Ο Σταύρος Κατζουράκης υπήρξε μια πολυσύνθετη και πολυπρισματική προσωπικότητα της Κρήτης, η οποία κατάφερε να συζεύξει υποδειγματικά την αυστηρή πειθαρχία των Σωμάτων Ασφαλείας με την πνευματική ευαισθησία και το πάθος της λογοτεχνικής και δημοσιογραφικής προσφοράς. Αν και έχει φύγει από τη ζωή, κληροδότησε ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα τόσο στην ιστορία της Ελληνικής Αστυνομίας όσο και στα σύγχρονα κρητικά γράμματα.
Ρίζες και Βιωματικές Καταβολές
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Πρινέ Ρεθύμνου, έναν προικισμένο τόπο με τον οποίο διατήρησε άρρηκτους και βαθιούς δεσμούς καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Οι αυθεντικές ρίζες του, τα βιώματα των νεανικών του χρόνων και η πλούσια κρητική παράδοση αποτέλεσαν τη βασική δεξαμενή ιδεών και την πρωταρχική πηγή έμπνευσης για το μετέπειτα πλούσιο συγγραφικό του έργο.
Μια Ευδόκιμη Σταδιοδρομία στα Σώματα Ασφαλείας
Η επαγγελματική πορεία του Σταύρου Κατζουράκη χαρακτηρίστηκε από απόλυτη αφοσίωση στο καθήκον, ακεραιότητα και διαρκή εξέλιξη:
- Είσοδος στο Σώμα: Κατετάγη αρχικά στο σώμα της παλαιάς Αστυνομίας Πόλεων, πριν από τη μετέπειτα συγχώνευσή της με τη Χωροφυλακή (το 1984) για τη συγκρότηση της σημερινής Ελληνικής Αστυνομίας (ΕΛ.ΑΣ.).
- Υπηρεσιακή Δράση: Υπηρέτησε επί σειρά ετών σε νευραλγικές και μάχιμες υπηρεσίες της πρώτης γραμμής, όπου ξεχώρισε για το υψηλό του ήθος, την αντικειμενικότητα και τον υποδειγματικό επαγγελματισμό του.
- Αποστρατεία: Ολοκλήρωσε μια πλήρη και επιτυχημένη καριέρα, αποχωρώντας από τις τάξεις του σώματος με τον βαθμό του Γενικού Αστυνομικού Διευθυντή (βαθμός αντίστοιχος του Υποστρατήγου).
Η Συνεργασία με τα «Ρεθεμνιώτικα Νέα»
Ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της πνευματικής του πορείας υπήρξε η στενή και μακροχρόνια συνεργασία του με την ιστορική τοπική εφημερίδα «Ρεθεμνιώτικα Νέα». Ως ένας από τους πλέον διακεκριμένους επώνυμους συνεργάτες της:
- Μόνιμο Βήμα Λόγου: Μετά την αποστρατεία του, η εφημερίδα αποτέλεσε το κύριο κανάλι επικοινωνίας του με τη γενέτειρά του, φιλοξενώντας σε συστηματική βάση τις επιφυλλίδες και τα άρθρα του.
- Διάσωση της Ιστορικής Μνήμης: Μέσα από τις στήλες της εφημερίδας ξεδίπλωνε τη λατρεία του για τον Πρινέ και το Ρέθυμνο, καταγράφοντας πολύτιμα λαογραφικά στοιχεία, ήθη και έθιμα.
- Πνευματικός Ομφάλιος Λώρος: Καθώς ζούσε για μεγάλα διαστήματα στην πρωτεύουσα, η αρθρογραφία του λειτουργούσε ως μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στους απόδημους Κρήτες της Αθήνας και τη γενέθλια γη.
Πολυδιάστατη Εργογραφία και Πνευματικό Έργο
Με την αποχώρησή του από την ενεργό δράση, στράφηκε απρόσκοπτα και με αξιώσεις στον χώρο των γραμμάτων, κερδίζοντας την ευρύτερη αναγνώριση. Το συγγραφικό του έργο χαρακτηρίζεται από έντονα βιωματικά και κοινωνικά στοιχεία και εκτείνεται σε τέσσερις βασικούς άξονες:
1. Πεζογραφία (Μυθιστορήματα & Διηγήματα)
Έργα με βαθύ κοινωνικό περιεχόμενο που πραγματεύονται τις ανθρώπινες σχέσεις, τα ήθη, τα έθιμα και τις ραγδαίες κοινωνικές αλλαγές της ελληνικής και κρητικής υπαίθρου κατά τον 20ό αιώνα.
