Η ναυμαχία της Έλλης

ΜΝΗΜΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ 1912-12



Του ΜΑΝΟΛΗ ΒΟΓΙΑΤΖΑΚΗ
Συνταξιούχου Λυκειάρχη

ΣΑΝ ΑΥΡΙΟ 3 Δεκεμβρίου 1912 ώρα 8.40 πριν από 78 χρόνια ο ελληνικός στόλος με
ναύαρχο τον Τιτάνα της θάλασσας Παύλο Κουντουριώτη, έδιδε έξω από τον Ελλήσποντο
μια αξέχαστη ναυμαχία με τον τουρκικό στόλο που έμεινε με το θρυλικό όνομα «Η
ναυμαχία της Έλλης». Ήταν η περίοδος που ο ελληνικός στρατός είχε μπει στον πόλεμο
εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με συμμάχους τη Σερβία, το Μαυροβούνι και την
Βουλγαρία.
Από το Σεπτέμβρη είχε αρχίσει η επίθεσις του ελληνικού στρατού που ως τον
Δεκέμβρη είχε απελευθερώσει την Ήπειρο και ένα μεγάλο μέρος του μακεδονικού
εδάφους, και από το Αιγαίο είχαν απελευθερωθεί τα νησιά Λήμνος, Τένεδος, Χίος,
Μυτιλήνη. Οι αλλεπάλληλες νίκες του ελληνικού πεζικού είχαν τρομοκρατήσει το τουρκικό
στρατηγείο και αγωνιζότανε να κρατήσει την προέλαση του ελληνικού στρατού. Ο
ελληνικός στρατός είχε από την αρχή στόχο τα Γιάννενα που τα υπεράσπιζε το περιβόητο
Μπιζάνι. Λόφος με ισχυρά οχυρωματικά έργα. Ήταν η περίοδος που η δόξα δεν πρόφθανε
να πλέκει στεφάνια, για τους ήρωες που πολεμούσαν με πόθο τη λευτεριά των
σκλαβωμένων αδελφών. Κι αυτή τη φορά δεν έψαχνε να βρει μερικά μαραμένα χορτάρια,
αλλά από λουλούδια της απελευθερωμένης ελληνικής γης. Ήταν τα χρόνια, χρόνια
δοξασμένα, που οι Έλληνες αδελφωμένοι, χωρίς Βενιζελικούς ή Αντιβενιζελικούς, έγραφαν
τους χρυσούς Δέλτους της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Ο τουρκικός στόλος, προς επίδειξη δυνάμεως, έβγαινε κάθε τόσο από τα
Δαρδανέλια, και έκανε την παρουσία του στο Β. Αιγαίο. Γνωστά βέβαια όλα αυτά.
Υπάρχουν όμως και λεπτομέρειες που ο γιατρός του ναυτικού Άγγελος Τανάγρας που
παρακολουθούσε από τη ναυαρχίδα τη μάχη, μας δίδει σ’ ένα βιβλιαράκι που εξέδωσε
αργότερα, με τίτλο «Η ναυμαχία της Έλλης», να νιώσουμε το μεγαλείο αυτής της τιτανικής
ορμής. Δυστυχώς το βιβλιαράκι αυτό χάθηκε μαζί με τόσα άλλα, από το σπίτι του πατέρα
μου, με την είσοδο στο σπίτι μας των ορδών του Χίτλερ. Το διάβασα και εγώ παιδί ακόμα
και από εκεί έχουν μείνει ζωντανές αναμνήσεις που τις φυλάττω με ιερή συγκίνηση.
Οι έξοδοι κάθε τόσο του τουρκικού στόλου, έβαλαν σε σκέψεις το ναύαρχο και τον
πρόεδρο Ελ. Βενιζέλο, ότι η Τουρκία προκαλεί για αναμέτρηση, με την ελπίδα ότι με την
υπεροχή της στο στόλο της, θα κέρδιζε επί τέλους μια δυνατή νίκη. Ο Βενιζέλος κάλεσε το
ναύαρχο και τον επιτελή του Ιωάννη Μεταξά -δεν έχει σχέση με το δικτάτορα- και τους
έθεσε ωμά το ερώτημα: «Σκεφθείτε υπολογίσετε, και απαντήσετε. Μπορεί ο στόλος μας να
αντιμετωπίσει τον τουρκικό, νικηφόρα;». Ο μεν Μεταξάς έβγαλε το μολύβι του και
λογάριαζε τόσα καταδρομικά, τόσα εύδρομα, ταχύτητες κλπ. ενώ ο Κουντουριώτης,

