Στον απόηχο της Ρωσικής Επανάστασης
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ

του Σπύρου Λούπη
Ο ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ ΝΙΚΟΣ ΓΑΛΗΝΟΣ ΣΤΡΕΦΕΙ ΤΟ
ΛΟΓΙΣΜΟ ΤΟΥ ΑΡΚΕΤΕΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ
«… Θολές και μπερδεμένες έρχονται οι μνήμες από τα περασμένα όταν γεράσει ο
άνθρωπος. Ας όψονται οι αρτηριοσκληρωτικές αλλοιώσεις που συντελούνται στο κέντρο
του εγκεφάλου. Πρέπει όμως αυτές τις μνήμες να τις ξεθάψουμε εμείς που καταφέραμε
και ζούμε ακόμη γιατί, έστω και αργά, πρέπει να καλυφθούν αρκετές άσπρες σελίδες
της ιστορίας μας. Βεβαία δεν θάχουν την φρεσκάδα του πρόσφατου χθες τα όσα
συμβάντα ζήσαμε και επιχειρούμε να καταγράψουμε τώρα. Τι να γίνει όμως; Αν και
καθυστερημένα από αντικειμενικά και υποκειμενικά εμπόδια ας συμπληρώσουμε ένα
χρέος που οφείλουμε σε αγαπημένους δικούς μας φίλους και συντρόφους οι οποίοι ενώ
ήταν κάποτε ζωντανές υπάρξεις και συγκεριάζονταν μαζί μας, σήμερα έγιναν σκιές και
πλανούνται ολόγυρά μας περιμένοντας το γλυκό χάδι της ανάμνησης των ζωντανών.
Ανάμεσα σ’ αυτούς είναι και ο αδελφός μου που πέθανε στις 16 Νοεμβρίου 1988. Ήταν
μαζί με τον Φλωράκη στον ίδιο πυρήνα στέλεχος του Κομμουνιστικού κινήματος…».
ΕΝΑΣ ΦΙΛΟΣ φορτωμένος με τις αναμνήσεις μιας ζωής γεμάτης αγώνες σκληρούς
και ασυμβίβαστους, ήρθε πριν λίγες μέρες στην πόλη μας για σύντομες διακοπές. Ο Νίκος
Γαληνός. Γιος του γνωστού Ρεθεμνιώτη ζωγράφου Γιώργη Γαληνού, μαθητή του
Νικηφόρου Λύτρα, του οποίου τα έργα και σήμερα θαυμάζομε σε πολλές εκκλησίες και
αρχοντικά του Ρεθύμνου.
Ο κ. Νίκος Γαληνός δέχτηκε να μας μιλήσει γι’ αυτούς τους αγώνες που μαχητές
τους ήταν παλικάρια αυτού του τόπου ξεχασμένα ή και άγνωστα ακόμη από τους
νεότερους.
Ο Νίκος Γαληνός γεννήθηκε το 1912 στη Σοχώρα. Η μητέρα του, ξαδέλφη του
Σταύρου Καλλέργη, τον ανάθρεψε με τις αρχές που πήρε και η ίδια από τον ξάδελφο της,
στις οποίες ο Νίκος Γαληνός εξακολουθεί να μένει πιστός ως σήμερα.
Τελειώνοντας το Γυμνάσιο πήγε στην Αθήνα όπου φοίτησε στην Πάντειο, στην
Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και στο Ελληνικό Ωδείο. Όμως αυτό που τράβηξε και κέρδισε
τελικά το Νίκο Γαληνό ήταν η δημοσιογραφία και ειδικότερα το συνδικαλιστικό ρεπορτάζ.
Ήταν ένας από τους ιδρυτές του Κομμουνιστικού πυρήνα των συντακτών των αστικών
εφημερίδων το φθινόπωρο του 1934 μαζί με τους Ν. Καρβούνη, Κ. Στούρνα, Κ. Τσέρτο, Β.
Γεωργίου, Θ. Δογάνη, Θ. Γεωργίου και Α. Μπρούσαλη.
Την εποχή εκείνη ο Νίκος Γαληνός δούλευε στον «Ημερήσιο Κήρυκα», Πλαστηρική
εφημερίδα που είχε σαν αρχισυντάκτη ένα Ρεθεμνιώτη, τον Μίνω Ανδρουλιδάκη. Δούλεψε
ακόμη σε πολλές άλλες εφημερίδες, όπως στην «Σήμερον και την Αύριον» του Δρανδάκη,
και στο «Ελληνικό Μέλλον».
Πριν όμως φύγει από το Ρέθυμνο ο Νίκος Γαληνός έγινε και ο πρωταγωνιστής της
πρώτης αντιφασιστικής εκδήλωσης που γνώρισε η πόλη. Ήταν η 1 η Αυγούστου -μας λέει ο
ίδιος- που είχε καθιερωθεί από τα Φιλειρηνικά Κινήματα της εποχής σαν Ημέρα κατά του
Πολέμου.
«Συγκεντρωθήκαμε στο σπίτι του Βαγγέλη Ανδρουλιδάκη, αγοράσαμε πανί και
ζωγραφίσαμε πάνω ένα σφυροδρέπανο. Θυμάμαι πως ήταν μαζί μας ο Κώστας
Κούνουπας, ο Σπύρος ο Μανουράς, η Μαρία Ανδρουλιδάκη, που έραψε το πανό, ο
Γιάννης Ξηράς και άλλοι. Ζώστηκε λοιπόν ο Κούνουπας στη μέση το πανό και ξεκινήσαμε
για το καμπαναριό. Εγώ με τον Βαγγέλη τον Ανδρουλιδάκη κρατούσαμε τσίλιες, ενώ άλλοι
ύψωσαν τη σημαία στο καμπαναριό. Το πρωί το Ρέθυμνο αναστατώθηκε με την κόκκινη
σημαία ενώ εμείς παρακολουθούσαμε τα συμβαίνοντα από το καφενείο του Κομφούκιου
που ήταν τότε στη Σοχώρα. Η Αστυνομία μας υποψιάστηκε αλλά δεν είχε στοιχεία για να
μας συλλάβει. Όμως λίγες μέρες αργότερα με ειδοποίησε ο Μάνος Τσάκωνας παράγων της
εποχής ότι επρόκειτο να εκτοπισθώ. Έτσι έφυγα για το Ναύπλιο όπου και διορίστηκα ως
αναπληρωτής διανομέας».
Έτσι μας περιέγραψε την πρώτη αντιφασιστική εκδήλωση στο Ρέθυμνο ο Νίκος
Γαληνός.
Ο Γαληνός ήταν ήδη ένας «σεσημασμένος κομμουνιστής» από παιδί γιατί
γυρίζοντας λίγο πίσω θα πρέπει να αναφέρουμε ότι στην τελευταία τάξη του Γυμνασίου
είχε αποβληθεί από όλα τα Σχολεία της χώρας. Σαν σπουδαστής έγινε μέλος της κεντρικής
αντιφασιστικής επιτροπής των νέων στην οποία μετείχε και ο γνωστός αγωνιστής Βαγγέλης
Κτιστάκης που μόλις είχε γυρίσει από τη Γερμανία. Έγινε μέλος της Ένωσης Συντακτών που
έγινε τον Απρίλιο του 1937 και είναι από τα αρχαιότερα μέλη της ένωσης, ενώ παράλληλα
είναι και μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων του πανελλήνιου συνδέσμου
Δημοσιογράφων Αντιστάσεως.
«Δούλεψα στο Ελληνικό Μέλλον» -συνεχίζει την αφήγησή του ο Νίκος Γαληνός- ως
το 1941 όπου πήγα στην Αλβανία. Γυρίζοντας μπήκα στην αντίσταση δουλεύοντας στον
παράνομο τύπο. Κατορθώσαμε μαζί με τον Θανάση Γεωργίου και άλλους να μπούμε στη
λογοκρισία των Γερμανών, των Ιταλών και των Ελλήνων. Αυτό κράτησε ως την
απελευθέρωση που άρχισα να δουλεύω στον «Απελευθερωτή», τον «Ριζοσπάστη» και
στην «Ελεύθερη Ελλάδα». Ήταν η εποχή που άρχιζε για μένα το κυνηγητό. Με απέλυσαν
από το Υπουργείο Τύπου όπου είχα διοριστεί ως πολεμιστής πρώτης γραμμής αλλά παρόλα
αυτά κατόρθωσα να δουλέψω σε πολλές εφημερίδες των Αθηνών και στην Ραδιοφωνία ως
το 1967. Οι Συνταγματάρχες με κυνήγησαν παρόλο που ο Παττακός ήταν γνωστός μου και
συμμαθητής μου. Έγραφα στην διάρκεια της δικτατορίας σε πολλές συνδικαλιστικές
εφημερίδες υπερασπιζόμενος τα δικαιώματα των εργαζομένων».
Ο Νίκος Γαληνός είναι ο άνθρωπος που απεκατέστησε την ιστορική αλήθεια για
τον εορτασμό της πρώτης εργατικής Πρωτομαγιάς, που από σφάλμα του Κορδάτου
αναφέρεται η 1 η Μαΐου του 1894. Στην πραγματικότητα ο πρώτος εορτασμός έγινε την 1 η
Μαΐου του 1893 με πρωτοβουλία, όπως είναι γνωστό, του Σταύρου Καλλέργη και το
γεγονός αποδείχτηκε μετά από έρευνα που έκανε ο Γαληνός μαζί με τον Λυκούργο
Καλλέργη.
Όπως αναφέρθηκε και στην αρχή ο Γαληνός ήταν ένας από τους πρωτοπόρους του
Κομμουνιστικού Κινήματος στο Ρέθυμνο. Σε μια εποχή που το προλεταριάτο στο Ρέθυμνο,
όπως ο ίδιος λέει, ήταν οι σιδεράδες, οι βαρελάδες, οι σαγματοποιοί, οι αρτοποιοί, οι
φορτοεκφορτωτές κι οι χτίστες. Συνδικαλιστικές οργανώσεις δεν υπήρχαν. Υπήρχαν τότε
στο Ρέθυμνο οι συντεχνίες όπου βέβαια ήταν αδιανόητο να μιλήσεις για ταξικό αγώνα και
προοδευτικές ιδέες. Το Κομμουνιστικό κίνημα αρχίζει κυρίως μετά την Μικρασιατική
καταστροφή.
Το Ρέθυμνο είχε μια συμπάθεια προς τους Ρώσους λόγω της καλής συμπεριφοράς
τους στην διάρκεια της αρμοστείας παρόλο που οι μπολσεβίκοι θεωρούνταν σαν κάτι
τρομερό. Αυτή η εντύπωση είχε καλλιεργηθεί. Ποιοι όμως ήταν οι πρώτοι Ρεθεμνιώτες που
πήραν την απόφαση να συγκροτήσουν τον πρώτο πυρήνα του Κομμουνιστικού Κόμματος;
Τα γνωστά ως σήμερα στοιχεία γι’ αυτούς μας δίδει ο Νίκος Γαληνός.
«Οι πρωτοπόροι του κινήματος ήταν ο Αντώνης Παπαδάκης, περιπτεράς, ο Γιώργης
Ανδρουλιδάκης, ο μετέπειτα αρχισυντάκτης της «Ελευθερίας», ο αδελφός του Βαγγέλης
Ανδρουλιδάκης αλλά και ο τρίτος και νεότερος των αδελφών Νικόλαος. Στον πρώτο
πυρήνα ήταν ακόμα ο Γεώργιος Ψύρης, ο Γιάννης Καλονάς, που δούλευε στο
Ταχυδρομείο, ο Ευάγγελος Μυλωνάκης, οι Γιώργης και Πέτρος Νικολακάκης και ένας
ωραίος τύπος από την Πηγή ευθυτενής και λεβέντης, ο Γρηγόρης Μαθιουδάκης. Αυτός είχε
έλθει από την Αμερική και κυκλοφορούσε η φήμη πως αντί για δολάρια έφερε μια κόκκινη
σημαία που ύψωνε κάθε Πρωτομαγιά.
