, καλησπέρα σας…»

ΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΑΣ

Και στην τηλεόραση να δούλευαν, πάλι δεν θα τους βλέπατε. Δεν θα βλέπατε τον καθημερινό τους πυρετό πάνω στη δουλειά. Τα πέρα – δώθε, τα πάνω – κάτω, τα τηλέφωνα να χτυπάνε, τα γράμματα να φθάνουν κατά εκατοντάδες κάθε μέρα στα χέρια τους, μια δουλειά γεμάτη ευθύνες και αγωνίες, ως την στιγμή που θα βγουν στον αέρα. «Αγαπητοί ακροαταί, καλησπέρα σας…»

Μ΄ αυτό το «Αγαπητοί ακροαταί», καταλάβατε για ποιους μιλάμε. Ναι, ακριβώς για τους μετρημένους στα δάχτυλα του χεριού συνεργάτες του Ελληνικού Προγράμματος της Ραδιοφωνίας της Βαυαρίας, που τους ακούμε κάθε βράδυ από τις 20.15΄ μέχρι τις 21.00΄.

Τους ακούμε, αλλά κανείς δεν μπορεί να φαντασθεί τι ακούνε οι ίδιοι κάθε μέρα. Οι εκατοντάδες τα γράμματα, που παίρνουν, όπως αναφέραμε, είναι γεμάτα από απαιτήσεις, από απαιτήσεις, που ξεκινάνε από τα ατομικά γούστα, από δυσαρέσκειες, που εκφράζονται ευτυχώς τις λιγότερες φορές με άσχημα λόγια, από απαιτήσεις για απάντηση σε θέματα που απασχολούν τους ακροατές, αλλά που δεν έχουν καμμιά σχέση με το ραδιοφωνικό πρόγραμμα και, τέλος, από γράμματα – κι αυτά είναι η παρηγοριά τους, γιατί είναι τα περισσότερα – που εκφράζουν την ικανοποίησι των ακροατών, για τις εκπομπές που τους προσφέρουν.

Το πρόγραμμα

Τρία τέταρτα της ώρας, για μια καθημερινή εκπομπή, δεν καλύπτονται εύκολα, όχι γιατί λείπει το υλικό, που συμβαίνει κι αυτό πολλές φορές να λείπει, αλλά κυρίως για το πώς θα ταξινομηθεί, πως θα αξιοποιηθεί και με ποιο μέτρο θα μεταδοθεί αυτό στους ακροατές.

Το Ελληνικό Πρόγραμμα της Ραδιοφωνίας της Βαυαρίας, όπως έχει διαρθρωθεί σήμερα, αποτελεί μια μικρογραφία ενός μεγάλου Ραδιοφωνικού Προγράμματος. Και λέμε μικρογραφία, γιατί μέσα στα τρία τέταρτα της ώρας που διαθέτει, υπάρχει το δελτίο ειδήσεων, το σχόλιο, το ρεπορτάζ, οι συνεντεύξεις, τα αθλητικά νέα, που καλύπτουν όλα μαζί την καθημερινή επικαιρότητα και ύστερα το μορφωτικό και ψυχαγωγικό μέρος, με τις ποικίλες ιστορικές, λαογραφικές εκπομπές και ομιλίες, το μουσικό πρόγραμμα και τα εύθυμα πεντάλεπτα.

Όσα, δηλαδή, προσφέρει ένα πλήρες ραδιοφωνικό συγκρότημα που διαθέτει για τον σκοπό αυτό, πέρα από τα καθαρά διοικητικό προσωπικό, και ένα πολυάριθμο επιτελείο συντακτών, ρεπόρτερ, συγγραφέων, καλλιτεχνών, μουσικών, εκφωνητών, που δουλεύουν με κάποια άλλη άνεσι για την προετοιμασία ενός ραδιοφωνικού προγράμματος, άγνωστη στους δικούς μας.

Αυτούς παρουσιάζει σήμερα στους αναγνώστες της η «Ελληνική». Κρίνει πως το αξίζουν, όπως θα κρίνετε και σεις. Γιατί, στο κάτω – κάτω, τους ακούμε και δεν τους βλέπουμε, τους ακούμε και δεν τους ξέρουμε. Οι Εγγλέζοι ρωτάνε για τους ανθρώπους που τους ενδιαφέρουν και θέλουν να τους μάθουν «WHO IS WHO», που σημείανει «Ποιος είναι ποιος».

Ο υπεύθυνος

«WHO IS WHO», λοιπόν. Και σας παρουσιάζουμε τον υπεύθυνο, που σημαίνει πως όσο φροντίζει και σκοτώνεται για να βελτιώσει, να κάνη δηλαδή καλύτερα και πιο ευχάριστα για όλους τα προγράμματα, τόσο ακούει και τα περισσότερα…παράπονα των ακροατών.

Το όνομα το έχετε ακούσει όλοι. Παύλος Μπακογιάννης. Ο Παύλος Μπακογιάννης γεννήθηκε στο Καρπενήσι το 1935. Σπούδασε στην Αθήνα Πολιτικές Επιστήμες. Ήρθε στην Γερμανία το 1960.

Ο Μπακογιάννης συντάσσει σχεδόν καθημερινά το Δελτίο Ειδήσεων, γράφει το σχόλιο της εβδομάδος, εκφωνεί πολλά προγράμματα, ραδιοσκηνοθετεί πολλές και ποικίλες εκπομπές και, πάνω σ΄ όλες αυτές τις δουλειές, τον κυνηγάνε τα άπειρα τηλεφωνήματα της ημέρας, τα τόσα έγγραφα, που θέλουν την υπογραφή του, και ακόμα τα γράμματα, ων ουκ έστι αριθμός, που ζητάνε την υπεύθυνη απάντησι. Αποτέλεσμα, να κοιμάται λίγο και να τρώη στο πόδι. Αντοχή; Χτυπάτε ξύλο. Όση μαζί θα είχαν οι άνθρωποι που θα χρειάζονταν για να κάνουν όλες αυτές τις δουλειές που κάνει μόνος. Υπομονή; Ας μη την χαρακτηρίσουμε.

Ο «δικαστής»

Την ευθύνη για την σύνταξη του δελτίου ειδήσεων μοιράζεται πολλές φορές κι οι Μιχάλης Σταθόπουλος. Ο Μιχάλης, που σπούδασε και πήρε δίπλωμα δικηγόρου, παρά τις καθαρά επαγγελματικές του φροντίδες και σκοτούρες της επιστήμης του, αφήνει, όσες φορές χρειασθεί, τα νομικά του βιβλία και τρέχει να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο Ραδιόφωνο. Τρέχει και προλαμβάνει πάντα να είναι στην ώρα του. Όμως, για να λέμε την καθαρή αλήθεια, ασπροπρόσωπο στο ραντεβού του αυτό τον βγάζει το από τρίτο χέρι κόκκινο Φολκς – Βάγκεν, που αγόρασε τελευταία. Και ενώ το κόκκινο Φολκς – Βάγκεν βγάζει ασπροπρόσωπο τον Μιχάλη, αλλοίμονο σ΄ εκείνον από τους συνεργάτες που διαθέτοντας μόνο τραμ και τα δυο του πόδια, δεν είναι στην ώρα του. Τότε ξυπνάει μέσα του ο δικαστής, ο σκληρός, ο άτεγκτος στην άσκηση του καθήκοντος για την επιβολή της ποινής. Και βγάζει αμέσως την απόφαση: ο κατηγορούμενος … αθώος! Θόρυβος στο ακροατήριο, μα ο Μιχάλης, που δεν έχει κανένα κουδούνι από εκείνα που χρησιμοποιούν οι δικαστές για την επιβολή της ησυχίας, διαλύει την συνεδρίαση με το πλατύ, γεμάτο καλοσύνη, χαμόγελό του.

Παιδί της Κρήτης

Στην σειρά έρχεται τώρα ο μαέστρος του Ελληνικού Προγράμματος, ο Μπάμπης Πραματευτάκης. Σπουδαστής ο Μπάμπης, τελειώνει εφέτος την Σχολή των Πολιτικών Μηχανικών του Μονάχου. Τώρα θα πείτε πως γίνεται και δεν μπλέκει την Άλγεβρα με τις νότες;

Αυτό πια είναι το ταλέντο του. Ο Μπάμπης Πραματευτάκης φροντίζει κάθε μέρα για τα μουσικά προγράμματα που ακούτε. Θα πείτε: «Μεγάλη δουλειά». Κι όμως, είναι η μεγαλύτερη και πιο δύσκολη δουλειά, γιατί καθημερινά έχει τη σπαζοκεφαλιά για να διαλέξει τα τραγούδια, όχι αυτά που αρέσουν σ΄ αυτόν, αλλά αυτά που αρέσουν στους ακροατές. Και είπαμε πόσα είναι τα γούστα και οι απαιτήσεις των ακροατών. Πρέπει γι΄ αυτό να παριστάνει τον δίκαιο Αριστείδη. Ο Πραματευτάκης είναι γνήσιο παιδί της Κρήτης. Γεννήθηκε το 1933. Σπούδασε στο Ελληνικό Ωδείο των Αθηνών, απ΄ όπου πήρε το δίπλωμα Αρμονίας, Διευθύνσεως και Ενορχηστρώσεως. Έχει γράψει πολλά τραγούδια και συμφωνικά έργα κι ενώ σχεδιάζει και άλλα έχει στο νου του και κάτι άλλα σχέδια για μεγάλες οικοδομές, που σκέφτεται να χτίσει σαν πάρει το δίπλωμα του Πολιτικού Μηχανικού. Αγαπάει το κινηματογράφο. Τον καλό κινηματογράφο. Και ένα φιλμ που έχει δει πολλές φορές, είναι ο «Ζορμπάς» του Κακογιάννη, μόνο που κάθε φορά που βλέπει αυτό το φιλμ, η επιθυμία του είναι να συναντούσε τον σκηνοθέτη για να καθαρίσει μαζί του τους λογαριασμούς του σαν Κρητικός, μια και πιστεύει πως του δυσφήμισε την πατρίδα.