2. Ιστορικές και Λαογραφικές Μελέτες
Αξιοποιώντας τη βαθιά του γνώση γύρω από τη νεότερη ελληνική ιστορία, συνέγραψε ιστορικά δοκίμια και τοπικές μελέτες, εστιάζοντας στις προσωπικότητες και την εξέλιξη του Πρινέ Ρεθύμνου.
3. Θέατρο
Συνέγραψε θεατρικά κείμενα και μονόπρακτα με ζωντανούς διαλόγους και έντονη θεατρικότητα, πολλά από τα οποία είχαν ως στόχο να αναδείξουν την πλούσια κρητική ντοπιολαλιά και την ψυχοσύνθεση του Έλληνα της επαρχίας.
4. Δημοσιογραφικό Έργο & Χρονογραφήματα
Εκατοντάδες οξυδερκή χρονογραφήματα και άρθρα γνώμης στον αθηναϊκό και κρητικό τύπο, τα οποία καυτηρίαζαν με ευγένεια τα κακώς κείμενα της καθημερινότητας και την απώλεια των παραδοσιακών αξιών.
Κοινωνική και Συλλογική Δράση
Η προσφορά του δεν περιορίστηκε στο μοναχικό έργο της συγγραφής. Υπήρξε ενεργό και δυναμικό μέλος αναγνωρισμένων πνευματικών σωματείων, όπως η Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών (ΕΕΛ), καθώς και των κρητικών πολιτιστικών συλλόγων της Αθήνας. Παράλληλα, προσέφερε ανιδιοτελώς τις γνώσεις του ως τακτικός ομιλητής σε λογοτεχνικές παρουσιάσεις, ιστορικές εκδηλώσεις και πολιτιστικά δρώμενα.
Η γραφή του Σταύρου Κατζουράκη, γεμάτη γλαφυρότητα, παραστατικότητα και συναίσθημα, παραμένει μια φωτεινή πυξίδα για όσους θέλουν να κατανοήσουν τη νεότερη ιστορία και την ψυχή της Κρήτης.
ΑΡΘΡΑ ΣΤΑΥΡΟΥ ΚΑΤΖΟΥΡΑΚΗ
ΤΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ
Ένα περιοδεύον Χαμόγελο
ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ Δ. ΚΑΤΖΟΥΡΑΚΗ
Ένας φίλος δάσκαλος και απόμαχος, ο Αλκίνοος κα η γυναίκα του, δασκάλα κι αυτή, η Ηριγόνη,
λάτρεις της Κρήτης, εμπήκανε στο πλοίο της γραμμής, το φιλόξενο «Αρκάδι» και ευθεία στο Ρέθεμνος
για να εορτάσουν την εορτή των εορτών, το Πάσχα στην Πολιτεία των γραμμάτων και των καλών
τεχνών, που η ιστορία και οι μύθοι της, τους τραβούσε όπως τραβάει τη φιλόπονη μέλισσα το νέκταρ και
η γύρις των ανθέων. Και τις μεγάλες διακοπές τους, τις καλοκαιρινές, εκεί τις κάνανε, εκεί, ως τα μέσα
του χειμώνα. Το θέρος τους μάγευε, όχι μόνο για τον ήλιο και τη θάλασσά του αλλά και για το
Αναγεννησιακό φεστιβάλ, τη μεγάλη εορτή της καλλιτεχνίας. Θαυμάσια τα έργα που ανεβαίνανε και
θαυμασιότεροι οι ερμηνευτές και οι άλλοι παράγοντες, οι διάκονές του.
Για τον επίλοιπο χρόνο οι δυο φίλοι ήταν επιφυλακτικοί. Η πολιτιστική κίνηση έπεφτε, τα φώτα
εχλωμιάζανε λες και κάποιος έριχνε επάνω τους σκιές που μοιάζανε λες και κάποιες έριχνε απάνω του
σκιές και φούμο. Σαν να μην ήξερεν ο λυχνοσβήστης πως ο πολιτισμός του αγαθού και του ωραίου έχει
ανάγκη οξυγόνου ολοχρονίς του χρόνου, οι εκατό μέρες του Αναγεννησιακού δεν αρκούνε για ν’ ανοίξει
λεωφόρος, να παραμερίσει εμπόδια, εντέχνως βαλμένα από τον άλλο τον αγύρτη πολιτισμό, και να
περιπατήσει ο χειμαζόμενος άνθρωπος σε γην ευθεία. Και είχαν δίκιο οι δάσκαλοι Σα να μην έχει το
Ρέθεμνος εφεδρείες πολιτισμού στο στρατόπεδό του. Έχει, αλλά κάτι τις εμποδίζουν, ίσως μετριότητες
του καιρού μας.
Τρίτη μέρα του Πάσχα κι απομεσήμερο σ’ ένα χωριό του φιλότεχνου και ευσχήμονος Αμαρίου. Ένα
σμήνος από παιδιά, όμοια με φλύαρα χελιδόνια και μια ομάδα από εφήβους και από κοπέλες, τα πρώτα
κάτοικοι του χωριού, η ομάδα κάτοικοι της πόλης, γεμίσανε την πλατεία δίδοντας μια νότα πολιτισμού
και χαρμοσύνης. Παιχνίδια, μουσική και κινήσεις, τραγούδια, χοροί και δρώμενα, θέατρο όπως στην
τηλεόραση στην εκπομπή «παιχνίδια χωρίς σύνορα». Με μια διαφορά. Στην Τ.Β., η φαντασμαγορία, ο
πλούτος και η επιτήδευση, εδώ στο χωριό, η απλότητα και το μεράκι των οργανωτών – ηθοποιών, εκείνων
που χτίσανε την ηθικοπλαστική ψυχαγωγία. Ύστερα από δύο ώρες ετελείωσε το περιοδεύον χαμόγελο το
ρόλο του, η ομάδα αναμάζωξε τα πράγματα και τα φόρτωσε στην πεπαλαιωμένη κλούβα. Πολλά τα
χειροκροτήματα και τα παιδιά να ξακολουθούνε να παίζουνε και να ξεφωνίζουνε στην πλατεία. Ένας
σεβάσμιος και ευπαρουσίαστος γέροντας εσηκώθηκε από τον πάγκο και είπε απευθυνόμενος στους νέους
και στις νέες:
-Μη φύγετε, καλεσμένους σας έχω όλους και όλες στο σπίτι μου. Θα φάμε ένα μεζέ. Και ήθελα να
σας ρωτήσω, εσένα κοπελιά, που είσαι κεφαλή της ομάδας της τέχνης, σας χρηματοδοτεί κανείς φορέας;
-Όχι.
-Τότε δέξου αυτό το μικρό ποσόν, της καρδιάς, ως εκδήλωση εκτίμησης εμού και των χωριανών μου.
Βλέπω πόσο μοχθείτε για να θωρακίσετε τα παιδιά μας από τα ψυχοφθόρα θεάματα και ακούσματα
αμερικάνικου τύπου. Το αξίζετε. Η νεαρή εδέχθη την ενίσχυση αλλά δε έβγαλεν άχνα. Ο λυγμός της ήταν
η καλύτερη φωνή, ήτανε μια διήγηση και μια μαρτυρία. Κάποιος πρέπει να βάλει κάτω από τη σκέπη του
αυτή την προσπάθεια, κάποιος παράγοντας της πολιτείας. Για να μπορούνε απρόσκοπτα αυτοί οι
«πρόμαχοι» να συνεχίσουν το δημιουργικό έργο τους. Και οι χωριανοί ενισχύσανε και οι φίλοι μου
πρώτοι – πρώτοι. Και λέει η Ηριγόνη:
-Πιστεύω πως το Ρέθεμνος δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να σβήσει τα φώτα. Το ημίφως και η αδελφή
αυτού η ημιμάθεια δεν ταιριάζουν στη μακρά ιστορία του. Δεν ταιριάζουν.
-Μεγάρχοντες κι άρχοντες! Μη προσπερνάτε τα ψιλά γράμματα! Γιατί θα ’ρθει ο χρόνος που η
πατρίδα δε θα βρει σκαλοπάτια και ψηλά ν’ ανεβεί. Σε σας το χρέος για φροντίδα, σε σας η δόξα και η
τιμή!
ΠΗΓΗ: ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
1-2 ΜΑΪΟΥ 1999
Απεργία έως θανάτου
Θρηνεί ο ουρανός της Τουρκίας, ο Θεός της οργίζεται, η Δημοκρατία της ασπαίρει κι ο λόγος για τις
άθλιες συνθήκες διαβίωσης των πολιτικών κρατουμένων στις φυλακές της, χειρότερες κι από εκείνες
του μεσαιώνος. Κοιτάζει λοξά ο φυλακισμένος, θάνατος. Λέει πεινώ, πάλι θάνατος. Η πολιτική
εξουσία βάρβαρη, ανελέητη, άδικη κατά πάντα ποδοπατεί εγγυήσεις για τα ανθρώπινα διακιώματα,
Του ΣΤΑΥΡΟΥ Δ. ΚΑΤΖΟΥΡΑΚΗ
τα θεωρεί και τα θεωρεί αποχρωματισμένα μπαΐρια, οι θορυβώδεις διεθνείς οργανισμοί στρέφουν το
πρόσωπό τους αλλού. Τα συμφέροντα, τα πολιτικά, τα οικονομικά, τα στρατηγικά ορίζουνε τις τύχες
των ανθρώπων. Τα συμφέροντα και τα κέρδη, αυτά τ’ ανθρωποβόρα τελώνια. Και τα φέρετρα των
κρατουμένων πάνε κι έρχονται όμοια με τεράστια κύματα που δεν ξέρεις τη δύναμή τους, την αρχή
και το τέλος τους. Απεργία πείνας, δεν είναι εργασιακή απεργία, είναι αηδία για την Εξουσία μια
μορφή θυσίας, εθελοθυσίας, η κραυγή για δικαιοσύνη, για παγκόσμια δικαιοσύνη. Η ευαισθησία στο
μεγαλείο της και η γενναιότητα στο απόγειό της. Όλο τον κόσμο αφορούνε οι πράξεις αυτές. Δεν έχει
φύλο και η φυλή ο πόνος κι ο άγιος στεναγμός δεν έχει, αδερφοί.
Σωπά η υποκριτική Δύση, η Δύση του πολιτισμού και της αιώνιας γειτονιάς μας, μα το κακό σωπά
κι ο ποιητής, εκείνος που ανάβαθα, ανόητα ή χρησμικά δε στιχουργεί η φούχτα του δεν έχει πλέον
ελπίδα για να σπείρει μηδέ ο στίχος του καημό. Του τα κατάλυσεν ο Πλούτος ή ο Τρόμος ή η δίψα
του για προβολή. Δεν άκουσε ούτ’ ένιωσε τον θεϊκό Αισχύλο, τον ποιητή του πρέποντος. Εκείνος για
τις πανανθρώπινες ιδέες του ξορίστηκε στ’ αλαργινά του κόσμου, ξεψύχησε στ’ ακρόποδα της
Αίτνας. Ξεψύχησε, μα έμεινεν ο στίχος του για να τον τραγουδούνε οι αιώνες. Εσένα βραβευμένε
ποιητή ποιός θα σε τραγουδεί; Όταν περάσουν δυο φεγγάρια θα’ χεις τελείως ξεχαστεί. Δεν ξεχνιέται
ο στίχος της επανάστασης: <<Της σης λατρείας, την εμήν δυσπραξίαν, ουκ αν αλλάξαιμ’
εγώ…>>. <<Με τη σκλαβιά σου δε θα ’λλαζα ποτέ τη συμφορά μου…>>, δηλώνει ο Προμηθέας
στον Ερμή.
Τη βοήθεια σου εκζητούνε οι αδικημένοι του κόσμου ποιητή. Το πνεύμα που δεν πολεμιέται με
στρατούς και με λόγχες. Αυτό το πνεύμα τρέμουνε οι Εξουσίες της επιορκίας και του βαρβαρισμού.
Με μια ζωγραφιά πλάθεις μια θεότητα και μένα στίχο οδηγείς ένα λαό στο λυτρωμό. Επί σε
ελπίζουν οι λαοί κι ο χειμαζόμενος Τούρκος. Επί σε διανοούμενε καταφύγιο και ποδηγέτη του
κόσμου. Άκουσε το θρήνο και το λυγμό των μανάδων, άκουσε και πολέμησε, αν αγαπάς την τέχνη
σου και το Θεό σου.
Ιούλης ’96
(1) Αισχύλου, Προμηθέας Δεσμώτης, στίχος 966
Αφήστε μια απάντηση