Ακόμα στην πρώτη εκείνη κίνηση μετείχε και ο Γιάννης Μαθιουδάκης, καθηγητής,
που εξετέλεσαν αργότερα οι Γερμανοί. Το 1927 δημιουργείται στο Ρέθυμνο και ο πρώτος
πυρήνας της νεολαίας που συνεδρίαζε σε ένα ρέμα στον Μασταμπά και που τον
απετέλεσαν ο Κυριάκος Κυριακάκης, ο Γιάννης Γαγάνης, ο Μαρκαντώνης που αργότερα
έγινε αστυνόμος, ο δικηγόρος Γιώργης Δομαζάκης, ο Γιώργης Δασκαλάκης ο μετέπειτα
Γενικός Διευθυντής της Τράπεζας της Ελλάδος και εγώ. Όλους μας ενέπνεε το όραμα μιας
άλλης κοινωνίας. Η αλλαγή που είχε συντελεστεί στη Ρωσία μας ενθουσίαζε. Η οργάνωσή
μας αποκτούσε νέα μέλη σιγά-σιγά, όπως ο Πολύζος, ο Σιράχ, Αρμένης ποδοσφαιριστής, ο
δικηγόρος Σπύρος Μανουράς, ο Λευτέρης Μουλακάκης.
Από το 1931 οι συγκεντρώσεις μας γινόντουσαν στο σπίτι της δασκάλας Ελένης
Παπαδάκη που βρισκόταν στο Καμαράκι. Εκεί μια περίοδο ήλθε και ο Νίκος Πλουμπίδης, ο
οποίος όμως αντί να μας δίνει σωστές γραμμές μας μπέρδευε. Εκεί συναντούσαμε ακόμη
και τον Βλαντά. Ακόμα στη νεολαία μπήκαν ο Στέλιος Δουλγεράκης από την Κοξαρέ, ήταν
επίσης και ο δικηγόρος Βαγγέλης Παπαδάκης που χάθηκε σε στρατόπεδο στη Γερμανία. Οι
καθοδηγητές μας εδώ ήταν οι Γιάννης Χρονάκης, σαπουνάς, ο καφετζής Ηρακλής Σουανός
και ο κουρέας Στέλιος Κεχαγιαδάκης».
Αυτοί λοιπόν ήταν οι πρωτοπόροι του Κομμουνιστικού Κινήματος στο Ρέθυμνο.
Ο Νίκος Γαληνός όμως θυμάται και μια άλλη κατηγορία αγωνιστών. Ήταν οι
συμπαθούντες, πολλοί από τους οποίους αργότερα έγιναν ενεργά μέλη. Ανάμεσά τους η
Λέλα Κούνουπα, μητέρα του φαρμακοποιού η οποία μάλιστα δημοσιογραφούσε στην
εφημερίδα του Ανδρουλιδάκη «Δημοκρατία», ο Νίκος Ανδρουλιδάκης, ένας μάγειρας
Σταυρουλάκης και ο Μίνως Σταυρίδης, ο οποίος στα χρόνια της κατοχής ήταν ο
επικεφαλής των εκδηλώσεων που έκανε το ΕΑΜ, η Ελευθερία Σταυρουλάκη, η Ελένη
Ρουσάκη και ο Μανόλης Νεσφιγιές. Γύρω στο 1930-31 μέλη της οργάνωσης έγιναν ο
Μανόλης Αναγνωστάκης, που εκτελέστηκε στο δεύτερο αντάρτικο, ο Νίκος
Παπαδοδημητράκης και δυο υπάλληλοι του τηλεγραφείου ο Χανιώτης Γιάννης
Ανδρουλιδάκης και ο Σπύρος Καλλιγέρης, από την Κέρκυρα. Στελέχη της αριστεράς εδώ
στο Ρέθυμνο ήταν ακόμη οι Γιώργης Βασσάλος που εκτελέστηκε στη Γερμανία, Σπύρος
Σαπουνάκης, Γιώργης Δασκαλάκης που κι αυτός εκτελέστηκε στην Αθήνα, Στέλιος και
Γιάννης Παπαδάκης και ο επιτελάρχης του ΕΛΑΣ «Έκτορας», φαίνεται ότι είχε σοβαρές
κομματικές επαφές με το Ρέθυμνο. Από τα κομματικά στελέχη ο Νίκος Γαληνός θυμάται
ακόμη το Γιάννη Ρουσάκη, τον Χαλκιαδάκη από το Ατσιπόπουλο.
«Ένας από τους καθοδηγητές μας -συνεχίζει την αφήγησή του ο Νίκος Γαληνός-
ήταν ο εξ Ηρακλείου παραγγελιοδόχος Μύρων Παπαδάκης. Στο παλαιοπολεμιστικό Κίνημα
που ήταν υπό τον έλεγχο της αριστεράς εντάχθηκαν ο Λευτέρης Γονής σαν καθοδηγητής
αργότερα Υπουργός του Μαρκεζίνη, με το ψευδώνυμο «Ελευθέριος Σαμάρας», ο
Γεωργακάκης από την Κοξαρέ, ο Γιάννης Μαρνιέρος που είχε μαγέρικο στον παλιό σταθμό
του Ηλεκτρικού στην Αθήνα.
Βοήθεια ουσιαστική στα ιδεολογικά μας έδιδε και ο Σωτήρης Σωκαράς, καθηγητής
που δίδασκε στο γυμνάσιο Ρεθύμνου. Εμεί οι νεολαίοι συντελέσαμε στην ίδρυση του
Εργατικού Κέντρου της Αθήνας και πλαισιώσαμε αργότερα τους αγώνες του για τα
δικαιώματα των εργαζομένων. Το 1935 όταν δημιουργήθηκε με απόφαση της κεντρικής
επιτροπής του κόμματος το αντιφασιστικό κίνημα κάναμε την πρώτη ιδρυτική
συγκέντρωση με πρωτεργάτες τον Τάσο τον χαράκτη, τη Λουκία Μαγκιώρη, τον Άγγελο
Μεσσάρη, αρχηγό του Παναθηναϊκού την εποχή εκείνη, τον Γεράσιμο Πεφάνη, τον Γιώργη
Δήμου, ζωγράφο, εγώ, και ο Ανδρέας Κλάδος, ο ιδρυτής του «Ατρομήτου», βέρος
Ρεθεμνιώτης πρωτοπόρος του ποδοσφαίρου».
Όλα αυτά τα στοιχεία περιέχονται και στο βιβλίο «ΟΚΝΕ» που έγραψε ο Χρήστος
Τσιτσιλώνης και εξέδωσε ο «Οδηγητής».
Κλείνοντας την αναφορά του στους αγωνιστές ο Νίκος Γαληνός θυμάται και τον
ήρωα Νίκο Βενέτικο, γιο του Διευθυντή του Υποκαταστήματος της Αγροτικής Τράπεζας ο
οποίος ήταν από τους πρώτους μαχητές της κατοχής. Έγινε πρωτοπαλίκαρο του Άρη
Βελουχιώτη και σκοτώθηκε στον Καραβόμυλο Στιλίδας.
Πολλοί, ατέλειωτη σειρά είναι οι Ρεθεμνιώτες αγωνιστές που θυμάται ο Νίκος
Γαληνός. Με την αφήγησή του μας έδωσε την ευκαιρία να τους γνωρίσομε και μείς και να
τους τιμήσομε για την προσφορά τους στην πατρίδα.
ΣΠ. ΛΟΥΠΗΣ
ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1990

Αφήστε μια απάντηση