ονειροπολών εκάπνιζε την πίπα του. Όταν ο δεύτερος ετελείωσε τους λογισμούς του ρωτά
ο Βενιζέλος, στρεφόμενος προς τον Μεταξά. «Λοιπόν;». εκείνος με δισταγμό απάντησε ότι
πράγματι ο τουρκικός υπερέχει και σε αριθμό πλοίων, και σε αξιόλογο εξοπλισμό, και
επομένως δεν μπορεί να προδικάσει κανείς το αποτέλεσμα παρά τον πόθο της νίκης.
Στρεφόμενος προς τον Κουντουριώτη με την ελπίδα να πάρει την αισιόδοξο απάντηση.
«Εγώ πρόεδρε μου, έχω εμπιστοσύνη στην ψυχή του Έλληνα ναύτη». Καταλαβαίνεται, ο
κύβος είχε ριφθεί. Το οκέι είχε δοθεί.
Γυρίζοντας στο Μούντρος, επειδή οι προκλήσεις από τη 1 του Δεκέμβρη ήτανε πια
φανερές, έθεσε το στόλο μας σε ετοιμότητα, και σε συνεχή περιπολία τα αντιτορπιλικά
Ψαρά και Ύδρα κοντά στα Δαρδανέλια. Πράγματι στις 3 του Δεκέμβρη το πρωί ο τουρκικός
στόλος εξήρχετο σε γραμμή παραγωγής από τα στενά κατευθυνόμενος προς νότον. Ο δικός
μας στόλος είχε πάρει θέσεις μάχης με τον Αβέρωφ επικεφαλής, ο οποίος είχε ήδη αρχίσει
πρώτος τα πυρά εναντίον της τουρκικής ναυαρχίδας «Βαρβαρόσα». Ο ναύαρχος
αιφνιδιασθείς να βλέπει να τον κτυπά ο Αβέρωφ από τόσο μεγάλη απόσταση, εστράφη
προς βοράν για να έχει την υποστήριξη και των παρακτίων πυροβόλων. Αμέσως ο
Κουντουριώτης κάνει αλλαγή πορείας 180 και με την πολεμικήν σημαία υψωμένη στο
πρωραίο ιστό του Αβέρωφ, στέλνει το μνημειώδες μήνυμα στον πρωθυπουργό του. «Με τη
δύναμη του Θεού και τας ευχάς του Βασιλέως και εν ονόματι του δικαίου πλέω ακάθεκτος
και με την πεποίθηση της νίκης εναντίον του προαιώνιου εχθρού του γένους». Πιστεύω
πως κάθε Έλληνας που το ακούει αισθάνεται ρίγη εθνικής συγκινήσεως. Η τουρκική
ναυαρχίδα δεχομένη τα εύστοχα πυρά του Αβέρωφ ο οποίος μετά 22 μίλια του την έχει
πλησιάσει πρωτού προλάβει τα επάκτια τηλεβόλα να τον βοηθήσουν. Τέτοια ήταν η
ξέφρενη ορμή του Κουντουριώτη ώστε ο Βαρβαρόσα για να σωθεί μπήκε στα στενά που ο
Κουντουριώτης αδιαφορών για τα πυρά των επακτίων τον κατεδίωξε ως εκεί. Τα δικά μας
πλοία με ταχύτητες κάτω των 16 κόμβων μη δυνάμενα να προφθάσουν τη ναυαρχίδα μας,
εκανιοβολούσαν τα τουρκικά, τα οποία είχαν χάσει τελείως τη συνοχή των. Ο τουρκικός
στόλος είχε διαλυθεί και έσπευδε προς τα στενά. Ένα αντιτορπιλικό το Χαμιντιέ κατάφερε
να διαφύγει προς νότον και πέρασε το υπόλοιπο του πολέμου, σ’ ένα λιμάνι της Αραβίας.
Το Αιγαίο πλειά ήταν ελεύθερο από βορρά και νότο. Οι απώλειες των Τούρκων και
στα σκάφη και σε άνδρες ήσαν μεγάλαι. 100 νεκροί και τραυματίες ενώ των Ελλήνων 8
τραυματίες και 1 νεκρός. Ο τουρκικός στόλος είχε μεγάλη ταχυβολία, αλλά ελάχιστη
ακρίβεια βολής.
Και μια συγκινητική λεπτομέρεια που πάντα με συγκινεί. Όταν τα ελληνικά πλοία
πήραν πορεία με το Μούντρος με έκδηλη τη χαρά σ’ όλων τα πρόσωπα, ο Κουντουριώτης
κατάκοπος αλλά και «αγάλλων», κατέβηκε στο καρί για να πάρει κανένα καφέ. Είχε
πρωτοκατέβη ο Μεταξάς που σπεύδοντας τον σφιχταγκάλιασε και τον καταφιλούσε. Τότε ο
ναύαρχος αφού του δωσε ένα θερμό φιλί, με φιλική διάθεση ειρωνείας του λέει γελώντας
«Να βράσω και σένα και τους λογαριασμούς σου».
Έτσι έμεινε ο θρύλος «Η ναυμαχία της Έλλης». Το τι γινότανε τώρα στα μετόπισθεν
με τις αλλεπάλληλες πολεμικές επιτυχίες μην ρωτάτε, την είδαμε αυτή την ατμόσφαιρα το
’41 που τότε ο Έλληνας εμάχετο υπέρ βωμών και εστιών. Όλος ο κόσμος είχε πιει από το