Γεμάτος δράση

Σπουδαστής είναι και ο Ασημάκης Χατζηνικολάου. Είναι αυτός που περιμένετε να τον ακούσετε κάθε Δευτέρα, Πέμπτη και Κυριακή στα αθλητικά νέα. Ο Ασημάκης είναι γεμάτος δράση, που την μοιράζει στα γραφεία της Συντάξεως, στα γήπεδα, στα στούντιο και στο Πανεπιστήμιο. Σπουδάζει Οικονομικές Επιστήμες και σαν να μην του φτάνουν όλες οι σκοτούρες, που έχει, είναι και παντρεμένος. Γεννήθηκε στην Μυτιλήνη, το 1941. Στην Γερμανία ήρθε το 1960. Με τις αναβολές που πήρε λόγω σπουδών, ακόμη δεν υπηρέτησε στον στρατό. Όμως δεν βλέπει την ώρα που θα φορέσει το χακί, μόνο που τρέμει από τώρα τον επιλοχία, που θα του τύχει.

Το παιδί του δρόμου

Αφήσαμε τελευταίον στην σειρά τον Χρήστο Λαθουρόπουλο, μια και ο συντάκτης αυτός είναι και ο τελευταίος που απέκτησε το Ελληνικό Πρόγραμμα. Πολλοί, ίσως, τον γνωρίζετε από τα «Χρονικά της ημέρας» του ΕΙΡ, όταν πριν τρεις μήνες ακόμη εργαζόταν σ΄ αυτό. Τώρα τον ακούτε στην εκπομπή: «Από Δευτέρα σε Δευτέρα», που γράφει και παρουσιάζει ο ίδιος και σαν εκφωνητή στις εκπομπές: «Το δημοτικό μας τραγούδι» και «Ειδήσεις από την Ελληνική Επαρχία».

Εκτός από αυτά, έχει αναλάβει και κάθε εξωτερικό ρεπορτάζ και συνεντεύξεις. Φορτώνεται, λοιπόν, το μαγνητόφωνο και με το μικρόφωνο στο χέρι τρέχει κυνηγώντας της επικαιρότητα στα εργοστάσια, στους δρόμους και όπου αλλού τον καλεί το καθήκον. Γι΄ αυτό και του κόλλησαν το παρατσούκλι «Το παιδί του δρόμου». Μόνο που δεν είναι πια παιδί, γιατί γεννήθηκε στα 1926. Πατρίδα του, το Αίγιο.

Σπούδασε σκηνοθέτης του κινηματογράφου και γύρισε την ταινία «Έγκλημα στην Ομόνοια». Από τότε μεταμελήθηκε και δεν επανέλαβε κανένα άλλο κακό, γι΄ αυτό και η δημοσιογραφική οικογένεια και το ραδιόφωνο τον δέχθηκαν μ΄ αγάπη.

Νεοφερμένος, όπως είναι, στην Γερμανία, δεν τα καταφέρνει με την γλώσσα και όταν καμμιά φορά βρίσκεται μόνος στο γραφείο συντάξεως και τύχει να χτυπήσει το τηλέφωνο, βγαίνει στους διαδρόμους του ραδιοφωνικού μεγάρου, για να έχει την συνείδηση του πως το γραφείο είναι άδειο και γι΄ αυτό κανείς δεν απαντά στο κάλεσμα του τηλεφώνου.

Σπουδή και εργασία

Αυτά είναι τα βασικά στελέχη της Συντάξεως του Ελληνικού Προγράμματος της Ραδιοφωνίας της Βαυαρίας. Θα μπορούσαμε σ΄ αυτούς να προσθέσουμε τους εξωτερικούς συνεργάτες του προγράμματος, τον Ανδρέα Κουλόπουλο και τον Βασίλη Μαθιόπουλο. Τους συγγραφείς Κώστα Πρετεντέρη, Παύλο Πρόγια και Γιάννη Καιροφύλα, τον Τάκη Μηλιάδη, που γράφει την εκπομπή: «Κάθε γράμμα και τραγούδι», την Νίκη Αναστασιάδη, που γράφει την εκπομπή: «Το Δημοτικό μας Τραγούδι» και άλλους έκτακτους συνεργάτες. Αλλά, εκτός από τους δυο πρώτους, που αναφέραμε, οι άλλοι βρίσκονται στην Ελλάδα, γι΄ αυτό και αποτελούν άλλο κεφάλαιο.

Πριν κλείσουμε το ρεπορτάζ αυτό, αξίζει να αναφέρουμε και τους εκφωνητές του Ελληνικού Προγράμματος: την Βάγια Καφάση, την Βασιλική Ζαΐρη, τον Χρήστο Χατζόπουλο και τον Δημήτρη Χαρίτωνος. Η Βάγια σπουδάζει γιατρός, ο Χαρίτωνος Πολιτικός Μηχανικός και ο Χατζόπουλος παρακολουθεί Τηλεόρασι. Παιδιά όλα, που σπουδάζουν και εργάζονται. Παιδιά απλά, που αν καμμιά φορά κάνουν κανένα λάθος, σ΄ αυτά που μας λένε, μη τους παρεξηγήτε. Αρκεί να σας πούμε πως εκφωνητές με πείρα κάνουν λάθη τερατώδη. Γλώσσα είναι αυτή και καμμιά φορά μπερδεύεται.

Λ. 

ΒΗΜΑ

Τρίτη 6 Σεπτεμβρίου 1955

Καλλιτεχνικά

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΥΝΑΥΛΙΑ

Α.Ν. 

Αυτό το σημείωμα δεν έχει μουσικοκριτικές αξιώσεις. Απλώς αναφέρωμε μερικές εντυπώσεις μας από την Β΄ Συναυλία της Συμφωνικής του Ωδείου της περασμένης Κυριακής , η οποία χάρις εις τον Σύνδεσμο Τεχνών μας έχει παρουσιάσει αρκετά έργα ξένων συνθετών και νέα ταλέντα – νέους και νέες – για τους οποίους ολόκληρο το Ρέθυμνο πρέπει να υπερηφανεύεται.

Είναι ευτύχημα πραγματικά για τη πόλη μας και μόνον η ύπαρξη αυτού του συλλόγου.

Νομίζομε πως όλοι κατανοούν την σπουδαιότητα του ρόλου αυτών των οργανώσεων και η προχθεσινή απουσία από την συναυλία πολλών, «μεμυημένων και μη» μόνον οι εποχιακοί λόγοι τους δικαιολογούν.

Κατά την γνώμη μας ο σύλλογος έπρεπε να οργανώνη συχνότερα και σε πλατύτερη βάση συναυλίες. Ακόμη και συναυλίες στο ύπαιθρο – Στον Δημοτικό κήπο π.χ. – με έργα που προσφέρονται στην ακουστική ανοιχτών χώρων. Η επιτυχία αυτών των τολμημάτων αποδείχτηκε εξησφαλισμένη από κάθε πλευρά και τα μηνύματα για τις επιτυχίες αυτών των παραστάσεων και των συναυλιών έρχονται από παντού.

Ο πολύς κόσμος διψά για αληθινή μουσική. Είναι χαρακτηριστική η επιτυχία των μουσικών κέντρων της παραλίας με την αμφιβόλου ποιότητας μουσική που παρουσιάζουν.

Πιστεύομε πως το Ρέθυμνο έχει κοινό αρκετά ανεπτυγμένο και που δύσκολα ικανοποιείται. Οι μεμψιμοιρίες και οι αλληλοοικτιρμοί παρουσιάζονται – και ίσως είναι Ρεθυμνιακό χαρακτηριστικό _ αλλά η ερμηνεία τους είναι υπέρ της αισθητικής ανωτερότητος του Ρεθεμνιώτη. Είναι γνωστό πως στους θεατρικούς κύκλους της πρωτεύουσας και σε γενόμενη ανεπίσημη βαθμολόγηση, το Ρέθυμνο κατατάσσεται στη πρώτη γραμμή των επαρχιακών πόλεων από απόψεως απαιτήσεων και μορφώσεως κοινού.

Νομίζομε λοιπόν πως είναι εξησφαλισμένη η επιτυχία, εκ των προτέρων μιας σειράς συναυλιών, σε πλατύτερα επίπεδα. Για την τελευταία συναυλία άξιοι συγχαρητηρίων, εκτός από τους οργανωτάς, είναι οι εκτελεσταί – νέοι Ρεθεμνιώτες και ιδιαίτερα ο νεαρός συνθέτης Χ. Πραματευτάκης. Οι δίδες Κ.Λιονή, Σ. Μπερνιδάκη πιάνο, η δις Α. Βαρούχα και οι κ.κ. Δημήτρ. Και Ελευθέριος Δαφέρμος, Σ. Βυθούλκας, Κ. Κορωνάκις, Α. Στεφανάκης Βιολιά. Α. Καραολάνης φλάουτο, Γ. Τσαούλης κλαρίνο, Α. Κρούσκος τρίγωνο.

Μια φράση του προγράμματος χαρακτηριστική για την αλήθεια που περιέχει, λέγει ότι «στο έργο αυτό διακρίνουμε καθαρά την ενότητα την οποία κατώρθωσε να πραγματοποιήσει ο συνθέτης μεταξύ του εγώ του και του κόσμου».

Πρόκειται για το ΚΟΡΙΟΛΑΝΟ του Μπετόβεν, εις τον οποίον δεν αποτελούν αντιθέσεις ο κόσμος και το εγώ του συνθέτη.

Εμείς προσωπικά, όπως φανταζόμαστε και όλοι όσοι παρηκολούθησαν την συναυλία, θα παρατήρησαν πως το πνεύμα αυτό διέπει και το συμφωνικό ποίημα (Στων καιρών την ανέμη) του Χ. Πραματευτάκη, εις το οποίον και μόνον οφείλεται η πραγματικά ειλικρινής ικανοποίησης των ακροατών.

Ήταν ένας γνώριμος τόνος μιας μουσικής που κρύβονταν μέσα μας και που μας την αποκάλυψε ο συνθέτης με μια λυρικότητα που επροκάλεσε ενθουσιώδη χειροκροτήματα.

Στο «Νυχτερινό θρήνο» εξ αντιθέτου – αντίθετα ακόμη και προς τον «Προμηθέα Δεσμώτη» του οποίου η θυσία για τον άνθρωπο παραλληλίζεται με τη κατάλυση «των νόμων και των γραφών του Ιησού Χριστού» – ο συνθέτης έχει επηρεαστεί από το ομώνυμο διήγημα του Μ. Παπαδαντωνάκη που το χαρακτηρίζει ένα πεσσιμίστικο πνεύμα και μια εγωπάθεια το ολιγώτερον αντιπαθής.

Η σύνθεση είναι φανερό πως είναι ένα καθαρό εγκεφαλικό επίτευγμα.

Πολλές φορές «ο Πόνος και η Απελπισία» οδηγούν στον εγωκεντρισμό και χρειάζεται δύναμη Προμηθέα για να δεχτεί κανείς, με «στωικότητα» και με απέραντη αγάπη για τον πλησίον το μαρτύριο.

Θα είναι ευχής έργον αν ο Σύλλογος Δ.Κ.Τ. μαζύ με τους εκλεκτούς νέους που απαρτίζουν την Συμφωνική ευρύνουν το κύκλο της δράσεως των. Το Ρέθυμνο τους έχει ανάγκη. 

ΚΗΡΥΞ

Κυριακή 24 Ιανουαρίου 1993

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΟΛΗ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

«Ειρήνη»

Το έργο του Ρεθυμνιώτη Μουσικοσυνθέτη κ. Μπάμπη Πραματευτάκη «ΕΙΡΗΝΗ» θα παρουσιάσουν σε κοινή εμφάνιση οι δημοτικές χορωδίες της Κρήτης τον Μάρτιο στο Ηράκλειο.

Στην πρώτη κοινή συναυλία με το έργο του κ. Πραματετυάκη κάθε δημοτική χορωδία θα ερμηνεύει και ένα δικό της μουσικό έργο.

Για τον καταρτισμό του προγράμματος της Πολιτιστικής συνεργασίας των μουσικών φορέων ολόκληρης της Κρήτης θα πραγματοποιηθεί αύριο στην αίθουσα συνεδριάσεων «Ελευθέριος Βενιζέλος» στην Λότζια του Ηρακλείου δεύτερη κοινή σύσκεψη των παραπάνω φορέων.

ΚΗΡΥΞ 

Παρασκευή 29 Ιουνίου 1990

ΑΥΡΙΟ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ

Συναυλία νέου έργου του Μπ. Πραματευτάκη

Αποσπάσματα από το νέο έργο του Μπάμπη Πραματευτάκη «ΘΑΛΑΣΣΑ» θ΄ ακουστούν σε πρώτη εκτέλεση στα πλαίσια της Ναυτικής Εβδομάδος στο Ρέθυμνο.

Η συναυλία θα δοθεί το Σάββατο, 30-6-90 στις 9 μ.μ. στη αίθουσα του Λυκείου των Ελληνίδων Ρεθύμνου.

Θα τραγουδήσουν η Φερενίκη Βαλαρή Σκουμπουρδή και ο Βαγγέλης Αραμπατζόγλου.

Τα τραγούδια είναι σε ποίηση Φ. Βαλαρή, Ζήνωνα Ζανέτου, Εύας Λαδιά, Σταύρου Κατζουράκη, Δημήτρη Μαρνιεράκη και Αντώνη Σανουδάκη.

Συμμετέχει κλιμάκιο της Δημοτικής Φιλαρμονικής Ρεθύμνου, υπό τη διεύθυνση του Μπάμπη Πραματευτάκη.

Η εκδήλωση είναι ένα αφιέρωμα του συλλόγου Συγγραφέων Λογοτεχνών στη Θάλασσα. 

Με δύο συναυλίες του Μπάμπη Πραματευτάκη κορυφώνονται οι εκδηλώσεις για τη Μάχη της Κρήτης, που για πρώτη φορά έγιναν στην Κύπρο.

«Ο καλλιτέχνης οφείλει να μιλά με το έργο του, να ξυπνά συνειδήσεις, να τιμά τους νεκρούς, να θυμίζει τις πατρίδες που περιμένουν ξανά τους ανθρώπους τους για να συνεχίσουν την πορεία τους στο χρόνο. Κλείσαμε στην Τέχνη την αγάπη μας και το ενδιαφέρον μας για τα θέματα της Κύπρου μας της αδελφής μας και ήρθαμε να δώσουμε το δικό μας μήνυμα στο λαό της.

Θέλουμε με το τραγούδι, με το στίχο, με το χορό να εκδηλώσουμε της έμπρακτη συμπαράστασή μας στον αδελφό Κυπριακό Λαό. Επιδιώκεται με τις αδελφοποιήσεις Δήμων της Κρήτης με Δήμους κατεχομένων περιοχών της Κύπρου να φανεί η πίστη του Κρητικού Λαού για την τελική δικαίωση». Αυτά τόνισε σε συνέντευξη Τύπου ο συνθέτης Μπάμπης Πραματευτάκης, παρουσιάζοντας το πρόγραμμα των συναυλιών του.

«Το έργο ΩΔΗ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ», συνέχισε, θα μπορούσε να αναφέρεται στη Κύπρο. Πρόκειται για ένα συμφωνικό έργο σε ποίηση Δημήτρη Αετουδάκη, που ερμηνεύεται ιδανικά από την χορωδία του ΑΡΗ Λεμεσού, με την συνεργασία εκτελεστών των Φιλαρμονικών Αστυνομίας και Εθνικής Φρουράς, τη συμμετοχή άλλων μουσικών από διάφορους φορείς που προσφέρθηκαν να ενισχύσουν την προσπάθειά μας αυτή.

Το γνήσιο κρητικό χρώμα στην εκδήλωση δίνει η ερμηνεία του Μάνου Μουντάκη, που είναι πραγματικά ένας μεγάλος καλλιτέχνης»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΥΛΙΑΣ

ΝΑ ΔΩΣΟΥΜΕ ΤΑ ΧΕΡΙΑ  (ποίηση ΚΛΑΙΡΗΣ ΑΓΓΕΛΙΔΟΥ)

ΩΔΗ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (ποίηση ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΕΤΟΥΔΑΚΗ)

ΚΡΗΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ

ΕΙΡΗΝΗ (ποίηση ΜΑΡΙΑΣ ΧΟΥΡΔΑΚΗ)

Η συναυλία της Κυριακής 30 Μαΐου θα δοθεί στην αίθουσα του FALCON SCHOOL στις 9 μ.μ.

Την οργανώνουν ο Δήμος Λευκόνικου, η Παγκύπρια Ένωση Κρητών και ο Πολιτιστικός Οργανισμός Κρήτης.

Η συναυλία στη Λεμεσό οργανώνεται από το Δήμο της πόλης και θα γίνει την Δευτέρα 31 Μαΐου. Και στις δύο συναυλίες η είσοδος θα είναι ελεύθερη. 

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ

ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1958 

ΤΟ ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ ΤΩΝ 4 ΜΑΡΤΥΡΩΝ

ΠΟΔ. ΤΣΑΚΩΝΑΣ

Δικηγόρος

Την περασμένη Κυριακή, επιστήσαμε τη προσοχή του Ρεθεμνιακού κοινού, για μια δημιουργία του εξαιρετικού μας μουσικο – συνθέτου κ. Μπάμπη Πραματευτάκη.

Περιμέναμε να διαβάσουμε, μια κριτική, ένα σχόλιο αν θέλετε, από ένα ή μια, των πολλών που ασχολούνται με τη μουσική στη πόλη μας.

Δυστυχώς δεν κοπίασε κανένας τους.

Μια όμως, που στο συλλογισμό «Σε ποιόν απευθύνεται το έργο Τέχνης, στο κοινό ή στους λίγους τους ειδικουμένου;» δίδεται αδίστακτα η απάντηση «Στο κοινό αναμφισβήτητα», νομίζουμε ότι έχουμε το δικαίωμα να ασχοληθούμε με το θέμα.

Υπάρχει ένα αξίωμα «Αυτό που αρέσει στον περισσότερο κόσμο αυτό είναι και το καλό».

Ε! λοιπόν το Εμβατήριο των 4 Μαρτύρων άρεσε στους πολλούς, όπως συμπεραίνουμε από τις σχετικές ομιλίες.

Η σύνθεση στέρεη, καλοφτιαγμένου έργου που πραγματικά ανταποκρίνεται στη πρόθεση του συνθέτη, όπως μας την εξέθεσε από των στηλών τούτων, πέτυχε δε σύγχρονα να δημιουργήση τα συναισθήματα, που σκοπός της συνθέσεως ήταν να διεγείρη.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον εξαίρετο μυσταγωγό. 

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ

Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου 1981

ΘΡΙΑΜΒΕΥΣΕ Η ΧΟΡΩΔΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΠΕΙΡΑΩΣ

Έναν ακόμα θρίαμβο σημείωσε στο ενεργητικό της η Ρεθεμνιώτικη χορωδία, στο βράδυ της π. Κυριακής στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς.

Όπως είναι γνωστό η χορωδία μας μαζί με τις χορωδίες Αταλάντης και Νικαίας, άνοιξαν την σειρά των εκδηλώσεων ΕΚΦΡΑΣΗ 80-81 που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα του Φεβρουαρίου. Γνωστό είναι πως τις εκδηλώσεις αυτές οργανώνει το υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών.

Πριν από την εμφάνιση της χορωδίας μας μίλησε για λίγο ο κ. Μάνος Αστρινάκης ο οποίος είπε τα εξής:

Η ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ

ΤΟΥ Κ. ΑΣΤΡΙΝΟΥ

«Κυρίες, Δεσποινίδες και Κύριοι,

Ο Μαέστρος και η Ρεθεμνιώτικη χορωδία σας καλησπερίζουν και σας καλωσωρίζουν στην αποψινή εκδήλωση που ωργάνωσε το υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών.

Σας ευχαριστούμε από καρδιάς που υποβληθήκατε στην ταλαιπωρία του κρύου και των αποστάσεων να έρθετε να μας ακούσετε.

Και θα είμαστε ευτυχείς αν αυτή την ταλαιπωρία σας αντισταθμίσουμε λίγο με τα τραγούδια μας και τη χαρά που εκφράζεται στα πρόσωπα μας ανταμώνοντας τόσο πολλά και τόσο αγαπημένα πρόσωπα».

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ

Έπειτα η Ρεθεμνιώτικη χορωδία με διευθυντή τον κ. Χ.Πραματευτάκη παρουσίασε το εξής πρόγραμμα:

«Στερνή ώρα» (Πραματευτάκη – Αντωνοπούλου), «Νυκτερινό» (Πραματευτάκη, Λίτινα), «Με το λύχνο του άστρου» (Μ. Θεοδωράκη), «Είμαστε δυό» (Μ.Θεοδωράκη), «Άμα λευτερωθεί η Κρήτη» (Μ.Χατζηδάκη), «Ριζίτικα», «Μαντινάδες», «Στο Ρέθεμνος» (Πραματευτάκη – Λίτνα), «Μπαλλάντα στο θλιβερό χαμόγελο» (Πραματευτάκη – Σανουδάκη). Εκτός από το δικό της πρόγραμμα η χορωδία μας ερμήνευσε με τις άλλες δύο μαζί τα έργα «Χορός των σκλάβων» (Βέρντι) και «Νεότητα» (Δ.Ροδίου).

Βέβαια και οι χορωδίες Νικαίας και Αταλάντης ήταν αξιόλογες όμως η δικιά μας κατά γενική ομολογία ξεχώρισε.

Ίσως γιατί τα μέλη της κατέβαλαν κάθε προσπάθεια για να διακριθούν. Ίσως γιατί το πρόγραμμα που παρουσίασαν άρεσε πιο πολύ για την ποικιλία του ρεπερτορίου του. Ίσως γιατί το ρεθεμνιώτικο φιλότιμο έπρεπε ακόμα μια φορά να θριαμβεύσει. Συγχαίρομε τη χορωδία μας για την καινούργια της αυτή επιτυχία. Και την ευχαριστούμε που τίμησε τον τόπο μας ακόμα μια φορά. 

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ

Σάββατο 15 Οκτωβρίου 1977

Η Μικτή Ρεθεμνιώτικη χορωδία εμφανίζεται στις 23 του Οκτώβρη στο «Παλλάς» της Αθήνας

ΜΙΑ ΣΟΒΑΡΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ

Γράφει ο κ. ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΟΥΝΟΥΠΑΣ

Όπου στέκαν καλυβόσπιτα

Χτίζεται παλάτι

Δος την πλάτη δος τα χέρια σου,

Γύφτε ανώφελε, ακαμάτη

Πα το αδούλευτο και τ΄ άπλαστο

Να το μάρμαρο καλεί σε

Γύφτε ανέγνοιαστε κουβάλησε

Και πελέκησε και χτίσε.

………………………….

Παιγνιδίσματα…πετάματα….ο ασύγκριτος…

Μην το παινευτής!

Σίμωσε άπλωσε το χέρι, βοήθα,

Γίνε δουλευτής.

Ταίριαζε, άκουε, φρόντιζε και ρώτα

Γύρε, αν θέλεις να υψωθείς

Νίκη σου, ανυπόταχτε σ΄ εμέ να πεις

«υποτάξου πρώτα»!

Δείθε εσύ πως πρώτα είσ΄ ο άρχοντας

Κι ο εξουσιαστής

Του θυμού σου της βουλής σου της ψυχής σου

Γίνε δουλευτής!…

(Κ. ΠΑΛΑΜΑΣ Από το «Δεκάλογο του Γύφτου»)

Ύστερα από μια εντατική αμφισβήτηση είναι εξάλλου η και αδιάκοπη δοκιμασία που βάστηξε πάνω από ένα χρόνο, ένα μεγαλόπνοο έργο της πόλης μας ένα καλλιτεχνικό συγκρότημα που χθες μόλις γεννήθηκε και ανδρώθηκε με αυταπάρνηση, αφοσίωση και επιμονή, σήμερα ξεφεύγει από τα πρώτα διστακτικά του βήματα, από τα μικρά δειλά του ξεπετάγματα, απλώνει πια τα φτερά του και ξεκινά για τον Ελληνικό χώρο, που βρίσκεται κάτω από την Ακρόπολη.

Η Χορωδία μας φέρνει μαζί της ένα ευωδιασμένο Ρεθεμιώτικο αέρα και δίδει τη μοναδική ευκαιρία μιας συνάντησης των Ρεθεμιωτών της Αθήνας, που θα ζήσουν μια έντονη συγκίνηση, εξάλλου κάνει το ντεμπούτο της για πρώτη φορά μπροστά σε ένα ευρύτατο ακροατήριο, στην αίθουσα του «Παλλάς».

Το Ρεθεμιώτικο καλλιτεχνικό συγκρότημα εκπροσωπώντας ακόμα ολόκληρη την Κρήτη αφού δεν έχει δηλώσει κανένα άλλο συμμετοχή στο μεγάλο Πανελλήνιο διαγωνισμό του «Χίλτον» θα διεκδικήσει μια τιμητική θέση ανάμεσα σε τριάντα χορωδίες από όλη τη Χώρα!..

Η αφοσίωσις κι ο σεβασμός όλων των μελών η πιστή συμμόρφωση κι η ευλαβική υπακοή σε όλη τη διάρκεια της διδασκαλίας των δύο εξαίρετων καθηγητριών του Ωδείου Δανάης Μαραγκουδάκη και Ρίτσας Καρνιωτάκη, που με την εθελοντική, ανιδιοτελή προσφορά τους έχουν συγκινήσει, δείχνει αποφασιστικότητα και τόλμη, για να συγκροτηθεί μια χορωδία αξιώσεων και διαστάσεων, που να μπορέσει να σταθεί και να διεκδικήσει αυτή την τιμητική διάκριση. Η επίγνωση μιας τόσο σοβαρής αποστολής και η συναίσθηση της ευθύνης όλων για την επιτυχία του επιδιωκόμενου σκοπού.

Η Ρεθεμιώτική χορωδία ιδρύθηκε το 1974 αλλά τελευταία εξελίχθηκε σε ένα αξιόλογο μουσικό συγκρότημα.

Όταν πέρυσι ανέλαβε ο Μπάμπης Πραμματευτάκης τη διεύθυνσή της, που ξεκίνησε με καινούρια φτερά, κανένας δεν μπορούσε να προβλέψει, πως τα πράγματα θα έφταναν τόσο σύντομα σε μια τέτοια εξέλιξη, ώστε σήμερα να συναγωνίζεται χορωδίες γνωστές όχι μόνο στο Πανελλήνιο αλλά κι έξω από την Ελλάδα.

Τόσο η γόνιμη φαντασία του μαέστρου, όσο και η αυτοκυριαρχία του και η αυτοπεποίθησή του βοήθησαν – ώστε να ξεπεράσει η χορωδία όλες τις αδυναμίες της και να πετύχει η αρμονική σύνδεση των φωνών, ο χρωματισμός τους, το ύφος.

Αλλά και σαν συμμετοχή πενήντα ανθρώπων μέσα από μια μικρή επαρχιακή πόλη, η χορωδία είναι πέρα για πέρα πετυχημένη.

Πενήντα άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και επαγγελματικών απασχολήσεων, άνδρες και γυναίκες, επρόσφεραν τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο τους, πέρα απ΄ τα προβλήματα της καθημερινής βιοπάλης με σκοπό ν΄ αγκαλιάσουν τον ψυχικό τους κόσμο ώστε να τους κάμει να νοιώσουν πιο ευτυχισμένοι, να νοιώσουν τη χαρά, τη λύπη, τη νοσταλγία, την πραγματική ομορφιά της ζωής. Σήμερα πρεσβευτές της «Πόλης των Γραμμάτων» ξεκινούν για να δώσουν την ειρηνική μάχη στον πολιτιστικό στίβο ανάμεσα σε τριάντα άλλες χορωδίες. Ιδιαίτερα μελετημένο το πρόγραμμα, Από τα έργα του ίδιου του μαέστρου και συνθέτη οι «Μνήμες» είναι μια ιδιόμορφη νοσταλγική μουσική, γεμάτη μια απαλή νυκτερινή δροσιά μέσα σε μια γαλήνη του φθινοπώρου, σε στίχους Γ.Καλομενόπουλου.

Από την ποιητική συλλογή του συμπολίτη Παντελή Πρεβελάκη «Γυμνή ποίηση» ο συνθέτης έχει διαλέξει το ποίημα «Την πρώτη φορά που τη φίλησα» και έχει συνθέσει ένα αληθινά μεγαλόπνοο έργο με απαλές μουσικές αποχρώσεις. Εδώ θα μπορούσαμε ν΄ ακούσουμε τον ήχο των κυμάτων, το κελάδημα των πουλιών, τον ψίθυρο των φύλλων.

Το «Ρέθεμνος» είναι το γνωστό ποίημα του Γιώργη Καλομενόπουλου, που έχει δεθεί τόσο σφιχτά και τόσο αρμονικά μουσική και στίχος προορίζονται γιαυτήν ακριβώς τη μουσική αφού ακούγοντας την ζει κανένας και αναπνέει μέσα σε γνήσια Ρεθεμνιώτικη ατμόσφαιρα.

Τα στενά σοκάκια κι οι μιναρέδες, η Φορτέτζα κι ο Κιουλούμπασης, ζωγραφίζονται τόσο ανάγλυφα σε στίχο και μουσική ώστε αύριο στην Αθήνα, θα κάμει οπωσδήποτε να δακρύσουν τα μάτια πολλών παληών Ρεθεμνιωτών.

Στα «Νεκρά δέντρα» που είναι από την ποιητική συλλογή του Γ.Μανουσάκη πλανιέται μια τραγική νύχτα, ακούγεται το σφύριγμα του αέρα, ενώ οι σκελετοί των πεθαμένων δέντρων υψώνονται σαν απειλητικοί ίσκοι, σύμβολα της τυφλής και άγριας συμφοράς που χτυπάει την ανθρωπότητα. Στο τέλος η μουσική συνοδεύει το στίχο απαλά, για να κλείσει μ΄ έναν ύμνο που ψάλλει το θρίαμβο της Ελευθερίας και της Δικαιοσύνης μπροστά στον τρόμο και τον θάνατο.

Η «Στερνή ώρα» σε στίχους Αντωνόπουλου είναι ένας αληθινός ύμνος στο μόχθο του αγρότη. Εδώ ακόμα μια φορά η μελωδία και ο ρυθμός συνοδεύουν το στίχο, η χρήση όλων των ταχυτήτων της βραδείας, της μέσης και της πολύ γρήγορης, η μεταβολή της δύναμης του ήχου και τους υψηλούς στους χαμηλούς τόνους και αντίθετα προξενούν μια βαθειά και δυνατή εντύπωση.

Για τη «Μπαλάντα στο θλιβερό χαμόγελο» έχουμε ασχοληθεί και άλλη φορά. Είναι ένα ρωμαλέο έργο, ένας υπέροχος χορωδιακός ύμνος σε στίχους παρμένους από την ποιητική συλλογή  Α. Σανουδάκη «Τα επιφάνεια».

Στίχοι και μουσική δεν περιέχουν μηνύματα που σβύνουν εύκολα οι βροχές αλλά μοιάζουν μ΄ εσπερινούς Αγίων, με ταπεινά καντήλια και εικόνες σβυσμένες από το χρόνο. Μέσα στο σκοτάδι ξεχωρίζει με κραυγή απόγνωσης που βγαίνει μέσα από το χωνευτήρι της καταπίεσης και του καταναγκασμού. Ακολουθεί η τελευταία εικόνα που σμίγει με τις προηγούμενες σε ένα ενιαίο σύνολο, σε μια αποθέωση που είναι η προσπάθεια του ανθρώπου που πρέπει κάποτε να δικαιωθεί. Το έργο απευθύνεται στην πιο τρυφερή ευαισθησία των ανθρώπων και όχι στους εφήμερους ερεθισμούς των.

Επιτυχημένη και επιμελημένη η επιλογή των τραγουδιών των υπολοίπων συνθετών.

Η «Κρήτη» του Καζαντζάκη σε μουσική Χατζηδάκη περιέχει λεπτότατες αποχρώσεις. Προηγείται σκοτάδι κι απόγνωση, βροντές οχλοβοή και τουφεκίδι του ανειρήνευτου αγώνα των Κρητικών επαναστάσεων, ακολουθεί μια τρικημισμένη ατμόσφαιρα, που αποπνέει τον αέρα της αγάπης προς την ελευθερία.

Την ίδια αγάπη προς την ελευθερία αποδίδουν τα δύο Κρητικά ριζίτικα αλλά δείχνουν και σεβασμό στην παράδοση «Τ’ αγρίμι στέκι στο τσουγκρί κι οι σκύλοι στσ αλυσίδες» είναι ο στίχος που αρχίζει το ένα και είναι από τους πιο αληθινούς, από τους πιο ζωντανούς τους πιο περήφανους που έχουνε γραφτεί που έχουν ακουστεί ποτέ.

Από τις συνθέσεις του Μίκη Θεοδωράκη έχουν επιλεγεί δύο από τις καλύτερες όπως είναι «Η προδομένη αγάπη» και το χιλιοτραγουδησμένο «Στον άλλο κόσμο που θα πας».

Από τις παραδοσιακές καντάδες του μεσοπόλεμου μπήκαν στο πρόγραμμα δύο που χρησιμοποιούν όλες τις κλίμακες των τεσσάρων φωνών.

Στη λαϊκή «Ρωσσική μελωδία» η αρμονική συνήχηση των φωνών που μπαίνουν σε αλλεπάλληλα κύματα, πλουτίζει τη μουσική μορφή, εισάγοντας στη μελωδία νέες εκφραστικές αποχρώσεις με ανοιχτά ή σκούρα χρώματα.

Η ίδια μελωδία επαναλαμβάνεται πολλές φορές με διαφορετική όμως αρμονική συνοδεία. Τέλος το πρόγραμμα περιλαμβάνει το «Τραγούδι των σκλάβων» από την περίφημη όπερα του Βέρντ «NABOUCO» που γράφτηκε από το συνθέτη το 1842 και στο οποίο απεικονίζονται τα μαρτύρια του υπόδουλου στους Βαβυλωνίους Εβραϊκού Λαού, είναι μουσική που φέρνει στη μνήμη τα μαρτύρια του δικού μας Λαού, που πέρασε από το καμίνι των υποδουλώσεων και των εξευτελισμών. Είναι ένα τραγούδι που εκφράζει το πάθος για την ελευθερία. Είναι μια αγανάκτηση για τη σκλαβιά που βγαίνει από τα πικραμένα χείλη των σκλάβων και μοιάζει με επαναστατικό εμβατήριο. Το τραγούδι αυτό το τραγουδούσαν πάντοτε οι πατριώτες, όσοι εναντιώθηκαν στη βία και στην καταπίεση.

Η συμβολή του Διοικητικού συμβουλίου του Ωδείου, που δίνει πάντοτε ειρηνικές μάχες στον εκπολιτιστικό τομέα, αυτή τη φορά ήταν περισσότερο από κάθε άλλη σημαντική.

Προσφορές σαν αυτή θα στέκουν σαν τις πηγές μέσα στην έρημο, που θα δροσίζουν το κουρασμένο και ταλαιπωρημένο το διψασμένο για λίγη ψυχική εκτόνωση άνθρωπο του καιρού μας.

Όσο για το μαέστρο και συνθέτη τόσο χάρη στην ωριμότητα όσο και στη μουσική ραγδαία εξέλιξη που παίρνει αναμφισβήτητα μια ξεχωριστή θέση στην ιστορία της Ελληνικής μουσικής!… 

ΕΠΙΤΥΧΙΑ

Ήταν μια καλλιτεχνική βραδιά γεμάτη μουσική και ποίηση. Ο συνθέτης Μπάμπης Πραματευτάκης προχθές στο κηποθέατρο Καζαντζάκη μέσα από την εφευρετικότητά της δημιουργίας εντυπωσίασε το ακροατήριο τους συνεργάτες και τους φίλους του που συγκινημένοι έτρεξαν να τον συνεχαρούν.

Εκπληκτική ήταν η ερμηνευτική ικανότητα των τραγουδιστών κ.κ. Φερενίκης Βαλαρή και Βαγγέλη Αραμπατζόγλου και η εμφάνιση της φιλαρμονικής ορχήστρας Ρεθύμνου ήταν άψογη.

Η μουσική του Μπάμπη Πραματευτάκη σε συνδυασμό με την ποίηση των Κρητών λογοτεχνών δυο από τους οποίους ήταν παρόντες, ο φιλόλογος Αντώνης Σανουδάκης και η δημοσιογράφος Εύα Λαδιά, όλοι τους εξαίρετοι και προικισμένοι εισβάλλουν σαν νέος άνεμος αισιοδοξίας στα καλλιτεχνικά μας πράγματα και μας υπενθυμίζουν ότι η ελληνική επαρχία υφαίνει νέους ιστούς ανάπτυξης 

ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ

Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου 1981

Η ΜΙΚΤΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

Στις εκδηλώσεις «ΕΚΦΡΑΣΗ 80-81»

Άριστες εντυπώσεις άφησε η Μικτή Χορωδία Ρεθύμνου κατά την εμφάνισή της την περασμένη Κυριακή στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς.

Η εμφάνιση της Μικτής Χορωδίας του Ρεθύμνου, υπό την διεύθυνση του κ. Μπάμπη Πραματευτάκη, έγινε στα πλαίσια των εκδηλώσεων «ΕΚΦΡΑΣΗ 80-81» που διοργάνωσε το υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών.

Οι εκδηλώσεις αυτές θα διαρκέσουν μέχρι τις 22 Φεβρουαρίου.

Ενθουσιασμένη γύρισε από την Αθήνα η Μικτή Ρεθεμνιώτικη Χορωδία που τραγούδησε στη Σκάλα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιώς την Κυριακή το βράδυ στα πλαίσια των εκδηλώσεων «ΕΚΦΡΑΣΗ 80-81» που οργανώνει το Υπουργείο Πολιτισμού.

Συμπληρώνω ακόμη μερικές ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες.

Στην εκδήλωση της Κυριακής πήραν μέρος τρείς χορωδίες από τις οποίες οι δυό (Αταλάντης και Νίκαιας) ήταν ανδρικές και η μία – η Ρεθεμνιώτικη – ήταν μικτή.

Αν κρίνω από τα χειροκροτήματα που απόσπασε η κάθε χορωδία στην εμφάνισή της, η δική μας κέρδισε τη διάκριση, χωρίς να μπορώ να προσδιορίσω τους λόγους.

Είναι πάντως γεγονός ότι συνέβαλαν θετικά.

• Η σωστή δουλειά που έκανε ο μαέστρος Μπάμπης Πραματευτάκης.
• Η ζεστή προσλαλιά του Μάνου Αστρινού
• Οι Κρητικές μαντινάδες και ο …Μηριολής που περιείχε το πρόγραμμα και
• Η οπτική και φωνητική ικανοποίηση που πρόσφεραν στο ακροατήριο τα γυναικεία μέλη της Ρεθεμνιώτικης Χορωδίας.

Που εκτός των άλλων κατέκτησε τον τίτλο της…μοντέρνας. 

ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ

Μεγάλη Τρίτη 9 Απριλίου 1996

ΤΟ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΑΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΣΣΙΑΝΗΣ

Πηγή έμπνευσης και για Ρεθύμνους δημιουργούς

• Μνημειώδης η μελέτη του μακαριστού Θεοδώρου
• Σταθμός το ορατόριο του Μπάμπη Πραματευτάκη

«Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις..»

Το τροπάριο που θ΄ ακουστεί απόψε σε όλους τους ναούς, φέρνει ξανά στην επικαιρότητα τη δημιουργό του. Την Κασσιανή τη μελωδό. Μια γυναίκα, τη μοναδική υμνογράφο που πλούτισε την εκκλησιαστική ποίηση με τους τόνους της θερμής γυναικείας ευαισθησίας της. Πολλοί θρύλοι περιβάλλουν τη μορφή της, επινοήματα των μεταγενεστέρων ασφαλώς. Το βέβαιο είναι πως η Κασσιανή (ή Κασσία ή Εικασία) ήταν μια λόγια μοναχή, προικισμένη με ποιητικό ταλέντο. Σώζονται αρκετά ποιήματά της, όπου ο λυρισμός συνταιριάζεται μ΄ ένα λεπτό και καλλιεργημένο πνεύμα.

Για την Κασσιανή έγραψε μια αληθινή πραγματεία, μνημειώδη στο είδος της, ο μακαριστός Ιεράρχης μας Κυρός Θεόδωρος, πληρέστατη και μονδική πηγή για τους μελετητές. Εκεί μπορεί ν΄ ανατρέξει κι όποιος ενδιαφέρεται για περισσότερες πληροφορίες γύρω από τη ζωή της μελωδού.

Περιγράφονται ακόμα και οι λεπτομέρειες που έθεσαν εκτός θρόνου την Κασσιανή, την επικρατέστερη στα καλλιστεία που είχαν γίνει, για την επιλογή της συζύγου του Θεοφίλου.

Αξίζει όμως να σταθεί κανείς περισσότερο στο έργο της. Γιατί δεν είναι μόνο το «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις» που την καταξίωσε και που τόσο λογοτεχνικά μετέφεραν στη νέα ελληνική ο Κωστής Παλαμάς και ο Θεόφιλος Βορέας.

Η Κασσιανή συνέθεσε και τους τέσσερις πρώτους ειρμούς του κανόνος του Μ. Σαββάτου όπως και το περίφημο α΄ δοξαστικό του εσπερινού των Χριστουγέννων.

Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά ο μακαριστός Ποιμενάρχης μας Θεόδωρος, υπάρχει κι ένα πλήθος άλλων εκκλησιαστικών ύμνων και τροπαρίων που σε ιαμβικό μέτρο τεχνολόγησε η Κασσιανή.

Αξιομνημόνευτο είναι ότι η Βυζαντινή λογία δεν υπήρξε απλώς μια υμνωδός αλλά και μελωδός. Η μουσική της προκαλεί βαθύτατη κατάνυξη. Δυστυχώς όμως η εσφαλμένη άποψη ότι η χρησιμοποίηση γυναικείων ύμνων αποτελεί εκτροπή, οδήγησε στην απόφαση ν΄ ανατεθεί σε άνδρες η δημιουργία σύμφωνα με το μέλος αυτής νέων τροπαρίων.

Έτσι έγινε και με τον κανόνα της μελωδού κατά το Μ. Σάββατο, από τους ειρμούς και τη μουσική του οποίου συνετέθη ο νέος και εν χρήσει σήμερον κανόνας του Μάρκου επισκόπου Υδρούντος σε συμπλήρωση του Κοσμά του Μαϊουμά.

ΑΣΤΕΙΡΕΥΤΗ ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ

Η Κασσιανή όμως δεν στάθηκε αφορμή μόνο για τη συγγραφή μιας πραγματείας που τιμά τα Ελληνικά Γράμματα καταξιώνοντας και τον δημιουργό της, μακαριστό Ιεράρχη Θεόδωρο Τζεδάκη, αλλά το τροπάριό της έγινε πυρήνας για τη δημιουργία ενός ορατορίου, σταθμού στην Ελληνική Μουσική, που έγραψε ο Ρεθύμνιος συνθέτης Μπάμπης Πραματευτάκης.

Πρόκειται για το έργο «Ο Θεός αγάπη εστί» που ανέβηκε για πρώτη φορά, στις 23 Αυγούστου 1994, στο φρούριο της Φορτέτζας με τη χορωδία του Άρη Λεμεσού και την Πειραματική Συμφωνική Ορχήστρα Ρεθύμνου.

Σολίστες ήταν ο Γιώργος Ψαρουδάκης, η Φερενίκη Βαλαρή – Σκουμπουρδή, η Τζένη Φραγκούλη και ο Ρομάν Μαϊγιορόντα. Αναγνώστες ήταν ο Βαγγέλης Στεφανάκης και ο Κώστας Ανδρουλιδάκης.

Το έργο είχε αφιερωθεί στον Επίσκοπο Θεόδωρο, σαν μια ελάχιστη συμβολή, όπως τόνιζε ο δημιουργός του Μπάμπης Πραματευτάκης, στην προσπάθεια αναβάθμισης της μουσικής παιδείας από τον μακαριστό Μητροπολίτη μας. Αξίζει ν΄ αναφερθεί ότι εκείνη την πρώτη συναυλία, τίμησε με την παρουσία της και η υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου κα. Κλαίρη Αγγελίδου, που για το σκοπό αυτό είχε έρθει στο Ρέθυμνο.

Το ορατόριο «Ο Θεός αγάπη εστί», παρουσιάστηκε μ΄ επιτυχία και στο Ηράκλειο. Οι προοπτικές που δημιουργήθηκαν έκτοτε ήταν σημαντικές. Έτσι, εκτός από το στούντιο ηχογραφήσεων εκκρεμεί και η παρουσίασή του στο Μέγαρο Μουσικής, πιθανότατα το ερχόμενο Πάσχα.

Αξίζει πέρα από τα αισθήματα υπερηφάνειας που δημιουργεί αυτή η καταγραφή να τονιστεί και ο συμβολισμός των προσπαθειών. Να υπομνηστεί πόσο σημαντική είανι για την πνευματική ζωή ενός τόπου η αγαστή συνεργασία Εκκλησίας και Τέχνης γιατί ανοίγει νέους ορίζοντες δημιουργίας και δίνει φωτεινά παραδείγματα για τους μεταγενέστερους. 

ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ

29-1-1998

Η «Αγιά Σοφιά» του Ρεθέμνους

Αλεξάνδρα Πολυχρονάκη

Πολλά εκφραστικά ονόματα σου χάρισαν, Παναγιά του Μασταμπά, οι Ρεθεμνιώτες. Σε είπαν ομορφοκελαρούσα, ζεστή χελιδονοφωλιά, φωτοβολούσα, ονειροκρατούσα κι ελπιδογεννούσα. Μα κάποιου η καρδιά σ΄ ονόμασε τόπο των οραμάτων κι όταν αντίκρισε το λυγερό κορμί σου σε φώναξε Αγιά Σοφιά της πόλης του Ρεθέμνους.

Έτσι το θέλησε να γίνεις η λαχτάρα του π. Νικόλα Πολάκη. Τιτάνιος πραγματικά ο αγώνας του. Μαστορικά σε ζύμωσε. Κι ο μόχθος της ασίγαστης προσπάθειάς του έστησε μάνι μάνι την ουρανοφόρα σου ύπαρξη! Ακόμη και το αρχιτεκτονικό δαιμόνιο του μηχανικού κ. Χαρ. Πραματευτάκη βασανίστηκε σ΄ ένα μικρό χώρο «μολυβδοπελεκηή» αρχόντισσα να σε σκιαγραφήσει!

Και σαν ήρθες στο φως με περίσσια χάρη κράζεις το μαρμαρένιο σου κατώφλι να διαβούμε για να απλωθεί τριγύρω η χαρά. Τα βάσανα κι οι καημοί να σκορπιστούν κι ευεργετική βροχή να κατακλύσει τα χωράφια μας.

Κάτω από τον επιβλητικό σου θόλο ο Σεβασμιώτατος κ.κ. Άνθιμος βάφτισε την παιδούλα της Β. Ηπείρου και πειστικά διαλάλησε: Εδώ αληθινή συνάντηση με τη μεγάλη Μάνα μου θα κάνουμε κι απαλά τα χέρια μας τα δάκρυα τ΄ ανθρώπου θα στεγνώνουν. Την ταραγμένη του ζωή θα γαληνεύομεν. Σ΄ άγονους τόπους τη νιότη δε θα αφήνουμε να πηγαίνει κι άφθονο θερισμό στις καρδιές θα φέρνουμε!

Γι΄ αυτή την κιβωτό της έμπρακτης αγάπης θερμά ευγνωμονούμεν εκείνους που πολλαπλά βοήθησαν. Την κυβέρνηση, το βουλευτή κ. Γιάννη Κεφαλογιάννη για τη σημαντική επιχορήγηση, μα κι όλους τους ανώνυμους που το υστέρημά τους πρόθυμα προσέφεραν.

Και να, πλάι σε ένα ναό της μόρφωσης το λάβαρο της αγιοσύνης ανεμίζει κι η πλημμυρισμένη μας ψυχή ομολογεί: Ω, σύγχρονη Ρεθεμνιώτική Αγιά Σοφιά, σε κάθε βαρυχειμωνιά κάτω από τα ζεστά φτερά σου θα κουρνιάζουμε. Και στις καυτές τις μέρες τη δική σου τη δροσιά θα αποζητούμε!!! 

ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ

Πέμπτη 29 Ιουλίου 1954

ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΤΑΛΕΝΤΟ

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΡΑΜΜΑΤΕΥΤΑΚΙΣ

Ο νέος Μαέστρος

Ι.Μ.Δ.

Χαρά και περηφάνια ένιωσα όταν πριν λίγες μέρες άκουσα το διάσημο μαέστρο και εμπνευσμένο συνθέτη Καθηγητή του Ελληνικού Ωδείου Αθηνών Αντίοχο Ευαγγελάτο, να μιλεί με ενθουσιασμό, συγκινημένος πολύ, για το Ρεθεμνιώτη Μαθητή του Χαράλαμπο Μ. Πραματευτάκι.

Είναι χαρά που πλημμυρίζει την καρδιά κάθε ανθρώπου φίλου της τέχνης και που τον ενδιαφέρουν τα πνευματικά θέματα και τα Καλλιτεχνικά ζητήματα. Χαρά αληθινή, καθάρια, αυθόρμητη και περηφάνεια γιατί ο νέος αυτός είναι Κρητικός και ιδιαίτερα Ρεθεμνιώτης.

«Είναι ένα μεγάλο και σπάνιο ταλέντο, εξελίσσεται σε μεγάλο Μαέστρο πρέπει να είστε περήφανοι για το ταλέντο του που τιμά τον τόπο σας».

Ο Μαέστρος Ευαγγελάτος μιλούσε με τη στοργή και την αγάπη του Καθηγητή για τον αγαπημένο, διαλεχτό μαθητή του και πρόσθεσε:

«Θα δώσει εξετάσεις διπλωματικές διευθύνοντας τη φιλαρμονική του Δήμου Αθηναίων» έτσι και έγινε.

Κάτω από τη ζεστασιά της μπαγκέτας του νέου Μαέστρου η φιλαρμονική του Δήμου Αθηναίων εκτέλεσε ένα πρόγραμμα διαλεχτών έργων με εξαιρετική επιτυχία. Όλοι οι ακροατές έμειναν εκστατικοί, βλέποντες ένα νέο μαέστρο να διευθύνει και ξέσπασαν σε θερμά και εγκάρδια χειροκροτήματα.

Ρεθεμνιώτες που βρέθηκαν εκεί διηγούνται ενθουσιασμένοι το γεγονός αυτό. Πήρε δυο διπλώματα, Μαέστρου και ωδικής με Άριστα. Ο σεμνός και απλός νέος γεμάτος ψυχική ομορφιά, μετριόφρονας, καλόκαρδος και ευγενικός, είναι ένας αληθινός πνευματικός άνθρωπος και μια μεγάλη μουσική αξία αναγνωρισμένη από διάσημους Πανευρωπαϊκής φήμης Καθηγητές.

Μπροστά του ανοίγονται διάπλατοι οι ορίζοντες της ωραίας και δυνατής τέχνης κι όλα προλέγουν το Λαμπρό ανέβασμα του διαλεχτού νέου. Το Ρέθεμνος πρέπει αληθινά να είναι περήφανο για το εξαιρετικό παιδί του. Δίκαιη αναγνώριση ταιριάζει στην ευγενέστατη και μεγάλης μόρφωσης πρώτη του Δασκάλα της Μουσικής κυρία Αθηνά Π. Τσάκωνα, που πρώτη ξεχώρισε το μεγάλο ταλέντο του νεαρού Μαθητή της – και πρώτη έπλασε και πότισε με τους ζωντανούς χυμούς του πνεύματος και της Μουσικής την ψυχή του νέου – και επίμονα οδήγησε τα βήματά του στον προορισμόν που θεϊκή χάρη έταξε. Σφίγγω με θερμή αγάπη το χέρι όλων και του Νέου Μαέστρου ευχόμενος να κρατήσει στα άξια χέρια του τιμημένη τη Μπαγκέτα και οδηγηικά να τραβήξει στην κατάκτηση των μεγάλων επιτυχιών της Μεγάλης Τέχνης.

Η τιμή για το Ρέθεμνος είναι ξεχωριστή. Τα δάκρυα της συγκίνησης και της χαράς που κύλησαν απ΄τα μάτια των αγαθών και απλών γονέων του είναι το καλλίτερο και ευγενικότερο στόλισμα στο στεφάνι της Αξιότης του καλού παιδιού των.

Ι.Μ.Δ. 

ΧΑΡ.ΜΙΧ. ΠΡΑΜΑΤΕΥΤΑΚΗΣ

Του Αρχιμανδρίτου Θεολόγου Χρυσ. Μακρυγιαννάκη Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου

Το άκουσα κι εγώ, και το ήκουσαν και πολλοί άλλοι από το στόμα του μεγάλου μας μουσουργού και Διευθυντού της κρατικής Ορχήστρας Αθηνών κ. Αντιόχου Ευαγγελάτου, όταν προ καιρού επεσκέφθη την πόλιν μας, δια ν΄ απονήμη τα διπλώματα εις τους μαθητάς του Ωδείου Ρεθύμνης. «Στο παιδί αυτό, βλέπω μια μέρα μια μεγάλη μουσική προσωπικότητα, μια νέα δόξα της Ελλάδος, ένα μεγάλο μουσικοσυνθέτη και δημιουργό». Λόγια βγαλμένα από το πλέον επίσημο στόμα, την αλάνθαστη μουσική πηγή της σημερινής Ελλάδος. Μόνο τ ΄όνομά του είναι αρκετόν να μας κάνη να πιστεύομαι ακράδαντα ότι όλα όσα είπε μια μέρα θα επαληθεύσουν. Και αυτό το πιστεύομαι απόλυτα. Και ο κ. Αντίοχος Ευαγγελάτος δεν τα είπε τα λόγια αυτά ούτε για μένα, αλλά ούτε και για σένα φίλε αναγνώστα. Τα είπε τη στιγμή που έβλεπε το πρόσωπον του Μπάμπη Πραματευτάκη. Μια μεγάλη μουσική ιδιοφυία της εποχής μας το νέο παιδί φαινόμενον κατά τον κ. Ευαγγελάτον. Και προσέθεσεν χαρακτηριστικά για το Ρέθυμνον «Μια μέρα το Ρέθυμνον δεν θα καυχάται μόνον ως πόλις των γραμμάτων, αλλά και ως πόλις των μεγάλων μουσουργών και συνθετών¨.

Και ερωτώ. Ημπορεί κανείς να μην σταθή ευλαβικά μπροστά στις μεγάλες αυτές νεανικές μορφές, τα ηθικά αυτά αναστήματα της εποχής μας! Μορφές που κάθε 100 χρόνια μας παρουσιάζει ο πλανήτης μας. Μορφές νεανικές, αγνές, παρθένες.

Αλήθεια βουρκώνουν τα μάτια μου τη στιγμή αυτή τολμώντας να σκιαγραφήσω τον νέον αυτόν με τον αδαμάντινον χαρακτήρα και την ατσαλένια θέληση. Παιδιά που με συγκινούν διότι τα γνώρισα από την παιδικήν των ηλικίαν. Απο το πρώτο ξεκίνημά των, μόνοι των χωρίς κανείς να τους προσφέρη την παραμικρή βοήθειαν.

Κι ο Μπάμπης Πραματευτάκης ξεκίνησε με την θέλησιν και την βεβαιότητα να γίνη ένας μεγάλος μύστης της μουσικής τέχνης. Ξεκίνησεν ως μόνον όπλον έχον την ευχή του καλού του πατέρα της καλής του μάννας που τόσο τους λατρεύει.

Αν και πτωχό παιδί, σαν και πολλούς άλλους, κατώρθωσεν να εξυψώση την μουσικήν στον τόπον μας, όσον ουδείς άλλος. Ο Μπάμπης μας έφυγε προχθές για ανώτερες σπουδές στη Γερμανία. Άφησε πίσω του παιδιά μαθητάς του που σήμερα που τον έχασαν στο άκουσμα του ονόματός του δακρύζουν. Ουδέποτε θα λησμονήσουν την αγγελικήν μορφήν μου έλεγεν ένας του μαθητής, την άγια αυτή μορφή με την απέραντη καλωσύνη που με το χαμόγελο στα χείλη μας μιλούσε, έπεζε πιάνο, ακορντεόν, μας δίδασκε. Ουδέποτε η κοινωνία της Ρεθύμνης τον είδε θυμωμένο, νευριασμένο ή κατσουφιασμένο. Θα φεύγαμαι από τη μουσική αν δεν μας συγκρατούσε ο Μπάμπης λένε οι μαθηταί του. Ότι διδαχθήκαμε από τον Πραματευτάκη δεν ήτο δυνατόν να το διδαχθούμαι από κανένα άλλο. Κι όμως το παιδί ούτο πόσες φορές δεν επικράθηκε δεν ηδικήθηκε. Κι όλα αυτά τα εδέχετο καρτερικά, χαμογελώντας. Τούτο οφείλεται εις την ανατροφήν και αγωγήν που πήρε απ΄ τους καλούς γονείς του. Αξίζει μα την αλήθεια ένας μεγάλος έπαινος και τιμητική διάκρισις στους γονείς αυτούς.

Διότι αν και πτωχοί και απλωϊκοί άνθρωποι χωρίς μεγάλες γραμ/κές γνώσεις κατώρθωσαν με τα μέσα που διέθεταν να αναθρέψουν, να μεγαλώσουν και να παραδόσουν στην κοινωνίαν μας ένα παιδί, ένα λεβέντη στο ήθος και στην ψυχή, μια μεγάλη μουσική ιδιοφυϊα ένα διαμάντι ηθικής που τιμά όλως ιδιαιτέρως το Ρέθυμνο και αυτούς. Στους καλούς και εναρέτους αυτούς γονείς του Μπάμπη Πραματευτάκη χαρίζω εις λίγες αυτές γραμμές, εις ένδειξιν ευγνωμοσύνης και αναγνωρίσεως των κόπων, θυσιών και φροντίδων που κατέβαλον δια το μεγάλο μουσικό αστέρι που μας παρέδωσαν.

Αι ευχαί τις Εκκλησίας θα συνοδεύουν τον νεαρόν Πραματευτάκη στη νέα του πνευματική κατάκτηση στους μουσικού φθόγγους. Όλοι μας του ευχόμεθα ολόψυχα να επαληθεύσουν όλα όσα είπεν για αυτόν, ο μεγάλος μας μουσουργός κ. Αντίοχος Ευαγγελάτος, και να τον καμαρώσωμεν στην θέσιν ενός Μπετόβεν, ενός Τοσκανίνι, ενός Σούμπερτ, ενός Μπαχ.

Αρχιμανδρίτης

ΧΡ. ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΑΚΗΣ 

ΒΗΜΑ

18 Σεπτεμβρίου 1960

Ο κ. Χ. ΠΡΑΜΜΑΤΕΥΤΑΚΙΣ

Μανώλης Κούνουπας

Φίλε κ. Διευθυντά,

Θα μου επιτρέψη να μη συμφωνήσω ο προχθεσινός επιστολογράφος σας, που έγραψε με ψευδώνυμο (διατί;) σχετικά με την αναχώρησι του μαέστρου κ. Μπάμπη Πραμματευτάκη.

Νομίζω πως οι παρατηρήσεις και σκέψεις του δεν είναι ορθές και να γιατί:

Ο Πραμματευτάκης από την ίδια του τη φύση και ψυχοσύνθεση αγαπά με πάθος την αλήθεια. Σιχαινόταν κάθε τι το ψεύτικο και τιποτένιο. Τις τυμπανοκρουσίες και επισημότητες δεν τις ήθελε για τον εαυτό του.

Σαν καλλιεργημένος άνθρωπος σέβεται την ανθρώπινη προσωπικότητα. Γιαυτό ήταν πάντοτε προσηνής, συγκαταβατικός, γελαστός, ευγενικός, υποχρεωτικός. Δεχόταν με καλωσύνη τα χωρατά των απλών ανθρώπων. Δεν έπαιρνε πόζα. Δεν είπε ποτέ αυτό που λένε συνήθως οι ξιπασμένοι: «εμένα κανείς δεν με καταλαβαίνει». Δεν έπαιζε με τις ευαίσθητες χορδές της ψυχής των άλλων για να κερδίση συμπόνιες ή αναστεναγμούς. Ούτε ζητούσε φτηνές εντυπώσεις, γιατί δεν ήταν ματαιόδοξος. Οι γνωριμίες με εξοχότητες δεν τον απασχολούσαν ποτέ. Θυσίασε τα πάντα στην τέχνη του, την ησυχία του και την κοσμική ματαιότητα, γιατί είχε συναίσθηση της αποστολής του. Είχε δαμάσει και εξευγενίσει το ερωτικό ένστικτο.

Αυτός ήταν ο Μπάμπης. Γιαυτό και έτσι όπως τον κατευόδωσαν οι φίλοι και συγγενείς του, έτσι ήθελε.

Εκείνη τη στιγμή που απομακρυνόταν η βάρκα πολλά μαντήλια στην αποβάθρα σηκώθησαν σαν ένα σύννεφο στον αέρα και πολλά μάτια δάκρυζαν. Εκείνη τη στιγμή μιλούσαν οι καρδιές των απλών ανθρώπων, που αγάπησε και τον αγάπησαν. Ήταν εκεί και τα τεχνιτάκια, που άφησαν το σφυρί και το κατσαβίδι κι έχασαν το μισό μεροκάματο για ν΄ αποχαιρετήσουν το δάσκαλό τους. Ήταν υπάλληλοι, κληρικοί, επιστήμονες, βιοτέχνες. Ήταν ολόκληρο το Ρέθυμνος, που επήγε να του ευχηθή καλή επιτυχία στη μεγάλη του προσπάθεια.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΟΥΝΟΥΠΑΣ 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ

Σάββατο 30 Μαΐου – Κυριακή 31 Μαΐου 1987

Η ΡΕΘΥΜΝΙΩΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

Η Ρεθυμνιώτικη ποίηση αναδείχτηκε μέσα από την μουσική του Μπάμπη Πραματευτάκη, στην εκδήλωση που έγινε στο Ρέθυμνο στα πλαίσια του εορτασμού της «ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ».

Το ποιητικό – μουσικό αυτό πρόγραμμα οργανώθηκε από τη Νομαρχία σε συνεργασία με το Σύνδεσμο για τη Διάδοση Καλών Τεχνών Ρεθύμνης και το Σύλλογο Λογοτεχνών του νομού και πραγματοποιήθηκε στο Αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου Κρήτης παρουσία των αρχών και πνευματικού κόσμου απ΄ όλη την Κρήτη.

Ο Μπάμπης Πραματευτάκης παρουσίασε μια σειρά τραγουδιών του πάνω σε ποίηση Παντελή Πρεβελάκη, Γιώργη Καλομενόπουλου, Σπύρου Λίτινα, Στυλιανού Χαρκιανάκη (αρχιεπισκόπου Αυστραλίας), Κώστα και Θανάση Απανωμεριτάκη, Εύας Λαδιά, Στέλλας Ροζίτας Κωνσταντίνου, Εύας Λίτινα, Χρήστου Λιονή, Μανώλη Καλοκύρη, Αντώνη Σανουδάκη, Ζήνωνα Ζαννέτου και Δημήτρη Αετουδάκη.

Τα τραγούδια ερμήνευσαν η Μικτή Ρεθεμνιώτικη Χορωδία, η Φέφη Βαλαρή – Σκουμπουρδή και ο Βαγγέλης Αραμπατζόγλου. Κατατόπισε για τη ζωή και το έργο των ποιητών ο φιλόλογος Μαρίνος Βενετάκης.

Η ίδια εκδήλωση θα επαναληφθεί στα Χανιά τη Δευτέρα 1^η Ιουνίου, ώρα 8.30, στο Κηποθέατρο με την οργανωτική φροντίδα του δήμου και του Συλλόγου των Ρεθυμνίων που μένουν στα Χανιά ΤΟ ΑΡΚΑΔΙ.

The post ΜΠΑΜΠΗΣ ΠΡΑΜΑΤΕΥΤΑΚΗΣ appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.