αθάνατο κρασί του ’21 μικροί – μεγάλοι. Όταν γύριζαν από το μέτωπο για ανάρρωση,
φαντάροι και αξιωματικοί αποθεώνονται ακόμα και από μας τους πιτσιρίκους. Τα
τραγούδια που ειπωθήκανε ήτανε χείμαρρος ποιητικής πολεμικής έξαρσης.
Εμείς τα παιδιά του Δημοτικού είχαμε για δάσκαλο τον αξέχαστο Εμμ. Πλυμάκι που
ξέροντας μουσική και βιολί μας μάθαινε κάθε καινούργιο που κυκλοφορούσε. Πιστεύω να
μην κουράσω τον αναγνώστη, αν αναφέρω το πρώτο τετράστιχο κάθε τραγουδιού γιατί
δίδουν την εικόνα αυτής της δοξασμένης δεκαετίας και δεν θάτανε άσκοπο να
διατηρηθούν.
Πριν ακόμα ξεκινήσει ο πόλεμος ’12-’13 και είχε μάθει το πρώτο τραγούδι:
1 «Δεν είναι εδώ η πατρίδα μας, μα φθάνει πέρα ως πέρα, εκεί που ζουν οι
σκλάβοι αδελφοί στο σκλαβωμένο αγέρα».
Το 1912 επιτυγχάνεται και η ένωση της Κρήτης με τη Μάννα Ελλάδα και ακολουθεί
του τραγούδι:
2 «Τώρα που βροντάει το κανόνι, τώρα που θερίζει το σπαθί, τώρα που η πατρίδα
ενώνει, όλοι, όλοι εμπρός κανένας μη σταθεί».
Με τη ναυμαχία της Έλλης δικαιώνει την πίστη που είχε ο Κουντουριώτης στην
ψυχή του Έλληνα ναύτη.
3 «Εγώ είμαι ο ναύτης του Αιγίου, καμάρι έχω τα πλατειά νερά, και για την ένδοξη
πατρίδα, έχω τα στήθεια μου γερά».
Κι ο πόθος για τη λευτεριά του σκλάβου αδελφού.
4 «Για τη λευτεριά ας τρέξει τώρα και να πάρει άρματα βαρειά κάθε παλικάρι,
ήρθαν οι καιροί που θα βροντήξει το κανόνι, χρόνια καρτερεί ο σκλάβος να χαρεί».
Ο ενθουσιασμός του κόσμου εξεφράζετο κάθε τόσο με τραγούδια ή θούρια.
Στους δρόμους στα θέατρα η κάθε επιτυχία εδημιουργούσε και από ένα τραγούδι..
στις επιθεωρήσεις όλα τα νούμερα είχαν θέμα τον πόλεμο. Πολλά εξέφραζαν και
συναισθήματα που μοιραία δημιουργεί ο αποχωρισμός από τον αγαπημένο τους που
φεύγει για το μέτωπο.
Το παλληκάρι αποχαιρετά το κορίτσι του:
«Θα φύγω Τζεβαϊρι μου, στον πόλεμο θα πάω, μα όπου βρεθώ κι όπου σταθώ
εσένα θα αγαπάω».
«Λεβέντη μου περήφανε, σύρε στο ριζικό σου, δάφνες, μυρτιές, βασιλικό να
τρώει τ’ άλογο σου».
Άλλο «Μέσα απ’ τη φλόγα του πολέμου, γλυκιά μου Νίκη, ντροπαλή με τα γοργά
φτερά τ’ ανέμου θε να σου στέλνω το φιλί», κλπ.
Το κλου αυτής της πολεμικής έξαρσης στα τραγούδια ήρθε το 1913 η γλυκιά και
αξέχαστη οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη. Είναι μια συναισθηματική φάρσα,
γραμμένη πάνω σε πολεμικό καμβά. Έχει τόση ομορφιά και δύναμη που η λυρική σκηνή
την έχει ρεπερτόριό της και σήμερα. Τελειώνει με την ουβερτούρα της οπερέτας.
«Ψηλά στο μέτωπο περνάμε τον καιρό μας, με τη λαχτάρα και τον πόθο τον
κρυφό, να λευτερώσουμε το σκλάβο αδελφό μας, τον προαιώνιο να διώξουμε εχθρό. Στα

λιονταρίσια μας κορμιά το αίμα βράζει, και όλοι γινόμαστε σαν τα θεριά, κι από
κινδύνους η καρδιά μας δεν τρομάζει, σαν πολεμούμε μείς για την ελευθεριά…».
Μουσική και λιμπρέτο του ανεπανάληπτου αυτού συνθέτη.

ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΚΑ ΝΕΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ 2 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1990

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *